Varaha Purana 116.1: Adhyaya 116, Shloka 1

An Exposition on the Causes of Happiness and Suffering

Devanagari script

अथ सुखदुःखनिरूपणम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ मया प्रोक्तविधानॆन यस्तु कर्माणि कारयेत् ॥ तच्छृणुष्व महाभागे यो साफल्यमाप्नुयात्

Sanskrit recitationVaraha Purana 116.1

Transliteration

atha sukhaduḥkhanirūpaṇam|| śrīvarāha uvāca || mayā proktavidhānena yastu karmāṇi kārayet || tac chṛṇuṣva mahābhāge yo sāphalyam āpnuyāt

Translation

Nun folgt die Darlegung von Freude und Leid. Śrī Varāha sprach: Wer Handlungen nach der von mir gelehrten Vorschrift ausführt—höre, o Hochbegnadeter—der erlangt dadurch die volle Frucht.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अथ: now/then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: मङ्गल/अनन्तरार्थक अव्यय (now/then)

• सुख-दुःख-निरूपणम्: exposition of happiness and sorrow
• सुख-दुःख-निरूपणम्: Karta (कर्ता) / Title (शीर्षक)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक) + दुःख (प्रातिपदिक) + निरूपण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; समासः (सुखदुःखयोः निरूपणम्)

• श्री-वराहः: Lord Varāha
• श्री-वराहः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + वराह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् वराहः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• मया: by me
• मया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुष, तृतीया (Instrumental/करण), एकवचन

• प्रोक्त-विधानेन: by the prescribed method (spoken)
• प्रोक्त-विधानेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: प्रोक्त (प्र + वच् धातु से क्त) + विधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण), एकवचन; समासः कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (प्रोक्तं विधानं येन)

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha/Emphasis (निपात-प्रयोग)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)

• कर्माणि: acts/rites
• कर्माणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), बहुवचन

• कारयेत्: should cause (them) to be done
• कारयेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + णिच् (causative)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधि), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; णिजन्त (causative: cause to do)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; निर्देश (that)

• शृणुष्व: listen
• शृणुष्व: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञा), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

• महाभागे: O fortunate lady
• महाभागे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक: महा + भाग)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; बहुव्रीहिः (महान् भागो यस्याः)

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन

• साफल्यम्: success/fruitfulness
• साफल्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: साफल्य (प्रातिपदिक: स + आफल्य)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन

• आप्नुयात्: may attain
• आप्नुयात्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधि), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

Speaker

Varāha

Tags

• Classical Literature
• Vaiṣṇavism
• Didactic Narrative

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It functions as a chapter incipit, signaling a shift into analytic discourse (nirūpaṇa) typical of Purāṇic didactic structuring.

Which geographic location is identified?

None; the verse is programmatic and introduces a thematic discussion.

What is the primary ethical instruction?

Follow a taught discipline of action with attentive listening and understanding as prerequisites for meaningful outcomes.