←Previous Verse
Next Verse→

Varaha Purana 80.9: Adhyaya 80, Shloka 9

Cosmographic Ordering of the Southern and Western Quarters: Valleys, Forest-Plateaus, and Sacred Sites

Pūrva Bhāga · Sacred Geography and Tīrtha Topography

तत्र च भगवतो विष्णोः परमेश्वरस्यायतनम् । तथा च शुक्लपाण्डुरयोऽपि महागिर्योरन्तरे त्रिंशद्योजनविस्तीर्णो नवत्यायत एकः शिलोद्देशो वृक्षविवर्जितः । तत्र निष्पङ्का दीर्घिका सवृक्षा च स्थलपद्मिनी अनेकजातीयैश्च पद्मैः शोभिता । तस्याश्च मध्ये पञ्चयोजनप्रमाणो महान्यग्रोधवृक्षः । तस्मिंश्चन्द्रशेखरोमापतिर्नीलवासाश्च देवो निवसति यक्षादिभिरीड्यमानः । सहस्रशिखरस्य गिरेः कुमुदस्य चान्तरे पञ्चाशद्योजनायामं विंशद्योजनविस्तृतमिक्षुक्षेपोच्चशिखरमनेकपक्षिसेवितम् । अनेकवृक्षफलैर्मधुरस्त्रवैरुपशोभितम् । तत्र चेन्द्रस्य महानाश्रमो दिव्याभिप्रायनिर्मितः । तथा च शङ्खकूटऋषभयोर्मध्ये पुरुषस्थलीरम्या । अनेकगुणानेकयोजनायता बिल्वप्रमाणैः कङ्कोलकैः सुगन्धिभिरुपेता । तत्र पुरुषकरसोन्मत्ता नागाद्याः प्रतिवसन्ति ॥९॥

Recitation with translationVaraha Purana 80.9

tatra ca bhagavato viṣṇoḥ parameśvarasyāyatanam | tathā ca śuklapāṇḍurayor api mahāgiryor antare triṁśad-yojana-vistīrṇo navaty-āyata ekaḥ śiloddeśo vṛkṣa-vivarjitaḥ | tatra niṣpaṅkā dīrghikā savṛkṣā ca sthalapadminī aneka-jātīyaiś ca padmaiḥ śobhitā | tasyāś ca madhye pañca-yojana-pramāṇo mahā-nyagrodha-vṛkṣaḥ | tasmiṁś candraśekhara-umāpatir nīlavāsāś ca devo nivasati yakṣādibhir īḍyamānaḥ | sahasraśikharasya gireḥ kumudasya cāntare pañcāśad-yojanāyāmaṁ viṁśad-yojana-vistṛtam ikṣukṣepa-uccaśikharam aneka-pakṣi-sevitam | aneka-vṛkṣa-phalair madhura-stravair upaśobhitam | tatra cendrasya mahān āśramo divyābhiprāya-nirmitaḥ | tathā ca śaṅkhakūṭa-ṛṣabhayor madhye puruṣasthalī ramyā | aneka-guṇāneka-yojanāyatā bilva-pramāṇaiḥ kaṅkolakaiḥ sugandhibhir upetā | tatra puruṣa-karasonmattā nāgādyāḥ prativasanti ||9||

Dort befindet sich auch ein Heiligtum des Bhagavān Viṣṇu, des höchsten Herrn. Und zwischen den großen Bergen Śukla und Pāṇḍura liegt ein felsiger Landstrich, dreißig Yojanas breit und neunzig lang, ohne Bäume. An diesem Ort gibt es ein langes Wasserbecken, klar und schlammfrei; ferner einen Lotosteich auf festem Grund, geschmückt mit Lotossen vieler Arten. In seiner Mitte steht ein großer Nyagrodha (Banyan), fünf Yojanas an Maß. Dort wohnt eine Gottheit—Candraśekhara, Herr der Umā—in blauem Gewand, gepriesen von Yakṣas und anderen. Zwischen Sahasraśikhara und Kumuda liegt ein hochgipfliges Gebiet, fünfzig Yojanas lang und zwanzig breit, von vielen Vögeln besucht und verschönert durch zahlreiche Bäume, Früchte und süß fließende Säfte. Dort befindet sich auch Indras großes Āśrama, aus göttlicher Absicht gestaltet. Und zwischen Śaṅkhakūṭa und Ṛṣabha liegt der liebliche Ort namens Puruṣasthalī, über viele Yojanas ausgedehnt und reich an Vorzügen, versehen mit duftenden Kaṅkola-Bäumen von bilvaähnlicher Größe. Dort wohnen Nāgas und andere, wie berauscht von der Berührung des Puruṣa, der göttlichen Gegenwart.

tatrathere
tatra
TypeIndeclinable
Formअव्यय; देशवाचक
RoleAdhikarana (अधिकरण)
Roottatra (अव्यय)
caand
ca
TypeIndeclinable
Formअव्यय; समुच्चय
RoleSamuccaya (समुच्चय)
Rootca (अव्यय)
bhagavataḥof the Lord
bhagavataḥ
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootbhagavat (प्रातिपदिक)
viṣṇoḥof Viṣṇu
viṣṇoḥ
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
parama-īśvarasyaof the Supreme Lord
parama-īśvarasya
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; कर्मधारय: ‘परमः ईश्वरः’
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootparama (प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
āyatanamshrine/abode
āyatanam
TypeNoun
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootāyatana (प्रातिपदिक)
tathālikewise
tathā
TypeIndeclinable
Formअव्यय
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Roottathā (अव्यय)
caand
ca
TypeIndeclinable
Formअव्यय
RoleSamuccaya (समुच्चय)
Rootca (अव्यय)
śukla-pāṇḍurayoḥof/between Śukla and Pāṇḍura
śukla-pāṇḍurayoḥ
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी, द्विवचन; द्वन्द्व: Śukla and Pāṇḍura (mountains)
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootśukla (प्रातिपदिक) + pāṇḍura (प्रातिपदिक)
apialso
api
TypeIndeclinable
Formअव्यय; अपि (also/even)
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootapi (अव्यय)
mahā-giryoḥof/between the two great mountains
mahā-giryoḥ
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी, द्विवचन; कर्मधारय: ‘महान्तौ गिरि’
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootmahā (प्रातिपदिक) + giri (प्रातिपदिक)
antarebetween
antare
TypeIndeclinable
Formअव्ययीभूत; ‘between’
RoleAdhikarana (अधिकरण)
Rootantara (प्रातिपदिक)
triṃśat-yojana-vistīrṇaḥthirty-yojanas wide
triṃśat-yojana-vistīrṇaḥ
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleVisheshana (विशेषण)
Roottriṃśat (संख्या) + yojana (प्रातिपदिक) + vistīrṇa (प्रातिपदिक)
navati-āyataḥninety-yojanas long
navati-āyataḥ
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘ninety (yojanas) long’
RoleVisheshana (विशेषण)
Rootnavati (संख्या) + āyata (प्रातिपदिक)
ekaḥone
ekaḥ
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleVisheshana (विशेषण)
Rooteka (प्रातिपदिक)
śila-uddeśaḥa rocky tract
śila-uddeśaḥ
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: ‘शिलायाः उद्देशः’
RoleKarta (कर्ता)
Rootśilā (प्रातिपदिक) + uddeśa (प्रातिपदिक)
vṛkṣa-vivarjitaḥdevoid of trees
vṛkṣa-vivarjitaḥ
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘devoid of trees’
RoleVidhāna (विधान)
Rootvṛkṣa (प्रातिपदिक) + vivarjita (प्रातिपदिक)
tatrathere
tatra
TypeIndeclinable
Formअव्यय
RoleAdhikarana (अधिकरण)
Roottatra (अव्यय)
niṣ-paṅkāmudless
niṣ-paṅkā
TypeAdjective
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निः-उपसर्ग: ‘without mud’
RoleVisheshana (विशेषण)
Rootniṣpaṅka (प्रातिपदिक)
dīrghikāa long pond
dīrghikā
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता)
Rootdīrghikā (प्रातिपदिक)
sa-vṛkṣāwith trees
sa-vṛkṣā
TypeAdjective
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘with trees’
RoleVisheshana (विशेषण)
Rootsa (अव्यय/उपसर्ग) + vṛkṣa (प्रातिपदिक)
caand
ca
TypeIndeclinable
Formअव्यय
RoleSamuccaya (समुच्चय)
Rootca (अव्यय)
sthala-padminīa lotus-pond/lotus-bed
sthala-padminī
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: ‘स्थले पadminī’ (lotus-pond/lotus-bed on land)
RoleKarta (कर्ता/Apposition)
Rootsthala (प्रातिपदिक) + padminī (प्रातिपदिक)
aneka-jātīyaiḥof many varieties
aneka-jātīyaiḥ
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘of many kinds’
RoleVisheshana (विशेषण)
Rootaneka (प्रातिपदिक) + jātīya (प्रातिपदिक)
caand
ca
TypeIndeclinable
Formअव्यय
RoleSamuccaya (समुच्चय)
Rootca (अव्यय)
padmaiḥwith lotuses
padmaiḥ
TypeNoun
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
RoleKarana (करण)
Rootpadma (प्रातिपदिक)
śobhitāadorned
śobhitā
TypeAdjective
Formक्त-प्रत्ययान्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleVidhāna (विधान)
Rootśubh (धातु)
tasyāḥof it (pond)
tasyāḥ
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
caand
ca
TypeIndeclinable
Formअव्यय
RoleSamuccaya (समुच्चय)
Rootca (अव्यय)
madhyein the middle
madhye
TypeIndeclinable
Formअव्ययीभूत
RoleAdhikarana (अधिकरण)
Rootmadhya (प्रातिपदिक)
pañca-yojana-pramāṇaḥfive-yojanas in size
pañca-yojana-pramāṇaḥ
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘measuring five yojanas’
RoleVisheshana (विशेषण)
Rootpañca (संख्या) + yojana (प्रातिपदिक) + pramāṇa (प्रातिपदिक)
mahā-nyagrodha-vṛkṣaḥa great banyan tree
mahā-nyagrodha-vṛkṣaḥ
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘महान् न्यग्रोधवृक्षः’
RoleKarta (कर्ता)
Rootmahā (प्रातिपदिक) + nyagrodha (प्रातिपदिक) + vṛkṣa (प्रातिपदिक)
tasminin that (place/tree)
tasmin
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
RoleAdhikarana (अधिकरण)
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
candra-śekhara-umā-patiḥŚiva (moon-crested, lord of Umā)
candra-śekhara-umā-patiḥ
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय/समाहार: epithet of Śiva
RoleKarta (कर्ता)
Rootcandraśekhara (प्रातिपदिक) + umāpati (प्रातिपदिक)
nīla-vāsāḥone whose garment is blue
nīla-vāsāḥ
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि: ‘यस्य नीलं वासः’
RoleVisheshana (विशेषण)
Rootnīla (प्रातिपदिक) + vāsa (प्रातिपदिक)
caand
ca
TypeIndeclinable
Formअव्यय
RoleSamuccaya (समुच्चय)
Rootca (अव्यय)
devaḥthe god
devaḥ
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता)
Rootdeva (प्रातिपदिक)
nivasatidwells
nivasati
TypeVerb
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
RoleKriya (क्रिया)
Rootni-vas (धातु)
yakṣa-ādibhiḥby yakṣas and others
yakṣa-ādibhiḥ
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘yakṣas and others’
RoleKarana (करण/Agent in passive sense)
Rootyakṣa (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
īḍyamānaḥbeing praised
īḍyamānaḥ
TypeAdjective
Formशानच्-प्रत्ययान्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘being praised’
RoleVidhāna (विधान)
Rootīḍ (धातु)
sahasra-śikharasyaof Sahasraśikhara (thousand-peaked)
sahasra-śikharasya
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; द्विगु: ‘सहस्रशिखर’
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootsahasra (संख्या) + śikhara (प्रातिपदिक)
gireḥof the mountain
gireḥ
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootgiri (प्रातिपदिक)
kumudasyaof Kumuda
kumudasya
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootkumuda (प्रातिपदिक)
caand
ca
TypeIndeclinable
Formअव्यय
RoleSamuccaya (समुच्चय)
Rootca (अव्यय)
antarebetween
antare
TypeIndeclinable
Formअव्ययीभूत
RoleAdhikarana (अधिकरण)
Rootantara (प्रातिपदिक)
pañcāśat-yojana-āyāmamfifty-yojanas long
pañcāśat-yojana-āyāmam
TypeAdjective
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
RoleVisheshana (विशेषण)
Rootpañcāśat (संख्या) + yojana (प्रातिपदिक) + āyāma (प्रातिपदिक)
viṃśat-yojana-vistṛtamtwenty-yojanas wide
viṃśat-yojana-vistṛtam
TypeAdjective
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘twenty-yojanas wide’
RoleVisheshana (विशेषण)
Rootviṃśati (संख्या) + yojana (प्रातिपदिक) + vistṛta (प्रातिपदिक)
ikṣu-kṣepa-ucca-śikharamthe high-peaked (place) called Ikṣukṣepa
ikṣu-kṣepa-ucca-śikharam
TypeNoun
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: ‘इक्षुक्षेप-उच्च-शिखर’ (name/description)
RoleKarta (कर्ता/Subject)
Rootikṣu (प्रातिपदिक) + kṣepa (प्रातिपदिक) + ucca (प्रातिपदिक) + śikhara (प्रातिपदिक)
aneka-pakṣi-sevitamfrequented by many birds
aneka-pakṣi-sevitam
TypeAdjective
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त; ‘frequented by many birds’
RoleVisheshana (विशेषण)
Rootaneka (प्रातिपदिक) + pakṣin (प्रातिपदिक) + sevita (प्रातिपदिक)
aneka-vṛkṣa-phalaiḥwith many tree-fruits
aneka-vṛkṣa-phalaiḥ
TypeNoun
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘with many tree-fruits’
RoleKarana (करण)
Rootaneka (प्रातिपदिक) + vṛkṣa (प्रातिपदिक) + phala (प्रातिपदिक)
madhura-stravaiḥwith sweet-flowing (juices)
madhura-stravaiḥ
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; कर्मधारय: ‘मधुराः स्त्रवाः’ (sweet-flowing juices)
RoleKarana (करण)
Rootmadhura (प्रातिपदिक) + strava (प्रातिपदिक)
upaśobhitamadorned
upaśobhitam
TypeAdjective
Formक्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
RoleVidhāna (विधान)
Rootupa-śubh (धातु)
tatrathere
tatra
TypeIndeclinable
Formअव्यय
RoleAdhikarana (अधिकरण)
Roottatra (अव्यय)
caand
ca
TypeIndeclinable
Formअव्यय
RoleSamuccaya (समुच्चय)
Rootca (अव्यय)
indrasyaof Indra
indrasya
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootindra (प्रातिपदिक)
mahāngreat
mahān
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleVisheshana (विशेषण)
Rootmahat (प्रातिपदिक)
āśramaḥhermitage
āśramaḥ
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleKarta (कर्ता)
Rootāśrama (प्रातिपदिक)
divya-abhiprāya-nirmitaḥmade by divine will
divya-abhiprāya-nirmitaḥ
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त; ‘constructed by divine intention’
RoleVidhāna (विधान)
Rootdivya (प्रातिपदिक) + abhiprāya (प्रातिपदिक) + nirmita (प्रातिपदिक)
tathālikewise
tathā
TypeIndeclinable
Formअव्यय
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Roottathā (अव्यय)
caand
ca
TypeIndeclinable
Formअव्यय
RoleSamuccaya (समुच्चय)
Rootca (अव्यय)
śaṅkha-kūṭa-ṛṣabhayoḥof/between Śaṅkhakūṭa and Ṛṣabha
śaṅkha-kūṭa-ṛṣabhayoḥ
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी, द्विवचन; द्वन्द्व: Śaṅkhakūṭa and Ṛṣabha (mountains)
RoleSambandha (सम्बन्ध)
Rootśaṅkhakūṭa (प्रातिपदिक) + ṛṣabha (प्रातिपदिक)
madhyein the middle
madhye
TypeIndeclinable
Formअव्ययीभूत
RoleAdhikarana (अधिकरण)
Rootmadhya (प्रातिपदिक)
puruṣa-sthalīPuruṣasthalī (plain)
puruṣa-sthalī
TypeNoun
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: ‘पुरुषस्य स्थली’ (place-name)
RoleKarta (कर्ता)
Rootpuruṣa (प्रातिपदिक) + sthalī (प्रातिपदिक)
ramyābeautiful
ramyā
TypeAdjective
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleVidhāna (विधान)
Rootramya (प्रातिपदिक)
aneka-guṇa-aneka-yojana-āyatāmany-qualities; many-yojanas long
aneka-guṇa-aneka-yojana-āyatā
TypeAdjective
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘many-fold, many-yojanas long’
RoleVisheshana (विशेषण)
Rootaneka (प्रातिपदिक) + guṇa (प्रातिपदिक) + aneka (प्रातिपदिक) + yojana (प्रातिपदिक) + āyata (प्रातिपदिक)
bilva-pramāṇaiḥbilva-sized
bilva-pramāṇaiḥ
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘of bilva-size’
RoleVisheshana (विशेषण)
Rootbilva (प्रातिपदिक) + pramāṇa (प्रातिपदिक)
kaṅkolakaiḥwith kaṅkolaka (fruits/trees)
kaṅkolakaiḥ
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
RoleKarana (करण/Association)
Rootkaṅkolaka (प्रातिपदिक)
sugandhibhiḥfragrant
sugandhibhiḥ
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
RoleVisheshana (विशेषण)
Rootsugandhi (प्रातिपदिक)
upetāendowed with
upetā
TypeAdjective
Formक्त-प्रत्ययान्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
RoleVidhāna (विधान)
Rootupa-i (धातु)
tatrathere
tatra
TypeIndeclinable
Formअव्यय
RoleAdhikarana (अधिकरण)
Roottatra (अव्यय)
puruṣa-kara-sa-unmattāḥmad, having human-like hands
puruṣa-kara-sa-unmattāḥ
TypeAdjective
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘with hands like men’ (puruṣa-kara) + ‘mad’ (unmatta)
RoleVisheshana (विशेषण)
Rootpuruṣa (प्रातिपदिक) + kara (प्रातिपदिक) + sa (अव्यय) + unmatta (प्रातिपदिक)
nāga-ādyāḥnāgas and others
nāga-ādyāḥ
TypeNoun
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘nāgas and others’
RoleKarta (कर्ता)
Rootnāga (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
prativasantidwell/live
prativasanti
TypeVerb
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
RoleKriya (क्रिया)
Rootprati-vas (धातु)
  • parameśvarasyāyatanam (parameśvarasya+āyatanam)
  • śuklapāṇḍurayor (śukla+pāṇḍurayoḥ)
  • mahāgiryor
  • triṃśadyojanavistīrṇaḥ
  • navatyāyataḥ
  • śiloddeśaḥ (śilā+uddeśaḥ)
  • vṛkṣavivarjitaḥ
  • sthalapadminī
  • tasyāśca (tasyāḥ+ca)
  • mahānyagrodhavṛkṣaḥ
  • tasmiñcandraśekharaumāpatir (tasmin+candraśekhara-umā-patiḥ)
  • nīlavāsāḥ
  • yakṣādibhir
  • īḍyamānaḥ
  • cāntare (ca+antare)
  • ikṣukṣepoccaśikharam
  • anekapakṣisevitam
  • phalairmadhurastravaiḥ (phalaiḥ+madhura+stravaiḥ)
  • cendrasya (ca+indrasya)
  • divyābhiprāyanirmitaḥ
  • śaṅkhakūṭaṛṣabhayoḥ
  • puruṣasthalīramyā (puruṣasthalī+ramyā)
  • sugandhibhirupetā (sugandhibhiḥ+upetā)
  • puruṣakarasonmattāḥ (puruṣa+kara+sa+unmattāḥ)
  • nāgādyāḥ (nāga+ādyāḥ)

Adbhuta and Shanta rasa
Speaker

Varāha

Kind of teaching
Theology of sacred space
Subjects
GeographyHeritage SitesCosmologyEcological Narratives
Core idea

Divine presence (puruṣa-sannidhi) transforms beings; tīrtha is not only location but a field of consciousness that awakens bhakti and awe

In practice

Approach sacred places with inner cleanliness (nirmalatā) like the ‘niṣpaṅkā’ waters; cultivate ekāgratā at a ‘center’ (nyagrodha/axis) for japa-dhyāna

C
Classical Literature
P
Purāṇic Studies
V
Vaishnavism
A
Ancient Geography
S
Sacred Topography
E
Ecological Ethics

FAQs

It exemplifies a Purāṇic mode of mapping sacred space through measured landscapes (yojanas), named mountains, ponds, trees, and āśramas, preserving a layered cultural memory of pilgrimage topography and its associated mythic custodians.

The verse names multiple toponyms (Śukla, Pāṇḍura, Sahasraśikhara, Kumuda, Śaṅkhakūṭa, Ṛṣabha, and Puruṣasthalī). These are best treated as Purāṇic sacred-geographic markers; secure modern identifications are uncertain without corroborating regional tīrtha lists and manuscript parallels.

Rather than a direct injunction, the passage advances an implicit stewardship ethic: sacred landscapes are described through water bodies, tree ecologies, and inhabited zones, encouraging careful attention to environmental features (ponds, fruit-bearing trees, bird habitats) as part of cultural heritage.

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play