Khanda 2

Verse 2.1

अथ तथा मुद्गलोपनिषदि पुरुषसूक्तस्य वैभवं विस्तरेण प्रतिपादितम् । वासुदेव इन्द्राय भगवज्ज्ञानमुपदिश्य पुनरपि सूक्ष्मश्रवणाय प्रणतायेन्द्राय परमरहस्यभूतं पुरुषसूक्ताभ्यां खण्डद्वयाभ्यामुपादिशत् । द्वौ ख...

এতিয়া মুদ্গল উপনিষদত পুৰুষসূক্তৰ বৈভৱ বিস্তাৰে প্ৰতিপাদিত হৈছে। বাসুদেৱে ইন্দ্ৰক ভগৱদ্-জ্ঞান উপদেশ দি, সূক্ষ্ম শ্ৰৱণ কামনা কৰা প্ৰণত ইন্দ্ৰক পুনৰ পুৰুষসূক্তৰ দুটা খণ্ডৰ দ্বাৰা পৰম ৰহস্য বুজাই দিলে। দুটা খণ্ড কোৱা হয়। এই মুক্ত পুৰুষে নাম-ৰূপ জ্ঞানৰ অগোচৰ, সংসাৰীমাণৱৰ বাবে অতিদুৰ্জ্ঞেয় বিষয় ত্যাগ কৰি, ক্লেশেৰে সংক্লিষ্ট দেৱাদি সকলৰ উদ্ধাৰৰ ইচ্ছাৰে, সহস্ৰাঙ্গ কল্যাণময় এনে এক বেষ ধাৰণ কৰিলে, যি দৰ্শনমাত্ৰে মোক্ষদায়ক। সেই বেষেৰে ভূমি আদি লোকসমূহ ব্যাপি অনন্ত যোজনাৰো অধিক অতিক্ৰম কৰিলে। পুৰুষ নাৰায়ণ ভূত-ভব্য-ভৱিষ্যৎ সকলো; আৰু সৰ্ব মহিমাত শ্ৰেষ্ঠ, সেয়ে তেওঁৰ ওপৰত শ্ৰেষ্ঠ কোনো নাই। মহাপুৰুষে নিজক চতুৰ্ধা কৰি ত্ৰিপাদে পৰম ব্যোমত অৱস্থিত থাকিল; আৰু অৱশিষ্ট চতুৰ্থাংশ অনিৰুদ্ধ-নাৰায়ণৰ দ্বাৰা সকলো লোক প্ৰাদুৰ্ভূত হ’ল। সেই পাদ-নাৰায়ণে জগত্‌সৃষ্টিৰ বাবে প্ৰকৃতিক জন্ম দিলে। সমৃদ্ধ কায়া থাকিলেও তেওঁ নিজে সৃষ্টিকৰ্ম নকৰিলে; সেই অনিৰুদ্ধ-নাৰায়ণে তেওঁক সৃষ্টিৰ বিষয়ে উপদেশ দিলে: ‘হে ব্ৰহ্মা, তোৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহক যাজক বুলি ধ্যান কৰ; কোষ-ৰূপ দৃঢ় গ্ৰন্থিময় কলেৱৰক হবি বুলি ধ্যান কৰ; মোক হৱিৰ্ভুজ বুলি ধ্যান কৰ; বসন্তক আজ্য, গ্ৰীষ্মক ইধ্ম, শৰদ্‌ঋতুক ৰস বুলি ধ্যান কৰ; এইদৰে অগ্নিত হোম কৰিলে অঙ্গস্পৰ্শে কলেৱৰ বজ্ৰসম দৃঢ় হয়। তাৰ পাছত নিজ নিজ কাৰ্য অনুসাৰে সকলো প্ৰাণীজীৱ সৃষ্টি কৰিলে পশু আদি প্ৰকট হ’ব; তাৰ পিছত স্থাৱৰ-জংগমাত্মক জগত হ’ব। ইয়াৰ দ্বাৰা জীৱাত্মা-পরমাত্মাৰ যোগে মোক্ষ-প্ৰকাৰো কোৱা হৈছে—এনেদৰে অনুসন্ধেয়। যি এই সৃষ্টিযজ্ঞ আৰু মোক্ষপ্ৰকাৰ জানে, সি সম্পূৰ্ণ আয়ু লাভ কৰে।’