Amritbindu

Verse 1

मनो हि द्विविधं प्रोक्तं शुद्धं चाशुद्धमेव च । अशुद्धं कामसंकल्पं शुद्धं कामविवर्जितम् ॥१॥

মন সঁচাকৈ দুবিধ বুলি কোৱা হৈছে—শুদ্ধ আৰু অশুদ্ধ। কামনা-সংকল্পময় মন অশুদ্ধ; কামনা-বিবর্জিত মনেই শুদ্ধ।

Verse 2

मन एव मनुष्याणां कारणं बन्धमोक्षयोः । बन्धाय विषयासक्तं मुक्त्यै निर्विषयं स्मृतम् ॥२॥

মানুহৰ বন্ধন আৰু মুক্তিৰ কাৰণ মনেই। বিষয়াসক্ত মন বন্ধনৰ বাবে; বিষয়ৰহিত মন মুক্তিৰ বাবে স্মৃত।

Verse 3

यतो निर्विषयस्यास्य मनसो मुक्तिरिष्यते । अतो निर्विषयं नित्यं मनः कार्यं मुमुक्षुणा ॥ निरस्तविषयासङ्गं संनिरुद्धं मनो हृदि । यदाऽऽयात्यात्मनो भावं तदा तत्परमं पदम् ॥३-४॥

যিহেতু এই মনৰ মুক্তি বিষয়ৰহিততাত স্বীকৃত, সেয়ে মুমুক্ষুৱে সদায় মনক বিষয়ৰহিত কৰিব লাগে। বিষয়াসঙ্গ ত্যাগ কৰি, হৃদয়ত মনক সুসংযত কৰিলে—যেতিয়া ই আত্মভাব পায়, তেতিয়াই সেয়া পৰম পদ।

Verse 4

यतो निर्विषयस्यास्य मनसो मुक्तिरिष्यते । अतो निर्विषयं नित्यं मनः कार्यं मुमुक्षुणा ॥ निरस्तविषयासङ्गं संनिरुद्धं मनो हृदि । यदाऽऽयात्यात्मनो भावं तदा तत्परमं पदम् ॥३-४॥

যিহেতু এই মনৰ মুক্তি বিষয়ৰহিততাত স্বীকৃত, সেয়ে মুমুক্ষুৱে সদায় মনক বিষয়ৰহিত কৰিব লাগে। বিষয়াসঙ্গ ত্যাগ কৰি, হৃদয়ত মনক সুসংযত কৰিলে—যেতিয়া ই আত্মভাব পায়, তেতিয়াই সেয়া পৰম পদ।

Verse 5

तावदेव निरोद्धव्यं यावद्धृदि गतं क्षयम् । एतज्ज्ञानं च ध्यानं च शेषो न्यायश्च विस्तरः ॥५॥

মনক তেতিয়ালৈকে সংযত কৰিব লাগে, যেতিয়ালৈকে ই হৃদয়ত লয় (ক্ষয়) নাপায়। এইয়াই জ্ঞান, এইয়াই ধ্যান; বাকিটো কেৱল তৰ্ক আৰু বিস্তাৰ।

Verse 6

नैव चिन्त्यं न चाचिन्त्यं न चिन्त्यं चिन्त्यमेव च । पक्षपातविनिर्मुक्तं ब्रह्म सम्पद्यते तदा ॥६॥

সেয়া ন চিন্তনীয়, ন অচিন্তনীয়; ন ভাবনাযোগ্য, ন কেৱল ভাবনাযোগ্যেই। পক্ষপাতমুক্ত হ’লে তেতিয়াই ব্ৰহ্ম লাভ হয়।

Verse 7

स्वरेण संधयेद्योगमस्वरं भावयेत्परम् । अस्वरेणानुभावेन नाभावो भाव इष्यते ॥७॥

স্বর (ধ্বনি)ৰে যোগৰ সংধান কৰা; পৰমক ‘অস্বর’ (নিঃশব্দ) ৰূপে ধ্যান কৰা। অস্বৰৰ অনুভৱবোধত ‘অভাব’ক ‘ভাব’ বুলি মানা নহয়।

Verse 8

तदेव निष्कलं ब्रह्म निर्विकल्पं निरञ्जनम् । तद्ब्रह्माहमिति ज्ञात्वा ब्रह्म सम्पद्यते ध्रुवम् ॥८॥

সেয়াই নিষ্কল, নিৰ্বিকল্প, নিৰঞ্জন ব্ৰহ্ম। ‘সেই ব্ৰহ্ম মই’ বুলি জানিলে নিশ্চিতভাৱে ব্ৰহ্ম লাভ হয়।

Verse 9

निर्विकल्पमनन्तं च हेतुदृष्टान्तवर्जितम् । अप्रमेयमनादिं च यज्ज्ञात्वा मुच्यते बुधः ॥९॥

যি নিৰ্বিকল্প আৰু অনন্ত, হেতু-দৃষ্টান্তবর্জিত, অপ্রমেয় আৰু অনাদি—তাক জানিলে বুদ্ধিমান মুক্ত হয়।

Verse 10

न निरोधो न चोत्पत्तिर्न बद्धो न च साधकः । न मुमुक्षुर्न वै मुक्त इत्येषा परमार्थता ॥१०॥

ন নিৰোধ আছে, ন উৎপত্তি; ন কোনো বদ্ধ, ন সাধক। ন মুমুক্ষু, ন মুক্ত—এইয়েই পৰমাৰ্থ সত্য।

Verse 11

एक एवात्मा मन्तव्यो जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु । स्थानत्रयव्यतीतस्य पुनर्जन्म न विद्यते ॥११॥

জাগ্ৰত, স্বপ্ন আৰু সুষুপ্তি—এই তিন অৱস্থাত একমাত্ৰ আত্মাকেই ধ্যান কৰিব লাগে। যি ত্ৰ্যৱস্থাৰ অতীত, তাৰ পুনর্জন্ম নাই।

Verse 12

एक एव हि भूतात्मा भूते भूते व्यवस्थितः । एकधा बहुधा चैव दृश्यते जलचन्द्रवत् ॥१२॥

একমাত্ৰ ভূতাত্মা প্ৰতিটো জীৱত অন্তৰাত্মা ৰূপে অৱস্থিত। তেওঁ এক হৈও বহু ৰূপে দেখা যায়—জলত চন্দ্ৰৰ প্ৰতিবিম্বৰ দৰে।

Verse 13

घटसंवृतमाकाशं नीयमानो घटे यथा । घटो नीयेत नाकाशः तद्वज्जीवो नभोपमः ॥१३॥

যেনে ঘটত আবদ্ধ আকাশ, ঘট কঢ়িয়ালে যেন কঢ়িয়াই নিয়া হয় বুলি ভাসে; আচলতে কঢ়িয়াই নিয়া হয় ঘট, আকাশ নহয়। তেনেদৰে জীৱ আকাশসদৃশ।

Verse 14

घटवद्विविधाकारं भिद्यमानं पुनः पुनः । तद्भेदे न च जानाति स जानाति च नित्यशः ॥१४॥

ঘটৰ দৰে (উপাধিৰে) দ্বিবিধ আকাৰ ধৰি পুনঃপুনঃ ভাঙিলেও—(আকাশ/আত্মা) সেই ভাঙন নাজানে; তথাপি সি নিত্য জ্ঞাতা।

Verse 15

शब्दमायावृतो नैव तमसा याति पुष्करे । भिन्ने तमसि चैकत्वमेक एवानुपश्यति ॥१५॥

শব্দ-মায়াৰে আৱৃত হ’লে (হৃদয়-পুষ্কৰত) অন্ধকাৰ ভেদি দেখা নাযায়। অন্ধকাৰ ছিন্ন হ’লে একমাত্ৰ (আত্মা) একত্বকেই দৰ্শন কৰে।

Verse 16

शब्दाक्षरं परं ब्रह्म तस्मिन्क्षीणे यदक्षरम् । तद्विद्वानक्षरं ध्यायेद्यदीच्छेच्छान्तिमात्मनः ॥१६॥

শব্দৰূপ অক্ষৰেই পৰম ব্ৰহ্ম; সেই শব্দ-অক্ষৰ ক্ষীণ হলে যি অৱশিষ্ট থাকে সেয়াই অবিনাশী অক্ষৰ। এই কথা জানি আত্মশান্তি ইচ্ছা কৰিলে অক্ষৰৰ ধ্যান কৰিব॥১৬॥

Verse 17

द्वे विद्ये वेदितव्ये तु शब्दब्रह्म परं च यत् । शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति ॥१७॥

জানিবলগীয়া বিদ্যা দুটা—শব্দব্ৰহ্ম আৰু পৰব্ৰহ্ম। যি শব্দব্ৰহ্মত নিপুণ, সি পৰম ব্ৰহ্মক লাভ কৰে॥১৭॥

Verse 18

ग्रन्थमभ्यस्य मेधावी ज्ञानविज्ञानतत्परः । पलालमिव धान्यार्थी त्यजेद्ग्रन्थमशेषतः ॥१८॥

গ্ৰন্থ অধ্যয়ন কৰি, জ্ঞান আৰু অনুভৱত তৎপৰ মেধাৱী ব্যক্তিয়ে গ্ৰন্থটো সম্পূৰ্ণ ত্যাগ কৰিব লাগে—ধান্য বিচাৰোঁতে যেনেকৈ তুঁহ ত্যাগ কৰা হয়॥১৮॥

Verse 19

गवामनेकवर्णानां क्षीरस्याप्येकवर्णता । क्षीरवत्पश्यते ज्ञानं लिङ्गिनस्तु गवां यथा ॥१९॥

বহু ৰঙৰ গাইৰ গাখীৰৰ ৰং একেই। তেনেদৰে জ্ঞান গাখীৰৰ দৰে এক; দেহধাৰীসকল গাইৰ দৰে ভিন্ন ভিন্ন ৰূপে দেখা যায়॥১৯॥

Verse 20

घृतमिव पयसि निगूढं भूते भूते च वसति विज्ञानम् । सततं मनसि मन्थयितव्यं मनो मन्थानभूतेन ॥२०॥

যেনেকৈ গাখীৰত ঘিউ গোপনে থাকে, তেনেদৰে প্ৰতিটো ভূতত বিজ্ঞান (আত্ম-সাক্ষাৎকাৰ) বাস কৰে। মনক মথনী কৰি, মনৰ দ্বাৰাই তাক সদায় মথিব লাগে॥২০॥

Verse 21

ज्ञाननेत्रं समाधाय चोद्धरेद्वह्निवत्परम् । निष्कलं निश्चलं शान्तं तद्ब्रह्माहमिति स्मृतम् ॥२१॥

সমাধিত জ্ঞান-নেত্ৰ স্থিৰ কৰি, অগ্নিৰ দৰে পৰম তত্ত্বক উদ্ভাসিত কৰি সাক্ষাৎকাৰ কৰিব লাগে। সেই পৰব্ৰহ্ম নিষ্কল, নিশ্চল আৰু শান্ত—“তদ্ ব্ৰহ্মাহং” বুলি স্মৃতি কয়॥২১॥

Verse 22

सर्वभूताधिवासं यद्भूतेषु च वसत्यपि । सर्वानुग्राहकत्वेन तदस्म्यहं वासुदेवः ॥२२॥

যি সকলো ভূতৰ অধিবাস আৰু ভূতসমূহৰ মাজতেই বাস কৰে; সকলোকে অনুগ্ৰহ কৰা স্বভাৱত—সেই মই, বাসুদেৱ॥২২॥