Varaha Purana 88.3: Adhyaya 88, Shloka 3
Account of the Extents of Śālmaladvīpa, Gomedadvīpa, and Puṣkaradvīpa
घृतसमुद्रमावृत्य व्यवस्थितस्तद्विस्तारो द्विगुणस्तत्र च सप्त पर्वताः प्रधानास्तावन्ति वर्षाणि तावत्यो नद्यः । तत्र च पर्वताः । सुमहान् पीतःशातकुम्भात् सार्वगुणसौवर्णरोहितसुमनसकुशल ----- जाम्बूनदवैद्युता इत्येते कुलपर्वता वर्षाणि चेति । अथ षष्ठं गोमेदं कथ्यते । शाल्मलं यथा सुरोदेनावृतं तद्वत् सुरोदोऽपि तद्द्विगुणेन गोमेदेनावृतः । तत्र च प्रधानपर्वतौ द्वावेव । एकस्य तावत्तावसरः । अपरश्च कुमुद इति । समुद्रश्चेक्षुरसस्तद्द्विगुणेन पुष्करेणावृतः । तत्र च पुष्कराख्ये मानसो नाम पर्वतः । तदपि द्विधा छिन्नं वर्षं तत्प्रमाणेन च । स्वादोदकेनावृतम् । ततश्च कटाहम् । एतत् पृथिव्याः प्रमाणम् । ब्रह्माण्डस्य च सकटाहविस्तारप्रमाणम् । एवंविधानामण्डानां परिसंख्यां न विद्यते । एतानि कल्पे कल्पे भगवान् नारायणः क्रोडरूपी रसातलान्तःप्रविष्टानि दंष्ट्रैकैनोद्धृत्य स्थितौ स्थापयति । एष वः कथितो मार्गो भूमेरायामविस्तरः । स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि कैलासं निलयं द्विजाः
ghṛtasamudram āvṛtya vyavasthitas tadvistāro dviguṇas tatra ca sapta parvatāḥ pradhānās tāvanti varṣāṇi tāvatyo nadyaḥ | tatra ca parvatāḥ | sumahān pītaḥśātakumbhāt sārva-guṇa-sauvarṇa-rohita-sumanasa-kuśala ----- jāmbūnada-vaidyutā ity ete kulaparvatā varṣāṇi ceti | atha ṣaṣṭhaṃ gomedaṃ kathyate | śālmalaṃ yathā surodenāvṛtaṃ tadvat surodo 'pi taddviguṇena gomedena vṛtaḥ | tatra ca pradhānaparvatau dvāv eva | ekasya tāvat tāvasaraḥ | aparaś ca kumuda iti | samudraś cekṣurasaḥ taddviguṇena puṣkareṇāvṛtaḥ | tatra ca puṣkarākhye mānaso nāma parvataḥ | tad api dvidhā chinnaṃ varṣaṃ tatpramāṇena ca | svādodakenāvṛtam | tataś ca kaṭāham | etat pṛthivyāḥ pramāṇam | brahmāṇḍasya ca sakaṭāhavistārapramāṇam | evaṃvidhānām aṇḍānāṃ parisaṃkhyā na vidyate | etāni kalpe kalpe bhagavān nārāyaṇaḥ kroḍarūpī rasātalāntaḥpraviṣṭāni daṃṣṭraikainoddhṛtya sthitau sthāpayati | eṣa vaḥ kathito mārgo bhūmer āyāmavistaraḥ | svasti vo 'stu gamiṣyāmi kailāsaṃ nilayaṃ dvijāḥ
Vom Ghee-Ozean umschlossen, ist seine Ausdehnung dort als doppelt festgesetzt; und es gibt dort sieben Hauptberge, ebenso viele Regionen (varṣas) und ebenso viele Flüsse. Die Berge dort—Sumahān, Pīta, Śātakumbha, Sārvaguṇa, Sauvarṇa, Rohita, Sumanas, Kuśala, … Jāmbūnada, Vaidyuta—das sind die Grenz- (kula-) Berge, und ebenso die Regionen. Nun wird die sechste (dvīpa), Gomeda, beschrieben. Wie Śālmala vom Sura-Ozean umgeben ist, so ist auch der Sura-Ozean von Gomeda umgeben, und zwar im doppelten Maß. Dort gibt es nur zwei Hauptberge: der eine heißt Tāvat-tāvasara, der andere Kumuda. Der Ozean besteht aus Zuckerrohrsaft (Ikṣurasa) und ist von Puṣkara im doppelten Maß umschlossen. In der dvīpa namens Puṣkara befindet sich ein Berg namens Mānasa. Jene Region ist ebenfalls in zwei Teile geteilt, dem Maß entsprechend. Sie ist vom Ozean des Süßwassers (Svādodaka) umgeben; und dann folgt der kosmische „Kessel“ (kaṭāha). Dies ist das Maß der Erde und ebenso das Maß der Ausdehnung des brahmāṇḍa samt seiner kesselartigen Umhüllung. Die Zahl solcher eiförmigen Universen ist unbekannt. In jedem Kalpa dringt Bhagavān Nārāyaṇa in Gestalt des Ebers bis zum Ende von Rasātala vor, hebt sie mit einem einzigen Hauer empor und setzt sie in Beständigkeit ein. So ist euch der Bericht von Länge und Breite der Erde dargelegt. Heil sei euch; ich gehe nach Kailāsa, meiner Wohnstatt, o Zweimalgeborene.“
Rudra
FAQs
It links cosmographic measurement (dvīpas, oceans, brahmāṇḍa extent) with the Varāha earth-restoration motif, central to the Varāha Purāṇa’s identity and to Purāṇic environmental imaginaries.
Purāṇic locales: Gomeda and Puṣkara dvīpas, oceans such as Ikṣurasa and Svādodaka, and the netherworld Rasātala; these are conceptual geographies within the text.
Implicit philosophical instruction emphasizes cosmic maintenance and stewardship: stability (sthiti) is restored through responsible divine action, framing preservation as a valued principle.
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
