Adhyaya 266

Verse 1

ऋषय ऊचुः । श्रुतानि मुख्यतीर्थानि तत्क्षेत्रप्रोद्भवानि च । येषु स्नातो नरः स्म्यक्सर्व तीर्थफलं लभेत्

ঋষিসকলে ক’লে: আমি সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত উদ্ভৱ হোৱা মুখ্য তীৰ্থসমূহৰ কথা শুনিছোঁ; য’ত বিধিপূৰ্বক স্নান কৰিলে মানুহে সকলো তীৰ্থৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 2

लिंगानि च महाभाग तत्र मुख्यानि यानि च । यैर्दृष्टैर्लभ्यते श्रेयः सर्वेषां तानि नो वद

আৰু, হে মহাভাগ! তাত থকা মুখ্য লিঙ্গসমূহ কোন কোন, আমাক কোৱা—যিসকলৰ দৰ্শনে সকলো লোকৰ পৰম শ্ৰেয় লাভ হয়।

Verse 3

सूत उवाच । तत्र च मंकणाख्यं तु लिंगमस्ति सुशोभनम् । तथा सिद्धेश्वरं नाम गौतमेश्वरसंयुतम्

সূত ক’লে: “তাত মংকণ নামে এক সুদৰ্শন, দীপ্তিমান লিঙ্গ আছে। তদুপৰি সিদ্ধেশ্বৰ নামে (আৰু এটা লিঙ্গ) আছে, যি গৌতমেশ্বৰৰ সৈতে সংযুক্ত।”

Verse 4

कपालेश्वमन्यच्च चतुर्थं परिकीर्तितम् । एकैकं सर्वलिंगानां फलं यच्छत्यसंशयम् । यथोक्तविधिना सम्यग्यथोक्तं द्विजसत्तमाः

“আৰু আন এটা লিঙ্গ—কপালেশ্বৰ—চতুৰ্থ বুলি কীৰ্তিত। এই সকলো লিঙ্গৰ প্ৰতিটোৱে—নিঃসন্দেহে—সকলো লিঙ্গৰ ফল দান কৰে, যেতিয়া শাস্ত্ৰোক্ত বিধি অনুসাৰে যথাযথভাৱে পূজা কৰা হয়, হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকল!”

Verse 5

तत्र तावत्प्रवक्ष्यामि मंकणेश्वरजं फलम् । मकाराक्षरयुक्तस्य लिंगस्यात्र द्विजोत्तमाः

“এতিয়া, সেই ঠাইতেই, মই মংকণেশ্বৰজনিত ফল ক’ব। হে দ্বিজোত্তমসকল! ইয়াত এই লিঙ্গ ‘ম’ অক্ষৰৰ সৈতে যুক্ত।”

Verse 6

शिवरात्रिं समासाद्य यस्तस्य पुरुषो द्विजाः । कुर्याज्जागरणं रात्रौ निराहारः स्थितः शुचिः

“শিৱৰাত্ৰি আহিলে, হে দ্বিজসকল! যি কোনো তেওঁৰ ভক্ত, সি ৰাতি জাগৰণ কৰিব—নিৰাহাৰ হৈ, শুচি, স্থিৰ আৰু সংযত অৱস্থাত।”

Verse 7

सर्वलिंगोद्भवं चैव फलं दर्शनसंभवम् । जायते नात्र संदेह इत्युवाच हरः स्वयम्

দৰ্শনৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা ফল নিশ্চয়েই সকলো লিঙ্গৰ পৰা জন্মা ফল। ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই—এইদৰে হৰ (শিৱ) স্বয়ং কৈছিল।

Verse 8

ऋषय ऊचुः । शिवरात्रिर्महाभाग कस्मिन्काले तु सा भवेत् । विध्यानं चैव माहात्म्यं सर्वं नो विस्तराद्वद

ঋষিসকলে ক’লে: হে মহাভাগ, শিৱৰাত্ৰি কোন সময়ত হয়? আৰু ইয়াৰ বিধান আৰু মাহাত্ম্য—সকলো আমাক বিস্তাৰে কওক।

Verse 9

सूत उवाच माघस्य कृष्णपक्षे या तिथिश्चैव चतुर्दशी । तस्या रात्रिः समाख्याता शिवरात्रिसमुद्भवा

সূতে ক’লে: মাঘ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশী তিথি—তাৰ ৰাতিটোক শিৱৰাত্ৰি বুলি কোৱা হয়, যাৰ পৰা শিৱৰাত্ৰি নামে খ্যাত।

Verse 10

तस्यां सर्वेषु लिंगेषु सदा संक्रमते हरः । विशेषात्सर्वपुण्येषु ख्यातेयं मंकणेश्वरे

সেই ৰাতি হৰ (শিৱ) সদায় সকলো লিঙ্গত প্ৰৱেশ কৰে। তথাপি সকলো পুণ্যতীৰ্থৰ মাজত এই বিষয় বিশেষকৈ মংকণেশ্বৰত খ্যাত।

Verse 11

ऋषय ऊचुः । शिवरात्रिः कथं जाता केनैषा च विनिर्मिता । कस्माद्बहुफला जाता सर्वं नो विस्तराद्वद

ঋষিসকলে ক’লে: শিৱৰাত্ৰি কেনেকৈ জন্মিল আৰু কোনে ইয়াক স্থাপন কৰিলে? কিয় ই বহুফলদায়িনী হ’ল? সকলো আমাক বিস্তাৰে কওক।

Verse 12

सूत उवाच । अत्र वः कीर्तयिष्यामि पूर्ववृत्तं कथानकम् । भर्तृयज्ञस्य संवादमश्वसेनस्य भूपतेः

সূত উৱাচ: ইয়াত মই তোমালোকক এক প্ৰাচীন বৃত্তান্ত-কথা কীৰ্তন কৰিম—ভৰ্তৃযজ্ঞ আৰু ভূপাতি অশ্বসেন ৰজাৰ সংলাপ।

Verse 13

आनर्ताधिपतिः पूर्वमश्वसेन इति स्मृतः । आसीद्धर्मपरो नित्यं वेदवेदागंपारगः

পূৰ্বে আনর্তৰ অধিপতি অশ্বসেন বুলি খ্যাত আছিল। তেওঁ সদায় ধৰ্মপৰায়ণ, আৰু বেদসহ বেদাঙ্গসমূহত পাৰদৰ্শী আছিল।

Verse 14

भर्तृयज्ञः पुरा तेन इदं पृष्टः कुतूहलात् । कलिकालं समुद्वीक्ष्य वर्धमानं दिनेदिने

কৌতূহলবশত তেওঁ একদিন ভৰ্তৃযজ্ঞক এই বিষয়ে সুধিছিল, কিয়নো তেওঁ কলিযুগ দিনেদিনে বৃদ্ধি পাই থকা দেখিছিল।

Verse 15

अश्वसेन उवाच । कलिकालकृते किंचिद्व्रतं मे वद सन्मुने । स्वल्पायासं महत्पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्

অশ্বসেন উৱাচ: হে সৎমুনি, কলিযুগৰ উপযোগী কোনো ব্ৰত মোক কওক—যি স্বল্প পৰিশ্ৰমে মহাপুণ্য দান কৰে আৰু সকলো পাপ বিনাশ কৰে।

Verse 16

स्वल्पायुषः सदा मर्त्या ब्रह्मन्कृतयुगे पुरा । त्रेतायां द्वापरे चैव किमु प्राप्ते कलौ युगे

হে ব্ৰাহ্মণ, মর্ত্যলোকৰ মানুহ সদায়েই স্বল্পায়ু—পূৰ্বৰ কৃতযুগতো, ত্ৰেতা আৰু দ্বাপৰতো; তেন্তে এতিয়া কলিযুগ আহিলে কিমান অধিক!

Verse 17

तस्माद्वर्षव्रतं त्यक्त्वा किंचिदेकाह्निकं वद

সেয়ে বছৰজোৰা ব্ৰত এৰি, মোক কিবা এটা একদিনীয়া আচৰণ (ব্ৰত) কওক।

Verse 18

श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् । न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं वास्य न वा कृतम्

যি কাম কাইলৈ কৰিব লাগে, সেয়া আজি কৰক; আৰু যি অপৰাহ্ণৰ, সেয়া পূৰ্বাহ্ণতেই সম্পন্ন কৰক। কিয়নো মৃত্যু কাম কৰা হ’ল নে নহ’ল—সেইটোলৈ অপেক্ষা নকৰে।

Verse 19

तस्य तद्वचं श्रुत्वा भर्तृयज्ञ उदारधीः । अब्रवीत्सुचिरं ध्यात्वा ज्ञात्वा दिव्येन चक्षुषा

তেওঁৰ বাক্য শুনি, উদাৰবুদ্ধি ভর্তৃযজ্ঞে বহুক্ষণ ধ্যান কৰি আৰু দিব্য দৃষ্টিৰে উপলব্ধি কৰি ক’লে।

Verse 20

अस्ति राजन्व्रतं पुण्यं शिवरात्रीतिसंज्ञितम् । एकाह्निकं महाराज सर्वपातकनाशनम्

হে ৰাজন, ‘শিৱৰাত্ৰি’ নামে এটা পুণ্যময় ব্ৰত আছে। হে মহাৰাজ, ই একদিনীয়া ব্ৰত আৰু ই সকলো মহাপাপ নাশ কৰে।

Verse 21

तत्र यद्दीयते दानं हुतं जप्तं तथैव च । सर्वमक्षयतां याति रात्रि जागरणे कृते

সেই উপলক্ষে যি দান দিয়া হয়, যি হোমত আহুতি দিয়া হয়, আৰু যি জপ কৰা হয়—ৰাতি জাগৰণ কৰিলে সেয়া সকলো অক্ষয় ফলদায়ী হয়।

Verse 22

अपुत्रो लभते पुत्रानधनो धनमाप्नुयात् । स्वल्पायुर्दीर्घमायु्ष्यं शत्रूणां चैव संक्षयम्

অপুত্ৰে পুত্ৰ লাভ কৰে; ধনহীন ধন পায়। স্বল্পায়ুজন দীঘল আয়ু লাভ কৰে, আৰু শত্রুসকলৰো ক্ষয় ঘটে।

Verse 23

यंयं काममभिध्यायन्व्रतमेतत्समाचरेत् । तंतं समाप्नुयान्मर्त्यो निष्कामो मोक्षमाप्नुयात्

যি যি কামনা মনত ধৰি এই ব্ৰত আচৰে, মৰ্ত্যই সেই সেই ফল লাভ কৰে; কিন্তু নিষ্কামভাৱে কৰিলে মোক্ষ লাভ কৰে।

Verse 24

कार्पण्येनाथ वित्तेन यदि कुर्यात्प्रजागरम् । तथा वर्षकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

দীনভাৱে হওক বা ধনেৰে হওক, যদি কোনোবাই ৰাতিভৰ জাগৰণ কৰে, তেন্তে বছৰৰ সঞ্চিত পাপৰ পৰা মুক্ত হয়—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 25

यानि कान्यत्र लिंगानि स्थावराणि चराणि च । तेषु संक्रमते देवस्तस्यां रात्रौ यतो हरः

ইয়াত যিমান লিঙ্গ আছে—স্থাৱৰ হওক বা চলমান—সেই ৰাতি দেৱতা তাত প্ৰৱেশ কৰে, কিয়নো সেই ৰাতিয়েই হৰ (শিৱ) পবিত্ৰ অৱতৰণ কৰে।

Verse 26

शिवरात्रिस्ततः प्रोक्ता तेन सा हरवल्लभा । प्रार्थितः स सुरैः सर्वैर्लोकानुग्रहकाम्यया

সেয়েহে ইয়াক ‘শিৱৰাত্ৰি’ বুলি কোৱা হয়; সেই ৰাতি হৰক অতি প্ৰিয়। আৰু লোকসমূহৰ কল্যাণ কামনাৰে সকলো দেৱতাই তেঁওক প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল।

Verse 27

भगवन्कलिकालेऽस्मिन्सर्वपापसमन्विते । वर्षपापविशुद्ध्यर्थं दिनमेकं क्षितौ व्रज । येन त्वत्पूजया पूता मर्त्याः शुद्धिमवाप्नुयुः

হে ভগৱান! সকলো পাপেৰে ভৰা এই কলিযুগত, বছৰৰ পাপ শুদ্ধ কৰিবলৈ তুমি এক দিনৰ বাবে পৃথিৱীত অৱতৰণ কৰা; যাতে তোমাৰ পূজাৰে পবিত্ৰ হোৱা মৰ্ত্যলোকে শুদ্ধতা লাভ কৰে।

Verse 28

ततो दत्तं हुतं तेषामस्माकमुपतिष्ठति । यदुच्छिष्टं नरैर्दत्तं तद्वृथा जायतेऽखिलम्

তেতিয়া তেওঁলোকে দান কৰা আৰু হোমাগ্নিত অৰ্পণ কৰা বস্তু সত্যই আমাৰ (দেৱতাসকলৰ) ওচৰলৈ উপনীত হয়। কিন্তু মানুহে অশুদ্ধ অৱস্থাত যি দান কৰে, সেয়া সম্পূৰ্ণৰূপে নিষ্ফল হয়।

Verse 29

कलिकाले न चास्माकं किंचिदेवोपतिष्ठति । अशुद्धैर्मानवैर्दत्तं प्रभूतमपि शंकर

হে শংকৰ! কলিযুগত অশুদ্ধ মানুহে দিয়া দান, বহুত পৰিমাণে হলেও, আমাৰ ওচৰলৈ একোৱেই উপনীত নহয়।

Verse 30

श्रीभगवानुवाच । माघमासस्य कृष्णायां चतुर्दश्यां सुरेश्वर । अहं यास्यामि भूपृष्ठे रात्रौ नैव दिवा कलौ

শ্ৰী ভগৱানে ক’লে: হে সুৰেশ্বৰ! মাঘ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত মই পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠলৈ যাম—কলিযুগত দিনে নহয়, ৰাতিতহে।

Verse 31

लिंगेषु च समस्तेषु चलेषु स्थावरेषु च । संक्रमिष्याम्यसंदिग्धं वर्षपापविशुद्धये

বছৰৰ পাপ শুদ্ধ কৰিবলৈ মই নিঃসন্দেহে সকলো লিঙ্গত—চলমান আৰু স্থাৱৰ উভয়তে—প্ৰৱেশ কৰিম।

Verse 32

तस्यां रात्रौ हि मे पूजां यः करिष्यति मानवः । मंत्रैरेतैः सुरश्रेष्ठ विपाप्मा स भविष्यति

সেই ৰাতি যি মানুহে এই মন্ত্ৰসমূহেৰে মোৰ পূজা কৰিব, হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ, সি পাপমুক্ত হ’ব।

Verse 33

ॐ सद्योजाताय नमः । ॐ वामदेवाय नमः । ॐ घोराय नमः । ॐ तत्पुरुषाय नमः । ॐ ईशानाय नमः । एवं वक्त्राणि संपूज्य गन्धपुष्पानुलेपनैः । वस्त्रैर्दीपैश्च नैवेद्यैस्ततोऽर्घं संप्रदापयेत् । मंत्रेणानेन संपूज्य मां ध्यात्वा मनसि स्थितम्

“ওঁ সদ্যোজাতায় নমঃ। ওঁ বামদেৱায় নমঃ। ওঁ ঘোৰায় নমঃ। ওঁ তৎপুৰুষায় নমঃ। ওঁ ঈশানায় নমঃ।” এইদৰে পঞ্চবক্ত্ৰক সুগন্ধ, পুষ্প আৰু অনুলেপনেৰে সম্পূজ্য কৰি, বস্ত্ৰ, দীপ আৰু নৈবেদ্য অৰ্পণ কৰিব; তাৰ পাছত বিধিপূৰ্বক অৰ্ঘ্য প্ৰদান কৰিব। এই মন্ত্ৰেৰে পূজা কৰি, মনত স্থিত মোৰ ধ্যান কৰিব।

Verse 34

गौरीवल्लभ देवेश सर्वाद्य शशिशेखर । वर्षपापविशुद्ध्यर्थमर्घो मे प्रतिगृह्यताम्

হে গৌৰীৱল্লভ, হে দেৱেশ, হে সৰ্বাদ্য, হে শশিশেখৰ শিৱ! বছৰৰ পাপবিশুদ্ধিৰ বাবে মোৰ এই অৰ্ঘ্য কৃপা কৰি গ্ৰহণ কৰক।

Verse 35

ततः संपूजयेद्विप्रं भोजनाच्छादनादिभिः । दत्त्वाथ दक्षिणां तस्मै वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

তাৰ পাছত ভোজন, বস্ত্ৰ আদি দি এজন ব্ৰাহ্মণক সন্মান কৰিব; আৰু তাক দক্ষিণা দি ধনৰ ক্ষেত্ৰত কৃপণতা বা ছলনা পৰিহাৰ কৰিব।

Verse 36

धर्माख्यानकथाभिश्च सलास्यैस्तांडवैस्तथा

আৰু ধৰ্মাখ্যান-কথাৰ পাঠেৰে, সুললিত নৃত্যৰে, আৰু তদ্ৰূপ তাণ্ডৱ নৃত্যৰে।

Verse 37

एवं करिष्यते योऽत्र व्रतमेतत्सुरेश्वर । वर्षपापविशुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तं भविष्यति

হে দেৱেশ্বৰ! যি কোনোবাই ইয়াত এইদৰে এই ব্ৰত পালন কৰে, সেয়া বছৰৰ পাপ শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰায়শ্চিত্ত স্বৰূপ হয়।

Verse 38

तच्छ्रुत्वा त्रिदशाः सर्वे प्रणम्य शशिशेखरम् । संप्रहृष्टा नरश्रेष्ठ स्वानि स्थानानि भेजिरे

সেয়া শুনি সকলো ত্ৰিদশে শশিশেখৰ (শিৱ)ক প্ৰণাম কৰিলে। হে নৰশ্ৰেষ্ঠ! আনন্দিত হৈ তেওঁলোকে নিজৰ নিজৰ ধামলৈ উভতি গ’ল।

Verse 39

प्रेषयामासुरुर्व्यां च नारदं मुनिसत्तमम् । प्रबोधनाय लोकानां शिवरात्रिकृते सदा

আৰু তেওঁলোকে মুনিসত্তম নাৰদক পৃথিৱীলৈ প্ৰেৰণ কৰিলে, যাতে শিৱৰাত্ৰিৰ নিমিত্তে তেওঁ সদায় লোকসকলক জাগ্ৰত কৰে।

Verse 40

सोऽपि गत्वा धरापृष्ठं श्रावयामास सर्वतः । शिवरात्रेस्तु माहात्म्यं यदुक्तं शूलपाणिना

তেওঁও পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠলৈ গৈ সকলো ঠাইতে শিৱৰাত্ৰিৰ মাহাত্ম্য প্ৰচাৰ কৰিলে, যি শূলপাণি (শিৱ)য়ে কৈছিল।

Verse 41

ततः प्रभृति संजाता शिवरात्रिर्धरातले । सर्वकामप्रदा पुण्या सर्वपातकनाशिनी

সেই সময়ৰ পৰা পৃথিৱীত শিৱৰাত্ৰি প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল—পবিত্ৰ, সকলো কামনা পূৰণকাৰী আৰু সকলো পাপ নাশকাৰী।

Verse 42

अत्र वः कीर्तयिष्यामि पुरावृत्तं कथानकम् । यद्वृत्तं नैमिषारण्ये लुब्धकस्यात्र कस्यचित्

এতিয়া মই তোমালোকক এটা প্ৰাচীন কাহিনী কীৰ্তন কৰিম—নৈমিষাৰণ্যত ইয়াত কোনো এজন লুব্ধক (শিকাৰী)ৰ সৈতে যি ঘটিছিল।

Verse 43

तत्रासील्लुब्धकः कश्चिज्जातिमात्रान्न कर्मतः । व्यसेनानाभिभूतात्मा परवित्तापहारकः

তাত এজন লুব্ধক আছিল—জাতিৰে মাত্ৰ মান্য, আচৰণে নহয়; তাৰ মন দোষ-ব্যসনে আচ্ছন্ন আছিল আৰু সি পৰৰ ধন হৰণ কৰি জীৱিকা চলাইছিল।

Verse 44

न कदाचिद्व्रतं तेन न दत्तं न जपः कृतः । केवलं च हृतं वित्तं लोकानां छलसंश्रयात्

সি কেতিয়াও কোনো ব্ৰত নধৰিলে, দান নকৰিলে, জপো নকৰিলে; ছল-কপটৰ আশ্ৰয় লৈ সি কেৱল লোকৰ ধন হৰণ কৰি থাকিল।

Verse 45

कस्यचित्त्वथ कालस्य शिवरात्रिः समागता । माघमासेऽसितेपक्षे सर्वपातकनाशिनी

তাৰ পাছত কিছুকাল গ’লত শিৱৰাত্ৰি আহিল—মাঘ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষত—যি সকলো পাপ নাশিনী বুলি খ্যাত।

Verse 46

तत्रास्त्यायतनं पुण्यं देवदेवस्य शूलिनः । तत्र जागरणं रात्रौ प्रारब्धं बहुभिर्ज्जनैः

তাত দেবদেৱ শূলিন (ভগৱান শিৱ)ৰ এটা পুণ্য আয়তন আছিল; আৰু তাত বহু লোকে ৰাতিভৰ জাগৰণ আৰম্ভ কৰিছিল।

Verse 47

नारीभिर्नरशार्दूल भूषिताभिः सुभूषणैः । अथासौ चिंतयामास चोरो दृष्ट्वाथ जागरम्

হে নৰশাৰ্দূল! সুশোভিত অলংকাৰৰে ভূষিতা নাৰীসকলক লৈ জাগৰণ দেখিয়েই সেই চোৰে মনতে কুটিল কল্পনা কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 48

गच्छामि यदि कांचित्स्त्रीं भूषणैः परिभूषिताम् । निष्क्रांतां बाह्यतश्चास्य प्रासादस्याप्नुयामहम्

সেই চোৰে ক’লে—“যদি মই অলংকাৰৰে সুশোভিতা কোনো নাৰীক, এই প্ৰাসাদ/মন্দিৰৰ বাহিৰলৈ ওলাই আহোঁতে, ওচৰ পাব পাৰোঁ, তেন্তে মোৰ সুযোগ হ’ব।”

Verse 49

ततो हत्वा समादाय भूषणानि व्रजाम्यहम्

“তাৰ পাছত তাক বধ কৰি, অলংকাৰবোৰ লৈ, মই গুচি যাম।”

Verse 50

एवं निश्चित्य मनसा गतस्तस्य समीपतः । कर्णिकारं समारुह्य स्थितो गुप्तस्ततो हि सः

এনেদৰে মনতে স্থিৰ সিদ্ধান্ত কৰি সি সেই ঠাইৰ ওচৰলৈ গ’ল; কণিকাৰ গছত উঠি সি তাত গোপনে থিয় হৈ থাকিল।

Verse 51

वीक्षमाणो दिशः सर्वा नारीनिष्क्रामणोद्भवाः । चौरकर्मप्रवृत्तस्य शीतार्तस्य विशेषतः

সি সকলো দিশলৈ চাই থাকিল—প্ৰাঙ্গণৰ পৰা নাৰী ওলাই অহাৰ অপেক্ষাত; চৌৰ্যকৰ্মত লিপ্ত হৈ, বিশেষকৈ শীতত কষ্ট পাইও, সি সতৰ্ক হৈ থাকিল।

Verse 52

अल्पापि निद्रा नायाता न च नारी विनिर्गता । तस्याधस्तात्ततो लिंगमभवत्तु धरोद्भवम् । गत्वा च पत्राण्यादाय प्रचिक्षेपास्य चोपरि

তেওঁৰ অলপো নিদ্ৰা নাহিল, আৰু কোনো নাৰীও বাহিৰলৈ নোলাল। তেতিয়া তেওঁৰ তলত মাটিৰ পৰা উদ্ভূত শিৱলিঙ্গ প্ৰকাশ পালে; তেওঁ গৈ পাত লৈ আহি তাৰ ওপৰত ছটিয়ালে।

Verse 53

एतस्मिन्नेव काले तु प्रोद्गतस्तीक्ष्णदीधितिः । असतीनां च चौराणां कामिनामसुखावहः

সেই সময়তেই তীক্ষ্ণ কিৰণময় প্ৰচণ্ড সূৰ্য উদয় হ’ল—অসতী, চোৰ আৰু কামাসক্ত লোকসকলৰ বাবে দুঃখবাহক।

Verse 54

ततो नराश्च नार्यश्च जग्मुः स्वंस्वं निकेतनम् । उपचारपराः शांताः प्रणिपत्य महेश्वरम्

তাৰ পাছত নৰ-নাৰী সকলোৱে নিজৰ নিজৰ গৃহলৈ গ’ল। মনত শান্ত, উপচাৰত নিবিষ্ট হৈ, মহেশ্বৰক প্ৰণাম কৰি।

Verse 55

सोऽपि चौरो निराशश्च क्षुत्क्षामः शीतविह्वलः । अवतीर्य द्रुमात्तस्मादुपायं कंचिदाश्रितः

সেই চোৰজনো নিৰাশ, ক্ষুধাত কৃশ আৰু শীতত কঁপনি ধৰা অৱস্থাত, সেই গছৰ পৰা নামি আহি কোনো এটা উপায় আশ্ৰয় কৰিলে।

Verse 56

ततः कालेन महता पंचत्वं समपद्यत । जातो जातिस्मरः सोऽथ दशार्णाधिपतेर्गृहे

বহু সময়ৰ পাছত তেওঁ পঞ্চত্ব (মৃত্যু) লাভ কৰিলে। তাৰ পাছত তেওঁ জাতিস্মৰ হৈ পুনৰ জন্ম ল’লে—দশাৰ্ণৰ অধিপতিৰ গৃহত।

Verse 57

उपवासप्रभावेन बलादपि प्रजागरात् । शिवरात्रेस्तथा तस्य लिङ्गस्यापि प्रपूजया

উপবাসৰ প্ৰভাৱত, আৰু (বলপূৰ্বক হ’লেও) ৰাতি জাগৰণ কৰি, আৰু শিৱৰাত্ৰিত সেই লিঙ্গৰ সম্পূৰ্ণ পূজাৰে—

Verse 58

ततो राज्यं समासाद्य पितृपैतामहं महत् । कारयामास लिंगस्य प्रासादं तस्य शोभनम्

তাৰ পিছত তেওঁ মহৎ পিতৃ-পৈতামহিক ৰাজ্য লাভ কৰি, সেই লিঙ্গৰ বাবে তাত এক শোভন প্ৰাসাদ-মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰালে।

Verse 59

वर्षेवर्षे समाश्रित्य शिवरात्रौ प्रजागरात् । उपवासपरोभूत्वा गीतवादित्रनिःस्वनैः

বছৰে বছৰে, শিৱৰাত্ৰিত তেওঁ ৰাতি জাগৰণ পালন কৰিছিল—উপবাসত নিবিষ্ট হৈ—আৰু গীত-বাদ্যৰ ধ্বনিত মুখৰিত হৈ।

Verse 60

धर्माख्यानकथाभिश्च गीतध्वनिभिरेव च । पूर्वोक्तमंत्रैः संपूज्य अर्घं दत्त्वा विधानतः । संतर्प्य ब्राह्मणान्कामैर्जगाम निलयं निजम्

ধৰ্ম-আখ্যানৰ কাহিনী আৰু ভক্তিগীতৰ ধ্বনিৰে, পূৰ্বোক্ত মন্ত্ৰসমূহেৰে সম্পূৰ্ণ পূজা কৰি, বিধি অনুসাৰে অৰ্ঘ্য অৰ্পণ কৰিলে। তাৰ পিছত ইচ্ছিত দান-ভোজনেৰে ব্ৰাহ্মণসকলক সন্তুষ্ট কৰি, তেওঁ নিজ নিলয়লৈ উভতি গ’ল।

Verse 61

कस्यचित्त्वथ कालस्य शिवरात्रौ समागताः । प्रासादे तत्र मुनयः प्राप्ता शाण्डिल्यपूर्वकाः

পিছত কোনো এক সময়ত, শিৱৰাত্ৰিত, সেই প্ৰাসাদ-মন্দিৰলৈ মুনিসকল আহিল—তেওঁলোকৰ মাজত অগ্ৰগণ্য আছিল শাণ্ডিল্য।

Verse 62

शांडिल्योऽथ भरद्वाजो यवक्रीतोऽथ गालवः । पुलस्त्यः पुलहो गार्ग्यस्तथान्ये बहवो नृप

শাণ্ডিল্য, ভৰদ্বাজ, যৱক্ৰীতা আৰু গালৱ; পুলস্ত্য, পুলহ আৰু গাৰ্গ্য—আৰু আন বহু ঋষিও, হে ৰাজন।

Verse 63

सोऽपि राजा बृहत्सेनो दशार्णाधिपतेः सुतः । संप्राप्तो जागरं कर्तुं तस्य लिंगस्य चाग्रतः

সেই ৰজাও—বৃহৎসেন, দশাৰ্ণাধিপতিৰ পুত্ৰ—সেই শিৱলিঙ্গৰ সন্মুখত জাগৰণ পালন কৰিবলৈ সংকল্প কৰি তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 64

पूजयित्वा ततो देवं प्रणिपत्य मुनीश्वरान् । उपविष्टस्तस्य चाग्रे ह्यनुज्ञातो द्विजोत्तमैः

তাৰ পাছত তেওঁ দেৱতাক পূজা কৰি, মুনীশ্বৰসকলক প্ৰণাম কৰিলে; আৰু দ্বিজোত্তমসকলৰ অনুমতি পাই, তেওঁৰ সন্মুখত বহিল।

Verse 65

ततस्तस्याग्रतश्चक्रुः कथास्ते बहुधा नृप । राजर्षीणामतीतानां ब्रह्मर्षीणां विशेषतः

তাৰ পাছত, হে ৰাজন, তেওঁলোকেই তেওঁৰ সন্মুখত নানা ধৰণৰ ধৰ্মকথা কৰিলে—প্ৰাচীন ৰাজর্ষিসকল আৰু বিশেষকৈ মহা ব্ৰহ্মর্ষিসকলৰ বিষয়ে।

Verse 66

अथ कस्मिन्कथांते स तैः पृष्टो ब्रह्मवादिभिः । कौतुकाविष्टचित्तैश्च विस्मयोत्फुल्ललोचनैः

তাৰ পাছত, এক কাহিনীৰ অন্তত, ব্ৰহ্মবাদীসকলে তেওঁক সুধিলে—যিসকলৰ মন কৌতূহলে আৱিষ্ট আৰু বিস্ময়ে চকু উজ্জ্বল হৈছিল।

Verse 67

राजन्पृच्छामहे सर्वे वयं कौतूहलान्विताः । यदि ब्रवीषि नः सत्यं देवतायतने स्थितः

হে ৰাজন, কৌতূহলে পৰিপূৰ্ণ আমি সকলোৱে আপোনাক সুধিছোঁ; যদি আপুনি দেৱতাৰ মন্দিৰ-ধামত অৱস্থিত হৈ আমাক সত্য ক’ব—

Verse 68

राजोवाच । यदि ज्ञास्यामि विप्रेंद्राः कथयिष्याम्यसंशयम् । देवस्याग्रे च संपृष्टः सत्येनात्मानमालभे

ৰাজাই ক’লে: হে বিপ্ৰেন্দ্ৰসকল, যদি মই জানো তেন্তে নিঃসন্দেহে ক’ম। আৰু দেৱতাৰ সন্মুখত সুধা হ’লে, মই সত্যৰ দ্বাৰা নিজকে বদ্ধ কৰোঁ।

Verse 69

ऋषय ऊचुः । पुष्कलानि परित्यज्य कस्माद्दानान्यनेकशः । जागरं कर्तुकामोऽत्र स्वदेशादुपतिष्ठसि

ঋষিসকলে ক’লে: প্ৰচুৰ দান আৰু নানাবিধ দান-ধৰ্ম ত্যাগ কৰি, কিয় তুমি নিজৰ দেশৰ পৰা ইয়ালৈ আহিছা, ইয়াত জাগৰণ কৰিবলৈ ইচ্ছুক হৈ?

Verse 70

वर्षेवर्षे सदा प्राप्ते नूनं त्वं वेत्सि कारणम् । रहस्यं यदि ते न स्यात्तद्ब्रवीहि नराधिप

বছৰে বছৰে সদায় তুমি ইয়ালৈ আহা; নিশ্চয় তুমি কাৰণ জানো। যদি ই তোমাৰ বাবে গোপন নহয়, তেন্তে কোৱা, হে নৰাধিপ।

Verse 71

सूत उवाच । सवैलक्ष्यं स्मितं कृत्वा ततः प्राह स दुर्मनाः । रहस्यं परमं ह्येतदवाच्यं हि द्विजोत्तमाः

সূতে ক’লে: লাজমিশ্ৰিত হাঁহি কৰি, তাৰ পাছত বিষণ্ণ ৰজাই ক’লে— “ই পৰম গোপন কথা; হে দ্বিজোত্তমসকল, ক’বলৈও কঠিন।”

Verse 72

तथापि च वदिष्यामि पृष्टो देवाग्रतो यतः

তথাপি মই ক’ম, কিয়নো দেৱৰ সন্মুখতে মোক সোধা হৈছে।

Verse 73

ततः स कथयामास पूर्वदेहसमुद्भवम् । मलिम्लुचस्ततो नूनं शिवरात्रिसमुद्भवम्

তাৰ পাছত সি পূৰ্বদেহৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা কথা ক’লে—নিশ্চয় সেই মলিম্লুচ অৱস্থা শিৱৰাত্ৰিৰ বিধিৰ সৈতে জড়িত হৈ উদ্ভৱ হৈছিল।

Verse 74

चौर्यभावेन देवस्य पूजनं जागरस्तथा । उपवासं विना तेन शिवरात्रौ पुरा कृतम्

পূৰ্বে শিৱৰাত্ৰীত সি চোৰ-ভাব লৈ দেৱৰ পূজা আৰু জাগৰণ কৰিছিল, কিন্তু উপবাস নকৰাকৈ।

Verse 75

जातिस्मरणसंयुक्तं जन्मजातं यथातथम् । ततस्ते मुनयः सर्वे साधुवादान्पृथग्विधान्

জন্মস্মৰণে যুক্ত হৈ সি জন্মৰ পৰা আগবঢ়া সকলো কথা যেনেকৈ ঘটিছিল তেনেকৈ ক’লে; তাৰ পাছত সেই সকলো মুনিয়ে পৃথক পৃথক সাধুবাদ আৰু আশীৰ্বাদ দিলে।

Verse 76

नृपोत्तमस्य राजर्षेर्दत्त्वाशीर्भिः समन्वितान् । रात्रौ जागरणं कृत्वा प्रजग्मुस्ते निजाश्रमान्

সেই উত্তম নৃপ, ৰাজর্ষিক আশীৰ্বাদ দান কৰি, ৰাতি জাগৰণ সম্পন্ন কৰি, তেওঁলোকে নিজৰ নিজৰ আশ্ৰমলৈ গ’ল।

Verse 77

सोऽपि राजासमभ्यर्च्य तं देवं तान्द्विजोत्तमान् । जगाम स्वपुरं पश्चात्कृत्वा रात्रौ प्रजागरम्

সেই ৰজাইও সেই দেৱতা আৰু শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণসকলক বিধিপূৰ্বক পূজা-সন্মান কৰি, ৰাতি জাগৰণ কৰি পাছত নিজৰ নগৰলৈ উভতি গ’ল।

Verse 78

भर्तृयज्ञ उवाच । शिवरात्रिः समुत्पन्ना एवं भूमितले नृप । एवंविधं च माहात्म्यं तस्यास्ते परिकीर्तितम्

ভৰ্তৃযজ্ঞ ক’লে: “হে নৃপ, এইদৰে পৃথিৱীত শিৱৰাত্ৰিৰ উদ্ভৱ হ’ল; আৰু তাৰ এইধৰণৰ মাহাত্ম্য তোমাক কীৰ্তন কৰি কোৱা হ’ল।”

Verse 79

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्या स नृपसत्तम । कलिकाले विशेषेण य इच्छेद्भूतिमात्मनः

সেয়েহে, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, সৰ্বপ্ৰযত্নে এই ব্ৰত পালন কৰা উচিত—বিশেষকৈ কলিযুগত—যি কোনোবাই নিজৰ মঙ্গল আৰু সমৃদ্ধি কামনা কৰে।

Verse 80

एषा कृता दिलीपेन नलेन नहुषेण च । मान्धात्रा धुंधुमारेण सगरेण युयुत्सुना

এই (শিৱৰাত্ৰি-ব্ৰত) দিলীপে, নলে আৰু নহুষে পালন কৰিছিল; মান্ধাতৃয়ে, ধুন্ধুমাৰে, সগৰে আৰু যুযুৎসুৱেও পালন কৰিছিল।

Verse 81

तथान्यैश्च विशेषेण सम्यक्छ्रद्धासमन्वितैः । प्राप्ताश्च हृद्गताः कामा ये दिव्या ये च मानुषाः

তদ্ৰূপে আন বহুতোও—বিশেষকৈ যিসকল যথাৰ্থ শ্ৰদ্ধাৰে যুক্ত—হৃদয়ত থকা কামনা লাভ কৰিলে, সেয়া দিৱ্য হওক বা মানৱীয়।

Verse 82

तथा चैव तु सावित्र्या श्रिया देव्या तु सीतया । अरुंधत्या सरस्वत्या मेनया रंभया तथा

তদ্ৰূপে সাৱিত্ৰী, দেৱী শ্ৰী আৰু সীতাইও এই বিধি পালন কৰিলে; অৰুন্ধতী, সৰস্বতী, মেনা আৰু ৰম্ভাইও তেনেদৰে।

Verse 83

इंद्राण्याथ दृषद्वत्या स्वधया स्वाहया तथा । रत्या प्रीत्या प्रभावत्या गायत्र्या च नृपोत्तम । सर्वाः प्राप्ताः प्रियान्कामानतिसौभाग्यसंयुतान्

তাৰ পাছত ইন্দ্ৰাণী, দৃষদ্বতী, স্বধা আৰু স্বাহা; লগতে ৰতী, প্ৰীতি, প্ৰভাৱতী আৰু গায়ত্ৰী—হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ—সকলোৱে অতি সৌভাগ্যসহ নিজৰ প্ৰিয় কামনা লাভ কৰিলে।

Verse 84

यश्चैतां पठते व्युष्टिं भावेन शिवसंनिधौ । दिनजात्पातकात्सोऽपि मुच्यते नात्र संशयः

আৰু যি কোনো ব্যক্তি ভক্তিভাৱে শিৱৰ সান্নিধ্যত প্ৰভাতবেলাত এই পাঠ পঢ়ে, সি এক দিনত হোৱা পাপৰ পৰাও মুক্ত হয়; ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 85

नास्ति गंगासमं तीर्थं नास्ति देवो हरोपमः । शिवरात्रेः परं नास्ति तपः सत्यं मयोदितम्

গঙ্গাৰ সমান কোনো তীৰ্থ নাই; হৰ (শিৱ) সদৃশ কোনো দেৱতা নাই। আৰু শিৱৰাত্ৰিৰ ওপৰত কোনো তপস্যা নাই—এই সত্য মই ঘোষণা কৰিলোঁ।

Verse 86

सर्वरत्नमयो मेरुः सर्वाश्चर्यमयं तपः । सर्वधर्ममयी राजञ्छिवरात्रिः प्रकीर्तिताः

মেৰু পৰ্বতক সৰ্বৰত্নময় বুলি কোৱা হয়; তপস্যাক সৰ্ব আশ্চৰ্যৰে পূৰ্ণ বুলি কোৱা হয়। তেনেদৰে, হে ৰাজন, শিৱৰাত্ৰিক সৰ্বধৰ্মময় বুলি প্ৰখ্যাত কৰা হৈছে।

Verse 87

गरुडः पक्षिणां यद्वन्नदीनां सागरो यथा । प्रधानः सर्वधर्माणां शिवरात्रिस्तथोत्तमा

যেনেকৈ পক্ষীৰ মাজত গৰুড় শ্ৰেষ্ঠ আৰু নদীৰ মাজত সাগৰ প্ৰধান, তেনেকৈ সকলো ধৰ্মৰ মাজত শিৱৰাত্ৰি সৰ্বোত্তম আৰু মুখ্য।

Verse 266

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शिवारात्रिमाहात्म्यवर्णनं नाम षट्षष्ट्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশি হাজাৰ শ্লোকযুক্ত সংহিতাত, ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰমাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত ‘শিৱৰাত্ৰি-মাহাত্ম্য বৰ্ণনা’ নামৰ অধ্যায়—অধ্যায় ২৬৬—সমাপ্ত হ’ল।