Adhyaya 165: The Glory of Mathurā: The Account of Piṇḍa-Offering at the Catuḥsāmudrika Well

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ अतः परं प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यथावृत्तं प्रतिष्ठाने दक्षिणापथमण्डले ॥

শ্রীবরাহ বললেন—এবার আমি আরও বলছি; হে বসুন্ধরা, তুমি শোনো। দক্ষিণাপথ-মণ্ডলে প্রতিষ্ঠান নগরে যা যেমন ঘটেছিল, তারই বিবরণ।

Verse 2

सुशीलो नाम वैश्यस्तु तस्मिन्वसति पत्तने ॥ धनधान्यसमृद्धस्तु बहुपुत्रः कुटुम्बवान् ॥

সেই নগরে সুশীল নামে এক বৈশ্য বাস করত। সে ধন-ধান্যে সমৃদ্ধ, বহু পুত্রের পিতা এবং পরিবারসহ ছিল।

Verse 3

कुटुम्बभरणासक्तो नित्यकालं हि तिष्ठति ॥ स्नानं दानं जपं होमं देवार्चां न करोति सः ॥

পরিবার প্রতিপালনে আসক্ত হয়ে সে সর্বদা তাতেই ব্যস্ত থাকত। সে ধর্মস্নান, দান, জপ, হোম এবং দেবার্চনা করত না।

Verse 4

क्रयविक्रयसक्तस्य कालो दीर्घो गतस्तदा ॥ कदाचिदपि पापोऽसौ न साधु गमनं गतः ॥

ক্রয়-বিক্রয়ে আসক্ত তার বহু সময় এভাবে কেটে গেল। সেই পাপী কখনও সাধুজনের সঙ্গ বা সৎপথে গমন করল না।

Verse 5

न तेन धर्मश्रवणं कदाचिदपि संश्रुतम् ॥ देवानां ब्राह्मणानां च भक्तिस्तस्य न विद्यते ॥

সে কখনও ধর্মশিক্ষা শ্রবণ করেনি। দেবতা ও ব্রাহ্মণদের প্রতি তার ভক্তি বা শ্রদ্ধা ছিল না।

Verse 6

आत्मोदरनिमित्तं हि पापं च कुरुते सदा ॥ गच्छन्तं बहुकालं च न तं बुध्यति पापकृत् ॥

নিজ উদরপূরণের জন্য সে সর্বদা পাপ করত। বহু কাল অতিক্রান্ত হলেও সেই পাপকর্মী তা উপলব্ধি করল না।

Verse 7

न तस्य जायते बुद्धिर्दानं दातुं कदाचन ॥ तस्यैवं वसतस्तत्र प्रतिष्ठाने पुरोत्तमे ॥

তার কখনও দান করার বুদ্ধি জন্মাল না। এভাবে সে শ্রেষ্ঠ নগর প্রতিষ্টানে বাস করছিল।

Verse 8

धनयुक्तोऽपि पापोऽसौ न ददाति कदाचन ॥ नैवान्यमतिदातारं शक्नोति च निरीक्षितुम् ॥

ধনসম্পন্ন হয়েও সেই পাপী কখনও দান করত না। আর কোনো মহাদাতাকে দেখতেও সে সহ্য করতে পারত না।

Verse 9

स तु कालेन महता कुटुम्बासक्तमानसः ॥ कदाचिद्दैवयोगेन साध्वीं भार्यां प्रियान्सुतान् ॥

কিন্তু দীর্ঘকাল পরে, সংসারে আসক্তচিত্ত সে ব্যক্তি একসময় দৈবযোগে সাধ্বী স্ত্রী ও প্রিয় পুত্রদের (প্রসঙ্গে) পেল।

Verse 10

परिभ्रमन्क्षुधाविष्टो मरुदेशं गतोऽपि सः ॥ तत्रैव च कृतावासो बहुकालं स वै वणिक् ॥

ঘুরে বেড়াতে বেড়াতে, ক্ষুধায় কাতর হয়ে সে মরুদেশে পৌঁছাল। সেখানেই সেই বণিক বাসা বাঁধল এবং বহুদিন রইল।

Verse 11

कदाचिद्दैवयोगेन तत्र सार्थ उपागतः ॥ तस्य मध्ये तु वणिजो मथुरायां विनिःसृताः ॥

কখনও দैবযোগে সেখানে এক কাফেলা এসে পৌঁছাল। তাদের মধ্যে মথুরা থেকে বেরোনো বণিকরাও ছিল।

Verse 12

गते सार्थे तु स वणिक् तं वृक्षं समुपाश्रितः ॥ तत्रैव वसति प्रेतो रौद्ररूपो भयानकः ॥

কাফেলা চলে গেলে সেই বণিকটি সেই বৃক্ষের আশ্রয় নিল। সেই স্থানেই রৌদ্ররূপ ভয়ংকর এক প্রেত বাস করত।

Verse 13

दीर्घदंष्ट्रः सुविकटो ह्रस्वबाहुर्विभीषणः ॥ महाहनुर्विशालाक्षो बिडालसदृशाननः ॥

তার দীর্ঘ দংশন ছিল, সে অতিশয় বিকট; খর্ব বাহু ও বিভীষণ। মহাহনু, বিশালচক্ষু, আর বিড়ালের মতো মুখবিশিষ্ট।

Verse 14

अथ कालेन बहुना दैवयोगेन भामिनि ॥ तत्राजगाम कश्चित्तु क्रयविक्रयकारकः ॥

তারপর বহু কাল পরে, হে ভামিনি, দৈবযোগে সেখানে এক ক্রয়-বিক্রয়কারী বণিক এল।

Verse 15

तं दृष्ट्वा दूरतः प्रेतश्चातिहर्षेण संयुतः ॥ तत्राजगाम नृत्यन् स इदं वचनमब्रवीत् ॥

দূর থেকে তাকে দেখে প্রেতটি অতিশয় হর্ষে পূর্ণ হল। সে নৃত্য করতে করতে সেখানে এসে এই কথা বলল।

Verse 16

भक्ष्यभूतो ममाद्यत्वं क्व भवान्यातुमिच्छति ॥ प्रेतस्य वचनं श्रुत्वा सोऽतिभीतो द्रुतं गतः ॥

“আজ তুমি আমার ভক্ষ্য হয়েছ; এখন কোথায় যেতে চাও?” প্রেতের কথা শুনে সে ভয়ে কাঁপতে কাঁপতে দ্রুত পালিয়ে গেল।

Verse 17

गच्छन्तं तं गृहीत्वा स प्रेतो वचनमब्रवीत् ॥ मम त्वं विहितो भक्ष्यः स्वयं प्राप्तोऽसि मानव ॥

যেতে উদ্যত তাকে ধরে প্রেত বলল— “তুমি আমার নির্ধারিত ভক্ষ্য; হে মানুষ, তুমি নিজেই এসে পড়েছ।”

Verse 18

मांसं ते भक्षयिष्यामि पिबामि तव शोणितम् ॥ इत्याकर्ण्य वचस्तस्य स वणिग्वाक्यमब्रवीत् ॥

“আমি তোমার মাংস ভক্ষণ করব এবং তোমার রক্ত পান করব।” তার কথা শুনে সেই বণিক উত্তর দিল।

Verse 19

मयि संभक्षिते रक्षः कुटुम्बं हि मरिष्यति ॥ ततो वचनमाकर्ण्य प्रेतो वचनमब्रवीत् ॥

“যদি আমাকে ভক্ষণ করা হয়, হে রাক্ষস, তবে আমার পরিবার নিশ্চয়ই মারা যাবে।” এ কথা শুনে প্রেত পাল্টা উত্তর দিল।

Verse 20

कस्मात्स्थानात्समायातः सत्यं ब्रूहि महामते ।

“তুমি কোন স্থান থেকে এসেছ? হে মহামতি, সত্য বলো।”

Verse 21

विभुरुवाच ॥ गोवर्ध्धनो गिरिवरो यमुना च महानदी ॥ तयोर्मध्ये पुरी रम्या मथुरा लोकविश्रुता ।

বিভু বললেন— গোবর্ধন শ্রেষ্ঠ পর্বত, আর যমুনা মহা নদী। তাদের মধ্যখানে মনোরম নগরী মথুরা, যা জগতে প্রসিদ্ধ।

Verse 22

तस्यां वसाम्यहं प्रेत पितृपैतामहे गृहे ॥ तत्र मे वसतो नित्यं यद्द्रव्यं पूर्वसञ्चितम् ।

সেখানে আমি প্রেতরূপে পিতা-পিতামহের পৈতৃক গৃহে বাস করি। সেখানে বাস করতে করতে পূর্বে সঞ্চিত যে ধন আমার ছিল—

Verse 23

तत्सर्वं तस्करैर्नीतं क्षीणवित्तोऽभवं तदा ॥ स्वल्पं वित्तं गृहीत्वाहं समायातो मरुस्थलम् ।

সে সবই চোরেরা নিয়ে গেল; তখন আমি নিঃস্ব হয়ে পড়লাম। অল্প কিছু অর্থ নিয়ে আমি মরুভূমি অঞ্চলে এসে পৌঁছালাম।

Verse 24

तव दृष्टिपथं यातो यत्कार्यं तत्कुरुष्व मे ।

আমি তোমার দৃষ্টিপথে এসে পড়েছি; যা করণীয়, তা আমার জন্য করে দাও।

Verse 25

प्रेत उवाच ॥ न त्वां खादितुमिच्छामि कृपा मे जायते त्वयि ॥ समयेन हि मोक्ष्यामि कुरुष्व वचनं मम ।

প্রেত বলল— আমি তোমাকে ভক্ষণ করতে চাই না; তোমার প্রতি আমার করুণা জাগে। যথাসময়ে আমি তোমাকে মুক্ত করব— আমার কথা পালন করো।

Verse 26

निर्वृत्य गच्छ मथुरां मम कार्यार्थसाधकः ॥ तत्र गत्वा त्वया कार्यं यत्कर्तव्यं वदामि तत् ।

তুমি মথুরায় গিয়ে আমার উদ্দেশ্য সাধন করো। সেখানে পৌঁছে তোমার যা কর্তব্য, তা আমি তোমাকে বলব।

Verse 27

स्नानं कृत्वा तु विधिवत्कूपे चातुःसामुद्रिके ॥ पिण्डदानं कुरुष्व त्वं मम नाम्ना प्रयत्नतः ।

চাতুঃসামুদ্রিক নামে কূপে বিধিপূর্বক স্নান করে, আমার নামে যত্নসহকারে পিণ্ডদান করো।

Verse 28

नाहं यास्यामि मथुरां द्रव्याभावे कथंचन ॥ भक्षयस्व शरीरं मे ततस्तृप्तिमवाप्स्यसि ।

ধনের অভাবে আমি কোনোভাবেই মথুরায় যাব না। তুমি আমার দেহ ভক্ষণ করো; তবেই তুমি তৃপ্তি লাভ করবে।

Verse 29

प्रेत उवाच ॥ गृहे बहुधनं तेऽस्ति त्वं गच्छ मम सत्कुरु ॥ आस्ते धनमपर्याप्तं गच्छ त्वं मा विलम्बय ।

প্রেত বলল—তোমার ঘরে প্রচুর ধন আছে; যাও এবং আমার জন্য যথোচিত কর্ম করো। ধন পর্যাপ্ত আছে; যাও, বিলম্ব কোরো না।

Verse 30

विभुरुवाच ॥ गृहे मम धनं नास्ति यत्त्वया समुदीरितम् ॥ गृहे शेषं मम धनं न चान्यत्तत्र विद्यते ॥

বিভু বলল—তুমি যে ধনের কথা বলেছ, আমার ঘরে তেমন ধন নেই। ঘরে যা অবশিষ্ট আছে, সেটাই আমার সম্পদ; সেখানে আর কিছু নেই।

Verse 31

पितृपैतामही कीर्तिरविक्रेया हि सा मया ॥ प्रेतः प्रहस्य सानन्दमिदं वचनमब्रवीत् ॥

“পিতৃপুরুষদের সুনাম—তা আমি কখনও বিক্রি করতে পারি না।” এই বলে প্রেতটি হাসতে হাসতে আনন্দসহকারে এই বাক্য উচ্চারণ করল।

Verse 32

अस्ति चैव धनं प्रोक्तं यन्मया त्वद्गृहे विभो ॥ सुवर्णभारो गर्तस्थो गृहे तिष्ठति सञ्चितः ॥

“আর যেমন আমি বলেছিলাম, হে বিভো, তোমার গৃহে ধন আছে—সোনার এক ভার গর্তে রাখা, গৃহের ভিতর সঞ্চিত অবস্থায় আছে।”

Verse 33

निवर्त गच्छ सन्तुष्टः सुहृदां प्रीतिवर्धनः ॥ एवं द्रक्ष्यामि ते मार्गं मथुरा येन गम्यते ॥

“ফিরে যাও; সন্তুষ্ট হয়ে যাও। বন্ধুদের স্নেহ বৃদ্ধি করো। এভাবে আমি তোমাকে সেই পথ দেখাব, যেই পথে মথুরায় পৌঁছানো যায়।”

Verse 34

सूता उवाच ॥ वणिग्घृष्टमना भूत्वा पुनर्वचनमब्रवीत् ॥ इमामवस्थां सम्प्राप्य कथं ज्ञानसमुद्भवः ॥

সূতা বললেন—ব্যবসায়ী মনঃক্লেশে ব্যাকুল হয়ে আবার বলল: “এই অবস্থায় পৌঁছে জ্ঞানের উদয় কীভাবে হয়?”

Verse 35

ततः स कथयामास यद्वृत्तं हि पुरातनम् ॥ प्रतिष्ठाने पुरवरे विष्णोरायतनं महत् ॥

তারপর সে প্রাচীনকালের ঘটিত এক বৃত্তান্ত বলল: প্রতিষ্টান নামক উৎকৃষ্ট নগরে বিষ্ণুর এক মহান আয়তন (মন্দির) ছিল।

Verse 36

प्रभातसमये तत्र विष्णोरायतने शुभे ॥ ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रास्तत्र समागताः ॥

প্রভাতকালে সেখানে বিষ্ণুর শুভ মন্দিরে ব্রাহ্মণ, ক্ষত্রিয়, বৈশ্য ও শূদ্র—সকলেই একত্র সমবেত হলেন।

Verse 37

तस्मिन्काले तु मित्रेण नीतोऽहं विष्णुमन्दिरम् । अत्यादरेण महता सन्तोष्य च पुनः पुनः ॥

সেই সময় এক বন্ধু আমাকে বিষ্ণুমন্দিরে নিয়ে গেল; এবং মহান আদরে বারংবার আমাকে সন্তুষ্ট করে সম্মান জানাল।

Verse 38

मित्रेण सह तत्रैव तस्य पार्श्वे व्यवस्थितः ॥ श्रुतो मया ततः कूपः पुण्योऽयं पापनाशनः ॥

সেখানেই বন্ধুর সঙ্গে তার পাশে দাঁড়িয়ে আমি তখন শুনলাম—“এই কূপ পবিত্র; এটি পাপ নাশ করে।”

Verse 39

समुद्राः किल तिष्ठन्ति चत्वारोऽत्र समागताः ॥ तस्य कूपस्य माहात्म्यं श्रुतं तत्र महत्फलम् ॥

“কথিত আছে, এখানে চার সমুদ্র একত্র হয়ে অবস্থান করছে।” সেখানে আমি সেই কূপের মাহাত্ম্য শুনলাম, যার ফল অতি মহান বলা হয়েছে।

Verse 40

वाचकाय ततो दानं दत्तं सर्वैर्महाजनैः ॥ मित्रेण प्रेरितो दाने मया मौनं समाश्रितम्

তখন সকল গণ্যমান্য ব্যক্তি পাঠককে দান দিলেন। বন্ধু দানে প্রেরণা দিলেও আমি নীরবই রইলাম (দান থেকে বিরত থাকলাম)।

Verse 41

मित्रेण च पुनः प्रोक्तं यथाशक्त्या प्रदीयताम् ॥ तदा मित्रमसङ्गेन दत्तो वै स्वर्णमाषकः

বন্ধু আবার বলল—“যথাশক্তি দান করা হোক।” তখন সেই বন্ধু অনাসক্তভাবে সত্যই একটি স্বর্ণ-মাষক (ছোট সোনার মুদ্রা) দিল।

Verse 42

ततः कालेन महता गतो वैवस्वतक्षयम् ॥ वैवस्वतनियोगेन ततोऽहं पूर्वकर्मभिः

তারপর বহু কাল পরে আমি বৈবস্বত (যম)-এর ধামে গেলাম। বৈবস্বতের বিধান অনুসারে এবং আমার পূর্বকর্মের ফলে, পরে আমার নির্ধারিত অবস্থা ঘটল।

Verse 43

प्रेतत्वं समनुप्राप्तो दुस्तरं दुर्गमं महत् ॥ न दत्तं न हुतं चापि तीर्थं नैवावगाहितम्

আমি প্রেতত্বে উপনীত হলাম—যা অতিক্রম করা দুঃসাধ্য, মুক্তি পাওয়া দুরূহ ও ভয়ংকর। আমি না দান করেছি, না হোমে আহুতি দিয়েছি, এমনকি কোনো তীর্থে স্নানও করিনি।

Verse 44

न तर्पितास्तु पितरः प्राप्तोऽहं प्रेततां ततः ॥ इत्येत्कथितं सर्वं यन्मां त्वं परिपृच्छसि

আমি পিতৃগণকে তर्पণে তৃপ্ত করিনি; তাই আমি প্রেতত্বে পতিত হয়েছি। তুমি যা আমাকে জিজ্ঞাসা করছ, তার সবই আমি বলে দিলাম।

Verse 45

गच्छ त्वं सम्मुखस्तत्र यत्र सा मथुरा पुरी ॥ प्रेतस्य वचनं श्रुत्वा विभुर्वचनमब्रवीत्

“যাও—সোজা সেখানে যাও, যেখানে সেই মথুরা নগরী।” প্রেতের কথা শুনে সেই শক্তিমান ব্যক্তি উত্তরে বলল।

Verse 46

प्रेत उवाच ॥ कथितं हि मया पूर्वं यद्वृत्तं हि पुरातनम् ॥ वाचकाय तु यद्दत्तं सुवर्णस्य च माषकम्

প্রেত বলল—আমি পূর্বেই সেই প্রাচীন ঘটনা বলেছি যে পাঠককে স্বর্ণের এক মাষক দান করা হয়েছিল।

Verse 47

तद्दानस्य प्रभावेण नित्यं तृप्तोऽस्मि वै विभो ॥ अकामेन मया दत्तं तस्येदं कर्मणः फलम्

সেই দানের প্রভাবে, হে মহাবল, আমি নিত্য তৃপ্ত থাকি। কামনা-রহিতভাবে আমি তা দিয়েছিলাম; এটাই সেই কর্মের ফল।

Verse 48

प्रेतभावं गतस्यापि न मे ज्ञानस्य विभ्रमः ॥ ततश्च स वणिक्श्रेष्ठ आगत्य मथुरां पुरीम्

প্রেত-অবস্থায় গিয়েও আমার জ্ঞানে কোনো বিভ্রান্তি নেই। তারপর সেই শ্রেষ্ঠ বণিক মথুরা নগরে এসে (অগ্রসর হল)।

Verse 49

कृतं तेन च तत्सर्वं यथा प्रेतेन भाषितम् ॥ प्रेतोऽसौ तेन कृत्येन मुक्तिं प्राप्य दिवं गतः

প্রেত যেমন বলেছিল, সে তেমনই সব করল। সেই কর্মের দ্বারা সেই প্রেত মুক্তি লাভ করে স্বর্গলোকে গেল।

Verse 50

तीर्थे चैव गृहे वापि देवस्थानेऽपि चत्वरे ॥ यत्र तत्र मृता देवि मुक्तिं यान्ति न चान्यथा ॥

তীর্থে হোক বা গৃহে, দেবস্থানে বা চত্বরে—যেখানেই মৃত্যু হোক, হে দেবী, তারা মুক্তি লাভ করে; অন্যথা নয়।

Verse 51

अन्यत्र हि कृतं पापं तीर्थमासाद्य गच्छति ॥ तीर्थे तु यत्कृतं पापं वज्रलेपो भविष्यति ॥

অন্যত্র কৃত পাপ তীর্থে পৌঁছালে নাশ হয়; কিন্তু তীর্থে কৃত পাপ বজ্রলেপের ন্যায় দৃঢ়ভাবে লেগে থাকে।

Verse 52

मथुरायां कृतं पापं तत्रैव च विनश्यति ॥ एषा पुरी महापुण्या यस्यां पापं न विद्यते ॥

মথুরায় কৃত পাপ সেখানেই বিনষ্ট হয়। এ নগরী মহাপুণ্যময়; এখানে পাপের স্থিতি থাকে না।

Verse 53

कृतघ्नश्च सुरापश्च चौरॊ भग्नव्रतस्तथा ॥ मथुरां प्राप्य मनुजो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥

কৃতঘ্ন, মদ্যপ, চোর এবং ভগ্নব্রতও—মথুরায় পৌঁছে মানুষ সকল কলুষ থেকে মুক্ত হয়।

Verse 54

परदाररता ये च ये नरा अजितेन्द्रियाः ॥ मथुरावासिनः सर्वे ते देवा नरविग्रहाः ॥

যারা পরস্ত্রী-আসক্ত এবং যাদের ইন্দ্রিয় অজিত—মথুরাবাসী সকলেই মানবদেহধারী দেব বলে কথিত।

Verse 55

बलिभिक्षाप्रदातारस्ते मृताः क्रोधवर्जिताः ॥ तीर्थस्नानरता ये च देवास्ते नरमूर्तयः ॥

যারা বলি ও ভিক্ষা দান করে, যারা ক্রোধবর্জিত হয়ে মৃত্যুবরণ করে, এবং যারা তীর্থস্নানে রত—তারা মানবমূর্তিধারী দেব বলে বর্ণিত।

Verse 56

यदन्येषां सहस्रेण ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥ एकेन पूजितेन स्यान्माथुरेणाखिलं हि तत् ॥

অন্যত্র সহস্র মহাত্মা ব্রাহ্মণকে পূজা করলে যে ফল লাভ হয়, সেই সমগ্র ফল এক জন মাত্র মথুরাবাসীকে পূজা করলেই অর্জিত হয়।

Verse 57

अनृग्वै माथुरो यत्र चतुर्वेदस्तथापरः ॥ न च वेदैश्चतुर्भिः स्यान्माथुरेण समः क्वचित् ॥

এখানে মথুরাবাসী কেবল ‘ঋগ্বেদ-অজ্ঞ’ নয়; অন্যজন তো চতুর্বেদের জ্ঞানীও হতে পারেন। তবু চার বেদসহও কোথাও মথুরাবাসীর সমতা হয় না।

Verse 58

भवन्ति सर्वतीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ॥ मङ्गलानि च सर्वाणि यत्र तिष्ठन्ति माथुराः ॥

যেখানে মথুরাবাসীরা বাস করে, সেখানে সকল তীর্থ, সকল পুণ্য-আশ্রয় এবং সকল মঙ্গলই উপস্থিত থাকে।

Verse 59

चतुर्वेदं परित्यज्य माथुरं पूजयेत्सदा ॥ सिद्धा भूतगणाः सर्वे ये च देवगणा भुवि ॥

চতুর্বেদকেও এক পাশে রেখে সর্বদা মথুরাবাসীকে পূজা করা উচিত; কারণ পৃথিবীতে সিদ্ধ, ভূতগণ ও দেবগণ—সকলেই তাদের সঙ্গে সংশ্লিষ্ট বলে মানা হয়।

Verse 60

मथुरावासिनो लोकान्पश्यन्ति च चतुर्भुजान् ॥ मथुरायां ये वसन्ति विष्णुरूपा हि ते नराः

মথুরাবাসীরা (দিব্য) চতুর্ভুজ রূপ দর্শন করে; আর যারা মথুরায় বাস করে, সেই নরগণকে বিষ্ণুরূপই বলা হয়েছে।

Verse 61

ज्ञानिनस्तान्हि पश्यन्ति अज्ञानाः पश्यन्ति तान्न च

জ্ঞানীরা তাদের দর্শন করেন; অজ্ঞরা তাদের একেবারেই দর্শন করে না।

Verse 62

एतत्ते कथितं भूमे माहात्म्यं मथुराभवम् ॥ चतुःसामुद्रिके कूपे पिण्डदाने परां गतिम्

হে ভূমি! মথুরা-সম্ভূত এই মাহাত্ম্য তোমাকে বলা হল—চতুঃসামুদ্রিক কূপে পিণ্ডদান করলে পরম গতি লাভ হয়।

Verse 63

त्यक्त्वा जगाम निधनं प्रेतत्वं समुपागतः ॥ निरुदकेषु देशेषु विच्छायेषु वनेषु च

দেহ ত্যাগ করে মৃত্যু লাভ করে সে প্রেতত্বে উপনীত হল; জলহীন দেশে ও ছায়াহীন বনে সে ঘুরে বেড়াল।

Verse 64

कुटुम्बभरणार्थाय सम्प्राप्तो दुर्गमाटवीम् ॥ वृद्धः पिता मम गृहे माता पत्नी पतिव्रता

পরিবারের ভরণপোষণের জন্য আমি দুর্গম অরণ্যে এসেছি; আমার ঘরে বৃদ্ধ পিতা, মাতা ও পতিব্রতা স্ত্রী আছেন।

Verse 65

स्नानस्य च फलं देहि ततो गच्छ यथासुखम् ॥ प्रेतवाक्यं ततः श्रुत्वा विभुर्वचनमब्रवीत्

‘তোমার স্নানের ফল আমাকে দাও, তারপর ইচ্ছামতো যাও।’ প্রেতের কথা শুনে বিভু উত্তর দিলেন।

Verse 66

वाचकस्तत्र पठति कथां पौराणिकीं शुभाम् ॥ मम मित्रं च तत्रैव नित्यकालं च गच्छति

সেখানে এক পাঠক শুভ পুরাণকথা পাঠ করেন। আর আমার বন্ধু-ও সেখানেই নিত্য, সর্বদা যাতায়াত করে।

Verse 67

कथं धारयसॆ प्राणान्वृक्षमूलं समाश्रितः

গাছের মূল আশ্রয় করে তুমি প্রাণধারণ কীভাবে করছ?

Verse 68

तिष्ठेद्युगसहस्रं तु पादेनैकेन यः पुमान् ॥ तस्याधिकं भवेत्पुण्यं मथुरायां निवासिनः

যে পুরুষ এক পায়ে সহস্র যুগ দাঁড়িয়ে থাকে, তার পুণ্যের চেয়েও অধিক পুণ্য মথুরাবাসীর হয়।