Varaha Purana 2.11: Adhyaya 2, Shloka 11

Cosmogony and the Ninefold Creation: Rudra’s Origin and the Prelude to the Sāvitrī-Veda Narrative

Devanagari script

सृष्ट्वा नारास्ता अथो तत्र चाहं येन स्यान्मे नाम नारायणेतिः । कल्पे कल्पे तत्र संयामि भूयः सुप्तस्य मे नाभिजः स्याद्यथाद्यः ॥ २.११ ॥

Recitation with translationVaraha Purana 2.11

Transliteration

sṛṣṭvā nārās tā atho tatra cāhaṁ yena syān me nāma nārāyaṇeti | kalpe kalpe tatra saṁyāmi bhūyaḥ suptasya me nābhijaḥ syād yathādyaḥ || 2.11 ||

Translation

Nachdem Ich die Wasser (nārāḥ) erschaffen habe, verweile Ich dort, damit Mein Name „Nārāyaṇa“ sei. In jedem Kalpa ziehe Ich die Schöpfung wieder dorthin zurück und sammle sie ein; und wie am Anfang entsteht der Lotusgeborene (Brahmā) aus Meinem Nabel, während Ich im yogischen Schlaf liege.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सृष्ट्वा: having created
• सृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/त्वान्त), ‘having created’

• नाराः: men/beings
• नाराः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (context: created beings/men)

• ताः: those
• ताः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; (पाठानुसार ‘नाराः’ इत्यस्य सहपाठे निर्देशक)

• अथो: then
• अथो: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: निपात (sequence/then)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• येन: by which/whereby
• येन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंस, तृतीया विभक्ति (Instrumental), एकवचन; हेतु/उपायार्थे

• स्यात्: may be/would be
• स्यात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• मे: my/to me
• मे: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी एकवचन (Genitive/Dative)

• नाम: name
• नाम: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• नारायण: Nārāyaṇa
• नारायण: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + अयन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—नराणाम् अयनम्/आश्रयः (resting-place of beings)

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यर्थक अव्यय (quotative)

• कल्पे: in a kalpa
• कल्पे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन

• कल्पे: in (each) kalpa
• कल्पे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति (each kalpa)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय

• संयामि: I withdraw/absorb
• संयामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + या (धातु)
• Form: लट् लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद

• भूयः: again
• भूयः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय)
• Form: काल/पुनरावृत्तिवाचक अव्यय (again)

• सुप्तस्य: of (me) sleeping
• सुप्तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: स्वप् (धातु) → सुप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृत्, पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; मे इति विशेषण (of me who is asleep)

• मे: of me
• मे: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति, एकवचन

• नाभिजः: the navel-born (Brahmā)
• नाभिजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाभि (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—नाभेः जातः (born from the navel)

• स्यात्: would be/may be
• स्यात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन

• यथा: as
• यथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमान/प्रकारवाचक अव्यय (as/just as)

• अद्यः: the first/primeval
• अद्यः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अद्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘प्रथमः/आद्यः’ अर्थे

Speaker

Varāha (default speaker per dialogue framework)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Cosmology
• Vaiṣṇavism
• Sanskrit Philology

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It preserves a widely attested Purāṇic/Vaiṣṇava cosmogonic motif: the deity identified as Nārāyaṇa associated with the primordial waters and cyclic creation-withdrawal across kalpas, alongside the image of the lotus-born Brahmā arising from the navel.

Which geographic location is identified?

No specific geographic or pilgrimage location is named in this verse; the setting is cosmological (primordial waters and kalpa cycles) rather than terrestrial geography.

What is the primary ethical instruction?

The verse primarily conveys a philosophical-cosmological principle—cyclic creation and reabsorption—rather than a direct ethical injunction; it frames existence as periodic and ordered, recurring ‘as at the beginning’.