Rig Veda 10.113.5: Mandala 10, Sukta 113, Mantra 5

Sukta 10.113

Devata: Indra (with explicit linkage to Mitra-Varuṇa as upholding harmony and ṛta)

Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

Samhita Patha (Devanagari)

आदिन्द्रः सत्रा तविषीरपत्यत वरीयो द्यावापृथिवी अबाधत । अवाभरद्धृषितो वज्रमायसं शेवं मित्राय वरुणाय दाशुषे ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.113.5

Transliteration

ādíndraḥ satrā taviṣīr apatyata varīyo dyāvāpṛthivī abādhata | avābharad dhṛṣito vajram āyasaṃ śevaṃ mitrāya varuṇāya dāśuṣe ||

Translation

Da setzte Indra, in stetem Ansturm der Kraft, seine Mächte in Bewegung; er weitete den Raum und drängte Himmel und Erde auseinander. Der Kühne brachte den eisernen Vajra herab — ein heilbringendes Gut — für Mitra und Varuṇa und für den Gebenden, der darbringt.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• आत्: then, thereupon
• आत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: आत् (निपात) < ad (प्राग्वैदिक ‘अत्/आत्’)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• सत्रा: always, altogether, continuously
• सत्रा: —
• Type: Indeclinable
• Root: सत्रा (अव्यय)

• तविषीः: mighty powers, energies
• तविषीः: कर्तृ (सहकर्तृ/कर्तृसमुच्चयः)
• Type: Noun
• Root: तविषी (प्रातिपदिक)

• अपत्यत: flew forth, rushed
• अपत्यत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)

• वरीयः: a wider space, greater expanse
• वरीयः: कर्म
• Type: Adjective
• Root: वरीयस् (प्रातिपदिक; ‘वृ/वर्’ से श्रेष्ठतर)

• द्यावापृथिवी: Heaven-and-Earth
• द्यावापृथिवी: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: द्यावापृथिवी (द्वन्द्व-समास; द्यौ + पृथिवी)

• अबाधत: pressed/forced apart, drove (made room)
• अबाधत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: बाध् (धातु)

• अव: down, forth (as preverb)
• अव: —
• Type: Indeclinable
• Root: अव (उपसर्ग/अव्यय)

• अभरत्: bore, brought
• अभरत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु)

• धृषितः: bold, daring
• धृषितः: कर्तृ (अभरत्-क्रियायाः)
• Type: Adjective
• Root: धृषित (कृदन्त; धृष् + क्त)

• वज्रम्: the thunderbolt
• वज्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक)

• आयसम्: of metal, iron-like
• आयसम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: आयस (प्रातिपदिक)

• शेवम्: welfare, benefit, boon
• शेवम्: कर्म (अभरत्-क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: शेव (प्रातिपदिक)

• मित्राय: for Mitra
• मित्राय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)

• वरुणाय: for Varuṇa
• वरुणाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• दाशुषे: for the worshipper/giver (patron)
• दाशुषे: सम्प्रदान
• Type: Noun (agent-noun) / Participle-like stem
• Root: दाश्वस्/दाशुष् (प्रातिपदिक; √दाश् ‘to give, worship’ से)