Varaha Purana 149.41: Adhyaya 149, Shloka 41

The Sacred Geography and Merit of Dvārakā

Devanagari script

त्यक्त्वा वैखानसान् लोकान्मम लोकं स गच्छति ॥ तत्रापि परमाश्चर्यं कथ्यमानं शृणुष्व मे ॥

Sanskrit recitationVaraha Purana 149.41

Transliteration

tyaktvā vaikhānasān lokān mama lokaṁ sa gacchati || tatrāpi paramāścaryaṁ kathyamānaṁ śṛṇuṣva me ||

Translation

Nachdem er die Vaikhānasa-Welten verlassen hat, gelangt er in meine Welt. Und auch dort, höre mich an, wenn ich ein höchstes Wunder berichte.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: Purvakala-Kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभाव (gerund/absolutive)

• वैखानसान्: Vaikhānasa (as qualifier)
• वैखानसान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैखानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (लोकान्)

• लोकान्: worlds
• लोकान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

• मम: my/of me
• मम: Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति, एकवचन

• लोकम्: world/realm
• लोकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• गच्छति: goes/attains
• गच्छति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लट् लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-कार अव्यय (also/even)

• परमाश्चर्यम्: a great wonder
• परमाश्चर्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: परम + आश्चर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (supreme wonder)

• कथ्यमानम्: being told/being narrated
• कथ्यमानम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कथ् (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त (present passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (परमाश्चर्यम्)

• शृणुष्व: listen
• शृणुष्व: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• मे: to me/of me
• मे: Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी विभक्ति (Genitive/Dative), एकवचन; अत्र प्रायः षष्ठी (of me)

Speaker

Varāha (default, instructional voice)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Studies
• Vaiṣṇavism
• Narratology

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It shows a common Purāṇic pedagogical device: cosmological reward statements followed by a rhetorical pivot to further ‘marvels,’ structuring oral-style instruction.

Which geographic location is identified?

No earthly location is specified; ‘mama loka’ denotes the speaker’s realm within the text’s cosmological schema.

What is the primary ethical instruction?

The passage reinforces a graded cosmology of outcomes tied to disciplined practice and devotion, culminating in access to the speaker’s realm.