
उमा-विवाहार्थ-याचनम् (Umā-vivāhārtha-yācanam)
Himavan Grants the Marriage
পুলস্ত্য–নাৰদ সংলাপৰ পৰিসৰত এই অধ্যায়ত মন্দৰ পৰ্বতত প্ৰসন্ন ৰুদ্ৰ (শংকৰ/হৰ/ত্রিপুৰান্তক) সপ್ತঋষিক স্মৰণ কৰি আদেশ দিয়ে—দক্ষৰ অপৰাধৰ পিছত যোগাগ্নিত দেহত্যাগ কৰি পুনর্জন্ম লাভ কৰা সতী-স্বৰূপিণী উমাক বিবাহাৰ্থে হিমৱানৰ পৰা যাঁচনা কৰিবলৈ। অৰুন্ধতীসহ ঋষিসকল হিমালয়লৈ গৈ পৰ্বতৰাজৰ সভাত—ব্যক্তিৰূপ পৰ্বত আৰু দিৱ্য সত্তাসকলৰ সমাবেশত—অৰ্ঘ্য আদি সন্মানেৰে আদৰ পায়; হিমৱান ঋষিসকলৰ পদপদ্ম-স্পৰ্শে নিজৰ দেহ আৰু ৰাজ্য শুদ্ধ হ’ল বুলি মানি তীৰ্থসদৃশ পৱিত্ৰতাৰ কথা কয়। মেনাৰ উপদেশ আৰু সকলো পৰ্বতৰ সন্মতিত উমাক শিৱলৈ দান কৰিবলৈ সন্মতি হয়; ভৱিষ্যৎ পুত্ৰে তাৰক আৰু মহিষাসুৰক বধ কৰিব বুলি ভবিষ্যদ্বাণী, লগতে উত্তৰাফল্গুনী যোগ আৰু মৈত্ৰ মুহূৰ্ত আদি শুভ সময় নিৰ্ণয় কৰা হয়। শেষত ঋষিসকল উভতি গৈ মহাদেৱক সফলতাৰ সংবাদ দিয়ে আৰু বিধিপূৰ্বক ধৰ্ম তথা শিৱভক্তিৰ মৰ্যাদা দৃঢ় কৰে।
Verse 1
इति श्रीवामनपुराणे चतुर्विंशो ऽध्यायः पुलस्त्य उवाच मेनायाः कन्यकास्तिस्रो जाता रूपगुणान्विताः सुनाभ इति च ख्यातश्चतुर्थस्तनयो ऽभवत्
এইদৰে শ্ৰী বামনপুৰাণৰ চতুৰ্বিংশ অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। পুলস্ত্য ক’লে—মেনাৰ তিনিগৰাকী কন্যা ৰূপ-গুণে সমন্বিতা হৈ জন্মিল; আৰু চতুৰ্থ সন্তান এজন পুত্ৰ জন্মিল, যি ‘সুনাভ’ নামে খ্যাত হ’ল।
Verse 2
रक्ताङ्गी रक्तनेत्रा च रक्ताम्बरविभूषिता रागिणि नाम संजाता ज्येष्ठा मेनासुता मुने
তাইৰ অংগ লাল, চকু লাল, আৰু লাল বস্ত্ৰে সুশোভিতা আছিল। হে মুনে, মেনাৰ জ্যেষ্ঠ কন্যা ‘ৰাগিণী’ নামে জন্মিল।
Verse 3
शुभाङ्गी पद्मपत्राक्षी नीलकुञ्चितमूर्धजा श्वेतमाल्याम्बरधरा कुटिला नाम चापरा
আন এগৰাকী কন্যা শুভাঙ্গী, পদ্মপত্ৰসদৃশ নয়নযুক্ত, নীল-কালো কুঞ্চিত কেশধাৰিণী আছিল; সি শ্বেত মালা আৰু শ্বেত বস্ত্ৰ পৰিধান কৰিছিল। তাইৰ নাম ‘কুটিলা’।
Verse 4
नीलाञ्चनचयप्रख्या नीलेन्दीवरलोचना रूपेणानुपमा काली जघन्या मेनकासुता
মেনাৰ কনিষ্ঠ কন্যা কালী নীল অঞ্জনৰ স্তূপৰ দৰে শ্যামবৰ্ণা আছিল; তাইৰ চকু নীল পদ্মৰ দৰে; আৰু ৰূপে তাই অনুপমা আছিল।
Verse 5
जातास्ताः कन्यकास्तिस्रः षडब्दात् परतो मुने कर्तुं तपः प्रयातास्ता देवास्ता ददृशुः शुभाः
হে মুনে, জন্মৰ ছয় বছৰৰ পাছত সেই তিনিগৰাকী কন্যা তপস্যা কৰিবলৈ প্ৰস্থান কৰিলে; তেতিয়া দেৱতাসকলে সেই শুভ কন্যাসকলক দৰ্শন কৰিলে।
Verse 6
ततो दिवाकरैः सर्वैर्वसुभिश्च तपस्विनी कुटिला ब3ह्मलोकं तु नीता शशिकरप्रभा
তাৰ পিছত চন্দ্ৰকিৰণ-সদৃশ প্ৰভাযুক্ত তপস্বিনী কুটিলাক সকলো দিবাকৰ আৰু বসুগণে ব্ৰহ্মলোকলৈ লৈ গ’ল।
Verse 7
अथोचुर्देवताः सर्वाः किं त्वियं जनयिष्यति पुत्रं महिषहन्तारं ब्रह्मन् व्याख्यातुमर्हसि
তেতিয়া সকলো দেৱতাই ক’লে—“এই নাৰী কোন পুত্ৰ জন্ম দিব—মহিষহন্তা? হে ব্ৰহ্মন্, আমাক ই ব্যাখ্যা কৰক।”
Verse 8
ततो ऽब्रवीत् सुरपतिर्नेयं शक्ता तपस्विनी शार्वं धारयितुं तेजो वराकी मुच्यातां त्वियम्
তেতিয়া সুৰপতিয়ে ক’লে—“এই তপস্বিনী শাৰ্ব (শিৱ) তেজ ধাৰণ কৰিবলৈ সক্ষম নহয়। এই দুখিনী—ইয়াক এই ভাৰ পৰা মুক্ত কৰা হওক।”
Verse 9
ततस्तु कुटुला ऋद्धा ब्रह्माणं प्राह नारद तथा यतिष्ये भगवन् यता शार्वं सुदुर्द्धरम्
তাৰ পিছত ঐশ্বৰ্যযুক্ত কুটিলাই ব্ৰহ্মাক ক’লে—“হে নাৰদ, হে ভগৱান, মই এনেদৰে যতি কৰিম যাতে অতি দুৰ্ধৰ শাৰ্ব (শিৱ) তেজ ধাৰণ কৰিব পাৰোঁ।”
Verse 10
धारयिष्याम्यहं तेजस्तथैव श्रुणु सत्तम तपसाहं सुतप्तेन समाराध्य जनार्दनम्
“মই এই তেজ ধাৰণ কৰিম; আৰু হে সত্তম, শুনা—সুতপ্ত তপস্যাৰে মই জনাৰ্দন (বিষ্ণু)ক সম্যক আৰাধনা কৰিম।”
Verse 11
यथा हरस्य मूर्धानं नमयिथ्ये पितामह तथा देव करिष्यामि सत्यं सत्यं मयोदितम्
যেনেকৈ মই হৰ (শিৱ)ৰ মূৰ নত কৰাম, হে পিতামহ, তেনেকৈ, হে দেৱ, মই কৰিম। মই যি কৈছোঁ সেয়া সত্য—নিশ্চয় সত্য।
Verse 12
पुलस्त्य उवाच ततः पितामहः क्रुद्धः कुटिलां प्राह दारुणाम् भगवानादिकृद् ब्रह्मा सर्वेशो ऽपि महामुन्
পুলস্ত্য ক’লে—তাৰ পাছত পিতামহ ব্ৰহ্মা ক্ৰুদ্ধ হৈ কুটিলাক কঠোৰ আৰু দাৰুণ বাক্য ক’লে। সেই আদিকৰ্তা ভগৱান ব্ৰহ্মা, যদিও সৰ্বেশ্বৰ, হে মহামুনি…
Verse 13
ब्रह्मोवाच यस्मान्मद्वचनं पापे न क्षान्तं कुटिले त्वया तस्मान्मच्छापनिर्दग्धा सर्वा आपो भविष्यसि
ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে পাপিনী কুটিলে, তুমি মোৰ বাক্য সহ্য/গ্ৰহণ কৰা নাই; সেয়ে মোৰ শাপে দগ্ধ হৈ তুমি সম্পূৰ্ণৰূপে ‘আপঃ’—জলস্বৰূপা হ’বা।
Verse 14
इत्येवं ब्रह्मणा शप्ता हिमवद् दुहिता मुने आपोमयी ब्रह्मलोकं प्लावयामास वेगिनी
এইদৰে, হে মুনি, ব্ৰহ্মাৰ শাপে হিমৱতৰ কন্যা জলময়ী হৈ বেগে ব্ৰহ্মলোক প্লাৱিত কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 15
तामुद्वृत्तजलां दृष्ट्वा प्रबबन्ध पितामहः ऋक्सामाथर्वयजुभिर्वाङ्मयैर्बन्धनैर्दृढम्
তাক উথলি উঠা জলস্বৰূপে দেখি পিতামহে ঋক্, সাম, অথৰ্ব আৰু যজুঃ—এই বেদমন্ত্ৰময় বাক্-বন্ধনে তাক দৃঢ়ভাৱে বান্ধিলে।
Verse 16
सा बद्धा सिस्थिता ब्रह्मन् तत्रैव गिरिकन्यका आपोमयी प्लावयन्ती ब्रह्मणो विमला जटाः
হে ব্ৰাহ্মণ! সেই গিৰিকন্যা বাঁধা পৰি তাতেই স্থিৰ ৰখা হ’ল; জলস্বভাৱা হৈ সি ব্ৰহ্মাৰ বিমল জটাসমূহ প্লাৱিত কৰিলে।
Verse 17
सापि क्रुद्धाब्रवीन्नूनं तथा तप्स्ये महत्तपः यथा मन्नामसंयुक्तो महिषघ्नो भविष्यति
সিও ক্ৰুদ্ধ হৈ ক’লে—“নিশ্চয় মই এনেকুৱা মহাতপস্যা কৰিম যে মোৰ নামৰ সৈতে সংযুক্ত ‘মহিষঘ্ন’ (মহিষবধক) উদ্ভৱ হ’ব।”
Verse 18
तामप्यथाशपद् ब्रह्म सन्ध्या पापे भविष्यसि या मद्वाक्यमलङ्घ्यं वै सुरैर्लङ्घयसे बलात्
তাৰ পিছত ব্ৰহ্মাই তাক শাপ দিলে—“হে সন্ধ্যা! তুমি পাপিনী হ’বা; কিয়নো দেৱতাসকলৰ বাবেও অলঙ্ঘ্য মোৰ বাক্য তুমি বলপূৰ্বক লঙ্ঘন কৰিছা।”
Verse 19
तामप्यथाशपद् ब्रह्म सन्ध्या पापे भविष्यसि या मद्वाक्यमलङ्घ्यं वै सुरैर्लङ्घयसे बलात्
তাৰ পিছত ব্ৰহ্মাই তাক শাপ দিলে—“হে সন্ধ্যা! তুমি পাপিনী হ’বা; কিয়নো দেৱতাসকলৰ বাবেও অতিক্ৰম কৰিব নোৱাৰা অলঙ্ঘ্য বাক্য তুমি বলপূৰ্বক লঙ্ঘন কৰিছা।”
Verse 20
सापि जाता मुनिश्रेष्ठ सन्ध्या रागवती ततः प्रतीच्छत् कृत्तिकायोगं शैलेया विग्रहं दृढम्
তেতিয়া সেয়ো, হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ, ৰাগৱতী সন্ধ্যা হৈ উঠিল; তাৰ পিছত সি কৃত্তিকা-যোগ গ্ৰহণ কৰি শৈলজাতৰ দৰে দৃঢ় দেহ ধাৰণ কৰিলে।
Verse 21
ततो गते कन्यके द्वे ज्ञात्वा मेना तपस्विनी तपसो वारयमास उमेत्येवाब्रवीच्च सा
দুয়োটা কন্যা গুচি যোৱাৰ পাছত, তপস্বিনী মেনাই তেওঁলোকৰ অভিপ্ৰায় বুজি উমাক তপস্যাৰ পৰা ৰোধ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিলে; আৰু ক’লে—“উমা!”
Verse 22
तदेव माता नामास्याश्चक्रे पितृसुता शुभा उमेत्येव हि कन्यायाः सा जगाम तपोवनम्
এইদৰে পৰ্বত-পিতাৰ শুভ কন্যাৰ সেই নামেই মাতৃয়ে ৰাখিলে—‘উমা’; আৰু সেই কন্যা তপোবনলৈ গ’ল।
Verse 23
ततः सा मनसा देवं शूलपाणिं वृषध्वजम् रुद्रं चेतसि संधाय तपस्तेपे सुदुष्करम्
তাৰ পাছত সি মনতে শূলপাণি, বৃষধ্বজ দেৱ ৰুদ্ৰক হৃদয়ত স্থাপন কৰি অতি দুষ্কৰ তপস্যা কৰিলে।
Verse 24
ततो ब्रह्माब्रवीद् देवान् गच्छध्वं हिमवत्सुताम् इहानयध्वं तां कालीं तपस्यन्तीं हिमालये
তেতিয়া ব্ৰহ্মাই দেৱতাসকলক ক’লে—“হিমৱতৰ কন্যাৰ ওচৰলৈ যোৱা; হিমালয়ত তপস্যাৰত সেই কালীক ইয়ালৈ আনিবা।”
Verse 25
ततो देवाः समाजग्मुर्ददृशुपः शैलनन्दिनीम् तेजसा विजितास्तस्या न शेकुरुपसर्पितुम्
তেতিয়া দেৱসকলে একেলগে সমবেত হৈ শৈলনন্দিনী (পৰ্বত-কন্যা)ক দৰ্শন কৰিলে। তেওঁৰ তেজত পৰাভূত হৈ তেওঁলোক তেওঁৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়িব নোৱাৰিলে।
Verse 26
इन्द्रो ऽमरगणैः सार्द्धं निर्द्धूतस्तेजसा तया ब्रह्मणो ऽधिकतेजो ऽस्या विनिवेद्य प्रतिष्ठितः
ইন্দ্ৰ অমৰগণসহ তেওঁৰ তেজত প্ৰতিহত হ’ল। তেওঁ ব্রহ্মাক নিবেদন কৰিলে যে তেওঁৰ দীপ্তি (আপোনাৰ থেকেও) অধিক, আৰু তাৰ পাছত তাতেই স্থিৰ ৰ’ল।
Verse 27
ततो ब्रह्माब्रवीत् सा दि ध्रवं शङ्करवल्लभा यूयं यत्तेजसा नूनं विक्षिप्तास्तु हतप्रभाः
তেতিয়া ব্রহ্মাই ক’লে—“সেইগৰাকী নিশ্চয় শঙ্কৰৰ প্ৰিয়া। তেওঁৰ তেজতেই তোমালোক ছিন্নভিন্ন হৈ পৰিছা; তোমালোকৰ প্ৰভা নিস্তেজ হৈছে।”
Verse 28
तस्माद् भजध्वं स्व स्वं हि स्थानं भो विगतज्वराः सतारकं हि महिषं विदध्वं निहतं रणे
“সেয়ে, হে জ্বৰমুক্তসকল, তোমালোক প্ৰত্যেকে নিজৰ নিজৰ স্থানলৈ উভতি যোৱা। জানি থোৱা—তাৰকসহ মহিষ (মহিষাসুৰ) ৰণত নিহিত হৈছে।”
Verse 29
इत्येवमुक्ता देवेन ब्रह्मणा सेन्द्रकाः सुराः जग्मुः स्वान्येव धिष्ण्यानि सद्यो वै विगतज्वराः
দেৱ ব্রহ্মাই এইদৰে কোৱাৰ পাছত, ইন্দ্ৰসহ দেৱসকল তৎক্ষণাৎ নিজৰ নিজৰ ধামলৈ গ’ল; তেওঁলোকৰ জ্বৰ (উদ্বেগ) সোঁতেহে শমিল।
Verse 30
उमामपि तपस्यन्तीं हिमवान् पर्वतेश्वरः निवर्त्य तपसस्तस्मात् सदारो ह्यनयद्गृहान्
পৰ্ব্বতেশ্বৰ হিমৱানে তপস্যাৰত উমাকো সেই তপস্যাৰ পৰা নিবৃত্ত কৰি, পত্নীসহ তেওঁক গৃহলৈ লৈ গ’ল।
Verse 31
देवो ऽप्याश्रित्य तद्रौद्रं व्रतं नाम्ना निराश्रयम् विचचार महाशैलान् सेरुप्राग्र्यान् महामतिः
সেই দেবতাও ‘নিৰাশ্ৰয়’ নামৰ সেই উগ্ৰ ব্ৰত আশ্ৰয় কৰি, মহামতি হৈ, মহাশৈল আৰু শ্ৰেষ্ঠ শিখৰসমূহত বিচৰণ কৰিলে।
Verse 32
स कदाचिन्महाशैलं हिमवन्तं समागतः तेनार्चितः श्रद्धयासौ तां रात्रिमवसद्धरः
এবাৰ তেওঁ মহাশৈল হিমৱানৰ ওচৰলৈ আহিল। হিমৱানে শ্ৰদ্ধাৰে তেওঁক অৰ্চনা কৰিলে; সেই ধৰণীধৰ সেই ৰাতি তাতেই থাকিল।
Verse 33
द्वितीये ऽह्नि गिरीशेन महादेवो नमन्त्रितः इहैव तिष्ठस्व विभो तपःसाधनाकारणात्
দ্বিতীয় দিন গিৰীশে মহাদেৱক নিবেদন কৰিলে— “হে বিভু, তপস্যা-সিদ্ধিৰ কাৰণে ইয়াতেই থাকক।”
Verse 34
इत्येवमुक्तो गिरिणा हरश्चक्रे मतिं च ताम् तस्थावाश्रममाश्रित्य त्यक्त्वा वासं निराश्रयम्
গিৰিয়ে এনেদৰে কোৱাত হৰে সেই একে মতিকে গ্ৰহণ কৰিলে; ‘নিৰাশ্ৰয়’ বাস ত্যাগ কৰি আশ্ৰমৰ আশ্ৰয় লৈ তেওঁ তাতেই স্থিৰ থাকিল।
Verse 35
वसतो ऽप्याश्रमे तस्य देवदेवस्य शूलिनः तं देशमगमत् काली गिरिराजसुता शुभा
দেৱদেৱ ত্ৰিশূলধাৰী সেই আশ্ৰমত বাস কৰি থাকোঁতে, গিৰিৰাজৰ শুভ কন্যা কালী সেই স্থানলৈ আহিল।
Verse 36
तामागतां हरो दृष्ट्वा भूयो जातां प्रियां सतीम् स्वागतेनाभिसंपूज्य तस्थौ योगरतो हरः
পুনৰায় আগত প্ৰিয় সতীক দেখি হৰে স্বাগতেৰে যথোচিত সন্মান কৰিলে; তাৰ পাছত হৰ যোগত লীন হৈ থাকিল।
Verse 37
सा चाभ्येत्य वरारोहा कृताञ्जपरिग्रहा ववन्दे चरणौ शौवौ सखीभिः सह भामिनी
সেই সুন্দৰ নিতম্বিনী নাৰী কৰযোৰে ওচৰলৈ আহি, সখীসকলৰ সৈতে শিৱৰ চৰণযুগলত প্ৰণাম কৰিলে।
Verse 38
ततस्तु सुचिराच्छर्वः समीक्ष्य गिरिकन्यकाम् न युक्तं चैवमुक्त्वाथ सगणो ऽन्तर्दधे ततः
তাৰ পাছত বহু সময়ৰ পিছত শৰ্বে গিৰিকন্যাক চাই ‘এইটো যুক্ত নহয়’ বুলি কৈ, গণসহ তাতেই অন্তৰ্ধান কৰিলে।
Verse 39
सापि शर्ववचो रौद्रं श्रुत्वा ज्ञानसमन्विता अन्तर्दुःखेन दह्यन्ती पितरं प्राह पार्वती
জ্ঞানসমন্বিতা পাৰ্বতীয়েও শৰ্বৰ ৰৌদ্ৰ বাক্য শুনি, অন্তৰৰ দুখে দহি উঠি, নিজৰ পিতাক ক’লে।
Verse 40
तात यास्ये महारण्ये तप्तुं घोरं महत्तपः आराधनाय देवस्य शङ्करस्य पिनाकिनः
পিতা, মই মহাবনত গৈ পিনাকধাৰী দেৱ শংকৰৰ আৰাধনাৰ বাবে ভয়ংকৰ মহাতপস্যা কৰিম।
Verse 41
तथेत्युक्तं वचः पित्रा पादे तस्यैव विस्तृते ललिताख्या तपस्तेपे हराराधनाकाम्यया
পিতাই ‘তথাই হওক’ বুলি কৈ প্ৰণামৰ বাবে নিজৰ পদযুগল আগবঢ়ালে; তেতিয়া তাই হৰ-আৰাধনাৰ কামনাৰে ‘ললিতা’ নামৰ তপস্যা কৰিলে।
Verse 42
तस्याः सख्यस्तदा देव्याः परिचर्या तु कुर्वते समित्कुशफलं चापि मूलाहरणमादितः
তেতিয়া দেৱীৰ সখীসকলে তাইৰ পৰিচৰ্যা কৰিলে—সমিধা, কুশ, ফল আনিলে আৰু আৰম্ভণিৰ পৰা কন্দমূল আদি সংগ্ৰহ কৰিলে।
Verse 43
विनोदनार्थं पार्वत्या मृन्मयः शूलधृग् हरः कृतस्तु तेजसा युक्तो भद्रमस्त्विति साब्रवीत्
বিনোদৰ বাবে পাৰ্বতীয়ে মাটিৰে শূলধাৰী হৰৰ মূৰ্তি গঢ়িলে; সি তেজে দীপ্ত হ’ল, আৰু তাই ক’লে, ‘ভদ্ৰমস্তু’।
Verse 44
पूजां करोति तस्यैव तं पश्यति मुहुर्मुहुः ततो ऽस्यास्तुष्टिमगमच्छ्रद्धया त्रिपुरान्तकृत्
তাই কেৱল তেওঁৰেই পূজা কৰিলে আৰু বাৰে বাৰে তেওঁক চালে; তেতিয়া তাইৰ শ্ৰদ্ধাৰ বলত ত্ৰিপুৰান্তক (শিৱ) তাইৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হ’ল।
Verse 45
बटुरूपं समाधाय आषाढी मुञ्जमेखली यज्ञोपवीती छत्री च मृगाजिनधरस्तथा
বটু (ব্ৰহ্মচাৰী) ৰূপ ধৰি, আষাঢী-বেশে, মুঞ্জ ঘাঁহৰ মেখলা বান্ধি, যজ্ঞোপৱীত ধাৰণ কৰি, ছত্ৰ বহন কৰি আৰু মৃগচৰ্ম পৰিধান কৰিও।
Verse 46
कमण्डलुव्यग्रकरो भस्मारुणितविग्रहः प्रत्याश्रमं पर्यटन् स तं काल्याश्रममागतः
কমণ্ডলু ধাৰণত ব্যস্ত হাতে, ভস্মে ৰঞ্জিত দেহে, আশ্ৰমে আশ্ৰমে পৰিভ্ৰমণ কৰি সি কালী-আশ্ৰমলৈ আহি উপস্থিত হ’ল।
Verse 47
तमुत्थाय तदा काली सखीभिः सह नारद पूजयित्वा यथान्यायं पर्यपृच्छदिदं ततः
তেতিয়া, হে নাৰদ, কালী সখীসকলৰ সৈতে উঠি, যথান্যায়ে তেওঁক পূজা কৰি, তাৰ পাছত এইদৰে সুধিলে।
Verse 48
उमोवाच कस्मादागम्यते भिक्षो कुत्र स्थाने तवाश्रमः क्व च त्वं प्रतिगन्तासि मम शीघ्रं निवेदय
উমাই ক’লে—হে ভিক্ষু, তুমি ক’ৰ পৰা আহিছা? কোন ঠাইত তোমাৰ আশ্ৰম? আৰু তুমি ক’লৈ গৈ আছা? মোক শীঘ্ৰে জনোৱা।
Verse 49
भिक्षुरुवाच/ ममाश्रमपदं बाले वाराणस्यां शुचिव्रते अथातस्तीर्थयात्रायां गमिष्यामि पृथूदकम्
ভিক্ষুৱে ক’লে—হে শুচিব্ৰতা বালে, মোৰ আশ্ৰমস্থান বাৰাণসীত। এতিয়া মই তীৰ্থযাত্ৰাত পৃথূদকলৈ যাম।
Verse 50
देव्युवाच किं पुण्यं तत्र विप्रेन्द्र लब्धासि त्वं पृथूदके पथि स्नानेन च फलं केषु किं लब्दवानसि
দেৱীয়ে ক’লে—হে বিপ্ৰেন্দ্ৰ! পৃথূদকত তাত কিমান পুণ্য লাভ হয়? আৰু পথত স্নান কৰিলে কি ফল হয়? কোন কোন বিষয়ে, আৰু কি কি, তুমি লাভ কৰিছা?
Verse 51
भिक्षुरुवाच मया स्नानं प्रयागे तु कृतं प्रथममेव हि ततो ऽथ तीर्थे कुब्जाम्रे जयन्ते चण्डिकेश्वरे
ভিক্ষুৱে ক’লে—মই সৰ্বপ্ৰথমে প্ৰয়াগত স্নান কৰিলোঁ। তাৰপিছত কুব্জাম্ৰ তীৰ্থত, জয়ন্তত আৰু চণ্ডিকেশ্বৰত স্নান কৰিলোঁ।
Verse 52
बन्धुवृन्दे च कर्कन्धे तीर्थे कनखले तथा सरस्वत्यामग्निकुण्डे भद्रायां तु त्रिविष्टपे
মই বন্ধুবৃন্দত, কৰ্কন্ধত, আৰু কনখল তীৰ্থতো স্নান কৰিলোঁ; সৰস্বতীৰ অগ্নিকুণ্ডত, আৰু ত্ৰিৱিষ্টপ লোকৰ ভদ্ৰাতো স্নান কৰিলোঁ।
Verse 53
कोनटे कोटितीर्थे च कुब्जके च कृसोदरि निथ्कामेन कृतं स्नानं ततो ऽभ्यागां तवाश्रमम्
কোনটত, কোটিতীৰ্থত আৰু কুব্জকতো, হে কৃশোদৰী! মই নিষ্কামভাৱে স্নান কৰিলোঁ; তাৰপিছত তোমাৰ আশ্ৰমলৈ আহিলোঁ।
Verse 54
इहस्थां त्वां समाभाष्य गमिष्यामि पृथूदकम् पृच्छामि यदहं त्वां वै तत्र न क्रोद्धुमर्हसि
ইয়াতে তোমাৰ সৈতে কথা পাতি মই পৃথূদকলৈ যাম। তাত মই তোমাক যি সুধিম, তাৰ বাবে মোৰ ওপৰত ক্ৰোধ নকৰিবা।
Verse 55
अहं यत्तपसात्मानं शोषयामि कृशोदरि बाल्ये ऽपि संयततनुस्तत्तु श्लाघ्यं द्विजन्मनाम्
হে কৃশোদৰী! মই যে বাল্যকালতো তপস্যাৰ দ্বাৰা নিজৰ শৰীৰক শুষ্ক কৰিছো, দ্বিজসকলৰ বাবে এই দেহসংযম সঁচাকৈয়ে প্ৰশংসনীয়।
Verse 56
किमर्थं भवती रौद्रं प्रथमे वयसि स्थिता तपः समाश्रिता भीरु संशयः प्रतिभाति मे
হে ভীৰু! তুমি যৌৱনৰ প্ৰথম অৱস্থাত থাকিও কি কাৰণে এই ঘোৰ তপস্যাৰ আশ্ৰয় লৈছা? মোৰ মনত সংশয় জাগিছে।
Verse 57
प्रथमे वयसि स्त्रीणां सह भर्त्रा विलासिनि सुभोगा भोगिताः काले व्रजन्ति स्थिरयौवने
হে বিলাসিনী! নাৰীৰ প্ৰথম বয়সত স্বামীৰ সৈতে উত্তম ভোগসমূহ উপভোগ কৰা হয়; যথাসময়ত সেই ভোগসমূহ পাৰ হৈ যায় আৰু স্থিৰ যৌৱন আহে।
Verse 58
तपसा वाञ्छयन्तीह गिरिजे सचराचराः रूपाभिजनमैश्वर्यं तच्च ते विद्यते बहु
হে গিৰিজা! এই সংসাৰত চৰাচৰ সকলো প্ৰাণীয়ে তপস্যাৰ দ্বাৰা ৰূপ, সৎকুল আৰু ঐশ্বৰ্য কামনা কৰে; আৰু সেই সকলোবোৰ তোমাৰ ওচৰত প্ৰচুৰ পৰিমাণে আছে।
Verse 59
तत् किमर्थमपास्यैतानलङ्काराञ् जटा धृताः चीनांशुकं परित्यज्य किं त्वं वल्कलधारिणी
তেনেহলে কি কাৰণত এই অলংকাৰসমূহ ত্যাগ কৰি তুমি জটা ধাৰণ কৰিছা? পাটৰ কাপোৰ পৰিত্যাগ কৰি তুমি কিয় গছৰ বাকলি পৰিধান কৰিছা?
Verse 60
पुलस्त्य उवाच ततस्तु तपसा वृद्धा देव्याः सोमप्रभा सखी भिक्षवे कथयामास यथावत् सा हि नारद
পুলস্ত্য ক’লে—তাৰ পিছত তপস্যাৰে পৰিপক্ব হোৱা দেৱীৰ সখী সোমপ্ৰভাই সেই ভিক্ষুকক যথাযথভাৱে সকলো কথা ক’লে; হে নাৰদ, সেয়াই এইদৰে কৈছিল।
Verse 61
सोमप्रभोवाच तपश्चर्या द्विजश्रेष्ठ पार्वत्या येन हेतुना तं शृणुष्व त्वियं काली हरं भर्तारमिच्छति
সোমপ্ৰভা ক’লে—হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, পাৰ্বতীৰ তপশ্চৰ্যাৰ কাৰণটো শুনা; এই কালী হৰক স্বামী হিচাপে কামনা কৰে।
Verse 62
पुलस्त्य उवाच सोमप्रभाया वचनं श्रुत्वा संकम्प्य वै शिरः विहस्य च महाहासं भिक्षुराह वचस्त्विदम्
পুলস্ত্য ক’লে—সোমপ্ৰভাৰ বাক্য শুনি ভিক্ষুৱে মূৰ জোকাৰি, মহাহাসে হাঁহি এই কথা ক’লে।
Verse ["Shiva", "Parvati"]
भिक्षुरुवाच/ वदामि ते पार्वति वाक्�Vamana Purana
ભિક્ષુ બોલ્યો—હે પાર્વતી, હું તને એમ કહું છું: તને આ બુદ્ધિ કોણે આપી? પલ્લવ જેવી કોમળ તારી હથેળી સર્પોથી યુક્ત શાર્વના હાથ સાથે કેવી રીતે જોડાશે?
Verse 69
भूत्वोवाच प्रिये गच्छ स्वमेव भवनं पितुः तवार्थाय प्रहेष्यामि महर्षिन् हिमवद्गृहे
“Having (thus) become (manifest), he said: ‘Beloved, go to your father’s own house. For your sake I shall dispatch a great sage to the house of Himavat.’”
Verse 72
इत्येवमुक्ता देवेन गिरिराजसुता मुने जगामाम्बरमाविश्य स्वमेव भवनं पितुः
দেৱে এইদৰে কোৱাৰ পাছত, হে মুনি, গিৰিৰাজৰ কন্যাই আকাশত প্ৰৱেশ কৰি নিজৰ পিতৃৰ গৃহলৈ গ’ল।
Verse 73
शङ्करो ऽपि महातेजा विसृज्य किरिकन्यकाम् पृथूदकं जगामाथ स्नानं चक्रे विधानतः
মহাতেজস্বী শংকৰেও কিৰিকন্যকাক বিদায় দি, তাৰ পাছত পৃথূদকলৈ গৈ বিধিমতে স্নান কৰিলে।
Verse 74
ततस्तु देवप्रवरो महेश्वरः पृथूदके स्नानमपास्तकल्मषः कृत्वा सनन्दिः सगणः सवाहनो महागिरिं मन्दरमाजगाम
তাৰ পাছত দেৱশ্ৰেষ্ঠ মহেশ্বৰে পৃথূদকত স্নান কৰি কল্মষ দূৰ কৰিলে; নন্দীসহ, গণসহ আৰু বাহনসহ মহাগিৰি মন্দৰলৈ আহিল।
Verse 75
आयाति त्रिपुरान्तके सह गणैर्ब्रह्मर्षिभिः सप्तभिरारोहत्पुलको बभौ गिरिवरः संहृष्टतित्तः क्षणात् चक्रे दिव्यफलैर्जलेन शुचिना मूलैश्च कन्दादिभिः पूजां सर्वगणेश्वरैः सह विभोरद्रिस्त्रिनेत्रस्य तु
ত্ৰিপুৰান্তক গণসমেত আৰু সাতজন ব্ৰহ্মৰ্ষিসহ আহোঁতেই, সেই শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বত ক্ষণতে হর্ষে ৰোমাঞ্চিত হৈ প্ৰসন্নচিত্ত হ’ল। তাৰ পাছত সি সকলো গণেশ্বৰসহ ত্ৰিনেত্ৰ বিভুৰ পূজা কৰিলে—দিব্য ফল, শুচি জল, আৰু মূল-কন্দ আদি অৰ্পণ কৰি।
Although the episode is Shaiva in plot (Śiva seeking Umā), the chapter embeds a syncretic Purāṇic court: Brahmā and Viṣṇu appear among the devas who come to see Hara, and the sages’ ritual protocols (arghya, vinaya, mantra) present Śiva as universally venerable rather than sect-exclusive. The Pulastya narration frames this as dharma-maintenance, aligning Śaiva devotion with broader Purāṇic cosmology.
The chapter sacralizes landscape through personified mountains and purification-by-contact motifs: Mandara becomes the ritual stage where Śiva receives sages, and Himālaya is depicted as a sanctified royal space where Himavān declares himself ‘dhūtapāpa’ (sins washed away) by the sages’ foot-contact and presence—an explicit tīrtha logic applied to terrain. The extensive roll-call of mountains (Meru, Kailāsa, Vindhya, Malaya, Pāriyātra, etc.) functions as a geographic catalogue that maps a pan-Indic sacred topography.
The Saptarṣis formally request Umā (identified as Satī reborn) for Śiva; Himavān, advised by the mountain-assembly and Menā, grants the marriage. The chapter also fixes auspicious timing (Uttarāphālgunī yoga and Maitra muhūrta) and introduces the teleological promise that the union will produce a son who destroys major asuric threats (notably Tāraka and Mahīṣa).