Adhyaya 87
Kapitel 87 bietet eine technisch ausgearbeitete liturgische Gliederung für eine Prabhāsa-Yātrā, die auf die geordnete Verehrung der elf Rudras ausgerichtet ist. Īśvara erklärt, dass der Pilger, der die Yātrā mit śraddhā vollendet hat, anschließend die elf Rudras in festgelegter Reihenfolge verehren soll, besonders zu heiligen Zeiten wie saṅkrānti, den Übergängen der ayana, bei Finsternissen und an anderen glückverheißenden tithis. Genannt werden zwei korrespondierende Namensreihen: eine ältere Nomenklatur (z. B. Ajāikapāda, Ahirbudhnya, Virūpākṣa u. a.) und eine Nomenklatur des Kali-Yuga (Bhūteśa, Nīlarudra, Kapālī, Vṛṣavāhana, Tryambaka, Ghora, Mahākāla, Bhairava, Mṛtyuñjaya, Kāmeśa, Yogeśa). Devī erbittet ausführlichere Angaben zur Praxis: die Abfolge der elf Liṅgas, Mantras, Zeiten und ortsgebundene Unterschiede. Īśvara legt daraufhin ein Deutungsschema dar: Zehn Rudras entsprechen zehn vāyus (prāṇa, apāna, samāna, udāna, vyāna, nāga, kūrma, kṛkala, devadatta, dhanañjaya), der elfte ist der ātman—so wird die rituelle Vielheit mit einem inneren physiologisch-metaphysischen Modell verbunden. Der praktische Weg beginnt in Somanātha; die erste Station ist Bhūteśvara (Somēśvara wird als ādi-deva geehrt). Vorgeschrieben sind königliche Darbringungen (rājopacāra), die Abhiṣeka mit pañcāmṛta, die Verehrung mit der Sadyōjāta-Formel, gefolgt von Umrundung und Niederwerfung. Eine kurze etymologisch-theologische Begründung erklärt „Bhūteśvara“ als Herrschaft über das bhūta-jāla im Rahmen der 25-tattva-Lehre; die Erkenntnis dieser tattvas wird mit Befreiung verknüpft, und die Verehrung Bhūteśarudras gilt als Weg zu unvergänglicher Erlösung.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । एवं कृत्वा नरो यात्रां सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । ततो गच्छेन्महादेवि रुद्रानेकादश क्रमात्
Īśvara sprach: „Nachdem ein Mensch so die Pilgerfahrt mit rechter श्रद्धा vollzogen hat, o Mahādevī, soll er sich danach der Reihe nach zu den Elf Rudras begeben.“
Verse 2
प्रभासक्षेत्रमध्यस्थान्महापातकनाशनान् । यदेकादशधा पापमर्जितं मनुजैः पृथक्
Im Herzen des Prabhāsa-Kṣetra befinden sich Stätten, die große Sünden vernichten; denn die von den Menschen angesammelte Schuld scheint sich in elf Arten zu teilen, um dort getilgt zu werden.
Verse 3
तदेकादशरुद्राणां पूजनात्क्षयमेष्यति । संक्रांतावयने वापि चंद्रसूर्यग्रहेऽथवा
Jene angesammelte Sünde wird durch die Verehrung der Elf Rudras vernichtet—sei es an einer Saṅkrānti, an einem Ayana (Sonnenwende) oder während einer Mond- oder Sonnenfinsternis.
Verse 4
अन्यासु पुण्यतिथिषु सम्यग्भावेन भावितः । पूजयेदानुपूर्व्येण रुद्रैकादशकं क्रमात्
Auch an anderen heiligen Tagen soll man, von rechter innerer Gesinnung durchdrungen, die Schar der Elf Rudras der Reihe nach verehren, Schritt für Schritt.
Verse 5
तेषां नामानि वक्ष्यामि यान्यतीतानि मे पुरा । आद्ये कृतयुगे तानि शृणु देवि यथार्थतः
Ich werde dir ihre Namen verkünden, wie sie in uralter Zeit waren. Höre, o Göttin, die Namen, die sie im ersten Zeitalter, dem Kṛtayuga, trugen—wahrhaftig und genau, wie sie sind.
Verse 6
अजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोऽथ रैवतः । हरश्च बहुरूपश्च त्र्यंबकश्च सुरेश्वरः । वृषाकपिश्च शंभुश्च कपर्दी चापराजितः
Ajaikapād, Ahirbudhnya, Virūpākṣa und Raivata; Hara und Bahurūpa; Tryambaka und Sureśvara; Vṛṣākapi, Śambhu; Kapardī und Aparājita—dies sind die Namen (wie überliefert).
Verse 7
आदौ कृतयुगे देवि त्रेतायां द्वापरेऽपि च । कलौ युगे तु संप्राप्ते जातं नामांतरं पुनः
Zu Beginn—im Kṛtayuga, ebenso im Tretā- und im Dvāpara-Zeitalter—waren dies die Namen. Doch als das Kali-Zeitalter eintrat, entstand wiederum eine andere Reihe von Namen.
Verse 8
एकादशधा रुद्राणां तानि ते वच्मि सांप्रतम् । भूतेशो नीलरुद्रश्च कपाली वृषवाहनः
Nun will ich dir die Namen der Rudras in ihrer elffachen Einteilung nennen: Bhūteśa, Nīlarudra, Kapālī und Vṛṣavāhana.
Verse 9
त्र्यंबको घोरनामा च महाकालोऽथ भैरवः । मृत्युंजयोऽथ कामेशो योगेश इति कीर्तितः । एकादशैते रुद्रास्ते कथिताः क्रमशः प्रिये
Tryambaka, Ghoranāman, Mahākāla und Bhairava; ferner Mṛtyuṃjaya, Kāmeśa und Yogeśa — so werden sie gerühmt. Dies sind deine elf Rudras, o Geliebte, der Reihe nach verkündet.
Verse 10
अनादिनिधना देवि भेदभिन्नास्तु ते पृथक् । एकादशस्वरूपेण पृथङ्नामप्रभेदतः
O Göttin, anfangslos und endlos sind sie; doch werden sie einzeln nach ihren Unterschieden unterschieden—sie erscheinen in elf Gestalten und sind durch verschiedene Namen voneinander geschieden.
Verse 11
देव्युवाच । भगवन्विस्तराद्ब्रूहि लिंगैकादशकक्रमम् । स्थानसीमाप्रभेदेन माहात्म्योत्पत्तिकारणैः
Die Göttin sprach: O Herr, erkläre mir ausführlich die Abfolge der elf Liṅgas, samt den Unterschieden ihrer Orte und Grenzen und den Ursachen, aus denen ihre Größe (māhātmya) erwächst.
Verse 12
कथं पूज्यानि तानीश के मंत्राः को विधिः स्मृतः । कस्मिन्पर्वणि काले वा सर्वं विस्तरतो वद
Wie sollen sie verehrt werden, o Herr? Welche Mantras sind zu verwenden, und welches Verfahren ist überliefert? Zu welchem heiligen Anlass oder zu welcher Zeit—sage mir alles ausführlich.
Verse 13
ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि रहस्यं पापनाशनम् । सोमनाथादितः कृत्वा सिद्धिनाथादिकारणम्
Īśvara sprach: Höre, o Göttin; ich werde ein Geheimnis darlegen, das Sünde vernichtet—beginnend mit Somanātha und sodann die Grundlagen, die bei Siddhinātha ihren Anfang nehmen.
Verse 14
यच्छ्रुत्वा मुच्यते जंतुः पातकैः पूर्वसंचितैः । ये चैकादश रुद्रा वै तव प्रोक्ता मया प्रिये
Wer dies hört, wird von den zuvor angesammelten Sünden befreit. Und jene elf Rudras, o Geliebte, habe ich dir wahrlich bereits verkündet.
Verse 15
दश ते वायवः प्रोक्ता आत्मा चैकादशः स्मृतः । तेषां नामानि वक्ष्यामि वायूनां शृणु मे क्रमात्
Zehn Lebenswinde (Vāyus) sind gelehrt worden, und der Ātman gilt als der elfte. Nun werde ich ihre Namen nennen—höre mich der Reihenfolge nach.
Verse 16
प्राणोऽपानः समानश्च ह्युदानो व्यान एव च । नागश्च कूर्मः कृकलो देवदत्तो धनंजयः
Es sind: Prāṇa, Apāna, Samāna, Udāna und Vyāna; sowie Nāga, Kūrma, Kṛkala, Devadatta und Dhanaṃjaya.
Verse 17
आत्मा चेति क्रमाज्ज्ञेया रुद्राधिपतयः क्रमात् । तेषां यात्रां क्रमाद्वक्ष्ये सर्वप्राणिहिताय वै
Und der Ātman ist als der Nächste in der Folge zu erkennen; ebenso, der Reihe nach, die vorstehenden Herren in der Gestalt der Rudras. Ich werde ihren Pilgerweg der Ordnung nach schildern, zum Wohle aller Lebewesen.
Verse 18
रुद्राणामादिदेवोऽसौ पूर्वं सोमेश्वरः प्रिये । भूतेश्वरेति नाम्ना वै पूजयेत्तं विधानतः
Geliebte, jene Gottheit ist der uranfängliche Gott unter den Rudras; einst war er als Someśvara bekannt. Man soll ihn nach rechter Vorschrift unter dem Namen „Bhūteśvara“ verehren.
Verse 19
राजोपचारयोगेन श्रद्धापूतेन चेतसा । पंचामृतेन संस्नाप्य सद्योजातेन पूजयेत्
Mit königlichen Gaben und mit durch Glauben geläutertem Geist soll man, nachdem man (den Liṅga) mit Pañcāmṛta gebadet hat, mit dem Sadyojāta-Mantra/Hymnus verehren.
Verse 20
पुष्पैर्मनोहरैर्भक्त्या ध्यात्वा देवं सदाशिवम् । त्रिभिः प्रदक्षिणीकृत्य साष्टांगं प्रणिपत्य च
In Hingabe, mit lieblichen Blumen opfernd und den Gott Sadāśiva betrachtend, soll man dreimal ehrfürchtig umschreiten und sich dann in voller Niederwerfung verneigen.
Verse 21
रुद्रैकादशयात्रार्थी निर्विघ्नार्थं व्रजेत्ततः । भूतेश्वरेति यन्नाम प्रोक्तं तत्ते ब्रवीम्यहम्
Wer die Pilgerfahrt zu den Elf Rudras zu unternehmen wünscht, soll dann weiterziehen, um ohne Hindernisse zu sein. Und den Namen, der genannt wurde — „Bhūteśvara“ — den erkläre ich dir nun.
Verse 22
महदादि विशेषांतं भूतजालं यदीरितम् । पंचविंशति संख्याकं तेषामीशो यतः स्मृतः
Jenes Gefüge von Wesen/Prinzipien, von Mahat an bis hin zu den besonderen Elementen, wird als fünfundzwanzig gezählt. Da er als ihr Herr erinnert wird, (heißt er) „Bhūteśvara“.
Verse 23
तेन भूतेश्वरेत्युक्तं नाम तस्य पुरा किल । पंचविंशतितत्त्वानि ज्ञात्वा मुक्तिमवाप्नुयात्
Daher wurde sein Name in alter Zeit wahrlich als „Bhūteśvara“ ausgesprochen. Wer die fünfundzwanzig Tattvas erkennt, kann Mokṣa, die Befreiung, erlangen.
Verse 24
भूतेशरुद्रं संपूज्य गच्छेद्वै मुक्तिमव्ययाम् । इति संक्षेपतः प्रोक्तमादि रुद्रस्य कीर्तनम् । कीर्तनीयं द्विजातीनां कीर्तितं पुण्यवर्द्धनम्
Wer Bhūteśa-Rudra vollkommen verehrt, erlangt wahrlich unvergängliche Befreiung. So ist in Kürze die Verherrlichung des uranfänglichen Rudra dargelegt. Dieses Lob soll von den Dvija, den „Zweimalgeborenen“, rezitiert werden; rezitiert, mehrt es das Verdienst.
Verse 87
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये भूतेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्ताशीतितमोऽध्यायः
So endet das siebenundachtzigste Kapitel mit dem Titel „Beschreibung der Größe Bhūteśvaras“ im Prabhāsa-Khaṇḍa des heiligen Skanda-Mahāpurāṇa, innerhalb der Prabhāsa-kṣetra-Māhātmya und der Verherrlichung der Elf Rudras.