Varaha Purana 122.73: Adhyaya 122, Shloka 73

The Greatness of Kokāmukha

Sacred Site Eulogy and Salvific Narrative

Devanagari script

ततः साप्यनवद्याङ्गी रक्तपद्मशुभानना॥ करुणं स्वरमादाय भर्त्तारं पुनरब्रवीत्

Sanskrit recitationVaraha Purana 122.73

Transliteration

tataḥ sāpy anavadyāṅgī raktapadmaśubhānanā || karuṇaṃ svaram ādāya bharttāraṃ punar abravīt

Translation

Daraufhin nahm sie—an Gliedern makellos, mit glückverheißendem Antlitz wie ein roter Lotos—einen mitleidvollen Ton an und sprach erneut zu ihrem Gemahl.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ततः: then
• ततः: सम्बन्ध (Sequence marker)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रमवाचक (then)

• सा: she
• सा: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: also
• अपि: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय/अपि-भाव (also/even)

• अनवद्याङ्गी: she whose limbs are faultless
• अनवद्याङ्गी: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनवद्य + अङ्गी (प्रातिपदिक)
• Form: समास: अनवद्यानी अङ्गानि यस्याः सा (बहुव्रीहि), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• रक्तपद्मशुभानना: she whose lovely face is like a red lotus
• रक्तपद्मशुभानना: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रक्त + पद्म + शुभ + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: समास: रक्तपद्मवत् शुभम् आननं यस्याः सा (बहुव्रीहि), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• करुणम्: pitiful/compassionate
• करुणम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: करुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, द्वितीया, एकवचन; ‘स्वरम्’ विशेषण

• स्वरम्: voice/tone
• स्वरम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• आदाय: having taken/assuming
• आदाय: क्रियाविशेषण (Adverbial action)
• Type: Verb
• Root: आ-दा (धातु) → आदाय (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: अव्ययकृदन्त (gerund/क्त्वान्त), पूर्वकालिक क्रिया

• भर्त्तारम्: husband
• भर्त्तारम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• पुनः: again
• पुनः: सम्बन्ध (Adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय, पुनरुक्ति/क्रम (again)

• अब्रवीत्: said/spoke
• अब्रवीत्: आख्यात (Main verb/आख्यात)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Unspecified (female character within the narrative; default framework: Varāha–Pṛthivī context)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Narrative
• Sanskrit Poetics

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It demonstrates Purāṇic use of poetic epithets and emotional registers (karuṇa) to guide interpretation of dialogue and character motivation.

Which geographic location is identified?

No location is named; the verse is character- and mood-focused.

What is the primary ethical instruction?

Compassionate speech within intimate relationships: emotional tone is presented as ethically meaningful, not merely decorative.