Bhikshuka
ভিক্ষুক উপনিষদ অথৰ্ববেদ-সম্পৰ্কীয় সন্ন্যাস উপনিষদ; মাত্ৰ পাঁচটা মন্ত্ৰত ভিক্ষুক-সন্ন্যাসীৰ আদৰ্শ জীৱন সংক্ষিপ্তভাৱে বৰ্ণনা কৰে। ই দীঘল তত্ত্বচৰ্চাৰ সলনি অপৰিগ্ৰহ, ভিক্ষা-নির্ভৰ জীৱন, ইন্দ্ৰিয়-সংযম আৰু মনৰ স্থিৰতা আদি আচৰণগত শৃঙ্খলাক গুৰুত্ব দিয়ে। উপনিষদৰ মূল বাণী: ভিক্ষুকৰ লক্ষ্য সামাজিক প্ৰতিষ্ঠা বা কৰ্মকাণ্ড নহয়; আত্মজ্ঞানৰ জৰিয়তে মোক্ষ। মান-অপমান, লাভ-ক্ষতি, সুখ-দুখৰ দ্বন্দ্বত সমভাব ৰক্ষা আৰু অহংকাৰ-আসক্তি ত্যাগ—এইবোৰেই ভিক্ষুকৰ লক্ষণ।
Start ReadingKey Teachings
Bhikṣuka (mendicant renouncer) as an āśrama oriented solely to mokṣa (liberation)
Radical non-possession (aparigraha) and dependence on alms as a discipline against craving
Equanimity toward dualities (honor/dishonor, pleasure/pain, gain/loss)
Restraint of speech, mind, and senses; inner silence as the ground of insight
Dispassion (vairāgya) and abandonment of egoic identity and social status
Living simplicity as a support for Self-knowledge (Ātma-jñāna) and Brahman-realization
Compassionate non-harming and unobtrusive conduct as marks of the true renouncer
Verses of the Bhikshuka
5 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
ॐ अथ भिक्षूणां मोक्षार्थिनां कुटीचकबहूदकहंसपरमहंसाश्चेति चत्वारः॥१॥
ওঁ। এতিয়া মোক্ষাৰ্থী ভিক্ষুসকলৰ চাৰি প্ৰকাৰ আছে—কুটীচক, বহূদক, হংস আৰু পৰমহংস।
Moksha (liberation) and Sannyasa (renunciation) typologyVerse 2
कुटीचका नाम गौतमभरद्वाजयाज्ञवल्क्यवसिष्ठप्रभृतयोऽष्टौ ग्रासान् श्वरन्तो योगमार्गे मोक्षमेव प्रार्थयन्ते॥२॥
কুটীচক নামে পৰিচিত—গৌতম, ভৰদ্বাজ, যাজ্ঞবল্ক্য, বসিষ্ঠ আদি—আঠ গ্ৰাস মাত্ৰ গ্ৰহণ কৰি যোগমাৰ্গে কেৱল মোক্ষকেই প্ৰাৰ্থনা কৰে।
Vairāgya (dispassion) and disciplined living as support for MokṣaVerse 3
अथ बहूदका नाम त्रिदण्डकमण्डलुशिखायज्ञोपवीतकाषायवस्त्रधारिणो ब्रह्मर्षिगृहे मधुमांसं वर्जयित्वाष्टौ ग्रासान् भैक्षाचरणं कृत्वा योगमार्गे मोक्षमेव प्रार्थयन्ते॥३॥
এতিয়া বহূদক নামে পৰিচিত—ত্রিদণ্ড, কমণ্ডলু, শিখা, যজ্ঞোপৱীত আৰু কাষায় বস্ত্ৰ ধাৰণকাৰী—ব্ৰহ্মৰ্ষিৰ গৃহত মধু আৰু মাংস বর্জন কৰি, ভিক্ষাচৰণ কৰি আঠ গ্ৰাস গ্ৰহণ কৰে আৰু যোগমাৰ্গে কেৱল মোক্ষকেই প্ৰাৰ্থনা কৰে।
Sannyāsa-dharma (renunciant discipline) and purity as support for MokṣaVerse 4
अथ हंसा नाम ग्रामे एकरात्रं नगरे पञ्चरात्रं क्षेत्रे सप्तरात्रं तदुपरि न वसेयुः । गोमूत्रगोमयाहारिणो नित्यं चान्द्रायणपरायणा योगमार्गे मोक्षमेव प्रार्थयन्ते॥४॥
এতিয়া হংস নামে পৰিচিতসকল: গাঁৱত এক ৰাতি, নগৰত পাঁচ ৰাতি, ক্ষেত্ৰ/তীৰ্থত সাত ৰাতি থাকে; তাৰ ওপৰত নাথাকে। গোমূত্ৰ-গোময় আহাৰত জীৱন যাপন কৰি, নিত্য চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰতত পৰায়ণ হৈ, যোগমাৰ্গে কেৱল মোক্ষকেই প্ৰাৰ্থনা কৰে।
Vairāgya and aparigraha (non-attachment/non-accumulation)Verse 5
अथ परमहंसा नाम संवर्तकारुणिश्वेतकेतुजडभरतदत्तात्रेयशुकवामदेवहारीतकप्रभृतयोऽष्टौ ग्रासान् श्वरन्तो योगमार्गे मोक्षमेव प्रार्थयन्ते । वृक्षमूले शून्यगृहे श्मशानवासिनो वा साम्बरा वा दिगम्बरा वा । न तेषां...
এতিয়া পৰমহংস নামে পৰিচিত—সংৱৰ্ত, কাৰুণি, শ্বেতকেতু, জডভৰত, দত্তাত্ৰেয়, শুক, বামদেৱ, হাৰীতক আদি—আঠ গ্ৰাস মাত্ৰ গ্ৰহণ কৰি যোগমাৰ্গে কেৱল মোক্ষকেই প্ৰাৰ্থনা কৰে। তেওঁলোকে বৃক্ষমূলে, শূন্যগৃহত বা শ্মশানত বাস কৰে; বস্ত্ৰধাৰীও হ’ব পাৰে বা দিগম্বৰো হ’ব পাৰে। তেওঁলোকৰ বাবে ধৰ্ম-অধৰ্ম, লাভ-অলাভ, শুদ্ধ-অশুদ্ধৰ ভেদ নাই; দ্বৈতবর্জিত হৈ মাটিৰ ঢেলা, পাথৰ আৰু সোণক সমান দেখে। সকলো বৰ্ণৰ মাজত ভিক্ষাচৰণ কৰি সৰ্বত্ৰ আত্মাকেই দেখে। তাৰ পাছত যদৃচ্ছালব্ধ ধাৰণ কৰি, দ্বন্দ্বৰহিত, নিষ্পৰিগ্ৰহ, শুক্লধ্যানত পৰায়ণ আৰু আত্মনিষ্ঠ হৈ, প্ৰাণধাৰণৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট সময়ত মাত্ৰ ভিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। শূন্যাগাৰ, দেৱগৃহ, তৃণকূট, বল্মীক, বৃক্ষমূল, কুম্ভাৰশালা, অগ্নিহোত্ৰশালা, নদীপুলিন, গিৰিকন্দৰ, গুহা-কোটৰ, নিৰ্ঝৰ আৰু উন্মুক্ত ভূমিত বিচৰণ কৰি, তাত ব্ৰহ্মমাৰ্গে সম্যক সম্পন্ন হৈ শুদ্ধমনস্ক হৈ, পৰমহংসাচৰণ আৰু সন্ন্যাসদ্বাৰা দেহত্যাগ কৰে—এনেকুৱাসকলক পৰমহংস বোলা হয়; এইদৰে উপনিষদে কয়।
Atman-Brahman non-duality (Advaita), jīvanmukti ideal, aparigraha, samatvaAsk anything about the Bhikshuka Upanishad
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.