Vāmana’s Advent, Aditi’s Hymn, Bali’s Gift, and the Mahatmya of Bhū-dāna

Verse 1

नारद उवाच । अहो ह्यत्यद्भुतं प्रोक्तं त्वया भ्रातरिदं मम । स वह्निरदितिं मुक्त्वा कथं तानदहत्क्षणात् ॥ १ ॥

Nārada dijo: «¡Ah! Lo que me has dicho, oh hermano, es verdaderamente asombroso. ¿Cómo pudo ese fuego, después de perdonar a Aditi, consumirlos en un instante?»

Verse 2

वदादितेर्महासत्त्वं विशेषाश्चर्यकारणम् । परोपदेशनिरताः सज्जना हि मुनीश्वराः ॥ २ ॥

Habla de la gran nobleza de Aditi, causa extraordinaria de asombro; pues los santos y los grandes munis, en verdad, se entregan siempre a instruir a los demás para su bien.

Verse 3

सनक उवाच । श्रृणु नारद माहात्म्यं हरिभक्तिरतात्मनाम् । हरिध्यानपरान्साधून्कः समर्थः प्रबाधितुम् ॥ ३ ॥

Sanaka dijo: «Escucha, oh Nārada, la grandeza de quienes tienen su ser absorto en la bhakti a Hari. ¿Quién podría afligir a los sadhus, entregados a la meditación en Hari?»

Verse 4

हरिभक्तिपरो यत्र तत्र ब्रह्मा हरिः शिवः । देवाः सिद्धा मुनीश्वाश्च नित्यं तिष्टंति सत्तमाः ॥ ४ ॥

Dondequiera que haya un devoto de Hari, allí están Brahmā, Hari y Śiva; y allí mismo moran siempre los Devas, los Siddhas y los mejores de los munis.

Verse 5

हरिरास्ते महाभाग हृदये शान्तचेतसाम् । हरिनामपराणां च किमु ध्यानरतात्मनाम् ॥ ५ ॥

Oh noble, Hari mora en el corazón de quienes tienen la mente serena. Y si esto es así para los entregados al Nombre de Hari, ¡cuánto más para aquellos cuyo ser entero está absorto en la meditación!

Verse 6

शिवपूजारतो वाऽपि विष्णुपूजापरोऽपि वा । यत्र तिष्टति तत्रैव लक्ष्मीः सर्वाश्च देवताः ॥ ६ ॥

Sea que uno se deleite en la adoración de Śiva o se consagre a la adoración de Viṣṇu—dondequiera que habite tal devoto, allí moran Lakṣmī y todos los dioses.

Verse 7

यत्र पूजापरो विष्णोर्वह्निस्तत्र न बाधते । राजा वा तस्करो वापि व्याधयश्च न सन्ति हि ॥ ७ ॥

Donde hay devoción a la adoración de Viṣṇu, el fuego no causa daño; ni el rey ni los ladrones perturban ese lugar, y en verdad no hay enfermedades.

Verse 8

प्रेताः पिशाचाः कूष्माण्डग्रहा बालग्रहास्तथा । डाकिन्यो राक्षसाश्चैव न बाधन्तेऽच्युतार्चकम् ॥ ८ ॥

Pretas, piśācas, espíritus Kūṣmāṇḍa, grahas que afligen a los niños, ḍākinīs e incluso rākṣasas no perturban al adorador de Acyuta (Viṣṇu).

Verse 9

परपीडारता ये तु भूतवेतालकादयः । नश्यन्ति यत्र सद्भक्तो हरिलक्ष्म्यर्चने रतः ॥ ९ ॥

Mas los seres que se complacen en atormentar a otros—como bhūtas y vetālas—son destruidos allí donde un verdadero devoto se entrega a la adoración de Hari junto con Lakṣmī.

Verse 10

जितेन्द्रियः सर्वहितो धर्मकर्मपरायणः । यत्र तिष्टति तत्रैव सर्वतीर्थानि देवताः ॥ १० ॥

Quien ha vencido los sentidos, busca el bien de todos y permanece firme en las obras del dharma—dondequiera que habite, allí mismo están presentes todos los tīrthas sagrados y los dioses.

Verse 11

निमिषं निमिषार्द्धं वा यत्र तिष्टन्ति योगिनः । तत्रैव सर्वश्रेयांसि तत्तीर्थं तत्तपोवनम् ॥ ११ ॥

Dondequiera que los yoguis permanezcan—aunque sea por un instante o medio instante—allí mismo se hallan todos los logros auspiciosos; ese lugar se vuelve un tīrtha, un vado sagrado, y un tapovana, un bosque de austeridad.

Verse 12

यन्नामोच्चारणादेव सर्वे नश्यन्त्युपद्रवाः । स्तोत्रैर्वाप्यर्हणाभिर्वा किमु ध्यानेन कथ्यते ॥ १२ ॥

Con sólo pronunciar Su Nombre, se destruyen todas las aflicciones y calamidades. Si esto ocurre mediante himnos de alabanza o actos de adoración, ¿qué falta decir del poder de la meditación?

Verse 13

एवं तेनाग्निना विप्र दग्धं सासुरकाननम् । सादितिर्नैव दग्धाभूद्विष्णुचक्राभिरक्षिता ॥ १३ ॥

Así, oh brāhmana, aquel fuego consumió el bosque junto con los asuras; pero Aditi no se quemó en absoluto, pues estaba protegida por el disco de Viṣṇu.

Verse 14

ततः प्रसन्नवदनः पह्मपत्रायतेक्षणः । प्रादुरासीत्समीपेऽस्याः शङ्खचक्रगदाधरः ॥ १४ ॥

Entonces, con rostro sereno y ojos como pétalos de loto, el Señor—portador de la caracola, el disco y la maza—se manifestó cerca de ella.

Verse 15

ईषद्वास्यस्फुरद्दन्तप्रभाभाषितदिङ्मुखः । स्पृशन्करेण पुण्येन प्राह कश्यपवल्लभाम् ॥ १५ ॥

Con la boca apenas entreabierta, el fulgor de sus dientes hizo resplandecer los rumbos; y, tocando con su mano santa a la amada de Kaśyapa, habló.

Verse 16

श्रीभगवाननवाच । देवमातः प्रसन्नोऽस्मि तपसाराधितस्त्वया । चिरं श्रान्तासि भद्रं ते भविष्यति न संशयः ॥ १६ ॥

Dijo el Bienaventurado Señor: «Oh Madre de los dioses, estoy complacido, pues me has adorado mediante la austeridad. Largo tiempo has soportado fatiga; la dicha auspiciosa vendrá a ti sin duda alguna».

Verse 17

वरं वरय दास्यामि यत्ते मनसि रोचते । मा भैर्भद्रे महाभागे ध्रुवं श्रेयो भविष्यति ॥ १७ ॥

«Elige un don; te concederé lo que agrade a tu mente. No temas, oh bienaventurada y noble señora: ciertamente se cumplirá tu bien supremo».

Verse 18

इत्युक्तादेवमाता सा देवदेवेन चक्रिणा । तुष्टाव प्रणिपत्यैनं सर्वलोकसुखावहम् ॥ १८ ॥

Así, al ser interpelada por el Señor de los dioses—el Supremo portador del disco—la Madre Devī se postró ante Él y lo alabó, a Él que otorga dicha a todos los mundos.

Verse 19

अदितिरुवाच । नमस्ते देवदेवेश सर्वव्यापिञ्जनार्दना । सत्त्वादिगुणभेदेन लोकव्यापारकारण ॥ १९ ॥

Aditi dijo: «Saludo reverente a Ti, oh Señor de los señores, oh Janārdana que todo lo penetras. Por las distinciones de los guṇa, comenzando con sattva, Tú eres la causa misma de las múltiples actividades del mundo».

Verse 20

नमस्ते बहुपरुपायारुपाय च महात्मने । सर्वैकरुपरुपाय निर्गुणाय गुणात्मने ॥ २० ॥

«Saludo reverente a Ti, oh Magnánimo: de muchas formas supremas y, sin embargo, más allá de toda forma; la Única Forma que se vuelve todas las formas; sin atributos y, no obstante, la esencia de todos los atributos».

Verse 21

नमस्ते लोकनाथाय परमज्ञानरुपिणे । सद्भक्तजनवात्सल्यशालिने मङ्गलात्मने ॥ २१ ॥

Saludo reverente a Ti, Señor de los mundos, cuya naturaleza es el conocimiento supremo; colmado de tierna benevolencia hacia los devotos verdaderos, y cuya esencia es la auspiciosidad misma.

Verse 22

यस्यावताररुपाणि ह्यर्चयन्ति मुनीश्वराः । तमादिपुरुषं देवं नमामि ह्यर्थसिद्धये ॥ २२ ॥

Me inclino ante el Dios, el Ādi-Puruṣa, la Persona Primordial, cuyas formas de avatāra veneran los grandes sabios, para que mi propósito sea cumplido.

Verse 23

श्रुतयो यं न जानन्ति न जानन्ति च सूरयः । तं नमामि जगद्धेतुं समायं चाप्यमायिनम् ॥ २३ ॥

Me postro ante Aquel a quien ni las Escrituras védicas conocen por completo, ni los sabios alcanzan a comprender plenamente: la Causa del universo, ecuánime con todos y libre de toda ilusión engañosa (māyā).

Verse 24

यस्यावलोकनं चित्रं मायोपद्रवकारणम् । जगद्रूपं जगद्धेतुं तं वन्दें सर्ववन्दितम् ॥ २४ ॥

Me inclino ante Aquel a quien todos veneran: cuya mirada maravillosa es causa del estremecimiento de māyā; que es la forma misma del universo y también la causa del universo.

Verse 25

यत्पादाम्बुजकिञ्जल्कसेवारक्षितमस्तकाः । अवापुः परमां सिद्धिं तं वन्दे कमलाधवम् ॥ २५ ॥

Me postro ante Kamalādhava (Viṣṇu): sus devotos, con la cabeza resguardada por el servicio al polen de los lotos de Sus pies, alcanzan la perfección suprema.

Verse 26

यस्य ब्रह्मादयो देवा महिमानं न वै विदुः । अत्यासन्नं च भक्तानां तं वन्दे भक्तसंगिनम् ॥ २६ ॥

Me postro ante Aquel cuya grandeza ni Brahmā ni los demás dioses conocen en verdad; y, sin embargo, está sumamente cercano a Sus devotos, siempre en compañía de los bhakta.

Verse 27

यो देवस्त्यक्तसङ्गानां शान्तानं करुणार्णवः । करोति ह्यात्मनः सङ्गं तं देवं सङ्गवर्जितम् ॥ २७ ॥

Ese Dios—océano de compasión para los serenos que han renunciado al apego—los acoge en Su propia e íntima comunión; y, sin embargo, ese mismo Dios está libre de todo apego.

Verse 28

यज्ञेश्वरं यज्ञकर्म यज्ञकर्मसु निष्टितम् । नमामि यज्ञफलदं यज्ञकर्मप्रबोधकम् ॥ २८ ॥

Me inclino ante el Señor del yajña: Él mismo es el acto sacrificial, firmemente presente en todos los ritos; el dador de los frutos del sacrificio y el que despierta e ilumina la acción del yajña.

Verse 29

अजामिलोऽपि पापात्मा यन्नामोच्चारणादनु । प्राप्तवान्परमं धाम तं वन्दे लोकसाक्षिणम् ॥ २९ ॥

Aun Ajāmila—siendo un alma pecadora—alcanzó la morada suprema con solo pronunciar Su Nombre. Me postro ante ese Señor, Testigo de todos los mundos.

Verse 30

हरिरुपी महादेवः शिवरुपी जनार्दनः । इति लोकस्य नेता यस्तं नमामि जगद्गुरुम् ॥ ३० ॥

Mahādeva es de la forma de Hari, y Janārdana es de la forma de Śiva. Sabiendo así que Él es el guía del mundo, me postro ante ese Jagadguru, el Maestro del universo.

Verse 31

ब्रह्माद्या अपि देवेशा यन्मायापाशयन्त्रिताः । न जानन्ति परं भावं तं वन्दे सर्वनायकम् ॥ ३१ ॥

Aun Brahmā y los demás señores de los dioses, sujetos por el lazo de Su Māyā, no conocen Su suprema Realidad. Me postro ante ese Señor, guía y soberano de todo.

Verse 32

ह्यत्पह्मस्थोऽपिञ्योग्यानां दूरस्थ इव भासते । प्रमाणातीतसद्भावस्तं वन्दे ज्ञानसाक्षिणम् ॥ ३२ ॥

Aunque mora en el loto del corazón, para los no aptos parece como si estuviera lejos. Más allá de toda prueba, establecido como Realidad pura, me inclino ante el Testigo de la Conciencia.

Verse 33

यन्मु खाद्ब्राह्यणो जातो बाहुभ्यां क्षत्रियोऽजनि । ऊर्वोर्वैश्यः समुत्पन्नः पद्यां शूद्रोऽभ्यजायत ॥ ३३ ॥

De Su boca nació el brāhmaṇa; de Sus brazos surgió el kṣatriya. De Sus muslos se originó el vaiśya, y de Sus pies fue producido el śūdra.

Verse 34

मनसश्चन्द्रमा जातो जातः सूर्यश्च चक्षुषः । मुखादग्निस्तर्थेन्द्रश्च प्राणाद्वायुरजायत ॥ ३४ ॥

De la mente nació la Luna; del ojo surgió el Sol. De la boca brotó el Fuego y también Indra; y del aliento vital (prāṇa) fue producido el Viento.

Verse 35

ऋग्यजुःसामरुपाय सत्यस्वरगतात्मने । षडङ्गरुपिणे तुभ्यं भूयोभूयो नमो नमः ॥ ३५ ॥

Una y otra vez, repetidamente, me inclino ante Ti: Tú que te encarnas como los Vedas Ṛg, Yajur y Sāma; cuya esencia mora en los acentos y sonidos verídicos del Veda; y que te manifiestas como los seis Vedāṅgas. ¡Namo, namah!

Verse 36

त्वमिन्द्रः पवनः सोमस्त्वमीशानस्त्वमन्तकः । त्वमग्निर्निर्ऋतिश्चैव वरुणस्त्वं दिवाकरः ॥ ३६ ॥

Tú eres Indra; tú eres el Viento; tú eres Soma. Tú eres Īśāna, y tú eres Antaka (la Muerte). Tú eres Agni, y también Nirṛti; tú eres Varuṇa, y tú eres el Sol (Divākara).

Verse 37

देवाश्च स्थावराश्चैव पिशाचाश्चैव राक्षसाः । गिरयः सिद्धगंधर्वानद्यो भूमिश्च सागराः ॥ ३७ ॥

Los dioses y los seres inmóviles, los piśācas y los rākṣasas; las montañas, los siddhas y los gandharvas; los ríos, la tierra y los océanos: todo queda comprendido.

Verse 38

त्वमेव जगतामीशो यत्रासि त्वं परात्परः । त्वद्रूपमखिलं देव तस्मान्नित्यं नमोऽस्तु ते ॥ ३८ ॥

Sólo Tú eres el Señor de todos los mundos; dondequiera que Tú estés, Tú eres el Supremo más allá de todo supremo. Oh Deva, el universo entero es Tu propia forma; por ello, a Ti sea mi salutación constante.

Verse 39

अनाथानाथ सर्वज्ञ भूतदेवेन्द्रविग्रह । दैतेयैर्बाधितान्पुत्रान्मम पाहि जनार्दन ॥ ३९ ॥

Oh amparo de los desamparados, oh Omnisciente, cuya forma es venerada por los seres, los dioses y aun por Indra: oh Janārdana, protege a mis hijos, oprimidos por los Daityas.

Verse 40

इति स्तुत्वा देवमाता देवं नत्वा पुनः पुनः । उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा हर्षाश्रुक्षालितस्तनी ॥ ४० ॥

Así, la Madre de los dioses alabó al Señor y, una y otra vez, se inclinó ante Él. Luego, de pie con las manos juntas—con el pecho lavado por lágrimas de júbilo—habló.

Verse 41

अनुग्राह्यास्मि देवेंश त्वया सर्वादिकारण । अकण्टकां श्रियां देहि मत्सुतानां दिवौकसाम् ॥ ४१ ॥

Oh Señor de los dioses, oh causa primera de todo: que yo sea digna de tu gracia. Concede a mis hijos, moradores del cielo, una prosperidad plena, sin tropiezos ni obstáculos.

Verse 42

अन्तर्य्यामिञ्जगद्रूप सर्वज्ञा परमेश्वर । अज्ञातं किं तव श्रीश किं मामीहयसि प्रभो ॥ ४२ ॥

Oh Antaryāmin, Gobernante interior cuya forma es el universo; oh Supremo Señor, omnisciente. Oh Śrīśa, Señor de Lakṣmī, ¿qué podría serte desconocido? Oh Maestro, ¿por qué me pones a prueba aquí?

Verse 43

तथापि तव वक्ष्यामि यन्मे मनसि रोचते । वृथापुत्रास्मि देवेश दैतेयैः परिपीडिता ॥ ४३ ॥

Aun así, te diré lo que agrada a mi corazón. Oh Señor de los dioses, soy una mujer cuya maternidad ha sido en vano, atormentada y oprimida por los Daityas.

Verse 44

तान्न हिंसितुमिच्छामि यतस्तेऽपि सुता मम । तानहत्वा श्रियं देहि मत्सुतेभ्यः सुरेश्वर ॥ ४४ ॥

No deseo dañarlos, pues también son mis hijos. Sin matarlos, oh Señor de los dioses, concede a mis hijos prosperidad y buena fortuna.

Verse 45

इत्युक्तो देवेदेवेशः पुनः प्रीतिमुपागतः । उवाच हर्षयन्विप्र देवमातरमादरात् ॥ ४५ ॥

Así interpelado, el Señor de los dioses volvió a complacerse; y, alegrando al sabio, habló con respeto a la Madre de los dioses.

Verse 46

श्रीभगवानुवाच । प्रीतोऽस्मि देवि भद्रं ते भविष्यामि सुतो ह्यहम् । यतः सपत्निपुत्रेषु वात्सल्यं देवि दुर्लभम् ॥ ४६ ॥

El Bienaventurado Señor dijo: «Estoy complacido, oh Diosa; que la auspiciosidad sea contigo. En verdad, yo seré tu hijo, pues, oh Diosa, es rara la ternura hacia el hijo de una coesposa».

Verse 47

त्वया तु यत्कृतं स्तोत्रं तत्पठान्ति नरास्तु ये । तेषां संपद्वरा पुत्रा न हीयन्ते कदाचन ॥ ४७ ॥

«En cuanto al himno que tú has compuesto: quienes lo reciten, para ellos la prosperidad y los hijos excelentes jamás menguarán.»

Verse 48

त्वात्मजे वान्यपुत्रे वा यः समत्वेन वर्तते । न तस्य पुत्रशोकः स्यादेष धर्मः सनातनः ॥ ४८ ॥

Quien se conduce con ecuanimidad hacia su propio hijo o hacia el hijo de otro, no padecerá aflicción por un hijo; éste es el Dharma eterno.

Verse 49

अदितिरुवाच । ताह वोढुं क्षमा देव त्वामाद्यपुरुषं परम् । असंख्याताण्डरोमाणं सर्वेशं सर्वकारणम् ॥ ४९ ॥

Aditi dijo: «Oh Dios, dígnate llevarlos bajo tu amparo. Tú eres el Supremo Purusha primordial; en los poros de tu piel moran innumerables huevos cósmicos; Señor de todo y causa de todas las causas.»

Verse 50

यत्प्रभावं न जानन्ति श्रुतयः सर्वदेवताः । तमहं देवदेवेशं धारयामि कथं प्रभो ॥ ५० ॥

«Oh Señor, ¿cómo podré sostener en mí al Dios de los dioses, al Señor de los devas, cuya majestad ni siquiera los Vedas y todas las deidades conocen plenamente?»

Verse 51

अणोरणीयांसमजं परात्परतरं प्रभुम् । धारयामि कथं देव त्वामहं पुरुषोत्तमम् ॥ ५१ ॥

Oh Dios—Puruṣottama—¿cómo podré sostener en mi mente a Ti, el Señor no nacido, más sutil que lo más sutil y más alto que el Altísimo?

Verse 52

महापातकयुक्तोऽपि यन्नामस्मृतिमात्रतः । मुच्यते स कथं देवोग्राम्येषु जनिमर्हति ॥ ५२ ॥

Aun quien está cargado de grandes pecados queda liberado con solo recordar Su Nombre. ¿Cómo, entonces, podría ese Señor divino ser apto para nacer entre seres mundanos y ordinarios?

Verse 53

यथा शूकरमत्स्याद्या अवतारास्तव प्रभो । तथायमपि को वेद तव विश्वेश चेष्टितम् ॥ ५३ ॥

Oh Señor, así como se conocen Tus encarnaciones como Varāha (el Jabalí) y Matsya (el Pez), así también esta manifestación Tuya—¿quién puede conocer de verdad, oh Señor del universo, el misterio de Tu divina līlā?

Verse 54

त्वत्पादपह्मप्रणतात्वन्नामस्मृतितत्परा । त्वामेव चिंतये देव यथेच्छासि तथा कुरु ॥ ५४ ॥

Postrado ante Tus pies de loto y entregado al recuerdo de Tu Nombre, sólo en Ti medito, oh Señor; obra como Tú lo desees.

Verse 55

सनक उवाच । तयोक्तं वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः । दत्त्वाभयं देवमातुरिदं वचनमब्रवीत् ॥ ५५ ॥

Sanaka dijo: Al oír las palabras de ellos, Janārdana—Dios de los dioses—concedió intrepidez a la Madre de los dioses y pronunció estas palabras.

Verse 56

श्रीभगवानुवाच । सत्यमुक्तं महाभागे त्वया नास्त्यत्र संशयः । तथापि श्रृणु वक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतरं शुभे ॥ ५६ ॥

El Bienaventurado Señor dijo: «Verdad es lo que has dicho, oh muy afortunado; no hay duda en ello. Con todo, escucha, oh auspicioso: te revelaré una enseñanza más secreta que lo secreto».

Verse 57

रागद्वेषविहीना ये मद्भक्ता मत्परायणाः । वंहति सततं तें मां गतासूया अदाम्भिकाः ॥ ५७ ॥

Mis devotos, libres de apego y aversión, que se refugian sólo en Mí—humildes, sin envidia y sin fingimiento—Me llevan constantemente en su corazón.

Verse 58

परोपतापविमुखाः शिवभक्तिपरायणः । मत्कथाश्रवणासक्ता वहन्ति सततं हि माम् ॥ ५८ ॥

Quienes se apartan de causar dolor a otros, se consagran por entero a la śiva-bhakti y se deleitan en escuchar los relatos acerca de Mí—ésos, en verdad, Me llevan dentro de sí en todo momento.

Verse 59

पतिव्रताः परिप्राणाः पतिभक्तिपरायणाः । वहन्ति सततं देवि स्त्रियोऽपि त्यक्तप्रत्सराः ॥ ५९ ॥

Oh Diosa, también las mujeres—firmes en el voto de fidelidad al esposo, teniendo al esposo por su aliento vital, entregadas por completo a la devoción y al amor hacia él, y habiendo abandonado la censura y la contienda—sostienen continuamente el orden del dharma.

Verse 60

मातापित्रोश्च शुश्रूषुर्गुरुभक्तोऽतिथिप्रियः । हितकृद्बाह्यणानां यः स मां वहति सर्वदा ॥ ६० ॥

Quien sirve a su madre y a su padre, es devoto de su maestro, se complace en honrar a los huéspedes y obra por el bienestar de los brāhmaṇas—ése Me sostiene en todo tiempo.

Verse 61

पुण्यतीर्थरता नित्यं सत्सङ्गनिरतास्तथा । लोकानुग्रहशीलाश्च सततं ते वहन्ति माम् ॥ ६१ ॥

Quienes están siempre entregados a los tīrthas sagrados, siempre absortos en el sat-saṅga de los virtuosos, y siempre inclinados al bien del mundo—ésos me llevan continuamente en su interior.

Verse 62

परोपकारविरताः परद्रव्यपराङ्मुखाः । नषुंसकाः परस्त्रीषु ते वहन्ति च मां सदा ॥ ६२ ॥

Quienes se abstienen de dañar a otros, se apartan de la riqueza ajena y no codician a la esposa de otro—ésos me sostienen y me llevan siempre.

Verse 63

तुलस्युपासनरताः सदा नामपरायणाः । गोरक्षणपरा ये च सततं मां वहन्ति ते ॥ ६३ ॥

Quienes se deleitan en la adoración de Tulasi, están siempre entregados al canto del Santo Nombre del Señor y se consagran a la protección de las vacas—ésos me llevan continuamente en su vida y conducta.

Verse 64

प्रतिग्रहनिवृत्ता ये परान्नविमुखास्तथा । अन्नोदकप्रदातारो वहंति सततं हि माम् ॥ ६४ ॥

Quienes se abstienen de aceptar dádivas, no desdeñan el alimento ofrecido por otros (no rechazan la hospitalidad) y dan comida y agua—en verdad, ésos me llevan siempre en su interior.

Verse 65

त्वं तु देवि पतिप्राणा साध्वी भूतहिते रता । संप्राप्य पुत्रभावं ते साधयिष्ये मनोरथम् ॥ ६५ ॥

Pero tú, oh Diosa, eres de aquellas cuya vida misma está consagrada al esposo: una sādvī virtuosa, gozosa en procurar el bien de todos los seres. Por ello, al alcanzar la condición de madre, cumpliré tu anhelo más querido.

Verse 66

इत्युक्त्वा देवेदेवशो ह्यदितिं देवमातरम् । दत्त्वा कण्ठगतां मालामभयं च तिरोदधे ॥ ६६ ॥

Dicho esto, el Señor de los dioses habló a Aditi, madre de los devas; luego, poniendo en su cuello la guirnalda que había estado en el Suyo y otorgándole la gracia de la intrepidez (abhaya), desapareció de la vista.

Verse 67

सा तु संहृष्टमनसा देवसूर्दक्षनन्दिनी । प्रणम्य कमलाकान्तं पुनः स्वस्थानमाव्रजत् ॥ ६७ ॥

Entonces ella—gozosa de corazón, hija de Dakṣa y madre de los devas—se postró ante Kamalākānta (Viṣṇu, el amado de Lakṣmī) y regresó de nuevo a su propia morada.

Verse 68

ततोऽदितिर्महाभागा सुप्रीता लोकवन्दिता । असूत समये पुत्रं सर्वलोकनमस्कृतम् ॥ ६८ ॥

Después, Aditi—la muy afortunada, complacida y alabada por los mundos—dio a luz a su debido tiempo un hijo venerado y saludado por todos los mundos.

Verse 69

शङ्गचक्रधरं शान्तं चन्द्रमण्डलमध्यगम् । सुधाकलशदध्यन्नकरं वामनसंज्ञितम् ॥ ६९ ॥

Él es sereno, portador de la caracola y el disco, morando en medio del orbe lunar; en sus manos sostiene una vasija de néctar y un cuenco de arroz con cuajada: esta forma es conocida como Vāmana.

Verse 70

सहस्त्रादित्यसंकाशं व्याकोशकमलेक्षणम् । सर्वाभरणंसंयुक्तं पीताम्बरधरं हरिम् ॥ ७० ॥

Debe meditarse en Hari, resplandeciente como mil soles, de ojos cual lotos plenamente abiertos, adornado con toda clase de ornamentos y vestido con ropajes amarillos.

Verse 71

स्तुत्यं मुनिगणैर्युक्तं सर्वलोकैकनायकम् । आविर्भूतं हरिं ज्ञात्वा कश्यपो हर्षविह्वलः । प्रणम्य प्रञ्जलिर्भूत्वा स्तोतुं समुपचक्रमे ॥ ७१ ॥

Al reconocer que Hari—digno de alabanza, acompañado por huestes de sabios y único Señor de todos los mundos—se había manifestado, Kāśyapa, sobrecogido de júbilo, se postró; y con las manos juntas en reverencia, comenzó a entonar himnos de alabanza.

Verse 72

कश्यप उवाच । नमोनमस्तेऽखिलकारणाय नमोनमस्तेऽखइलपालकाय । नमोनमस्तेऽमरनायकाय नमोनमो दैतेयविनाशनाय ॥ ७२ ॥

Dijo Kāśyapa: Reverencias, reverencias a Ti, causa de todo. Reverencias, reverencias a Ti, protector de todo. Reverencias, reverencias a Ti, guía de los inmortales, los devas. Reverencias, reverencias a Ti, destructor de los Daityas.

Verse 73

नमोनमो भक्तजनप्रियाय नमोनमः सज्जनरंजिताय । नमोनमो दुर्जननाशनाय नमोऽस्तु तस्मै जगदीश्वराय ॥ ७३ ॥

Reverencias, reverencias a Aquel que es amado por los devotos. Reverencias a Aquel que deleita a los virtuosos. Reverencias, reverencias a Aquel que destruye a los malvados. Sea mi homenaje a ese Señor del universo.

Verse 74

नमोनमः कारणवामनाय नारायणायामितविक्रमाय । सशार्ङ्गचक्रासिगदाधाराय नमोऽस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय ॥ ७४ ॥

Reverencias, reverencias a Nārāyaṇa—el Vāmana causal del universo, de paso inconmensurable—que porta el arco Śārṅga, el disco, la espada y la maza. Reverencias a ese Puruṣottama, la Persona Suprema.

Verse 75

नमः पयोराशिनिवासनाय नमोऽस्तु सद्धृत्कमलस्थिताय । नमोऽस्तु सूर्याद्यमितप्रभाय नमोनमः पुण्यकथागताय ॥ ७५ ॥

Saludo reverente a Aquel que mora en el Océano de Leche. Saludo reverente a Aquel que se sienta en el loto del corazón puro. Saludo reverente a Aquel cuya luz sin límite supera al sol y a todo lo demás. Reverencias, reverencias a Aquel a quien se llega por los relatos sagrados y meritorios de Sus hazañas.

Verse 76

नमोनमोऽर्केन्दुविलोचनाय नमोऽस्तु ते यज्ञफलप्रदाय । नमोऽस्तु यज्ञाङ्गविराजिताय नमोऽस्तु ते सज्जनवल्लभाय ॥ ७६ ॥

Una y otra vez, reverencias a Ti, cuyos ojos son como el sol y la luna. Reverencias a Ti, dador de los frutos del yajña. Reverencias a Ti, que resplandeces adornado con los mismos miembros del yajña. Reverencias a Ti, amado de los justos.

Verse 77

नमो जगत्कारणकारणाय नमोऽस्तु शब्दादिविवर्जिताय । नमोऽस्तु ते दिव्यसुखप्रदाय नमो नमो भक्तमनोगताय ॥ ७७ ॥

Reverencias a Ti, causa de las causas del universo. Reverencias a Ti, más allá del sonido y de todas las categorías de los sentidos. Reverencias a Ti, dador de dicha divina. Una y otra vez, reverencias a Ti, que moras en la mente de Tus devotos.

Verse 78

नमोऽस्तु ते ध्वान्तविनाशकाय नमोऽस्तु शब्दादिविवर्जिताय । नमोऽस्तु ते ध्वान्तविनाशकाय मन्दरधारकाय । नमोऽस्तु ते यज्ञवराहनाम्ने नमो हिरण्याक्षविदारकाय ॥ ७८ ॥

Reverencias a Ti, destructor de la oscuridad; reverencias a Ti, más allá del sonido y de todo lo demás. Reverencias a Ti, destructor de la oscuridad, portador del Mandara. Reverencias a Ti, llamado Yajña-Varāha, el Jabalí del sacrificio; reverencias a Ti, que desgarraste a Hiraṇyākṣa.

Verse 79

नमोऽस्तु ते वामनरुपभाजे नमोऽस्तु ते क्षत्र्रकुलान्तकाय । नमोऽस्तु ते रावणमर्दनाय नमोऽस्तु ते नन्दसुताग्रजाय ॥ ७९ ॥

Reverencias a Ti, que asumes la forma de Vāmana. Reverencias a Ti, destructor de los linajes kṣatriya. Reverencias a Ti, vencedor de Rāvaṇa. Reverencias a Ti, hermano mayor del hijo de Nanda (Kṛṣṇa).

Verse 80

नमस्ते कमलाकान्त नमस्ते सुखदायिने । स्मृतार्तिनाशिने तुभ्यं भूयो भूयो नमोनमः ॥ ८० ॥

Salve a Ti, oh amado de Kamalā (Lakṣmī). Salve a Ti, dador de dicha. A Ti, que destruyes la aflicción de quienes Te recuerdan: una y otra vez, reverencias, reverencias.

Verse 81

यज्ञेश यज्ञविन्यास यज्ञविन्घविनाशन । यज्ञरुप यजद्रूप यज्ञाङ्गं त्वां यजाम्यहम् ॥ ८१ ॥

Oh Señor del yajña, ordenador del rito sacrificial, destructor de los obstáculos del sacrificio—oh Tú que eres la forma misma del yajña, la forma del adorador y los miembros del sacrificio—yo te adoro.

Verse 82

इति स्तुतः स देवेशो वामनो लोकपावनः । उवाच प्रहसन्हर्षं वर्ध्दयन्कश्यपस्य सः ॥ ८२ ॥

Así alabado, aquel Señor de los dioses—Vāmana, purificador de los mundos—habló sonriendo, acrecentando el gozo de Kaśyapa.

Verse 83

श्रीभगवानुवाच । तात तुष्टोऽस्मि भद्रं ते भविष्यति सुरार्चिता । अचिरात्साधयिष्यामि निखिलं त्वन्मनोरथम् ॥ ८३ ॥

El Bienaventurado Señor dijo: “Hijo querido, estoy complacido. Que la dicha sea tuya, oh tú a quien aun los dioses veneran. En breve cumpliré por completo todos los deseos que habitan en tu corazón.”

Verse 84

अहं जन्मद्वये त्वेवं युवयोः पुत्रतां गतः । अस्मिञ्जन्मन्यपि तथा सादयाम्युत्तमं सुखम् ॥ ८४ ॥

En dos nacimientos, así he llegado a ser hijo de vosotros dos; y en este nacimiento también, del mismo modo, alcanzo la dicha suprema.

Verse 85

अत्रान्तरे बलिर्दैत्यो दीर्घसत्रं महामखम् । आरेभे गुरुणा युक्तः काव्येन च मुनीश्वरैः ॥ ८५ ॥

Entretanto, Bali, el Daitya, inició un largo Soma-yajña, un gran mahāmakha, sostenido por su preceptor Kāvya (Śukrācārya) y acompañado por los más excelsos sabios.

Verse 86

तस्मिन्मखे समाहूतो विष्णुर्लक्ष्मीसमन्वितः । हविः स्वीकरणार्थाय ऋषिभिर्ब्रह्यवादिभिः ॥ ८६ ॥

En aquel sacrificio, Viṣṇu—acompañado de Lakṣmī—fue invocado por los ṛṣis, expositores del Brahman, para que aceptara la oblación (havi).

Verse 87

प्रवृद्धैश्वर्यर्दैत्यस्य वर्त्तमाने महाक्रतौ । आमंत्र्य मातापितरौ स बटुर्वामनो ययौ ॥ ८७ ॥

Mientras se celebraba el gran sacrificio del Daitya, cuya soberanía crecía desmesuradamente, Vāmana, el joven asceta, se despidió de su madre y de su padre y partió.

Verse 88

स्मितेन मोहयँल्लोकं वामनो भक्तवत्सलः । हविर्भोक्तुमिवायातो बलेः प्रत्यक्षतो हरिः ॥ ८८ ॥

Con una suave sonrisa, Vāmana—siempre tierno con los devotos—embelesó al mundo; Hari apareció directamente ante Bali, como si hubiera venido a participar de la oblación (havi).

Verse 89

दुर्वृत्तो वा सुवृत्तो वा जडो वायं हितोऽपि वा । यो भक्तियुक्तस्तस्यान्तः सदा संनिहितो हरिः ॥ ८९ ॥

Sea alguien de mala conducta o de buena conducta, torpe o incluso bien dispuesto: quien está dotado de bhakti, en su interior Hari está siempre presente.

Verse 90

आयान्तं वामनं दृष्ट्वा ऋषयो ज्ञानचक्षुषः । ज्ञात्वा नारायणं देवमुद्ययुः सभ्यसंयुताः ॥ ९० ॥

Al ver acercarse a Vāmana, los ṛṣis, dotados del ojo del conocimiento espiritual, lo reconocieron como el Señor Nārāyaṇa; y, junto con los ancianos reunidos, se levantaron para recibirlo con honor.

Verse 91

एतज्ज्ञात्वा दैत्यगुरुरेकांते बलिमब्रवीत् । स्वसारमविचार्यैव खलाः कार्याणि कुर्वते ॥ ९१ ॥

Sabiendo esto, el preceptor de los Daityas habló en secreto a Bali: «Los malvados, sin considerar lo que es verdaderamente provechoso, obran a su antojo».

Verse 92

शुक्र उवाच । भो भो दैत्यपते सौम्य ह्यपहर्ता तव श्रियम् । विष्णुर्वामनरुपेण ह्यदितेः पुत्रातां गतः ॥ ९२ ॥

Dijo Śukra: «¡Oh amable señor de los Daityas! Ha llegado quien te arrebatará la prosperidad: Vishnu, que ha tomado la forma de Vāmana y ha nacido como hijo de Aditi».

Verse 93

तवाध्वरं स आयाति त्वया तस्यासुरेश्वर । न किंचिदपि दातव्यं मन्मतं श्रृणु पण्डित ॥ ९३ ॥

Él viene a tu rito sacrificial; por eso, oh señor de los Asuras, no le des absolutamente nada. Escucha, oh sabio, lo que juzgo más conveniente.

Verse 94

आत्मबुद्धिः सुखकरी गुरुबुद्धिर्विशेषतः । परबुद्धिर्विनाशाय स्त्रीबुध्दिः प्रलयंकरी ॥ ९४ ॥

El juicio guiado por uno mismo trae dicha; y el juicio reverente hacia el Gurú, más aún. Pero vivir según la mente ajena conduce a la ruina, y ser dominado por el apego a las mujeres se dice que destruye la vida.

Verse 95

शत्रूणां हितकृतद्यस्तु स हन्तव्यो विशेषतः ॥ ९५ ॥

Pero quien actúe como bienhechor de los propios enemigos, a ése hay que refrenarlo o castigarlo, con mayor razón.

Verse 96

बलिरुवाच । एवं गुरो न वक्तव्यं धर्ममार्गविरोधतः । यदादत्ते स्वयं विष्णुः किमस्मादधिकं वरम् ॥ ९६ ॥

Dijo Bali: «Oh Gurú, no debe decirse tal cosa, pues se opone al sendero del dharma. Si el propio Vishnú acepta la ofrenda, ¿qué don podría ser mayor que éste?»

Verse 97

कुर्वन्ति विदुषो यज्ञान्विष्णुप्रीणनकारणात् । स चेत्साक्षाद्धविर्भोगी मत्तः कोऽभ्यधिको भुवी ॥ ९७ ॥

Los sabios realizan sacrificios para complacer a Vishnú. Si Él es en verdad el que disfruta directamente de las oblaciones, ¿quién en la tierra podría ser superior a Él?

Verse 98

दरिद्रेणापि यत्किंचिद्दीयते विष्णवे गुरो । तदेव परमं दानं दत्तं भवति चाक्षयम् ॥ ९८ ॥

Oh Gurú, aun si un pobre ofrece algo—por pequeño que sea—a Vishnú o a su propio gurú, eso mismo es la dádiva suprema; una vez entregada, se vuelve imperecedera, de mérito inagotable.

Verse 99

स्मृतोऽपि परया भक्त्या पुनाति पुरुषोत्तमः । येन केनाप्यर्चितश्वेद्ददाति परमां गतिम् ॥ ९९ ॥

Aun con sólo ser recordado con devoción suprema, el Puruṣottama purifica. Y si es adorado de cualquier modo, Él ciertamente concede la meta suprema, la liberación.

Verse 100

हरिर्हरति पापानिदुष्टचित्तैरपि स्मृतः । अनिच्छयापि संस्पृष्टो दहत्येव हि पावकः ॥ १०० ॥

Hari elimina los pecados aun cuando es recordado por quienes tienen la mente impura; así como el fuego, al ser tocado, quema sin falta, incluso sin intención.

Verse 101

जिह्वाग्रे वसते यस्य हरिरित्यक्षरद्वयम् । स विष्णुलोकमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ १ ॥

Aquel en cuya punta de la lengua mora el nombre de dos sílabas “Hari” alcanza el mundo de Viṣṇu, del cual es rarísimo volver de nuevo al renacer.

Verse 102

गोविंदेति सदा ध्यायेद्यस्तु रागादिवर्जितः । स याति विष्णुभवनमिति प्राहुर्मनीषिणः ॥ २ ॥

Quien medita siempre pronunciando “Govinda”, libre de apego y de lo semejante, va a la morada de Viṣṇu; así lo proclaman los sabios.

Verse 103

अग्नौ वा ब्राह्मणे वापिहूयते यद्वविर्गुरो । हरिभक्त्या महाभाग तेन विष्णुः प्रसीदति ॥ ३ ॥

Oh venerable, ya sea que la oblación se ofrezca al fuego o se entregue a un brāhmaṇa, cuando se ofrece con bhakti a Hari, por ello Viṣṇu queda complacido.

Verse 104

अहं तु हरितुष्यद्यर्थं करोम्यध्वरमुत्तमम् । स्वयमायाति चेद्विष्णुः कृतार्थोऽस्मि न संशयः ॥ ४ ॥

Pero yo realizo este excelente sacrificio únicamente para complacer a Hari. Si Viṣṇu viene aquí por Su propia voluntad, entonces estaré verdaderamente colmado; no hay duda.

Verse 105

एवं वदति दैत्यन्द्रे विष्णुर्वामनरुपधृक् । प्रविवेशाध्वरस्थानं हुतवह्निमनोरमम् ॥ ५ ॥

Mientras el señor de los Daityas hablaba así, Viṣṇu—tomando la forma de Vāmana—entró en el recinto del sacrificio, encantador por el fuego sagrado de las ofrendas.

Verse 106

तं दृष्ट्वा कोटिसूर्याभं योग्यावयवसुन्दरम् । वामनं सहसोत्थाय प्रत्यगृह्णात्कृताञ्जलिः ॥ ६ ॥

Al ver a Vāmana, resplandeciente como diez millones de soles y hermoso en cada miembro bien proporcionado, se levantó al instante y lo recibió con las palmas juntas en reverente añjali.

Verse 107

दत्त्वासनं च प्रक्षाल्य पादौ वामनरुपिणम् । सकुटुंबो वहन्मूर्ध्ना परमां मुदमाप्तवान् ॥ ७ ॥

Tras ofrecerle un asiento y lavar los pies del Señor que había asumido la forma de Vāmana, él—junto con toda su familia—lo llevó sobre su cabeza y alcanzó la dicha suprema.

Verse 108

विष्णवेऽस्मै जगद्धान्मे दत्त्वार्घ्यं विधिवद्कलिः । रोमाञ्चिततनुर्भूत्वा हर्षाश्रुनयनोऽब्रवीत् । बलिरुवाच ॥ ८ ॥

Habiendo ofrecido debidamente el arghya a este Viṣṇu—morada y sostén del universo—Kali, con el cuerpo erizado y los ojos colmados de lágrimas de júbilo, habló. Entonces dijo Bali:

Verse 109

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलो मरवः । जीवितं सफलं मेऽद्य कृतार्थोऽस्मि न संशयः ॥ ९ ॥

Hoy mi nacimiento se ha vuelto fructífero; hoy mi propia vida se ha vuelto fructífera. Hoy mi vivir ha sido colmado: sin duda, he alcanzado mi propósito.

Verse 110

अमोघामृतवृष्टिर्मे समायातातिदुर्लभा । त्वदागमनमात्रेण ह्यनायासो महोत्सवः ॥ ११० ॥

Para mí ha llegado una infalible lluvia de amṛta, tan sumamente rara. Con tu sola venida, ha surgido sin esfuerzo un gran mahotsava, una fiesta sagrada.

Verse 111

एते च ऋषयः सर्वे कृतार्थां नात्र संशयः । यैः पूर्वं हि तपस्तप्तं तदद्य सफलं प्रभो ॥ ११ ॥

Oh Señor, todos estos sabios han alcanzado su plenitud, sin duda alguna; pues las austeridades que practicaron antaño hoy han dado fruto.

Verse 112

कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि न संशयः । तस्मात्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमोनमः ॥ १२ ॥

He alcanzado mi propósito—sí, lo he alcanzado; lo he alcanzado, sin duda. Por eso, ante Ti me inclino; ante Ti me inclino; ante Ti me inclino; ante Ti me inclino—una y otra vez, mis salutaciones.

Verse 113

त्वदाज्ञया त्वन्नियोगं साधयामीति मन्मनः । अत्युत्साहसमायुक्तं समाज्ञापय मां प्रभो ॥ १३ ॥

«Por Tu mandato cumpliré la misión que me has encomendado»; con esta resolución en mi mente, colmado de gran fervor, instrúyeme plenamente, oh Señor.

Verse 114

एवमुर्को दीक्षितेन प्रहसन्वामनोऽब्रवीत् । देहि मे तपसि स्थातुं भूमिं त्रिपदसंमिताम् ॥ १४ ॥

Así, interpelado por el consagrado sacrificante, Vāmana, el brahmán enano, sonriendo respondió: «Concédeme tierra medida por tres pasos, para poder permanecer en ella para mi austeridad».

Verse 115

एतच्छॄत्वा बलिः प्राह राज्यं याचितवान्नहि । ग्रामं वा नगरं चापि धनं वा किं कृतं त्वया ॥ १५ ॥

Al oír esto, Bali dijo: «No has pedido un reino, ni una aldea, ni siquiera una ciudad, ni riquezas. ¿Qué es, entonces, lo que pretendes (cuál es tu intención)?».

Verse 116

तन्निशम्य बलिं प्राह विष्णुः सर्वशरीरभृत् । आसन्नभ्रष्टराज्यस्य वैराग्यं जनयन्निवा ॥ १६ ॥

Al oírlo, Viṣṇu—el Sustentador que sostiene a todos los seres encarnados—habló a Bali, como si despertara en él el vairāgya, pues su reino estaba a punto de perderse.

Verse 117

श्रीभगवानुवाचा । श्रृणु दैत्यन्द्र वक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतमं परम् । सर्वसंगविहीनानां किमर्थैः साध्यतेवद ॥ १७ ॥

Dijo el Bienaventurado Señor: «Escucha, oh soberano de los Daityas. Te declararé la enseñanza suprema, más secreta que lo secreto. Para quienes están libres de todo apego, ¿qué puede lograrse en verdad con fines y riquezas mundanas?»

Verse 118

अहं तु सर्वभूतानामन्तर्यामीति भावय । मयि सर्वमिदं दैत्य किमन्यैः साध्यते वद ॥ १८ ॥

Contempla así: «Yo soy el Antaryāmin, el Regente interior en todos los seres». Oh Daitya, puesto que todo esto reposa en Mí, dime: ¿qué puede lograrse por medio de otra cosa?

Verse 119

रागद्वेषविहीनानां शान्तानां त्यक्तमायिनाम् । नित्यानंदस्वरुपाणां किमन्यैः साध्यते धनैः ॥ १९ ॥

Para quienes están libres de apego y aversión, serenos, que han renunciado al engañoso despliegue de māyā y cuya naturaleza es dicha eterna, ¿qué propósito podría alcanzarse con otras riquezas?

Verse 120

आत्मवत्सर्वभूतानि पश्यतां शान्तचेतसाम् । अभिन्नमात्मनः सर्वं को दाता दीयते च किम् ॥ १२० ॥

Para quienes, con mente serena, ven a todos los seres como su propio Ser, todo es no distinto del Ser. Entonces, ¿quién es el dador y qué, en verdad, puede darse?

Verse 121

पृथ्वीयं क्षत्रियवशा इति शास्त्रेषु निश्चितम् । तदाज्ञायां स्थिताः सर्वे लभन्ते परमं सुखम् ॥ २१ ॥

En los śāstra está establecido que esta tierra se halla bajo la autoridad de los Kṣatriya. Quienes permanecen dentro de su mandato legítimo alcanzan la dicha suprema.

Verse 122

दातव्यो मुनिभिश्चापि षष्टांशो भूभुजे बले । महीयं ब्राह्मणानां तु दातव्या सर्व यत्नतः ॥ २२ ॥

Aun los munis deben entregar al rey una sexta parte cuando él es fuerte, es decir, capaz de proteger y gobernar. Pero la tierra debe ser dada en dāna a los brāhmaṇas con todo empeño y sumo cuidado.

Verse 123

भूमिदानस्य माहात्म्यं न भूतं न भविष्यति । परं निर्वाणमाप्नोति भूमिदो नात्र संशयः ॥ २३ ॥

La grandeza del don de la tierra no tuvo igual en el pasado ni lo tendrá en el futuro. Quien entrega tierra alcanza la liberación suprema; de ello no hay duda.

Verse 124

स्वल्पामपि महीं दत्त्वा श्रोत्रियायाहिताग्नये । ब्रह्मलोकमवाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ॥ २४ ॥

Aun dando un pedazo muy pequeño de tierra a un brāhmaṇa śrotriya, versado en los Vedas y mantenedor de los fuegos sagrados, se alcanza Brahmaloka, un estado del que es difícil retornar al renacer repetido.

Verse 125

भूमिदः सर्वदः प्रोक्तो भूमिदो मोक्षभाग्भवेत् । अतिदानं तु तज्ज्ञेयं सर्वपापप्राणाशनम् ॥ २५ ॥

Se declara que quien da tierra es quien lo da todo; el donante de tierra participa de la mokṣa. Sabe que éste es el don supremo: destruye el aliento vital de todos los pecados.

Verse 126

महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः । दशहस्तां महीं दत्त्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ २६ ॥

Sea que uno esté manchado por un gran pecado o cargado con toda clase de faltas, al donar una porción de tierra de diez hastas queda liberado de todos los pecados.

Verse 127

सत्पात्रे भूमिदाता यः सर्वदानफलं लभेत् । भूमिदानसमं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ २७ ॥

Quien dona tierra a un recipiente digno obtiene el fruto de todos los dones; en los tres mundos no existe nada igual al don de la tierra.

Verse 128

द्विजाय वृत्तिहीनाय यः प्रदद्यान्महीं बले । तस्य पुण्यफलं वक्तुं न क्षमोऽब्दशतैरहम् ॥ २८ ॥

Quien, con la fuerza y los medios debidos, entrega tierra a un dos veces nacido (brāhmaṇa) sin sustento—el mérito nacido de ese don no soy capaz de expresarlo por completo ni en cientos de años.

Verse 129

सक्ताय देवपूजासु वृत्तिहीनाय दैत्यप । स्वल्पामपि महीं दद्याद्यः स विष्णुर्न संशयः ॥ २९ ॥

¡Oh señor de los Daityas! Quien da aunque sea un pequeño trozo de tierra a alguien dedicado al culto de los dioses pero sin sustento, ése es el mismo Viṣṇu, sin duda.

Verse 130

इक्षुगोधूम तुवरीपूगवृक्षादिसंयुता । पृथ्वी प्रदीयते येन स विष्णुर्नात्र संशयः ॥ १३० ॥

Aquel por quien se otorga la tierra, provista de caña de azúcar, trigo, legumbres, palmeras de areca y otros árboles, ése es ciertamente Viṣṇu; de ello no hay duda.

Verse 131

वृत्तिहीनाय विप्राय दरिद्राय कुटुम्बिने । स्वल्पामपि महींदत्त्वा विष्णुसायुज्यमान्पुयात् ॥ ३१ ॥

Quien ofrezca aunque sea un pequeño trozo de tierra a un brāhmaṇa sin sustento, pobre y con familia a su cargo, alcanza el sāyujya: la unión con Viṣṇu.

Verse 132

सक्ताय देवपूजासु विप्रायाढकिकां महीम् । दत्त्वा लभेत गङ्गायां त्रिरात्रस्नानजं फलम् ॥ ३२ ॥

Al donar a un brāhmaṇa entregado al culto de los dioses una parcela de tierra de una āḍhaka, se obtiene el mérito nacido de bañarse en el Gaṅgā durante tres noches.

Verse 133

विप्राय वृत्तिहीनाय सदाचाररताय च । द्रोणिकां पृथिवीं दत्त्वा यत्फलं लभते श्रृणु ॥ ३३ ॥

Escucha: el fruto que se obtiene al donar una medida de tierra llamada droṇikā a un brāhmaṇa sin sustento y dedicado a la recta conducta.

Verse 134

गङ्गातीर्थाश्वमेधानां शतानि विधिवन्नरः । कृत्वा यत्फलमाप्वोति तदाप्नोति स पुष्कलम् ॥ ३४ ॥

Cualquier recompensa que un hombre obtiene al realizar debidamente cientos de peregrinaciones al Gaṅgā y sacrificios Aśvamedha, esa misma abundante virtud alcanza (por la práctica aquí ensalzada).

Verse 135

ददाति खारिकां भूमिं दरिद्राय द्विजाय यः । तस्य पुण्यं प्रवक्ष्यामि वदतो मे निशामय ॥ ३५ ॥

Quien dé una medida de tierra llamada khārikā a un brāhmaṇa pobre—escucha mientras expongo el mérito espiritual que se le acumula.

Verse 136

अश्वमेधसहस्त्राणि वाजपेयशतानि च । विधाय जाह्नवीतीरे यत्फलं तल्लभेद्धुवम् ॥ ३६ ॥

Quien realice culto y observancias en la ribera de la Jāhnavī (Gaṅgā) alcanza con certeza el mérito que, de otro modo, se obtendría con mil sacrificios Aśvamedha y cien ritos Vājapeya.

Verse 137

भूमिदानं महादानमतिदानं प्रकीर्त्तितम् । सर्वपापप्रशमनमपवर्गफलप्रदम् ॥ ३७ ॥

El don de la tierra es proclamado como un gran don—más aún, un don extraordinario. Aplaca todos los pecados y otorga el fruto de la liberación.

Verse 138

अत्रोतिहासं वक्ष्यामि श्रृणु दैत्यकुलेश्वर । यच्छुत्वा श्रद्धया युक्तो भूमिदानफलं लभेत् ॥ ३८ ॥

Aquí relataré una antigua historia—escucha, oh señor del linaje Daitya. Quien la oiga con fe obtendrá el mérito que nace del don de la tierra.

Verse 139

आसीत्पुरा द्विजवरो ब्राह्मकल्पे महामतिः । दरिद्रो वृत्तिहीनश्च नाम्ना भद्रमतिर्बले ॥ ३९ ॥

En tiempos antiguos, durante el Brahmā-kalpa, vivía un eminente brāhmaṇa dos veces nacido, de gran juicio y noble ánimo; mas era pobre y sin sustento, llamado Bhadramati, en la tierra de Bala.

Verse 140

श्रुतानि सर्वशास्त्राणि तेन वेददिवानिशम् । श्रुतानि च पुराणानि धर्मशास्त्राणि सर्वशः ॥ १४० ॥

Había escuchado todos los śāstra; estudiaba el Veda día y noche. También había escuchado los Purāṇa y, en toda forma, los Dharmaśāstra.

Verse 141

अभवंस्तस्य षट्पत्न्यः श्रुतिः सिन्धुर्यशोवती । कामिनी मालिनी चैव शोभा चेति प्रकीर्तिताः ॥ ४१ ॥

Tuvo seis esposas—Śruti, Sindhu, Yaśovatī, Kāminī, Mālinī y Śobhā—y así son enumeradas según la tradición.

Verse 142

आसु पत्नीषु तस्यासञ्चत्वरिंशच्छतद्वयम् । पुत्राणामसुरश्रेष्ट सर्वे नित्यं बुभुक्षिताः ॥ ४२ ॥

De aquellas esposas, oh el mejor de los Asuras, tuvo doscientos cuarenta y dos hijos; y todos ellos estaban siempre hambrientos.

Verse 143

अकिञ्चनो भद्रमतिः क्षुधार्त्तानात्मजान्प्रियाः । पश्यन्स्वयं क्षुधार्त्तश्च विललापाकुलेन्द्रियः ॥ ४३ ॥

Bhadramati, desposeído, vio a sus amados hijos atormentados por el hambre; y él mismo, afligido por la misma hambre, se lamentó con los sentidos turbados e inestables.

Verse 144

धिग्जन्म भाग्यरहितं धिग्जन्म धनवर्जितम् । धिग्जन्म धर्मरहितं धिग्जन्म ख्यातिवर्जितम् ॥ ४४ ॥

Maldita sea la vida nacida sin buena fortuna; maldita sea la vida nacida sin riqueza. Maldita sea la vida sin dharma; maldita sea la vida sin buen renombre.

Verse 145

नरस्य बह्वपत्यस्य धिग्जन्मैश्वर्यवार्जितम् । अहो गुणाः सौम्यता च विद्वत्ता जन्म सत्कुले ॥ ४५ ॥

Vergonzosa es la vida de un hombre que, aun con muchos hijos, carece de noble linaje y prosperidad. ¡Ah, cuán dignas de alabanza son las virtudes: la mansedumbre, el saber y nacer en una buena familia!

Verse 146

दारिद्याम्बुधिमग्नस्य सर्वमेतन्न शोभते । प्रियाः पुत्राश्चपौत्राश्च बान्धवा भ्रातरस्तथा ॥ ४६ ॥

Para quien se ha hundido en el océano de la pobreza, nada de esto parece apropiado: ni los amados, ni los hijos y nietos, ni los parientes, ni siquiera los hermanos.

Verse 147

शिष्याश्च सर्वमनुजास्त्यजन्त्यैश्वर्यवार्जितम् । चाण्डालो वा द्विजो वापि भाग्यवानेव पूज्यते ॥ ४७ ॥

Los discípulos—y en verdad todos—abandonan a quien carece de prosperidad. Sea caṇḍāla o sea dos veces nacido, sólo el afortunado es venerado.

Verse 148

दरिद्रः पुरुषो लोके शववल्लोकनिन्दितः । अहो संपत्संमायुक्तो निष्टुरो वाप्यनिष्ठुरः ॥ ४८ ॥

En este mundo, el hombre pobre es despreciado por la gente como si fuera un cadáver. ¡Ah! Pero cuando se halla colmado de riqueza, aun si es áspero, se le toma como no áspero: sus faltas se excusan.

Verse 149

गुणहीनोऽपि गुणवान्मूर्खो वाप्यथ पण्डितः । ऐश्वर्यगुणयुक्तश्चेत्पूज्य एव न संशयः ॥ ४९ ॥

Sea que uno carezca de virtudes o las posea, sea necio o sabio: si está dotado de prosperidad y de cualidades reconocidas, sin duda es honrado.

Verse 150

अहो दरिद्रता दुःखं तत्राप्याशातिदुःखदा । आशाभिभूताः पुरुषा दुःखमश्नुवतेऽक्षयम् ॥ १५० ॥

¡Ay!, la pobreza es sufrimiento; y aun allí, la esperanza misma se vuelve un dolor todavía mayor. Dominados por la esperanza, los hombres llegan a padecer una pena interminable.

Verse 151

आशयादासा ये दासास्ते सर्वलोकस्य । आशा दासी येषां तेषां दासायते लोकः ॥ ५१ ॥

Quienes son esclavizados por la “esperanza” se vuelven, en verdad, siervos de todo el mundo. Mas para aquellos a quienes la esperanza misma sirve, el mundo entero se vuelve su servidor.

Verse 152

मानो हि महतां लोके धनमक्षयमुच्यते । तस्मिन्नाशाख्यरिपुणा माने नष्टे दरिद्रता ॥ ५२ ॥

El honor (la buena fama) se dice que es la riqueza imperecedera de los grandes en este mundo. Sin embargo, tiene un enemigo llamado “esperanza/expectativa”; cuando el honor se destruye, la pobreza le sigue.

Verse 153

सर्वशास्त्रार्थवेत्तापि दरिद्रो भाति मूर्खवत् । नैष्किञ्चन्यमहाग्राहग्रस्तानां को विमोचकः ॥ ५३ ॥

Aun quien conoce el sentido de todas las śāstras parece un necio si es pobre. ¿Quién podrá liberar a los apresados por el gran cocodrilo llamado “total desposesión” (naiṣkiñcanya)?

Verse 154

अहो दुःखमहो दुःखमहो दुःखं दरिद्रता । तत्रापि पुत्रभार्याणां बाहुल्यमतिदुःखदम् ॥ ५४ ॥

¡Ay, qué dolor, qué dolor, qué dolor es la pobreza! Y aun allí, la carga de tener muchos hijos y una esposa se vuelve causa de pena todavía mayor.

Verse 155

एवमुक्त्वा भद्रमतिः सर्वशास्त्रार्थपारगः । अन्यमैश्वर्यदं धर्मं मनसाऽचिन्तयत्तदा ॥ ५५ ॥

Dicho esto, Bhadramati—quien había cruzado a la otra orilla del sentido de todas las śāstras—contempló entonces en su mente otro dharma que otorga aiśvarya (señorío y prosperidad).

Verse 156

भूमिदानं विनिश्चित्य सर्वदानोत्तमोत्तमम् । दानेन योऽनुमंताति स एव कृतवान्पुरा ॥ ५६ ॥

Habiendo determinado con certeza que el don de la tierra es el más excelso entre todas las dádivas, quien lo aprueba con su asentimiento y lo celebra con anu-modanā debe ser tenido como quien ya lo realizó en tiempos antiguos.

Verse 157

प्रापकं परमं धर्मं सर्वकामफलप्रदम् । दानानामुत्तमं दानं भूदानं परिकीर्तितम् ॥ ५७ ॥

Aquel don que conduce al dharma supremo y otorga los frutos de todos los deseos rectos—entre todas las caridades, se proclama como suprema la donación de tierra (bhū-dāna).

Verse 158

यद्दत्त्वा समवान्पोति यद्यदिष्टतमं नरः । इति निश्चत्य मतिमान्धीरो भद्रमतिर्बले ॥ ५८ ॥

Habiendo resuelto: «Al dar esto, el hombre prospera y alcanza lo que más anhela», el sabio y sereno—de entendimiento auspicioso—obra en consecuencia, con la fuerza de su determinación.

Verse 159

कौशाम्बींनाम नगरीं कलत्रापत्ययुग्ययौ । सुघोषनामविप्रेन्द्रं सर्वैश्वर्यसमन्एविलितम् ॥ ५९ ॥

En la ciudad llamada Kauśāmbī vivía un brāhmaṇa eminente de nombre Sughoṣa, junto con su esposa e hijos, colmado de toda clase de prosperidad.

Verse 160

गत्वा याचितवान्भूमिं पञ्चहस्तायतां बले । सुघोषो धर्मनिरतस्तं निरीक्ष्य कुटुम्बिक्रम् ॥ १६० ॥

Yendo allí, pidió un terreno de cinco codos de extensión. Sughoṣa, entregado al dharma, observó atentamente a aquel cabeza de familia y la condición de los suyos.

Verse 161

मनसा प्रीयमाणेन समभ्यर्च्येदमब्रवीत् । कृतार्थोऽहं भद्रमते सफलं मम जन्म च ॥ ६१ ॥

Con el corazón complacido, lo adoró conforme al rito y dijo: «Oh de noble ánimo, estoy colmado; también mi nacimiento se ha vuelto fructífero»។

Verse 162

मत्कुल पावनं जातं त्वदनुग्रहतो द्विज । इत्युक्त्वा तं समभ्यर्च्य सुघोषो धर्मतत्परः ॥ ६२ ॥

«Oh, oh dvija (dos veces nacido), por tu gracia mi linaje ha quedado purificado.» Dicho esto, Sughoṣa, dedicado al dharma, lo adoró con reverencia.

Verse 163

पञ्चहस्तमितां भूमिं ददौ तस्मै महामतिः । पृथिवी वैष्णवी पुण्या पृथिवीं विष्णुपालिता ॥ ६३ ॥

Aquel de gran entendimiento le concedió un terreno de cinco hastas. Pues la Tierra es sagrada y de naturaleza vaiṣṇava: la Tierra está protegida y sostenida por Viṣṇu.

Verse 164

पृथिव्यास्तु प्रदानेन प्रीयतां मे जनार्दनः । मन्त्रेणानेन दैत्येन्द्र सुघोषस्तं द्विजोत्तमम् ॥ ६४ ॥

«Con el don de esta misma tierra, que Janārdana se complazca en mí.» Oh señor de los Daityas, con este mantra Sughoṣa se dirigió a aquel excelso brāhmaṇa.

Verse 165

विष्णुबुद्ध्या समभ्यर्च्य तावतीं पृथिवीं ददौ । सोऽपि भद्रमतिर्विप्रो धीमता याचितां भुवम् ॥ ६५ ॥

Adorando con la convicción de que el receptor era en verdad Viṣṇu, entregó aquella porción de tierra. Y el brāhmaṇa Bhadramati también, cuando el sabio se lo pidió, concedió la tierra solicitada.

Verse 166

दत्तवान्हरिभक्ताय श्रोत्रियाय कुटुम्बिने । सुघोषो भूमिदानेन कोटिवंशसमन्वितः ॥ ६६ ॥

Sughoṣa, al donar tierras en caridad a un devoto de Hari—un cabeza de familia versado en los Vedas—quedó bendecido con un linaje que se extendió por diez millones de generaciones.

Verse 167

प्रपेदे विष्णुभवनं यत्र गत्वा न शोचति । बले भद्रमतिश्चापि यतः प्रार्थितवाञ्छ्रियम् ॥ ६७ ॥

Alcanzó la morada de Viṣṇu, adonde, una vez llegado, ya no se aflige. Y Bhadramati también, aun siendo niña, obtuvo la prosperidad (Śrī), pues la había implorado en oración.

Verse 168

स्थितवान्विष्णुभवने सकुटुम्बो युगायुतम् । तथैव ब्रह्मसदने स्थित्वा कोटियुगायुतम् ॥ ६८ ॥

Habitó en la morada de Viṣṇu con toda su familia durante diez mil yugas; y del mismo modo, tras permanecer en el salón de Brahmā, residió allí por diez millones de yugas.

Verse 169

ऐन्द्रं पदं समासाद्य स्थितवान्कल्पपञ्चकम् । ततो भुवं समासाद्य सर्वैश्वर्यसमन्वितः ॥ ६९ ॥

Tras alcanzar el rango de Indra, permaneció allí durante cinco kalpas. Luego, al llegar a la tierra, quedó dotado de toda clase de soberanía y prosperidad.

Verse 170

जातिस्मरो महाभागो बुभुजे भोगमुत्तमम् । ततो भद्रमतिर्दैत्य निष्कामो विष्णुतत्परः ॥ १७० ॥

Aquel muy afortunado, que recordaba sus nacimientos anteriores, disfrutó de los más excelentes placeres mundanos; después, el daitya Bhadramati quedó libre de deseo y enteramente entregado a Viṣṇu.

Verse 171

पृथिवीं वृत्तिहीनेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः प्रदत्तवान् । तस्य विष्णुः प्रसन्नात्मा तत्त्वैश्वर्यमनुत्तमम् ॥ ७१ ॥

Él otorgó la tierra—tierra y sustento—a los brāhmaṇas que carecían de medio de vida. Complacido en su corazón, el Señor Viṣṇu le concedió una soberanía sin igual, fundada en los verdaderos principios (tattva).

Verse 172

कोटिवंशसमेतस्य ददौ मोक्षमनुत्तमम् । तस्माद्दैत्यपते मह्यं सर्वधर्मपरायण ॥ ७२ ॥

Concedió la liberación suprema (mokṣa) incluso a uno solo, junto con su linaje de crores. Por eso, oh señor de los Daityas, tú que te entregas a todos los dharmas: concédeme también esa misma gracia.

Verse 173

तपश्चरिष्येमोक्षाय देहि मे त्रिपदां महीम् । वैरोचनिस्ततो दृष्टः कलशं जलपूरितम् ॥ ७३ ॥

«Practicaré austeridades por la liberación; concédeme la tierra de tres pasos». Entonces se vio a Bali, hijo de Virocana, con una vasija llena de agua, dispuesto para el rito del don.

Verse 174

आददे पृथिवीं दातुं वर्णिने वामनाय । विष्णुः सर्वगतोज्ञात्वा जलधारावरोधिनम् ॥ ७४ ॥

Deseando otorgar la tierra al resplandeciente Vāmana, Bali emprendió el acto de donación. Pero Viṣṇu, el Omnipresente, reconoció a quien estaba obstruyendo el fluir del agua de libación (dhārā).

Verse 175

काव्यं हस्तस्थदर्भाग्रं तच्छरे संन्यवेशयत् । दर्भाग्रेऽभून्महाशस्त्रं कोटिसूर्यसमप्रभम् ॥ ७५ ॥

Kāvya colocó sobre aquella flecha la punta de una brizna de hierba darbha que tenía en la mano; y en la misma punta de la darbha surgió un arma poderosa, resplandeciente como diez millones de soles.

Verse 176

अमोघं ब्राह्ममत्युग्रं काव्याक्षिग्रासलोलुपम् । आयाय भार्गवसुरानसुरानेकचक्षुषा ॥ ७६ ॥

Aquel arma de Brahmā, infalible y sumamente feroz, ansiosa por devorar el ojo de Kāvyā (Śukra), se lanzó veloz; con su único ojo arremetió contra el Bhārgava (Śukra), los dioses y los asuras.

Verse 177

पश्येति वांदिदेशे च दर्भाग्रं शस्त्रसन्निभम् । बलिर्ददौ महाविष्णोर्महीं त्रिपदसंमिताम् ॥ ७७ ॥

Diciendo: «¡Mira!», señaló la punta de una brizna de darbha, afilada como un arma. Entonces Bali concedió a Mahāviṣṇu la tierra, medida por Sus tres zancadas.

Verse 178

ववृधे सोऽपि विश्वात्मा आब्रह्यभुवनं तदा । अमिमीत महीं द्वाभ्यां पद्भ्यां विश्वतनुर्हरिः ॥ ७८ ॥

Entonces el Alma Universal se expandió, abarcando todos los mundos hasta el reino de Brahmā; y Hari, cuyo cuerpo es el cosmos entero, midió la tierra con tan solo dos pasos.

Verse 179

स आब्रह्मकटाहांतपदान्येतानि सप्रभः । पादाङ्गुष्ठाग्रनिर्भिन्नं ब्रह्माण्डं विभिदे द्विधा ॥ ७९ ॥

Sus huellas radiantes se extendieron hasta el confín mismo del “caldero cósmico” de Brahmā. Con la punta de Su dedo gordo del pie, perforó el brahmāṇḍa, el huevo del universo, y lo partió en dos.

Verse 180

तद्दारा बाह्यसलिलं बहुधारं समागतम् । धौतविष्णुपदं तोयं निर्मलं लोकपावनम् ॥ १८० ॥

De aquella hendidura, las aguas exteriores se reunieron en múltiples corrientes: el agua que lavó los pies de Viṣṇu, pura y purificadora de los mundos.

Verse 181

अजाण्डबाह्यनिलयं धारारुपमवर्त्तत । तज्जलं पावनं श्रेष्टं ब्रह्मादीन्पावयत्सुरान् ॥ ८१ ॥

Morando fuera del “huevo de Brahmā” (la esfera cósmica), brotó en forma de un caudal incesante. Esa agua—supremamente purificadora—santificó incluso a Brahmā y a los demás dioses.

Verse 182

सत्पर्षिसेवितं चैव न्यपतन्मेरुमूर्द्धनि ॥ ८२ ॥

Y cayó sobre la cumbre del monte Meru, lugar frecuentado y venerado por los sabios nobles.

Verse 183

एतद्दष्ट्वाद्भुतं कर्म ब्रह्माद्या देवतागणाः । ऋषयो मनवश्चैव ह्यस्तुवन्हर्षविह्वलाः ॥ ८३ ॥

Al contemplar esta obra maravillosa, Brahmā y las huestes de los dioses—junto con los sabios y también los Manus—prorrumpieron en alabanzas, embargados de júbilo.

Verse 184

देव ऊचुः । नमः परेशाय परात्मरुपिणे परात्परायापररुपधारिणे । ब्रह्मात्मने ब्रह्मरतात्मबुद्धये नमोऽस्तु तेऽव्याहतकर्मशीलिने ॥ ८४ ॥

Dijeron los Devas: ¡Salve al Señor Supremo, cuya naturaleza es el Ser supremo! ¡Salve a Aquel que está más allá de todo más allá, y que aun así asume formas manifiestas! Salve a Ti, cuya esencia es Brahman, cuya conciencia interior reposa en Brahman; salve a Ti, cuyas obras y conducta jamás son obstaculizadas.

Verse 185

परेश परमानन्द परमात्मन्परात्पर । सर्वात्मने जगन्मूर्त्ते प्रमाणातीत ते नमः ॥ ८५ ॥

Salve a Ti—oh Señor Supremo, suprema Bienaventuranza, supremo Ser, más allá de todo más allá; salve a Ti, Alma de todos, cuya forma es el universo, y que trasciendes todo medio de prueba.

Verse 186

विश्वतश्चक्षुषे तुभ्यं विश्वतो बाहवे नमः । विश्वतः शिरसे चैव विश्वतो गतये नमः ॥ ८६ ॥

Saludo reverente a Ti, cuyos ojos están en todas partes; saludo reverente a Ti, cuyos brazos se extienden por doquier. Saludo reverente a Ti, cuya cabeza está en todas partes; y saludo reverente a Ti, cuyo movimiento y curso lo penetran todo.

Verse 187

एवं स्तुतो महाविष्णुर्ब्रह्याद्यैः स्वर्द्दवौकसाम् । दत्त्वाभयं च मुमुदे देवदेवः सनातनः ॥ ८७ ॥

Así alabado por Brahmā y los demás moradores celestiales, Mahāviṣṇu —el eterno Dios de los dioses— les otorgó la ausencia de temor y quedó complacido.

Verse 188

विरोचनात्मजं दैत्यं पदैकार्थं बबन्ध ह । ततः प्रपन्नं तु बलिं ज्ञात्वा चास्मै रसातलम् । ददौ तद्वारपालश्च भक्तवश्यो बभूव ह ॥ ८८ ॥

Ató al daitya Bali, hijo de Virocana, con el poder de un solo paso. Luego, al reconocer a Bali como quien se había rendido y refugiado, le concedió Rasātala; y, sometiéndose al amor devocional de su bhakta, Él mismo permaneció allí como guardián de la puerta.

Verse 189

नारद उवाच । रसातले महाविष्णुर्विरोचनसुतस्य वै । किं भोज्यं कल्पयामास घोरे सर्पभयाकुले ॥ ८९ ॥

Dijo Nārada: En Rasātala, en aquel lugar terrible colmado del temor a las serpientes, ¿qué alimento preparó Mahāviṣṇu para el hijo de Virocana?

Verse 190

सनक उवाच । अमन्त्रितं हविर्यत्तु हूयते जातवेदसि । अपात्रे दीयते यच्च तद्धोरं भोगसाधनम् ॥ १९० ॥

Sanaka dijo: Toda oblación (havis) que se vierte en Jātavedas (Agni) sin los mantras debidos, y todo don que se entrega a quien no es digno: ambas cosas se vuelven terribles, pues sólo sirven como instrumentos de goce mundano y de atadura, no como verdadero mérito.

Verse 191

हुतं हविरशुचिना दृत्तं सत्कर्म यत्कृतम् । तत्सर्वं तत्र भोगार्हमधः पातफलप्रदम् ॥ ९१ ॥

Toda oblación ofrecida con sustancias impuras, y toda obra tenida por meritoria hecha de modo impuro—todo ello sólo es digno de “gozarse” en los mundos inferiores y produce el fruto de la caída hacia abajo.

Verse 192

एवं रसातलं विष्णुर्बलये सासुराय तु । दत्त्वाभयं च सर्वेषां सुराणां त्रिदिवं ददौ ॥ ९२ ॥

Así, Viṣṇu relegó a Bali, junto con su hueste de asuras, a Rasātala; y, tras conceder la intrepidez a todos los dioses, les devolvió Tridiva, el mundo celeste.

Verse 193

पूज्यमानोऽमरगणैः स्तूयमानो महर्षिभिः । गंधर्वैर्गीयमानश्च पुनर्वामनतां गतः ॥ ९३ ॥

Honrado por las huestes de dioses, alabado por los grandes ṛṣis y cantado por los Gandharvas, volvió a asumir la forma de Vāmana.

Verse 194

एतद्दृष्ट्वा महत्कर्ममुनयो ब्रह्मवादिनः । परस्परं स्मितमुखाः प्रणेभुः पुरुषोत्तमम् ॥ ९४ ॥

Al contemplar esta gran hazaña, los sabios muni, expositores de Brahman, se sonrieron unos a otros y se inclinaron con reverencia ante Puruṣottama, la Persona Suprema.

Verse 195

सर्वभूतात्मको विष्णुर्वामनत्वमुपागतः । मोहयन्निखिलं लोकं प्रपेदे तपसे वनम् ॥ ९५ ॥

Viṣṇu, el Sí mismo de todos los seres, asumió la condición de Vāmana; y, embelesando a todo el mundo, se internó en el bosque para practicar tapas, la austeridad sagrada.

Verse 196

एवं प्रभावा सा देवी गङ्गा विष्णुपदोद्भवा । यस्याः स्मरणमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः ॥ ९६ ॥

Tal es la grandeza de la Diosa Gaṅgā, nacida del pie de Viṣṇu; con sólo recordarla, uno queda liberado de todos los pecados.

Verse 197

इदं तु गङ्गामाहात्म्यं यः पठेच्छृणुयादपि । देवालये नदीतीरे सोऽश्वमेधफलं लभेत् ॥ ९७ ॥

Quien recite—o incluso escuche—este relato de la grandeza de Gaṅgā, en un templo o a la orilla del río, obtiene el mérito del sacrificio Aśvamedha.