Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 38

Devanagari script

तच्छ्रुत्वा त्रिदशाः सर्वे प्रणम्य शशिशेखरम् । संप्रहृष्टा नरश्रेष्ठ स्वानि स्थानानि भेजिरे

Transliteration

tacchrutvā tridaśāḥ sarve praṇamya śaśiśekharam | saṃprahṛṣṭā naraśreṣṭha svāni sthānāni bhejire

Translation

সেয়া শুনি সকলো ত্ৰিদশে শশিশেখৰ (শিৱ)ক প্ৰণাম কৰিলে। হে নৰশ্ৰেষ্ঠ! আনন্দিত হৈ তেওঁলোকে নিজৰ নিজৰ ধামলৈ উভতি গ’ল।

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचनम्; ‘that (speech/statement)’

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund) — ‘having heard’

• त्रिदशाः: the gods
• त्रिदशाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), बहुवचनम्

• सर्वे: all
• सर्वे: Qualifier (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (त्रिदशाः)

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु) उपसर्गः प्र
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund) — ‘having bowed’

• शशि: moon
• शशि: Qualifier (Upapada/उपपद)
• Type: Noun
• Root: शशि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• शेखरम्: crest/diadem-bearer
• शेखरम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शेखर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचनम्

• शशिशेखरम्: Śiva (moon-crested one)
• शशिशेखरम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शशि + शेखर (प्रातिपदिकानि)
• Form: बहुव्रीहि = ‘यस्य शशिः शेखरः सः’ (one whose crest is the moon); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्; शिवस्य नाम

• संप्रहृष्टाः: delighted
• संप्रहृष्टाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र + हृष् (धातु) उपसर्गः सम्; प्रहृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘प्रहृष्ट’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (त्रिदशाः)

• नरश्रेष्ठ: O best of men
• नरश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर + श्रेष्ठ (प्रातिपदिकानि)
• Form: कर्मधारय/तत्पुरुष (रूढि) = ‘श्रेष्ठो नरः’; पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचनम्

• स्वानि: their own
• स्वानि: Qualifier (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), बहुवचनम्; विशेषणम् (स्थानानि)

• स्थानानि: places/abodes
• स्थानानि: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), बहुवचनम्

• भेजिरे: resorted to/returned to
• भेजिरे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भज् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्ष), प्रथमपुरुषः (3rd), बहुवचनम्; आत्मनेपदम्

Speaker

Narrator (deduced; addressing a human listener ‘naraśreṣṭha’)

Skanda Dialogue

Listener: Sages (typical frame; not explicit)

Visual Art Cues

Scene: A celestial assembly: devas with folded hands bowing to Śiva as Śaśiśekhara, moon adorning his matted hair; their faces bright with joy as they depart to their abodes.

Characters & Entities

• Tridaśa (Devas)
• Śiva (Śaśiśekhara)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the gods revere Śiva and affirm the authority of his vow-teachings; humility before the divine is exemplary.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is named; the verse concludes a divine assembly episode within the chapter’s setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it narrates the devas’ response—bowing to Śiva after hearing the teaching.