Prakarana 6
सोपान-समापन: ‘लीला-समाधि’ से ‘श्रवण-निष्ठा’ तक। उत्तरकाण्ड में रामराज्य-स्थापन के बाद रस का केंद्र बाह्य विजय नहीं, अंतःशुद्धि है—रामगुण-कीर्तन, साधु-संग, और मायाविमोह का खंडन। यह चरण साधक को ‘कथा-श्रवण = नौका’ का बोध देकर भवसागर-तरण की परिपक्व विधि सिखाता है: (1) सेवा (हनुमान-भरतादि), (2) कीर्तन (नारद), (3) जिज्ञासा (उमा-गरुड़), (4) विवेक (माया-प्रश्न), (5) श्रद्धा (रामचरित पर विश्वास)।
In diesem Abschnitt ist der Haupt-Rasa des Uttar-Kāṇḍa eine stille Bhakti (śānta-bhakti), in der Strömungen von Dāsya (Hanumans Dienst), Mādhurya-Kīrtan (Nāradas Vīṇā) und Adbhuta (die Episode von Kāgabhusuṇḍi und Garuḍa) mitschwingen. Zu Beginn erscheinen Vasiṣṭhas Ankunft sowie Rāmas Umrundung der Stadt und sein Ausruhen als königliche Szene; doch Tulsīs Ziel ist nicht Rajadharma, sondern Rāma-Dharma—wo das Nehmen von Müdigkeit, die kühle Erquickung und der Dienst der Brüder das Herz des Sādhaka im „Glück des Dienens“ verankern. Nāradas Kommen verwandelt die Erzählung in ein Kīrtan-Yajña: Rāmas Guṇas sind „sada nabīn“—in der Erfahrung stets neu. Im Śiva-Umā-Dialog folgen dann die Unermesslichkeit des Rāma-Carit, die Frucht des Hörens (śravaṇa-phala) und eine Lehre vom Sieg über Māyā. Schließlich wird Garuḍas Zweifel („Wie kann Rāma gebunden werden?“) und Nāradas Antwort zur Dharma-Mīmāṃsā des Uttar-Kāṇḍa: Auch in der Avatāra-Līlā bleibt die All-Durchdringung des Brahman unversehrt; Māyās Kraft kann selbst den Geist des Wissenden erschüttern—darum ist Bhakti-Āśraya die letzte Stufe.
Verses
Chaupai 50.1-5
अस कहि मुनि बसिष्ट गृह आए।कृपासिंधु के मन अति भाए।।
हनूमान भरतादिक भ्राता।संग लिए सेवक सुखदाता।।
पुनि कृपाल पुर बाहेर गए।गज रथ तुरग मगावत भए।।
देखि कृपा करि सकल सराहे।दिए उचित जिन्ह जिन्ह तेइ चाहे।।
हरन सकल श्रम प्रभु श्रम पाई।गए जहाँ सीतल अवँराई।।
भरत दीन्ह निज बसन डसाई।बैठे प्रभु सेवहिं सब भाई।।
मारुतसुत तब मारूत करई।पुलक बपुष लोचन जल भरई।।
हनूमान सम नहिं बड़भागी।नहिं कोउ राम चरन अनुरागी।।
गिरिजा जासु प्रीति सेवकाई।बार बार प्रभु निज मुख गाई।।
asa kahi muni basiṣṭa gṛha āe |kṛpāsindhu ke mana ati bhāe ||
hanūmāna bharatādika bhrātā |saṅga lie sevaka sukhadātā ||
puni kṛpāla pura bāhera gae |gaja ratha turaga magāvata bhae ||
dekhi kṛpā kari sakala sarāhe |die ucita jinha jinha tei cāhe ||
harana sakala śrama prabhu śrama pāī |gae jahā̃ sītala avãrāī ||
bharata dīnha nija basana ḍasāī |baiṭhe prabhu sevahiṁ saba bhāī ||
mārutasuta taba mārūta karaī |pulaka bapuṣa locana jala bharaī ||
hanūmāna sama nahiṁ baṛabhāgī |nahiṁ kou rāma carana anurāgī ||
girijā jāsu prīti sevakāī |bāra bāra prabhu nija mukha gāī ||
Nachdem er so gesprochen hatte, kehrte der Weise Vasishtha in sein Haus zurück, und er war dem Herzen des Ozeans der Barmherzigkeit sehr teuer. Der seinen Dienern Glück spendet, nahm Hanuman und seine Brüder, Bharata und die anderen, mit sich. Dann ging der Barmherzige hinaus aus der Stadt und ließ Elefanten, Wagen und Pferde herbeibringen. Er betrachtete sie und lobte voll Gnade alle, und gab jedem, was er begehrte, denjenigen, die es wünschten. Der Herr, der alle Müdigkeit vertreibt, fühlte selbst Müdigkeit und ging dorthin, wo ein kühler Mangohain war. Bharata breitete sein eigenes Gewand aus, der Herr setzte sich darauf, und alle seine Brüder dienten ihm. Da fächelte der Sohn des Windes ihn, sein Körper vor Freude schaudernd und seine Augen sich mit Tränen füllend. Es gibt niemanden, der so gesegnet ist wie Hanuman, und niemanden, der so den Füßen Ramas ergeben ist. O Girija, seine Liebe und sein Dienst hat der Herr selbst immer und immer wieder mit seinem eigenen Mund besungen.
Doha 50
तेहिं अवसर मुनि नारद आए करतल बीन।गावन लगे राम कल कीरति सदा नबीन।।50।।
tehiṁ avasara muni nārada āe karatala bīna |gāvana lage rāma kala kīrati sadā nabīna ||50||
Zu jener Zeit kam der Weise Narada, mit einer Laute in seiner Hand, und begann, die immer neue Herrlichkeit Ramas zu singen.
Chaupai 51.1-5
मामवलोकय पंकज लोचन।कृपा बिलोकनि सोच बिमोचन।।
नील तामरस स्याम काम अरि।हृदय कंज मकरंद मधुप हरि।।
जातुधान बरूथ बल भंजन।मुनि सज्जन रंजन अघ गंजन।।
भूसुर ससि नव बृंद बलाहक।असरन सरन दीन जन गाहक।।
भुज बल बिपुल भार महि खंडित।खर दूषन बिराध बध पंडित।।
रावनारि सुखरूप भूपबर।जय दसरथ कुल कुमुद सुधाकर।।
सुजस पुरान बिदित निगमागम।गावत सुर मुनि संत समागम।।
कारुनीक ब्यलीक मद खंडन।सब बिधि कुसल कोसला मंडन।।
कलि मल मथन नाम ममताहन।तुलसीदास प्रभु पाहि प्रनत जन।।
māmavalokaya paṅkaja locana |kṛpā bilokani soca bimocana ||
nīla tāmarasa syāma kāma ari |hṛdaya kañja makaranda madhupa hari ||
jātudhāna barūtha bala bhañjana |muni sajjana rañjana agha gañjana ||
bhūsura sasi nava bṛnda balāhaka |asarana sarana dīna jana gāhaka ||
bhuja bala bipula bhāra mahi khaṇḍita |khara dūṣana birādha badha paṇḍita ||
rāvanāri sukharūpa bhūpabara |jaya dasaratha kula kumuda sudhākara ||
sujasa purāna bidita nigamāgama |gāvata sura muni santa samāgama ||
kārunīka byalīka mada khaṇḍana |saba bidhi kusala kosalā maṇḍana ||
kali mala mathana nāma mamatāhana |tulasīdāsa prabhu pāhi pranata jana ||
Sieh mich an, o Herr mit den Lotusaugen, dessen barmherziger Blick alle Angst und Sorge vertreibt. Du bist dunkel wie der blaue Lotus, der Feind Kamadevas, des Liebesgottes; du, Hari, bist die Biene im Honig des Lotus des Herzens. Du brichst die Kraft der Dämonenscharen; du erfreust die Weisen und die Guten und vernichtest die Sünde. Du bist der Mond für die Brahmanen und eine frische Regenwolke für sie; du bist die Zuflucht der Schutzlosen und nimmst die Demütigen als die deinen an. Durch die Macht deiner Arme hast du die gewaltige Last der Erde gebrochen; du bist geübt darin, Khara, Dushana und Viradha zu erschlagen. Du bist der Feind Ravanas, die Verkörperung der Seligkeit, der beste der Könige. Ruhm dir, dem Mond, der die Lilie des Geschlechts Dasharathas erblühen lässt. Dein guter Ruf wird in den Puranas und in den Veden und allen Schriften verkündet, und Götter, Weise und Versammlungen der Heiligen singen ihn. Du bist barmherzig, der Zerstörer der Falschheit und des Stolzes, auf jede Weise geschickt, der Schmuck Kosalas. Dein Name zermalmt die Unreinheiten des Kali-Zeitalters und schlägt den Sinn von Mein und Dein nieder. O Herr Tulsidas', beschütze deinen demütigen Verehrer, der sich vor dir niedergeworfen hat.
Doha 51
प्रेम सहित मुनि नारद बरनि राम गुन ग्राम।सोभासिंधु हृदयँ धरि गए जहाँ बिधि धाम।।51।।
prema sahita muni nārada barani rāma guna grāma |sobhāsindhu hṛdayã dhari gae jahā̃ bidhi dhāma ||51||
Mit Liebe beschrieb der Weise Narada die Vielzahl der Tugenden Ramas; und jenen Ozean der Schönheit in seinem Herzen tragend, ging er zur Wohnstatt Brahmas.
Chaupai 52.1-5
गिरिजा सुनहु बिसद यह कथा।मैं सब कही मोरि मति जथा।।
राम चरित सत कोटि अपारा।श्रुति सारदा न बरनै पारा।।
राम अनंत अनंत गुनानी।जन्म कर्म अनंत नामानी।।
जल सीकर महि रज गनि जाहीं।रघुपति चरित न बरनि सिराहीं।।
बिमल कथा हरि पद दायनी।भगति होइ सुनि अनपायनी।।
उमा कहिउँ सब कथा सुहाई।जो भुसुंडि खगपतिहि सुनाई।।
कछुक राम गुन कहेउँ बखानी।अब का कहौं सो कहहु भवानी।।
सुनि सुभ कथा उमा हरषानी।बोली अति बिनीत मृदु बानी।।
धन्य धन्य मैं धन्य पुरारी।सुनेउँ राम गुन भव भय हारी।।
girijā sunahu bisada yaha kathā |maiṁ saba kahī mori mati jathā ||
rāma carita sata koṭi apārā |śruti sāradā na baranai pārā ||
rāma ananta ananta gunānī |janma karma ananta nāmānī ||
jala sīkara mahi raja gani jāhīṁ |raghupati carita na barani sirāhīṁ ||
bimala kathā hari pada dāyanī |bhagati hoi suni anapāyanī ||
umā kahiũ saba kathā suhāī |jo bhusuṇḍi khagapatihi sunāī ||
kachuka rāma guna kaheũ bakhānī |aba kā kahauṁ so kahahu bhavānī ||
suni subha kathā umā haraṣānī |bolī ati binīta mṛdu bānī ||
dhanya dhanya maiṁ dhanya purārī |suneũ rāma guna bhava bhaya hārī ||
Höre, Girija: Ich habe diese ganze makellose Geschichte nach dem Maß meines Verstandes erzählt. Die Taten Ramas sind hundert Crore und ohne Grenze; weder die Veden noch Sarada können sie bis zum Ende beschreiben. Rama ist unendlich, und unendlich sind seine Tugenden; unendlich sind seine Geburten, seine Taten und seine Namen. Man könnte die Wassertropfen und den Staub der Erde zählen, aber die Taten des Herrn der Raghus lassen sich nicht bis zu ihrem Ende erzählen. Diese reine Geschichte gewährt die Wohnstatt Haris; durch ihr Hören entsteht eine Hingabe, die niemals versagt. Uma, ich habe dir die ganze entzückende Geschichte erzählt, die Bhushundi dem König der Vögel mitteilte. Ich habe nur weniges von Ramas Tugenden beschrieben. Nun sage mir, Bhavani: Was soll ich dir erzählen? Beim Hören der heilvollen Geschichte war Uma erfreut und sprach mit sehr demütiger und sanfter Stimme. Gesegnet, gesegnet, dreifach gesegnet bin ich, o Bezwinger von Pura, denn ich habe die Tugenden Ramas gehört, die die Furcht vor dem weltlichen Dasein vertreiben.
Doha 52(क)-(ख)
तुम्हरी कृपाँ कृपायतन अब कृतकृत्य न मोह।जानेउँ राम प्रताप प्रभु चिदानंद संदोह।।52(क)।।
नाथ तवानन ससि स्रवत कथा सुधा रघुबीर।श्रवन पुटन्हि मन पान करि नहिं अघात मतिधीर।।52(ख)।।
tumharī kṛpā̃ kṛpāyatana aba kṛtakṛtya na moha |jāneũ rāma pratāpa prabhu cidānanda sandoha ||52(ka)||
nātha tavānana sasi sravata kathā sudhā raghubīra |śravana puṭanhi mana pāna kari nahiṁ aghāta matidhīra ||52(kha)||
Durch deine Gnade, o Wohnsitz des Erbarmens, bin ich nun erfüllt und frei von Verblendung. Ich habe die Majestät von Rama verstanden, o Herr, der die Fülle des Bewusstseins und der Seligkeit ist. O Herr, vom Mond deines Angesichts fließt der Nektar der Geschichte Ramas, des Helden der Raghus. Ihn mit den Bechern meiner Ohren trinkend, werde ich nicht satt, o Standhafter im Wissen.
Chaupai 53.1-4
राम चरित जे सुनत अघाहीं।रस बिसेष जाना तिन्ह नाहीं।।
जीवनमुक्त महामुनि जेऊ।हरि गुन सुनहीं निरंतर तेऊ।।
भव सागर चह पार जो पावा।राम कथा ता कहँ दृढ़ नावा।।
बिषइन्ह कहँ पुनि हरि गुन ग्रामा।श्रवन सुखद अरु मन अभिरामा।।
श्रवनवंत अस को जग माहीं।जाहि न रघुपति चरित सोहाहीं।।
ते जड़ जीव निजात्मक घाती।जिन्हहि न रघुपति कथा सोहाती।।
हरिचरित्र मानस तुम्ह गावा।सुनि मैं नाथ अमिति सुख पावा।।
तुम्ह जो कही यह कथा सुहाई।कागभसुंडि गरुड़ प्रति गाई।।
rāma carita je sunata aghāhīṁ |rasa biseṣa jānā tinha nāhīṁ ||
jīvanamukta mahāmuni jeū |hari guna sunahīṁ nirantara teū ||
bhava sāgara caha pāra jo pāvā |rāma kathā tā kahã dṛṛha nāvā ||
biṣainha kahã puni hari guna grāmā |śravana sukhada aru mana abhirāmā ||
śravanavanta asa ko jaga māhīṁ |jāhi na raghupati carita sohāhīṁ ||
te jaṛa jīva nijātmaka ghātī |jinhahi na raghupati kathā sohātī ||
haricaritra mānasa tumha gāvā |suni maiṁ nātha amiti sukha pāvā ||
tumha jo kahī yaha kathā suhāī |kāgabhasuṇḍi garuṛa prati gāī ||
Diejenigen, die sich am Hören der Taten Ramas sättigen, haben seinen besonderen Geschmack nicht erkannt. Selbst die großen Weisen, die noch zu Lebzeiten befreit sind, hören unaufhörlich die Tugenden Haris. Wer den Ozean der weltlichen Existenz überqueren möchte, wird in der Geschichte Ramas ein festes Boot finden. Selbst für die in weltliche Freuden Versunkenen sind die vielen Tugenden Haris süß für das Ohr und erfreulich für den Geist. Wer gibt es in der Welt, der Ohren hat zu hören, dem die Taten des Herrn der Raghus nicht gefallen? Diese stumpfsinnigen Wesen, denen die Geschichte des Herrn der Raghus nicht gefällt, sind Mörder ihrer eigenen Seelen. Du hast den Manas-See der Taten Haris besungen, und nachdem ich es gehört habe, mein Herr, habe ich grenzenlose Freude empfangen. Diese reizende Erzählung, die du erzählt hast, ist jene, die Kakbhushundi Garuda vorsang.
Doha 53
बिरति ग्यान बिग्यान दृढ़ राम चरन अति नेह।बायस तन रघुपति भगति मोहि परम संदेह।।53।।
birati gyāna bigyāna dṛṛha rāma carana ati neha |bāyasa tana raghupati bhagati mohi parama sandeha ||53||
Fest in Leidenschaftslosigkeit, Wissen und Unterscheidungskraft, mit äußerster Liebe zu den Füßen Ramas; doch in diesem Krähenkörper ist die Hingabe an den Herrn der Raghus mein höchster Zweifel.
Chaupai 54.1-4
नर सहस्र महँ सुनहु पुरारी।कोउ एक होइ धर्म ब्रतधारी।।
धर्मसील कोटिक महँ कोई।बिषय बिमुख बिराग रत होई।।
कोटि बिरक्त मध्य श्रुति कहई।सम्यक ग्यान सकृत कोउ लहई।।
ग्यानवंत कोटिक महँ कोऊ।जीवनमुक्त सकृत जग सोऊ।।
तिन्ह सहस्र महुँ सब सुख खानी।दुर्लभ ब्रह्मलीन बिग्यानी।।
धर्मसील बिरक्त अरु ग्यानी।जीवनमुक्त ब्रह्मपर प्रानी।।
सब ते सो दुर्लभ सुरराया।राम भगति रत गत मद माया।।
सो हरिभगति काग किमि पाई।बिस्वनाथ मोहि कहहु बुझाई।।
nara sahasra mahã sunahu purārī |kou eka hoi dharma bratadhārī ||
dharmasīla koṭika mahã koī |biṣaya bimukha birāga rata hoī ||
koṭi birakta madhya śruti kahaī |samyaka gyāna sakṛta kou lahaī ||
gyānavanta koṭika mahã koū |jīvanamukta sakṛta jaga soū ||
tinha sahasra mahũ saba sukha khānī |durlabha brahmalīna bigyānī ||
dharmasīla birakta aru gyānī |jīvanamukta brahmapara prānī ||
saba te so durlabha surarāyā |rāma bhagati rata gata mada māyā ||
so haribhagati kāga kimi pāī |bisvanātha mohi kahahu bujhāī ||
Höre, o Feind von Pura: unter tausend Männern wird kaum einer in den Gelübden der Rechtschaffenheit standhaft gefunden. Unter zehn Millionen der Rechtschaffenen wendet sich kaum einer von den Objekten der Sinne ab und erfreut sich an der Leidenschaftslosigkeit. Unter zehn Millionen der Leidenschaftslosen, so erklären die Veden, erlangt kaum einer die vollkommene Erkenntnis, und dies nur einmal. Unter zehn Millionen der Erkennenden ist kaum einer in der Welt zu Lebzeiten befreit. Unter tausend solcher Befreiten ist ein in Brahma versunkener Weiser, eine Mine allen Glücks, schwer zu finden. Die Rechtschaffenen, die Leidenschaftslosen, die Erkennenden, die zu Lebzeiten Befreiten und jene, die das höchste Brahma erreicht haben: Seltener als alle diese, o König der Götter, ist derjenige, der der Verehrung Ramas ergeben ist, frei von Stolz und Täuschung. Wie also kam ein Rabe dazu, jene Hingabe an Hari zu erlangen? O Herr des Universums, erkläre mir dies.
Doha 54
राम परायन ग्यान रत गुनागार मति धीर।नाथ कहहु केहि कारन पायउ काक सरीर।।54।।
rāma parāyana gyāna rata gunāgāra mati dhīra |nātha kahahu kehi kārana pāyau kāka sarīra ||54||
Rama ergeben, vertieft im Wissen, ein Speicher von Tugenden und standhaft im Geist: Herr, sage mir, aus welchem Grund erlangte er den Körper eines Krähen?
Chaupai 55.1-5
यह प्रभु चरित पवित्र सुहावा।कहहु कृपाल काग कहँ पावा।।
तुम्ह केहि भाँति सुना मदनारी।कहहु मोहि अति कौतुक भारी।।
गरुड़ महाग्यानी गुन रासी।हरि सेवक अति निकट निवासी।।
तेहिं केहि हेतु काग सन जाई।सुनी कथा मुनि निकर बिहाई।।
कहहु कवन बिधि भा संबादा।दोउ हरिभगत काग उरगादा।।
गौरि गिरा सुनि सरल सुहाई।बोले सिव सादर सुख पाई।।
धन्य सती पावन मति तोरी।रघुपति चरन प्रीति नहिं थोरी।।
सुनहु परम पुनीत इतिहासा।जो सुनि सकल लोक भ्रम नासा।।
उपजइ राम चरन बिस्वासा।भव निधि तर नर बिनहिं प्रयासा।।
yaha prabhu carita pavitra suhāvā |kahahu kṛpāla kāga kahã pāvā ||
tumha kehi bhā̃ti sunā madanārī |kahahu mohi ati kautuka bhārī ||
garuṛa mahā-jñānī guna rāsī |hari sevaka ati nikaṭa nivāsī ||
tehĩ kehi hetu kāga sana jāī |sunī kathā muni nikara bihāī ||
kahahu kavan bidhi bhā sãbādā |dou hari-bhagata kāga urag-ādā ||
gauri girā suni sarala suhāī |bole siva sādara sukha pāī ||
dhanya satī pāvana mati torī |raghupati carana prīti nahĩ thorī ||
sunahu parama punīta itihāsā |jo suni sakala loka bhrama nāsā ||
upajai rāma carana bisvāsā |bhava nidhi tara nara binahĩ prayāsā ||
Diese Geschichte des Herrn ist rein und überaus reizend. Sag mir, Barmherziger, wie hat die Krähe sie erlangt? Wie hast du sie gehört, O Feind des Cupido? Sag es mir; mein Staunen ist sehr groß. Garuda ist überaus weise, ein Schatz von Tugenden, ein Diener Haris, der sehr nahe bei Ihm wohnt. Aus welchem Grund ging er zur Krähe und verließ die Gesellschaft der Weisen, um die Geschichte zu hören? Sag mir: Wie kam dieses Gespräch zwischen den beiden Hari-Geweihten zustande, der Krähe und Garuda? Als Parvatis einfache, liebliche Worte hörte, antwortete Shiva mit ehrerbietiger Freude: "Gesegnet bist du, Sati; dein Verständnis ist rein. Deine Liebe zu Raghupatis Füßen ist nicht gering. Höre eine hochheilige Erzählung; durch ihr Hören werden die Verblendungen der Welt zerstört. Glaube an Ramas Füße entsteht, und ein Mensch durchquert den Ozean der Existenz ohne Mühe."
Doha 55
ऐसिअ प्रस्न बिहंगपति कीन्ह काग सन जाइ।सो सब सादर कहिहउँ सुनहु उमा मन लाइ।।55।।
aisiya prasan bihaṅgapati kīnha kāga sana jāi |so saba sādara kahihaũ sunahu umā mana lāi ||55||
Solche Fragen stellte der Herr der Vögel, als er zur Krähe ging. Ich werde alles in Ehrfurcht berichten; höre, Umā, mit gesammelt gerichtetem Geist. (55)
Chaupai 56.1-5
मैं जिमि कथा सुनी भव मोचनि।सो प्रसंग सुनु सुमुखि सुलोचनि।।
प्रथम दच्छ गृह तव अवतारा।सती नाम तब रहा तुम्हारा।।
दच्छ जग्य तब भा अपमाना।तुम्ह अति क्रोध तजे तब प्राना।।
मम अनुचरन्ह कीन्ह मख भंगा।जानहु तुम्ह सो सकल प्रसंगा।।
तब अति सोच भयउ मन मोरें।दुखी भयउँ बियोग प्रिय तोरें।।
सुंदर बन गिरि सरित तड़ागा।कौतुक देखत फिरउँ बेरागा।।
गिरि सुमेर उत्तर दिसि दूरी।नील सैल एक सुन्दर भूरी।।
तासु कनकमय सिखर सुहाए।चारि चारु मोरे मन भाए।।
तिन्ह पर एक एक बिटप बिसाला।बट पीपर पाकरी रसाला।।
सैलोपरि सर सुंदर सोहा।मनि सोपान देखि मन मोहा।।
maĩ jimi kathā sunī bhava mocani |so prasaṅga sunu sumukhi sulocani ||
prathama daccha gṛha tava avatārā |satī nāma taba rahā tumhārā ||
daccha jagya taba bhā apamānā |tumha ati krodha taje taba prānā ||
mama anucaranha kīnha makha bhaṅgā |jānahu tumha so sakala prasaṅgā ||
taba ati soca bhayau mana morẽ |dukhī bhayaũ biyoga priya torẽ ||
suṃdara bana giri sarita taṛāgā |kautuka dekhata phiraũ berāgā ||
giri sumeru uttara disi dūrī |nīla saila eka suṃdara bhūrī ||
tāsu kanakamaya sikhara suhāe |cāri cāru more mana bhāe ||
tinha para eka-eka biṭapa bisālā |baṭ pīpara pākarī rasālā ||
sailopari sara suṃdara sohā |maṇi sopāna dekhi mana mohā ||
Wie ich die Geschichte hörte, die von weltlicher Bindung befreit, so erzähle ich jene Episode, höre, schön Angesichtete, helläugige. Zuerst nahmst du Geburt in Dakshas Haus; damals war dein Name Sati. Bei Dakshas Opfer gab es Beleidigung; in großem Zorn gabst du dann dein Leben auf. Meine Diener zerstörten das Opfer, du kennst schon den ganzen Vorfall. Da wurde mein Geist von tiefer Trauer erfasst; ich war gequält von der Trennung von dir, meiner Geliebten. Ich wanderte leidenschaftslos umher und schaute wundersame Wälder, Berge, Flüsse und Seen. Weit nördlich des Berges Sumeru stand ein dunkelblauer, schöner Berg. Seine goldenen Gipfel leuchteten; vier von ihnen erfreuten besonders mein Herz. Auf jedem stand ein gewaltiger Baum, Banyan, Pipal, Pakari und Mango. Auf dem Berg lag ein lieblicher See; als ich seine juwelenbesetzten Stufen sah, war mein Geist verzaubert.
Doha 56
सीतल अमल मधुर जल जलज बिपुल बहुरंग।कूजत कल रव हंस गन गुंजत मजुंल भृंग।।56।।
sītala amala madhura jala jalaja bipula bahuraṅga |kūjata kala rava haṃsa gana guñjata mañjula bhṛṅga ||56||
Sein Wasser war kühl, rein und süß; Lotosblumen gab es reichlich, in vielen Farben. Schwäne riefen in sanften Tönen, und anmutige Bienen summten. (56)
Chaupai 57.1-5
तेहिं गिरि रुचिर बसइ खग सोई।तासु नास कल्पांत न होई।।
माया कृत गुन दोष अनेका।मोह मनोज आदि अबिबेका।रहे ब्यापि समस्त जग माहीं।तेहि गिरि निकट कबहुँ नहिं जाहीं।।
तहँ बसि हरिहि भजइ जिमि कागा।सो सुनु उमा सहित अनुरागा।।
पीपर तरु तर ध्यान सो धरई।जाप जग्य पाकरि तर करई।।
आँब छाहँ कर मानस पूजा।तजि हरि भजनु काजु नहिं दूजा।।
बर तर कह हरि कथा प्रसंगा।आवहिं सुनहिं अनेक बिहंगा।।
राम चरित बिचीत्र बिधि नाना।प्रेम सहित कर सादर गाना।।
सुनहिं सकल मति बिमल मराला।बसहिं निरंतर जे तेहिं ताला।।
जब मैं जाइ सो कौतुक देखा।उर उपजा आनंद बिसेषा।।
tehĩ giri rucira basai khaga soī |tāsu nāsa kalpānta na hoī ||
māyā kṛta guna doṣa anekā |moha manoja ādi abibekā ||
rahe byāpi samasta jaga māhī̃ |tehi giri nikaṭa kabahũ nahĩ jāhī̃ ||
tahã basi harihi bhajai jimi kāgā |so sunu umā sahita anurāgā ||
pīpara taru tara dhyāna so dharaī |jāpa jagya pākarī tara karaī ||
ā̃ba chāhã kara mānasa pūjā |taji hari bhajanu kāju nahĩ dūjā ||
bara tara kaha hari kathā prasaṅgā |āvahĩ sunahĩ aneka bihaṅgā ||
rāma carita bicītra bidhi nānā |prema sahita kara sādara gānā ||
sunahĩ sakala mati bimala marālā |basahĩ nirantara je tehĩ tālā ||
jaba maĩ jāi so kautuka dekhā |ura upajā ānanda biseṣā ||
Auf jenem schönen Berg lebt derselbe Vogel, die Krähe, und seine Existenz endet nicht einmal am Ende des Weltzeitalters. Die vielen Tugenden und Fehler, die von Maya geschaffen wurden, und Verblendung, Begierde und die anderen Formen der Unwissenheit, die die ganze Welt durchdringen, kommen niemals in die Nähe jenes Berges. Höre, Uma, in liebevoller Hingabe, wie die Krähe dort wohnt und Hari anbetet. Unter dem Pipal-Baum richtet er seinen Geist auf Meditation, und unter dem Pakar-Baum übt er die Namenswiederholung und das Opfer. Im Schatten des Mango-Baumes vollzieht er die Anbetung im Geist. Er hat keine andere Beschäftigung als die Anbetung Haris. Unter dem Banyan-Baum erzählt er die Geschichten Haris, und viele Vögel kommen und hören zu. Er singt mit Liebe und Ehrfurcht die Taten Ramas, wunderbar und von vielerlei Art. Alle Schwäne von reinem Verstand, die ununterbrochen an jenem See wohnen, hören zu. Als ich dorthin ging und diesen wunderbaren Anblick sah, entstand eine besondere Freude in meinem Herzen.
Doha 57
तब कछु काल मराल तनु धरि तहँ कीन्ह निवास।सादर सुनि रघुपति गुन पुनि आयउँ कैलास।।57।।
taba kachu kāla marāla tanu dhari tahã kīnha nivāsa |sādara suni raghupati guna puni āyũ kailāsa ||57||
Dann nahm ich für einige Zeit die Gestalt eines Schwans an und verweilte dort. Nachdem ich ehrerbietig die Tugenden des Herrn der Raghu vernommen hatte, kehrte ich wieder nach Kailāsa zurück.
Chaupai 58.1-4
गिरिजा कहेउँ सो सब इतिहासा।मैं जेहि समय गयउँ खग पासा।।
अब सो कथा सुनहु जेही हेतू।गयउ काग पहिं खग कुल केतू।।
जब रघुनाथ कीन्हि रन क्रीड़ा।समुझत चरित होति मोहि ब्रीड़ा।।
इंद्रजीत कर आपु बँधायो।तब नारद मुनि गरुड़ पठायो।।
बंधन काटि गयो उरगादा।उपजा हृदयँ प्रचंड बिषादा।।
प्रभु बंधन समुझत बहु भाँती।करत बिचार उरग आराती।।
ब्यापक ब्रह्म बिरज बागीसा।माया मोह पार परमीसा।।
सो अवतार सुनेउँ जग माहीं।देखेउँ सो प्रभाव कछु नाहीं।।
girijā kaheũ so saba itihāsā |maĩ jehi samaya gayũ khaga pāsā ||
aba so kathā sunahu jehī hetū |gayu ḵāga pahĩ khaga-kula ketū ||
jaba raghunātha kīnhi rana krīḍā |samujhata carita hoti mohi brīḍā ||
indra-jīta kara āpu bãdhāyo |taba nārada muni garuṛa paṭhāyo ||
bãdhana kāṭi gayo uragādā |upajā hṛdayã pracaṇḍa biṣādā ||
prabhu bãdhana samujhata bahu bhā̃tī |karata bicāra uraga-ārātī ||
byāpaka brahma biraja bāgīsā |māyā-moha pāra paramīsā ||
so avatāra suneũ jaga māhī̃ |dekheũ so prabhāva kachu nāhī̃ ||
O Girija, ich habe dir jene ganze Geschichte erzählt, von der Zeit, als ich zum Raben ging. Nun höre jene Geschichte und den Grund, warum Garuda, das Banner der Vogelschar, zum Raben ging. Als der Herr der Raghus sein Spiel der Schlacht vollbrachte, beschämt es mich, sooft ich jene Tat bedenke. Er ließ sich von Indrajit fesseln. Dann sandte der Weise Narada Garuda. Die Fesseln durchschneidend, ging der Schlangenesser fort. Eine heftige Betrübnis erhob sich in seinem Herzen. Über die Fesselung des Herrn auf vielerlei Weise nachdenkend, begann der Feind der Schlangen zu sinnen. «Er ist das allgegenwärtige Brahma, leidenschaftslos, der Herr der Rede, der höchste Herr, jenseits von Illusion und Verblendung.» «Ich habe gehört, dass Er in der Welt Fleisch geworden ist, doch ich sah keine Spur jener Macht.»
Doha 58
भव बंधन ते छूटहिं नर जपि जा कर नाम।खर्च निसाचर बाँधेउ नागपास सोइ राम।।58।।
bhava bãdhana te chūṭahĩ nara japi jā kara nāma |kharca nisācara bā̃dheu nāgapāsa soi rāma ||58||
Durch das Wiederholen Seines Namens werden die Menschen von den Fesseln des Welt-Daseins befreit—und eben dieser Rāma war durch die Schlangenschlinge eines nichtigen Dämons gebunden.
Chaupai 59.1-4
नाना भाँति मनहि समुझावा।प्रगट न ग्यान हृदयँ भ्रम छावा।।
खेद खिन्न मन तर्क बढ़ाई।भयउ मोहबस तुम्हरिहिं नाई।।
ब्याकुल गयउ देवरिषि पाहीं।कहेसि जो संसय निज मन माहीं।।
सुनि नारदहि लागि अति दाया।सुनु खग प्रबल राम कै माया।।
जो ग्यानिन्ह कर चित अपहरई।बरिआई बिमोह मन करई।।
जेहिं बहु बार नचावा मोही।सोइ ब्यापी बिहंगपति तोही।।
महामोह उपजा उर तोरें।मिटिहि न बेगि कहें खग मोरें।।
चतुरानन पहिं जाहु खगेसा।सोइ करेहु जेहि होइ निदेसा।।
nānā bhā̃ti manahi samujhāvā |pragaṭa na gyāna hṛdayã bhrama chāvā ||
kheda khinna mana tarka baṛhāī |bhayau mohavasa tumharihĩ nāī ||
byākula gayau devar̥ṣi pāhī̃ |kahesi jo sãsaya nija mana māhī̃ ||
suni nāradahi lāgi ati dāyā |sunu khaga prabala rāma kai māyā ||
jo gyāninh kara cita apaharāī |bariyāī bimohi mana karaī ||
jehĩ bahu bāra nacāvā mohī |soi byāpī bihaṅgapati tohī ||
mahāmoha upajā ura torẽ |miṭihi na begi kahẽ khaga morẽ ||
catūrānana pahĩ jāhu khagesā |soi karehu jehi hoi nidesā ||
Auf vielerlei Weise suchte er es im Geist zu ergründen, doch Erkenntnis ging ihm nicht auf; Verblendung überzog das Herz. Gequält und niedergeschlagen häufte er Gründe auf und geriet—wie du—unter die Macht der Verwirrung. Unruhig ging er zum göttlichen Weisen und offenbarte den Zweifel in seinem Innern. Als Nārada es hörte, regte sich Mitgefühl: »Höre, o Vogel—Rāmas Māyā ist wahrlich gewaltig; sie raubt selbst den Wissenden den Sinn und verwirrt das Herz mit Gewalt. Sie, die auch mich schon oft hat tanzen lassen, hat nun auch dich durchdrungen, o Herr der Vögel. Große Verblendung ist in deinem Herzen aufgestiegen; durch mein bloßes Wort wird sie nicht rasch weichen. Geh zum Viergesichtigen; handle, wie er es dir weist.«“
Doha 59
अस कहि चले देवरिषि करत राम गुन गान।हरि माया बल बरनत पुनि पुनि परम सुजान।।59।।
asa kahi cale devar̥ṣi karata rāma guna gāna |hari māyā bala baranata puni puni parama sujāna ||59||
So sprechend ging der göttliche Weise davon und sang Rāmas Herrlichkeiten—immer wieder pries jener höchst Weise die Macht der Māyā des Herrn.
Frequently Asked Questions
परम्परा में इस खंड का फल ‘संसय-नाश’ और ‘श्रवण-रुचि’ की सिद्धि माना जाता है: गरुड़-संशय की भाँति जो भी साधक अवतार-लीला में तर्क-ग्रन्थि पाता है, उसे राममाया का बोध और कथा-निष्ठा प्राप्त होती है—‘उपजइ राम चरन बिस्वासा, भव निधि तर नर बिनहिं प्रयासा’।
सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ (नाम-संपुट) या ‘राम रामेति रामेति’ (नाम-स्मरण-संपुट) को श्रवण/पाठ के बीच रखा जाता है; और नारद-कीर्तन प्रसंग में ‘रामचरितमानस’ के कीर्तन-भाव हेतु ‘सीता राम’ नाम-संपुट भी प्रचलित है।
Ask anything about Prakarana 6 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
