Adhyaya 12: Supratīka’s Hymn to Rāma and the Granting of a Boon through Divine Manifestation

Verse 1

श्रीवराह उवाच । ततः पुत्रं रथाङ्गाग्निदग्धं श्रुत्वा नृपोत्तमः । सुप्रतीकः प्रतीतात्मा चिन्तयामास पार्थिवः । तस्य चिन्तयतस्त्वेवं तदा बुद्धिरजायत ॥ १२.१ ॥

শ্ৰীৱৰাহ ক’লে—তাৰ পিছত চক্ৰৰ অগ্নিত পুত্ৰ দগ্ধ হ’ল বুলি শুনি ৰজাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ সুপ্ৰতীক, স্থিৰচিত্ত ভূপতি, গভীৰ চিন্তাত পৰিল। তেওঁ চিন্তা কৰি থাকোঁতে তেতিয়াই তেওঁৰ মনত এটা সংকল্প উদয় হ’ল।

Verse 2

चित्रकूटे गिरौ विष्णुः सदा रामेति कीर्त्यते । ततोऽहं रामसंज्ञेन नाम्ना स्तौमि जगत्पतिम् ॥ १२.२ ॥

চিত্ৰকূট পৰ্বতত বিষ্ণু সদায় ‘ৰাম’ নামে কীৰ্তিত হয়। সেয়ে মই ‘ৰাম’ সংজ্ঞাৰে জগত্পতিক স্তৱ কৰোঁ।

Verse 3

सुप्रतीक उवाच । नमामि रामं नरनाथमच्युतं कविं पुराणं त्रिदशारिनाशनम् । शिवस्वरूपं प्रभवं महेश्वरं सदा प्रपन्नार्तिहरं धृतश्रियम् ॥ १२.३ ॥

সুপ্ৰতীকে ক’লে—মই ৰামক নমস্কাৰ কৰোঁ: অচ্যুত, নৰনাথ, কবি, পুৰাতন, দেৱশত্ৰুনাশক; শিৱস্বৰূপ, প্ৰভৱ, মহেশ্বৰ; শৰণাগতজনৰ আৰ্তি সদায় হৰণকাৰী আৰু ধৃতশ্ৰীধাৰী।

Verse 4

भवान् सदा देव समस्ततेजसां करोषि तेजांसि समस्तरूपधृक् । क्षितौ भवान् पञ्चगुणस्तथा जले चतुःप्रकारस्त्रिविधोऽथ तेजसि । द्विधाऽथ वायौ वियति प्रतिष्ठितो भवान् हरे शब्दवपुः पुमानसि ॥ १२.४ ॥

হে দেৱ! আপুনি সদায় সকলো তেজস্বীৰ তেজ প্ৰকাশ কৰে আৰু সকলো ৰূপ ধাৰণ কৰে। পৃথিৱীত আপুনি পঞ্চগুণ, জলত চতুৰ্গুণ, অগ্নিত ত্ৰিগুণ, বায়ুত দ্বিগুণ; আৰু আকাশত প্ৰতিষ্ঠিত হৈ—হে হৰি—আপুনি শব্দবপু পুৰুষ।

Verse 5

भवान् शशी सूर्यहुताशनोऽसि त्वयि प्रलीनं जगदेतदुच्यते । भवत्प्रतिष्ठं रमते जगत् यतः स्तुतोऽसि रामेति जगत् प्रतिष्ठितम् ॥ १२.५ ॥

আপুনিই চন্দ্ৰ, সূৰ্য আৰু হুতাশন (যজ্ঞাগ্নি)। কোৱা হয় যে এই সমগ্ৰ জগত আপোনাতেই লীন হয়। জগত আপোনাৰ আধাৰত স্থিৰ হৈ ৰমে, সেয়ে আপোনাক ‘ৰাম’ নামে স্তুতি কৰা হয়; জগত আপোনাতেই প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 6

भवार्णवे दुःखतरोर्मिसङ्कुले तथाक्षमाणाग्रहणेऽतिभीषणे । न मज्जति त्वत्स्मरणप्लवो नरः स्मृतोऽसि रामेति तथा तपोवने ॥ १२.६ ॥

সংসাৰ-সমুদ্ৰত—দুখবৃক্ষসদৃশ তৰংগত ভৰা আৰু অসহ্য গ্ৰহণে অতিভয়ংকৰ—যাৰ ওচৰত আপোনাৰ স্মৰণৰূপ প্লৱ (তৰনী) আছে, সেই নৰ ডুব নাযায়। সেয়ে তপোবনতেও আপুনি ‘ৰাম’ বুলি স্মৰিত।

Verse 7

वेदेषु नष्टेषु भवांस्तथा हरे करोषि मात्स्यं वपुरात्मनः सदा । युगक्षये रञ्जितसर्वदिङ्मुखो भवांस्तथाग्निर्बहुरूपधृग्विभो ॥ १२.७ ॥

হে হৰি! বেদ নষ্ট হ’লে আপুনি বাৰে বাৰে নিজ মৎস্য-ৰূপ ধাৰণ কৰে। যুগান্তত সৰ্ব দিশ আলোকিত কৰা, বহুৰূপধাৰী বিভু, আপুনি অগ্নিৰূপে প্ৰকাশিত হয়।

Verse 8

कौर्मं तथा ते वपुरास्थितः सदा युगे युगे माधव तोयमन्थने । न चान्यदस्तीति भवत्समं क्वचिज्जनार्दनाद्यः स्वयं भूतमुत्तमम् ॥ १२.८ ॥

হে মাধৱ! যুগে যুগে জল-মন্থনৰ সময় আপুনি সদা কূৰ্ম-ৰূপে অৱস্থিত থাকে। হে জনাৰ্দন! ক’তো আপোনাৰ সমান একো নাই; আপুনিই আদ্য, স্বয়ং পৰমোত্তম সত্তা।

Verse 9

त्वया ततम् विश्वमिदं महात्मन् स्वकाखिलान् वेद दिशश्च सर्वाः । कथं त्वमाद्यं परमं तु धाम विहाय चान्यं शरणं व्रजामि ॥ १२.९ ॥

হে মহাত্মন! আপোনাৰ দ্বাৰা এই সমগ্ৰ বিশ্ব ব্যাপ্ত; আপোনাৰ যি কিছুমান, সেয়া অখিলভাৱে আৰু সকলো দিশ আপুনি জানে। আপুনিই আদ্য, পৰম ধাম; আপোনাক ত্যাগ কৰি মই কেনেকৈ অন্য শৰণলৈ যাম?

Verse 10

भवान् एकः पूर्वम् आसीत् ततश्च त्वत्तो मही सलिलं वह्निरुच्चैः । वायुस् तथा खं च मनोऽपि बुद्धि-श्चेतोगुणास्तत्प्रभवं च सर्वम् ॥ १२.१० ॥

আদিতে কেৱল আপুনিই এক আছিল; তাৰ পিছত আপোনাৰ পৰা পৃথিৱী, জল, ঊৰ্ধ্বস্থিত অগ্নি, বায়ু আৰু আকাশ উৎপন্ন হ’ল। লগতে মন, বুদ্ধি, চিত্তগুণ আৰু সিহঁতৰ পৰা উদ্ভূত সকলোও আপোনাৰ পৰাই প্ৰকাশ পালে।

Verse 11

त्वया ततं विश्वमिदं समस्तं सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे । समस्तविश्वेश्वर विश्वमूर्ते सहस्रबाहो जय देव देव । नमोऽस्तु रामाय महानुभाव ॥ १२.११ ॥

আপোনাৰ দ্বাৰা এই সমগ্ৰ বিশ্ব সম্পূৰ্ণভাৱে ব্যাপ্ত; মোৰ মতে আপুনি সনাতন পুৰুষ। হে সমস্ত বিশ্বেশ্বৰ, হে বিশ্বমূৰ্তি, হে সহস্ৰবাহু—হে দেবদেব, আপোনাৰ জয় হওক। মহানুভাৱ ৰামলৈ নমস্কাৰ।

Verse 12

इति स्तुतो देववरः प्रसन्नः तदा राज्ञः सुप्रतीकस्य मूर्तिम् । संदर्शयामास ततोऽभ्युवाच वरं वृणीष्वेति च सुप्रतीकम् ॥ १२.१२ ॥

এইদৰে স্তৱিত হোৱাত শ্ৰেষ্ঠ দেৱ প্ৰসন্ন হ’ল। তেতিয়া তেওঁ ৰজা সুপ্ৰতীকক নিজৰ ৰূপ দৰ্শন কৰাই, পাছত ক’লে—“বৰ বাছি লোৱা।”

Verse 13

एवं श्रुत्वा वचनं तस्य राजा ससम्भ्रमं देवदेवं प्रणम्य । उवाच देवेश्वर मे प्रयच्छ लयं यदास्ते परमं वपुस्ते ॥ १२.१३ ॥

তেওঁৰ বাক্য শুনি ৰজা ভক্তিসম্ভ্ৰমে দেবদেৱক প্ৰণাম কৰি ক’লে—“হে দেবেশ্বৰ, য’ত আপোনাৰ পৰম ৰূপ অৱস্থিত, সেই লয় মোক দান কৰক।”

Verse 14

इतीरिते राजवरः क्षणेन लयं तथाऽगादसुरघ्नमूर्तौ । स्थितस्तस्मिन्नात्मभूतो विमुक्तः स भूमिपः कर्मकाण्डैरनेकैः ॥ १२.१४ ॥

এনেদৰে কোৱা মাত্রেই শ্ৰেষ্ঠ ৰজা ক্ষণেকতে অসুৰঘ্ন মূৰ্তিত লয় প্ৰাপ্ত হ’ল। সেই অৱস্থাত সি স্বয়ম্ভূত আৰু বিমুক্ত হৈ, বহু কৰ্মকাণ্ড থাকিলেও, বন্ধনমুক্ত হ’ল।

Verse 15

श्रीवराह उवाच । इतीरितं ते तु मया पुराणं स्वायम्भुवे चादिकृतैकदेशम् । शक्यं न चास्यैर्बहुभिः सहस्रैरपीह केनापि मुखेन वक्तुम् ॥ १२.१५ ॥

শ্ৰীবৰাহে ক’লে—“এইদৰে মই তোমাক এই পুৰাণ ক’লোঁ; স্বায়ম্ভুৱ মন্বন্তৰত প্ৰথমে ৰচিত গ্ৰন্থৰ ই এক অংশ। কিন্তু ইয়াত কোনোবাই, হাজাৰ হাজাৰ মুখ থাকিলেও, ইয়াক সম্পূৰ্ণকৈ ক’ব নোৱাৰে।”

Verse 16

उद्देशतः संस्मृतमात्रमेतन् मया भद्रे कथितं ते पुराणम् । समुद्रतोयात् परिमाणसृष्टिः क्वचित् क्वचिद् वृत्तमथो ह्यनर्घ्यम् ॥ १२.१६ ॥

হে ভদ্ৰে, যিমান স্মৰণ কৰিব পাৰিলোঁ সিমানেই সংক্ষেপে মই তোমাক এই পুৰাণ ক’লোঁ। সমুদ্ৰজলৰ পৰা যেন পৰিমাপ আৰু সৃষ্টিৰ বিৱৰণ উদ্ভৱ হয়; আৰু ইয়াত-তাত থকা কাহিনিসমূহ সঁচাকৈয়ে অমূল্য।

Verse 17

स्वयम्भुवा कथितं ब्रह्मणाऽपि नारायणेनेपि कुतो भवेऽन्यः । अशक्यमस्माभिरितीरितं ते तन्मूर्त्तित्वात् स्मरणेनेदमाद्यम् ॥ १२.१७ ॥

এই কথা স্বয়ম্ভূ (ব্ৰহ্মা), ব্ৰহ্মা আৰু নাৰায়ণেও বৰ্ণনা কৰিছে—তেন্তে আন কোনে ক’ব পাৰিব? আমি তোমাক সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰোঁ; কিন্তু ই মূৰ্তি ধাৰণ কৰিছে বুলি স্মৰণৰ দ্বাৰাই এই আদ্য তত্ত্ব স্মৰণীয়।

Verse 18

समुद्रे बालुकासंख्या विद्यते रजसः क्षितौ । न तु सृष्टेः पुनः संख्या क्रीडतः परमेष्ठिनः ॥ १२.१८ ॥

সাগৰৰ বালুকণাৰ সংখ্যা আৰু পৃথিৱীৰ ধূলিকণাৰ সংখ্যাও গণনা কৰিব পাৰি; কিন্তু ক্ৰীড়াৰত পৰমেষ্ঠিৰ পুনঃপুন সৃষ্টিৰ সংখ্যা গণনা কৰিব নোৱাৰি।

Verse 19

एष नारायणस्यांशो मया प्रोक्तः शुचिस्मिते । क्रीते वृत्तान्त एषश्च किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १२.१९ ॥

হে শুচিস্মিতে, নাৰায়ণ-সম্পৰ্কীয় এই অংশ মই তোমাক ক’লোঁ। যিদৰে ঘটনা ঘটিছিল, সেইদৰেই এই বৃত্তান্ত—আৰু কি শুনিব খুজিছা?