Rig Veda 3.45.2: Mandala 3, Sukta 45, Mantra 2

Sukta 3.45

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Indra

Chandas: Gāyatrī (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

वृत्रखादो वलंरुजः पुरां दर्मो अपामजः । स्थाता रथस्य हर्योरभिस्वर इन्द्रो दृळ्हा चिदारुजः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.45.2

Transliteration

vṛtrakhādó valaṃrujáḥ purā́ṃ darmó apām ajáḥ | sthātā́ ráthasya háryor abhisvará índro dṛḷhā́ cid ārujáḥ ||

Translation

Verschlinger der Hüllen Vṛtras, Zerbrecher des Vala-Verschlusses, Spalter der Burgen, der den Ursprung der Wasser hervorbringt: Indra, auf dem Wagen der fahlgoldenen Kräfte stehend, zerschmettert im dröhnenden Ansturm selbst das fest Gefügte.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वृत्रखादः: Vṛtra-devouring
• वृत्रखादः: विशेषणम् (कर्तृ-सम्बन्धे इन्द्रस्य)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: वृत्र- (प्रातिपदिक) + खाद (कृदन्त, √खाद् ‘खादने’)

• वलम्: the cave/stone enclosure (Vala)
• वलम्: कर्म (रुजः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: वल (प्रातिपदिक)

• रुजः: (thou/he) didst break / hast broken
• रुजः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √रुज् (रुजोँ) ‘भङ्गे/विदारणे’

• पुराम्: fortresses
• पुराम्: कर्म (दर्मः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: पुर्/पुरा (प्रातिपदिक ‘नगर/दुर्ग’)

• दर्मः: the splitter/breacher
• दर्मः: कर्तृ/विशेष्य (इन्द्रः)
• Type: Noun (agent/epithet)
• Root: दर्म (प्रातिपदिक; ‘भेदक/विदारक’, इन्द्र-विशेषण)

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध (अजः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक ‘जल’)

• अजः: the impeller/driver (of the waters)
• अजः: कर्तृ/विशेष्य (इन्द्रः)
• Type: Noun (epithet)
• Root: अज (प्रातिपदिक; ‘अज’ = ‘प्रेरक/चालक’ वैदिके, इन्द्र-विशेषण)

• स्थाता: the establisher/one who stands
• स्थाता: कर्तृ/विशेष्य (इन्द्रः)
• Type: Noun (agent)
• Root: √स्था ‘तिष्ठति’ + तृ (कृदन्त)

• रथस्य: of the chariot
• रथस्य: सम्बन्ध (स्थाता इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• हर्योः: of the two bay steeds
• हर्योः: सम्बन्ध (रथस्य/अभिस्वरः इत्यादि)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक; ‘हरि’ = इन्द्रस्य अश्वः)

• अभिस्वरः: the loud-sounding/roaring one
• अभिस्वरः: कर्तृ/विशेष्य (इन्द्रः)
• Type: Noun (epithet)
• Root: अभि- + स्वर (प्रातिपदिक; ‘स्वर’ = नाद/स्वर, ‘अभिस्वर’ = ‘उच्चनाद/घोष’)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ (मुख्य)
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• दृळ्हा: firm/strong (ones)
• दृळ्हा: कर्म-विशेषण (पुराम्)
• Type: Adjective
• Root: दृळ्ह (प्रातिपदिक; ‘दृढ’ वैदिक-रूप)

• चित्: even
• चित्: सम्बन्ध/निपात (अपि/एव-भावे)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय)

• आरुजः: thou/he hast shattered
• आरुजः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: आ- + √रुज् ‘भङ्गे/विदारणे’