Rig Veda 2.10.3: Mandala 2, Sukta 10, Mantra 3

Sukta 2.10

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

उत्तानायामजनयन्त्सुषूतं भुवदग्निः पुरुपेशासु गर्भः । शिरिणायां चिदक्तुना महोभिरपरीवृतो वसति प्रचेताः ॥

Transliteration

uttānā́yām ajanayan suṣū́taṃ bhúvad agníḥ puru-péśāsu gárbhaḥ | śíriṇāyāṃ cid aktúnā máhobhir áparīvṛto vasati prá-cetāḥ ||

Translation

In der Ausgebreiteten brachten sie den Wohlgeborenen hervor: Agni wurde zum Keim in vielen Gestalten. Selbst im harten Grund wohnt der Wissende, durch Nacht und große Kräfte, unverhüllt, wach dem Weg zugewandt.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उत्तानायाम्: in/at the outstretched (place/position)
• उत्तानायाम्: अधिकारण
• Type: Noun/Adjective (used substantively)
• Root: उत्तान (प्रातिपदिक)

• अजनयन्: they generated/produced
• अजनयन्: कर्तृ (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनने)

• सुषूतम्: well-born, well-begotten
• सुषूतम्: कर्म
• Type: Adjective (past participial)
• Root: सु- + √सू (प्रसवे) → सुषूत (कृदन्त-भूतकर्मणि/विशेषण)

• भुवत्: being, coming into being
• भुवत्: क्रियाविशेषण (भाव)
• Type: Verb (participial form used predicatively)
• Root: √भू (भवने)

• अग्निः: Agni (fire-god)
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• पुरुपेशासु: in/among many forms (or adornments)
• पुरुपेशासु: अधिकारण
• Type: Adjective (compound) used with locative plural
• Root: पुरु- + पेशस् (प्रातिपदिक; ‘form/ornament/appearance’)

• गर्भः: embryo, germ; the one conceived
• गर्भः: कर्तृ/सम्बन्ध (अग्नेः)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)

• शिरिणायाम्: in/on the stone (stony place)
• शिरिणायाम्: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: शिरिणा (प्रातिपदिक; RV: ‘stone/rocky (place), stony bed’)

• चित्: even, indeed
• चित्: सम्बन्ध (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (अव्यय)

• अक्तुना: by/with the night (darkness)
• अक्तुना: करण
• Type: Noun
• Root: अक्तु (प्रातिपदिक; ‘night/darkness’)

• महःभिः: with great powers/might
• महःभिः: करण
• Type: Noun
• Root: महि/महस् (प्रातिपदिक; ‘greatness, might’)

• अपरीवृतः: not enclosed, unobstructed
• अपरीवृतः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective (past participle)
• Root: अ- + परि-√वृत् (वरणे/आवरणे) → अपरीवृत (कृदन्त)

• वसति: dwells, abides
• वसति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वस् (निवासे)

• प्रचेताः: the wise one, the foreknower
• प्रचेताः: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: प्र-चेतस् (प्रातिपदिक; ‘foreknowing, wise, provident’)