Adhyaya 210

Verse 1

विश्वामित्र उवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य देवर्षेर्नारदस्य च । सिद्धसेनो महीपालः प्राप्य तं योगमुत्तमम्

বিশ্বামিত্ৰে ক’লে: দেৱর্ষি নাৰদৰ সেই বাক্য শুনি, মহীপাল সিদ্ধসেনে সেই উত্তম যোগ (আধ্যাত্মিক সাধনা) লাভ কৰিলে।

Verse 2

माधवे मासि संप्राप्ते अष्टम्यां सूर्यवासरे । सूर्योदये तु संप्राप्ते यावत्स्नात्वाऽर्चयेद्रविम्

মাধৱ (বৈশাখ) মাহ উপস্থিত হ’লে—অষ্টমী তিথি, ৰবিবাৰে—সূৰ্যোদয়ত স্নান কৰি বিধিমতে যিমান সময় নিৰ্দিষ্ট, তিমান সময় ৰবি-দেৱৰ পূজা কৰিব লাগে।

Verse 3

तावत्कुष्ठविनिर्मुक्तः सहसा समपद्यत । ततो दिव्यवपुर्भूत्वा सन्तोषं परमं गतः

সেই মুহূর্ততেই তেওঁ হঠাতে কুষ্ঠৰোগৰ পৰা মুক্ত হ’ল। তাৰ পাছত দিৱ্য দীপ্তিময় দেহ ধাৰণ কৰি পৰম সন্তোষ লাভ কৰিলে।

Verse 4

प्रायश्चित्तं ततश्चक्रे तांबूलस्य च भक्षणम् । अज्ञानेन कृतं यच्च चूर्णपत्रसमन्वितम्

তাৰ পাছত তেওঁ তাম্বূল চিবোৱাৰ কৰ্মৰ বাবে প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিলে—যি অজ্ঞাতে চূৰ্ণ-দ্ৰব্য আৰু পাতসহ গ্ৰহণ কৰা হৈছিল।

Verse 5

ततश्च परमां लक्ष्मीं संप्राप्तः स महीपतिः । पितृपैतामहं राज्यं स प्रचक्रे यथा पुरा

তাৰ পাছত সেই ৰজাই পৰম লক্ষ্মী—সৰ্বোচ্চ সমৃদ্ধি—লাভ কৰিলে। আৰু আগৰ দৰে পিতৃ-পৈতামহিক ৰাজ্যত পুনৰ শাসন চলালে।

Verse 6

एतत्ते सर्वमाख्यातं शंखतीर्थसमुद्भवम् । माहात्म्यं पार्थिवश्रेष्ठ किं भूयः श्रोतुमि च्छसि

শঙ্খতীৰ্থৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এই সকলো মাহাত্ম্য মই তোমাক ক’লোঁ। হে পাৰ্থিৱশ্ৰেষ্ঠ, আৰু কি শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰিছা?

Verse 7

आनर्त उवाच । अत्याश्चर्यमिदं ब्रह्मन्यत्त्वया परिकीर्तितम् । यल्लक्ष्मीस्तस्य सन्नष्टा चूर्णपत्रस्य भक्षणात्

আনর্ত ক’লে: হে ব্ৰাহ্মণ! আপুনি যি বৰ্ণনা কৰিলে সেয়া অতি আশ্চৰ্য—চূৰ্ণ কৰা পাতৰ মিশ্ৰণ চোবাই খোৱাৰ ফলত তাৰ লক্ষ্মী (সমৃদ্ধি) বিনষ্ট হ’ল।

Verse 8

कीदृक्तेन कृतं तस्य प्रायश्चित्तं विशुद्धय्रे । कीदृक्तेन कृतं तच्च निजराज्यं यथा पुरा

শুদ্ধিৰ বাবে তাৰ প্ৰায়শ্চিত্ত কেনেকৈ সম্পন্ন কৰা হৈছিল? আৰু কোন উপায়ে সি আগৰ দৰে নিজৰ ৰাজ্য পুনৰ লাভ কৰিলে?

Verse 9

विश्वामित्र उवाच । एषा पुण्यतमा मेध्या नागवल्ली नराधिप । अयथावत्कृता वक्त्रे बहून्दोषान्प्रयच्छति । तस्माद्यत्नेन संभक्ष्या दत्त्वा चैव स्वशक्तितः

বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: হে নৰাধিপ! এই নাগৱল্লী অতি পুণ্যময় আৰু পবিত্ৰকাৰী। যদি ঠিকমতে প্ৰস্তুত নকৰাকৈ মুখত দিয়া হয়, তেন্তে বহু দোষ জন্মায়। সেয়ে যত্নে চোবাই খোৱা উচিত, আৰু নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে দানো দিয়া উচিত।

Verse 10

आनर्त उवाच । नागवल्ली कथं जाता कस्माद्दोषो महान्स्मृतः । अयथावद्भक्षणाच्च तन्मे वक्तुमिहार्हसि

আনর্ত ক’লে: নাগৱল্লী কেনেকৈ উৎপন্ন হ’ল, আৰু ইয়াক অযথাৱৎ ভক্ষণ কৰিলে কিয় মহাদোষ বুলি কোৱা হয়? সেই কথা মোক ইয়াত ক’বলৈ অনুগ্ৰহ কৰক।

Verse 11

विश्वामित्र उवाच । प्रश्नभारो महानेष त्वया मे परिकीर्तितः । तथापि च वदिष्यामि यदि ते कौतुकं नृप । यस्मात्सञ्जायते दोषश्चूर्णपत्रस्य भक्षणात्

বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: তুমি মোৰ আগত প্ৰশ্নৰ এক বৃহৎ ভাৰ উত্থাপন কৰিলা। তথাপি, হে নৃপ, যদি তোমাৰ কৌতূহল থাকে, তেন্তে মই ক’ম—চূৰ্ণ-পাত ভক্ষণ কৰাৰ পৰা কিয় দোষ জন্মায়।

Verse 12

अमृतार्थं पुरा देवैर्मथितः कलशोदधिः । मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम्

অমৃত লাভৰ নিমিত্তে প্ৰাচীন কালত দেৱতাসকলে কলশ-সমুদ্ৰ মথিলে; মন্দৰ পৰ্বতক মথনী কৰি, বাসুকীক ৰজ্জু কৰি ল’লে।

Verse 13

मुखदेशे बलिर्लग्नः पुच्छदेशेऽखिलाः सुराः । वासुदेवमतेनैव सन्दधाराथ कच्छपः

মুখ-প্ৰান্তত বলি স্থাপন হ’ল, আৰু পুচ্ছ-প্ৰান্তত সকলো সুৰগণ; বাসুদেৱৰ উপদেশ অনুসৰি কচ্ছপে ভাৰ সহি দৃঢ়ভাৱে ধাৰণ কৰিলে।

Verse 14

मन्दरे भ्रममाणे तु प्रागेव नृपसत्तम । आनर्त सहसा जातं रत्नत्रितयमेव च

হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! মন্দৰ ঘূৰি থাকোঁতেই, আৰম্ভণিতেই হঠাতে আনর্ত আৰু ৰত্নৰ ত্ৰয়ী উদ্ভৱ হ’ল।

Verse 15

नीलांबरधरः कृष्णः पुरुषो वक्रनासिकः । कृष्णदन्तः स्थूलशिरा दीर्घग्रीवो महोदरः । शूर्पाकारांघ्रिरेवाऽसौ चिपिटाक्षो भयावहः

নীল বস্ত্ৰধাৰী এক কৃষ্ণ পুৰুষ প্ৰকাশ পালে—বেঁকা নাক, ক’লা দাঁত, ডাঙৰ মূৰ, দীঘল ডিঙি আৰু বৃহৎ উদৰ; কোৰৰ দৰে ভৰি, চেপেটা-বিকৃত চকু—ভয়ংকৰ দৰ্শন।

Verse 16

तथा तद्रूपिणी तस्य कुभार्या राक्षसी यथा । शिशुनांगुलिलग्नेन गर्भश्रमपरायणा

তদ্ৰূপেই তাৰ ৰূপৰ সৈতে মিল থকা এক ৰাক্ষসী—তাৰ কুভাৰ্যা—প্ৰকাশ পালে; গৰ্ভধাৰণৰ ক্লেশত ক্লান্ত, আৰু এটা শিশু তাৰ আঙুলিত আঁকোৱালি ধৰি আছিল।

Verse 17

ततो देवगणाः सर्वे दानवाश्च विशेषतः । मन्थानं तत्परित्यज्य तान्ग्रहीतुं प्रधाविताः

তেতিয়া সকলো দেৱগণ—বিশেষকৈ দানৱসকল—মন্থন ত্যাগ কৰি তেওঁলোকক ধৰিবলৈ দৌৰি আগবাঢ়িল।

Verse 18

अथ तान्विकृतान्दृष्ट्वा सर्वे शंकासमन्विताः । जगृहुर्नैव राजेंद्र जहसुश्च परस्परम्

কিন্তু সেই বিকৃত ৰূপ দেখি সকলেই সন্দেহে ভৰি উঠিল; হে ৰাজেন্দ্ৰ, তেওঁলোকে ধৰা নাছিল আৰু পৰস্পৰে হাঁহিল।

Verse 19

अथोवाच बलिर्दैत्यः कृतांजलिपुटः स्थितः । ब्रह्माऽदि यल्लभेत्सर्वं यत्पुरस्तात्प्रजायते

তেতিয়া দৈত্য বালিয়ে অঞ্জলি জোৰি থিয় হৈ ক’লে: “ব্ৰহ্মা আদি যি প্ৰথমে আগত জন্মে, সেই সকলো তেওঁলোকেই লাভ কৰক।”

Verse 20

रत्नत्रितयमेतद्धि तस्माद्गृह्णातु पद्मजः । येन सिद्धिर्भवेदस्मिन्मन्थने कस्य चाऽर्पणात्

“ইয়াত ৰত্নৰ ত্ৰয়ী আছে; সেয়ে পদ্মজ (ব্ৰহ্মা) ইহা গ্ৰহণ কৰক—যাৰ গ্ৰহণ আৰু অৰ্পণে এই মন্থনত সিদ্ধি হ’ব, যাকেই ইহা প্ৰাপ্য।”

Verse 21

तद्वाक्यं विष्णुना तस्य शंसितं शंकरेण तु । इंद्राद्यैश्च सुरैः सर्वैर्दानवैश्च विशेषतः

তেওঁৰ সেই বাক্য বিষ্ণুৱে আৰু শংকৰে অনুমোদন কৰিলে; ইন্দ্ৰ আদি সকলো দেৱে, আৰু বিশেষকৈ দানৱসকলেও।

Verse 22

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा जग्राह त्रितयं च तत् । दाक्षिण्यात्सर्वदेवानामनिच्छन्नपि पार्थिव । ममन्थुः सागरं राजन्पुनस्ते यत्नमाश्रिताः

ইতিমধ্যে ব্ৰহ্মাই সেই ত্ৰয়ী গ্ৰহণ কৰিলে; সকলো দেৱতাৰ মঙ্গলৰ বাবে, অনিচ্ছা থাকিলেও, হে ৰাজন। তাৰ পাছত, হে নৃপ, তেওঁলোকে পুনৰ যত্ন ধৰি সাগৰ মথন কৰিলে।

Verse 23

ततश्च वारुणी जाता दिव्यगन्धसमन्विता । बलिना संगृहीता सा प्रत्यक्षं बलविद्विषः

তাৰ পাছত দিব্য সুগন্ধে বিভূষিতা বাৰুণী উদ্ভৱ হ’ল। বালিয়ে তাই গ্ৰহণ কৰিলে—বালিৰ বৈৰী প্ৰভুৰ সন্মুখতেই স্পষ্টভাৱে।

Verse 24

आवर्ते चापरे जाते निष्क्रांतः कौस्तुभो मणिः । स गृहीतो महाराज विष्णुना प्रभविष्णुना

আন এটা ঘূৰ্ণাবর্ত উঠোঁতেই কৌস্তুভ মণি ওলাই আহিল। হে মহাৰাজ, সেই মণি পৰম পৰাক্ৰমী বিষ্ণুৱে গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 25

अथापरे स्थिते तत्र महावर्ते निशापतिः । सञ्जातः स वृषांकेन संगृहीतश्च तत्क्षणात्

তাৰ পাছত তাত আন এটা মহাঘূৰ্ণাবর্ত হোৱাত নিশাপতি চন্দ্ৰ উদ্ভৱ হ’ল। তেওঁক বৃষাঙ্ক (শিৱ) এ তৎক্ষণাৎ গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 26

पारिजातस्ततो जातो दिव्यगन्धसमन्वितः । स गृहीत्वा सुरैः सर्वैः स्थापितो नंदने वने

তাৰ পাছত দিব্য সুগন্ধে পৰিপূৰ্ণ পাৰিজাত বৃক্ষ উদ্ভৱ হ’ল। সকলো সুৰে তাক লৈ নন্দন বনত স্থাপন কৰিলে।

Verse 27

तस्यानंतरमेवाथ सुरभी वत्ससंयुता । निष्क्रांता व्योममार्गेण गोलोकं समवस्थिता

তাৰ পাছতেই সুৰভী নিজৰ বাছুৰসহ প্ৰকট হ’ল; আকাশ-মাৰ্গে গমন কৰি গ’লোকত স্থিতি লাভ কৰিলে।

Verse 28

ततो धन्वंतरिर्जातो बिभ्रद्धस्ते कमंडलुम् । संपूर्णममृतेनैव स देवैर्दानवैनृप

তাৰ পাছত ধন্বন্তৰি প্ৰকট হ’ল, হাতত কমণ্ডলু ধৰি, যি সম্পূৰ্ণ অমৃতৰে ভৰা আছিল; হে নৃপ, দেৱ আৰু দানৱে তৎক্ষণাৎ তাক সন্মুখীন কৰিলে।

Verse 29

गृहीतो युगपत्क्रुद्धैः परस्परजिगीषया । देवानां हस्तगो वैद्यो दैत्यानां च कमण्डलुः

তেতিয়া ক্ৰোধে উন্মত্ত দুয়োটা পক্ষ একেলগে, পৰস্পৰক জয় কৰাৰ বাসনাৰে, ধৰি পেলালে; বৈদ্য ধন্বন্তৰি দেৱৰ হাতত, আৰু কমণ্ডলু দৈত্যৰ হাতত পৰিল।

Verse 30

ततस्तं लोभसंयुक्ता ममंथुः सागरं नृप । पद्महस्तात्र संजाता ततो लक्ष्मीः सितांबरा

তাৰ পাছত লোভে সংযুক্ত হৈ, হে নৃপ, তেওঁলোকে সেই সাগৰ পুনৰ মথিলে; তাতে পদ্মহস্তা, শ্বেতবস্ত্ৰধাৰিণী লক্ষ্মী প্ৰকট হ’ল।

Verse 31

स्वयमेव वृतो विष्णुस्तया पार्थिवसत्तम । मथ्यमाने ततोतीव समुद्रे देवदानवैः

তাই নিজেই বিষ্ণুক বৰি ল’লে, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ; যেতিয়া দেৱ আৰু দানৱে সাগৰক অতি তীব্ৰভাৱে মথি আছিল।

Verse 32

कालकूटं समुत्पन्नं येन सर्वे सुरासुराः । संप्राप्ताः परमं कष्टं प्रभग्नाश्च दिशो दश

তেতিয়া কালকূট বিষ উদ্ভৱ হ’ল; তাৰ দ্বাৰা দেৱ-অসুৰ সকলেই পৰম দুখত পৰিল, আৰু দশ দিশা ব্যাকুল হৈ উঠিল।

Verse 33

तं दृष्ट्वा भगवाञ्छंभुस्तीव्रं तीवपराक्रमः । भक्षयामास राजेंद्र नीलकण्ठस्ततोऽभवत्

সেই ভয়ংকৰ বিষ দেখি ভগৱান শম্ভুৱে—অতিশয় পৰাক্ৰমী—হে ৰাজেন্দ্ৰ, তাক গিলি পেলালে; সেই কৰ্মৰ ফলত তেওঁ নীলকণ্ঠ, নীলা-কণ্ঠধাৰী প্ৰভু নামে খ্যাত হ’ল।

Verse 34

अथ संत्यज्य मंथानं मंदरं वासुकिं तथा । अमृतार्थेऽभवद्युद्धं दैत्यानां विबुधैः सह

তাৰ পাছত মথনৰ উপকৰণ—মন্দৰ পৰ্বত আৰু বাসুকীকো—এৰি, অমৃতৰ আকাঙ্ক্ষাত দৈত্যসকলৰ সৈতে দেৱসকলৰ যুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল।

Verse 35

अथ स्त्रीरूपमाधाय विष्णुर्दैत्यानुवाच तान् । ततो हृष्टो बलिस्तस्यै दत्त्वा पीयूषमेव तत्

তাৰ পাছত বিষ্ণুৱে স্ত্ৰী-ৰূপ ধৰি সেই দৈত্যসকলক সম্বোধন কৰিলে; তেতিয়া বলি আনন্দিত হৈ তাইক সেই পীয়ূষ—অমৃত—দিলে।

Verse 36

विश्वासं परमं गत्वा युद्धं चक्रे सुरैः सह । ततो विष्णुः परित्यज्य स्त्रीरूपं पुरुषाकृतिः

সম্পূৰ্ণ বিশ্বাস লাভ কৰি তেওঁ দেৱসকলৰ সৈতে মিলি যুদ্ধ কৰিলে; তাৰ পাছত বিষ্ণুৱে স্ত্ৰী-ৰূপ ত্যাগ কৰি পুনৰ পুৰুষ-আকৃতি ধাৰণ কৰিলে।

Verse 37

तदेवामृतमादाय ययौ यत्र दिवौकसः । अब्रवीत्तान्सुहृष्टात्मा पिवध्वममृतं सुराः

সেই অমৃত লৈ তেওঁ দেৱলোকত গ’ল। আনন্দিত চিত্তে ক’লে— “হে দেৱগণ, অমৃত পান কৰক।”

Verse 38

येनामरत्वमासाद्य व्यापादयत दानवान् । ते तथेति प्रतिज्ञाय पपुः पीयूषमुत्तमम्

যাৰ দ্বাৰা অমৰত্ব লাভ কৰি দানৱসকলক বিনাশ কৰিব—এই বুলি তেওঁলোকে ‘তথাস্তु’ বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি উত্তম পীয়ূষ পান কৰিলে।

Verse 39

अमराश्च ततो जाता जघ्नुः संख्ये महासुरान्

তাৰ পাছত তেওঁলোকে অমৰ হৈ যুদ্ধত মহা অসুৰসকলক বধ কৰিলে।

Verse 40

तेषां पानविधौ तत्र वर्तमाने महीपते । राहुर्विबुधरूपेण पपौ पीयूषमुत्सुकः

হে ভূমিপতি! তাত পানবিধি চলি থাকোঁতে, ৰাহুৱে দেৱৰূপ ধৰি উৎসুক হৈ পীয়ূষ পান কৰিলে।

Verse 41

स लक्षितो महादैत्यश्चंद्रार्काभ्यां च तत्क्षणात् । निवेदितो हरे राजन्नायं देवो महासुरः

সেই মহাদৈত্যক চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যই তৎক্ষণাৎ চিনিলে। তাৰ পাছত হৰিক জনালে— “হে ৰাজন, এই ‘দেৱ’ নহয়; ই মহা অসুৰ।”

Verse 42

तच्छ्रुत्वा वासुदेवेन तस्य चक्रं सुदर्शनम् । वधाय पार्थिवश्रेष्ठ मुक्तं वज्रसमप्रभम्

এই কথা শুনি বাসুদেৱে তাক বধ কৰিবলৈ নিজৰ সুদৰ্শন চক্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ; বজ্ৰসম দীপ্তিত জ্বলন্ত আছিল।

Verse 43

यावन्मात्रं शरीरं तत्तस्य व्याप्तं महीपते । अमृतेन ततः कृत्तममोघेनापि तच्छिरः

হে মহীপতে! যিমান অংশ তাৰ দেহ অমৃতেৰে ব্যাপ্ত হৈছিল, সিমানখিনিই অমৰ হ’ল; কিন্তু তাৰ মূৰ, অমোঘ চক্ৰে আঘাত কৰিলেও, অমৃত আস্বাদনৰ পিছত ইতিমধ্যে কাটা পৰিছিল।

Verse 44

ततोऽमरत्वमापन्नः स यावत्सिंहिकासुतः । तावत्प्रोक्तोऽच्युतेनाथ साम्ना परमवल्गुना

তেতিয়া সিংহিকাৰ পুত্ৰ যিমানখিনি অমৰতালৈ উপনীত হৈছিল, সিমানখিনিলৈ অমৰ হ’ল; তাৰ পাছত অচ্যুতে অতি কোমল আৰু মিলনৰ বচনেৰে তাক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 45

त्यज दैत्यान्महाभाग देवानां संमतो भव । संप्राप्स्यसि परां पूजां सदा त्वं ग्रहमंडले

হে মহাভাগ! দৈত্যসকলক ত্যাগ কৰা আৰু দেৱসকলৰ অনুমোদিত হোৱা; তেন্তে তুমি সদায় গ্ৰহমণ্ডলত পৰম পূজা লাভ কৰিবা।

Verse 46

स तथेति प्रतिज्ञाय त्यक्त्वा तान्दैत्यसत्तमान् । पूजां प्राप्नोति मर्त्यानां संस्थितो ग्रहमण्डले

সেয়ে ‘তথাই হৌক’ বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি, সেই দৈত্যশ্ৰেষ্ঠসকলক ত্যাগ কৰিলে; আৰু গ্ৰহমণ্ডলত স্থিত হৈ, মর্ত্যলোকৰ লোকসকলৰ পূজা লাভ কৰিবলৈ ধৰিলে।

Verse 47

एतस्मिन्नंतरे दैत्या निर्जिताः सुरसत्तमैः । दिशो जग्मुः परित्रस्ताः केचिन्मृत्युमुपागताः

ইতিমধ্যে দেৱশ্ৰেষ্ঠসকলৰ দ্বাৰা পৰাজিত দৈত্যসকল ভয়াকুল হৈ সকলো দিশলৈ পলাই গ’ল; কিছুমানে তাতে মৃত্যুকো লাভ কৰিলে।

Verse 48

पीतशेषं च पीयूषं स्थापितं नन्दने वने । नागराजस्य यत्रैव स्थितमालानमेव च

পান কৰাৰ পিছত অৱশিষ্ট অমৃত নন্দন বনত স্থাপন কৰা হ’ল—সেই ঠাইতেই, য’ত নাগৰাজৰ আলান (বন্ধনী-স্তম্ভ)ও অৱস্থিত আছিল।

Verse 49

अहर्निशं मदस्रावी करींद्रः सोऽपि संस्थितः । तत्प्रभावैः प्रभिन्नः स पीयूषस्य कमंडलुः

সেই ঠাইতেই গজেন্দ্ৰও অৱস্থিত আছিল, যি দিন-ৰাতি মদস্ৰাৱী হৈ থাকিছিল; আৰু সেই প্ৰভাৱত অমৃতৰ কমণ্ডলু ফাটি গ’ল।

Verse 50

ततो वल्ली समुत्पन्ना तस्माच्चैव कमण्डलोः । तत्रालानसमारूढा वृद्धिं च परमां गता

তাৰ পাছত সেই কমণ্ডলুৰ পৰাই এটা লতা উদ্ভৱ হ’ল; আৰু তাত থকা আলানত আৰোহণ কৰি ই পৰম বিস্তাৰলৈ বৃদ্ধি পালে।

Verse 51

तदुद्भवानि पत्राणि गृहीत्वा सुरसत्तमाः । अपूर्वाणि सुगंधीनि मत्वा ते भक्षयंति च

তাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা পাতবোৰ লৈ দেৱশ্ৰেষ্ঠসকলে সিহঁতক অপূৰ্ব আৰু সুগন্ধি বুলি জানি, ভক্ষণো কৰিলে।

Verse 52

वक्त्रशुद्धिकृते राजन्विशेषेण प्रहर्षिताः

হে ৰাজন, মুখ আৰু বাক্য শুদ্ধি কৰোৱা এই কাৰণে তেওঁলোক বিশেষভাৱে আনন্দিত হৈছিল।

Verse 53

अथ धन्वतरिर्वैद्यः स्वबुद्ध्या पृथिवीपते । नागालाने यतो जाता नागवल्ली भविष्यति

তাৰ পাছত দিৱ্য বৈদ্য ধন্বন্তৰিয়ে নিজৰ বুদ্ধিৰে, হে পৃথিৱীপতে, ঘোষণা কৰিলে— ‘নাগালয়ৰ আৱৰণত যিহেতু ই জন্মিছে, সেয়ে ই “নাগৱল্লী” (পানলতা) নামে পৰিচিত হ’ব।’

Verse 54

सदा स्मरस्य संस्थानं मम वाक्याद्भविष्यति । नागवल्लीति वै नाम तस्याश्चक्रे ततः परम्

‘মোৰ বাক্যৰ বলত ই চিৰকাল স্মৰ (কামদেৱ)ৰ আসন হ’ব।’ তাৰ পাছত তেওঁ বিধিপূৰ্বক ইয়াৰ নাম ‘নাগৱল্লী’ ৰাখিলে।

Verse 55

संयोगं च चकाराथ तांबूलं जायते यथा । पूगीफलेन चूर्णेन खदिरेणापि पार्थिव

তাৰ পাছত তেওঁ সেই যোগ্য সংযোগ কৰিলে, যাৰ দ্বাৰা তাম্বূল প্ৰস্তুত হয়— হে পাৰ্থিৱ, পুগীফলৰ গুঁড়া আৰু খদিৰ (কাঠা) সঙ্গেও মিহলাই।

Verse 56

कस्यचित्त्वथ कालस्य वाणीवत्सरको नृपः । प्रतोषं नीतवाञ्छक्रं तपसा निर्मलेन च

কিছু সময়ৰ পাছত, নৃপতি বাণীৱৎসৰকে নিৰ্মল আৰু নিষ্কলঙ্ক তপস্যাৰে শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 57

ततस्तत्तपसा तुष्ट इन्द्रो वचनमब्रवीत्

তেতিয়া সেই তপস্যাত সন্তুষ্ট হৈ ইন্দ্ৰই এই বাক্য ক’লে।

Verse 58

इन्द्र उवाच । भोभोः पार्थिव तुष्टोऽस्मि तपसाऽनेन सांप्रतम् । ब्रूहि यत्ते वरं दद्मि मनसा वांछितं सदा

ইন্দ্ৰ ক’লে: “হে ৰাজন, এই তপস্যাত মই এতিয়া সন্তুষ্ট। কোৱা—তোমাৰ মনত সদায় যি বৰ কামনা, সেই বৰ মই তোমাক দিম।”

Verse 59

सोऽब्रवीद्यदि मे तुष्टो यदि देयो वरो मम । विमानं खेचरं देहि येनागच्छामि ते गृहे । नित्यमेव धरापृष्ठाद्वंदनार्थं तव प्रभो

সিয়ে ক’লে: “যদি আপুনি মোৰ ওপৰত সন্তুষ্ট আৰু যদি মোৰ বৰ দিয়া হয়, তেন্তে মোক আকাশগামী বিমান দিয়া, যাৰ দ্বাৰা মই পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠৰ পৰা নিতৌ আপোনাৰ গৃহলৈ আহিব পাৰোঁ—হে প্ৰভু—আপোনাক বন্দনা কৰিবলৈ।”

Verse 60

स तथेति प्रतिज्ञाय हंसबर्हिणनादितम् । विमानं प्रददौ तस्मै मनोमारुतवेगधृक्

ইন্দ্ৰই “তথাস্তु” বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি, হাঁহ আৰু ময়ূৰৰ ধ্বনিৰে গুঞ্জৰিত, মন আৰু বতাহৰ বেগধাৰী বিমান তাক প্ৰদান কৰিলে।

Verse 61

स तत्र नित्यमारुह्य प्रयाति त्रिदशालयम् । भक्त्या परमया युक्तः सहस्राक्षं प्रवंदितुम्

সিয়ে তাত নিতৌ আৰোহণ কৰি ত্ৰিদশালয়লৈ যায়, পৰম ভক্তিত যুক্ত হৈ, সহস্ৰাক্ষ (ইন্দ্ৰ)ক প্ৰণাম কৰিবলৈ।

Verse 62

तस्य शक्रः स्वहस्तेन तांबूलं च प्रयच्छति । स च तद्भक्षयामास प्रहृष्टेनांतरात्मना

তেওঁলৈ শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) নিজ হাতে তাম্বূল আগবঢ়াই দিছিল; আৰু তেওঁ অন্তৰত আনন্দে উল্লসিত হৈ তাক ভক্ষণ কৰিছিল।

Verse 63

वृद्धभावेऽपि संप्राप्ते तस्य कामोऽत्यवर्द्धत । तांबूलस्य प्रभावेन सुमहान्पृथिवीपते

হে পৃথিৱীপতি! বৃদ্ধাৱস্থা আহিলেও তেওঁৰ কামনা অত্যন্ত বৃদ্ধি পালে; তাম্বূলৰ প্ৰভাৱ ইমানেই মহৎ আছিল।

Verse 64

अथ शक्रमुवाचेदं स राजा विनयान्वितः । नागवल्लीप्रदानेन प्रसादो मे विधीयताम्

তাৰ পাছত বিনয়যুক্ত সেই ৰজাই শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ক ক’লে: “নাগৱল্লী দান কৰি মোৰ ওপৰত আপোনাৰ অনুগ্রহ বৰ্ষিত হওক।”

Verse 65

मर्त्यलोके समानेतुं प्रचारं येन गच्छति । स तथेति प्रतिज्ञाय तस्मै तां प्रददौ तदा

যেন ইহা মর্ত্যলোকে অনা যায় আৰু যাৰ দ্বাৰা ইয়াৰ প্ৰচাৰ হয়, তেওঁ “তথাই হওক” বুলি প্ৰতিজ্ঞা কৰি তেতিয়াই তাক তেওঁলৈ দান কৰিলে।

Verse 66

गत्वा निजपुरं सोपि स्वोद्यानेऽस्थापयत्तदा । ततः कालेन महता प्रचारं सा गता क्षितौ

নিজ নগৰলৈ গৈ তেওঁ তাক নিজৰ উদ্যানত ৰোপণ কৰিলে; তাৰ পাছত বহু সময়ৰ অন্তত ই পৃথিৱীত বহুলভাৱে বিস্তাৰ লাভ কৰিলে।

Verse 67

यस्याः स्वादनतो लोकः कामात्मा समपद्यत । न कश्चिद्यजनं चक्रे याजनं च विशेषतः । अन्या धर्मक्रियाः सर्वाः प्रणष्टा धर्मसंभवाः

তাৰ স্বাদ ল’লে লোকসকল কামাসক্ত হৈ পৰিল। কোনেও যজ্ঞ নকৰিলে, যজ্ঞ কৰোৱাও নকৰিলে; আৰু ধৰ্মৰ পৰা জন্ম লোৱা আন সকলো ধৰ্মক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ নষ্ট হ’ল।

Verse 68

ततो देवगणाः सर्वे यज्ञभागविवर्जिताः । पीड्यमानाः क्रुधा विष्टा गत्वा प्रोचुः पितामहम्

তেতিয়া সকলো দেৱগণ যজ্ঞৰ ভাগৰ পৰা বঞ্চিত হৈ, দুখিত আৰু ক্ৰোধে পৰিপূৰ্ণ হৈ, গৈ পিতামহ ব্ৰহ্মাক ক’লে।

Verse 69

मर्त्यलोके सुरश्रेष्ठ नष्टा धर्मक्रिया भृशम् । कामासक्तो यतो लोकस्तांबूलस्य च भक्षणात् । तस्मात्कुरु प्रसादं नो येनास्माकं क्रिया भवेत्

“হে সুৰশ্ৰেষ্ঠ! মর্ত্যলোকে ধৰ্মক্ৰিয়া অতি বেছি নষ্ট হৈছে, কিয়নো তাম্বূল চোবাই লোকসকল কামত আসক্ত হৈ পৰিছে। সেয়ে আমাৰ ওপৰত প্ৰসাদ কৰা, যাতে আমাৰ যোগ্য ক্ৰিয়া আৰু অৰ্পণ পুনৰ সম্পন্ন হয়।”

Verse 70

एतस्मिन्नेव काले तु पुष्करस्थं पितामहम् । यजनार्थे समायातं दरिद्रो वीक्ष्य पार्थिव

সেই সময়তে, হে ৰাজন! পুষ্কৰত যজ্ঞৰ উদ্দেশ্যে আহি থকা পিতামহ ব্ৰহ্মাক দেখি, এজন দৰিদ্ৰ মানুহ (তেওঁৰ ওচৰলৈ) আগবাঢ়িল।

Verse 71

प्रणिपत्य ततः प्राह विनयावनतः स्थितः । निर्विण्णोऽहं सुरश्रेष्ठ ब्राह्मणानां गृहे स्थितः

তেওঁ প্ৰণিপাত কৰি, বিনয়ে নত হৈ থিয় দি ক’লে: “হে সুৰশ্ৰেষ্ঠ! ব্ৰাহ্মণসকলৰ ঘৰত আশ্ৰয় লৈ থাকি থাকি মই ক্লান্ত হৈ পৰিছোঁ।”

Verse 72

तस्मात्कीर्तय मे स्थानं श्रेष्ठं वित्तवतां हि यत् । तत्र सञ्जायते तृप्तिः शाश्वती प्रचुरा प्रभो

সেয়ে, হে প্ৰভু, ধনৱন্তসকলৰ সেই শ্ৰেষ্ঠ ধামৰ কথা মোক কীৰ্তন কৰি কওক, য’ত প্ৰচুৰ আৰু শাশ্বত তৃপ্তি জন্মে।

Verse 73

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा चिरं ध्यात्वा पितामहः । अब्रवीच्च दरिद्रं तं छिद्रार्थं धनिना मिह

তাৰ বাক্য শুনি পিতামহ ব্ৰহ্মাই বহুক্ষণ ধ্যান কৰিলে। তাৰ পাছত সেই দৰিদ্ৰজনক ক’লে—“ইয়াত ধনৱন্তসকলৰ ছিদ্ৰ, অৰ্থাৎ দুৰ্বল স্থান সৃষ্টি হোৱাৰ উপায় কোৱা হ’ল।”

Verse 74

चूर्णपत्रे त्वया वासः सदा कार्यो दरिद्र भोः । तांबूलस्य तु पर्णाग्रे भार्यया मम वाक्यतः

“হে দৰিদ্ৰজন, তুমি সদায় চূৰ্ণ-পত্ৰত বাস কৰিবা। আৰু মোৰ আদেশমতে মোৰ পত্নী তাম্বূল (পান) পাতৰ আগচূড়াত থাকিব।”

Verse 75

पर्णानां चैव वृंतेषु सर्वेषु त्वत्सुतेन च । रात्रौ खदिरसारे च त्वं ताभ्यां सर्वदा वस

“আৰু পাতসমূহৰ সকলো বৃন্তত—তোমাৰ পুত্ৰসহ—তুমি বাস কৰিবা। ৰাতি খদিৰ-সাৰতও থাকিবা; এইদৰে তুমি সদায় সিহঁতৰ সৈতে থাকিবা।”

Verse 76

धनिनां छिद्रकृत्प्रोक्तमेतत्स्थानचतुष्टयम् । पार्थिवानां विशेषेण मम वाक्या द्व्रज द्रुतम्

“ধনৱন্তসকলৰ ছিদ্ৰ-কৰ্তা বুলি এই চাৰিটা স্থান ঘোষণা কৰা হ’ল—বিশেষকৈ ৰজাসকলৰ বাবে। মোৰ বাক্য অনুসৰি তুমি শীঘ্ৰে তাত গ’বা।”

Verse 77

नारद उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नराधिप

নাৰদে ক’লে: হে নৰাধিপ, তুমি যি সুধিছিলা, সেই সকলো কথা মই তোমাক সম্পূৰ্ণকৈ ক’লোঁ।

Verse 78

तांबूलोत्थानि छिद्राणि यथा स्युर्धनिनामिह । तानि सर्वाणि चीर्णानि त्वया राजन्नजानता । तेन वै विभवोच्छित्तिः संजाता सहसा नृप

ধনীৰ ক্ষেত্ৰত তাম্বূলৰ পৰা যি দোষ-ছিদ্ৰ উদ্ভৱ হয়, হে ৰাজন, সেই সকলো তুমি অজানিতে আচৰণ কৰিলা। সেয়েহে, হে নৃপ, তোমাৰ বিভৱ হঠাতে বিনাশলৈ গ’ল।

Verse 79

राजोवाच । तदर्थमपि मे ब्रूहि प्रायश्चित्तं मुनीश्वर । कदाचिद्भक्षणं मे स्यात्तांबूलस्य तथाविधम्

ৰাজাই ক’লে: হে মুনীশ্বৰ, সেই কাৰণেই মোক প্ৰায়শ্চিত্ত কওক। কেতিয়াবা মোৰ দ্বাৰা তেনে ধৰণৰ তাম্বূল ভক্ষণ হৈ যায়।

Verse 80

येन सञ्जायते शुद्धिः कुतांबूलसमुद्भवा

কুতাম্বূলৰ পৰা উৎপন্ন অশুদ্ধিৰ বাবে কোন উপায়ে শুদ্ধি লাভ হয়?

Verse 81

विश्वा मित्र उवाच । शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि प्रायश्चित्तं तु यच्चरेत् । आश्वासनेन शुद्ध्यर्थं कुतांबूलस्य भक्षणात्

বিশ্বামিত্ৰে ক’লে: হে ৰাজন, শুনা; যি প্ৰায়শ্চিত্ত আচৰণীয়, মই তাক ক’ম। কুতাম্বূল ভক্ষণৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে ‘আশ্বাসন’ কৰ্ম পালন কৰিব লাগে।

Verse 82

पर्वकालं समुद्दिश्य सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । आनयेद्ब्राह्मणं राजन्वेदवेदांगपारगम्

পবিত্ৰ পৰ্ব-কাল নিৰ্ধাৰণ কৰি, যথাযথ শ্ৰদ্ধাৰে, হে ৰাজন! বেদ আৰু বেদাঙ্গত পাৰদৰ্শী এজন ব্ৰাহ্মণক নিমন্ত্ৰণ কৰিব লাগে।

Verse 83

प्रक्षाल्य चरणौ तस्य वाससी परिधापयेत् । संपूज्य गंधपुष्पाद्यैस्ततः पत्रं हिरण्मयम् । स्वशक्त्या कारयित्वाऽथ चूर्णे मुक्ताफलं न्यसेत्

তাঁৰ চৰণ ধুই, বস্ত্ৰ পৰিধান কৰাব। গন্ধ-পুষ্প আদি দ্ৰব্যেৰে সন্মানপূৰ্বক পূজা কৰি, নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে সোণৰ পাণপাত (তাম্বূল-পত্ৰ) সাজাই, সুগন্ধি চূৰ্ণৰ ওপৰত মুক্তাফল (মোতি) থ’ব।

Verse 84

पूगीफलं च वैडूर्यं खदिरं रूप्यमेव च । मन्त्रेणानेन विप्राय तथैव च समर्पयेत्

আৰু এই মন্ত্ৰসহ, সেই বিপ্ৰক সুপাৰী, বৈডূৰ্য (বিলৌৰ্যমণি), খদিৰ আৰু ৰূপোও অৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 85

यन्मया भक्षितं पूर्वं वृन्तं पत्रसमुद्भवम् । चूर्णपत्रं तथैवान्यद्रात्रौ खदिरमेव च

মই পূৰ্বে যি ভক্ষণ কৰিছিলোঁ—ডাঁটি আৰু পাতৰ পৰা উৎপন্ন বস্তু, চূৰ্ণসহ পাতৰ প্ৰস্তুতি, আৰু আন আন দ্ৰব্য, আৰু ৰাতি খদিৰো—

Verse 86

तस्य पापस्य शुद्ध्यर्थं तांबूलं प्रतिगृह्यताम् । ततस्तु ब्राह्मणो मंत्रमेवं राजन्नुदाहरेत्

সেই পাপৰ শুদ্ধিৰ বাবে তাম্বূল গ্ৰহণ কৰা হওক। তাৰ পাছত, হে ৰাজন, ব্ৰাহ্মণে এইদৰে মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 87

यजमानहितार्थाय सर्वपापविशुद्धये । अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि कुतांबूलं प्रभक्षितम्

যজমানৰ কল্যাণৰ বাবে আৰু সকলো পাপ শুদ্ধ কৰিবলৈ—অজ্ঞানত বা জ্ঞানতেও—যদি অশুদ্ধ/নিষিদ্ধ তাম্বূল ভক্ষণ কৰা হৈছে।

Verse 88

भक्षयिष्यसि यच्चान्यत्कदाचिन्मे प्रसादनात् । तस्य दोषो न ते भावी मम वाक्यादसंशयम्

আৰু মোৰ প্ৰসন্নতাৰ (কৃপাস্বীকৃতিৰ) ফলত তুমি যিকোনো সময়ত যি আন বস্তু ভক্ষণ কৰা, তাৰ দোষ তোমালৈ নাহিব—মোৰ বাক্য অনুসাৰে, নিঃসন্দেহ।

Verse 89

अनेन विधिना दत्त्वा तांबूलं शुद्धिमाप्नुयात् । कुतांबूलस्य दोषेण गृह्यते न नरो नृप

এই বিধি অনুসাৰে তাম্বূল দান কৰিলে মানুহে শুদ্ধি লাভ কৰে। হে নৃপ, কুতাম্বূলৰ দোষে মানুহ ধৰা নপৰে।

Verse 90

तस्मात्त्वं हि महाराज व्रतमेतत्समाचर । बहु पुण्यतमं ह्येतन्महाभोगविवर्द्धनम्

সেয়ে, হে মহাৰাজ, তুমি এই ব্ৰত আচৰণ কৰা। নিশ্চয়েই ই অতি পুণ্যময় আৰু মহাভোগ-সমৃদ্ধি বৃদ্ধি কৰে।

Verse 91

यः प्रयच्छति राजेन्द्र विधिनानेन भक्तितः । जन्मजन्मान्तरे वापि न तांबूलेन मुच्यते

হে ৰাজেন্দ্ৰ, যি কোনো ব্যক্তি ভক্তিৰে এই বিধি অনুসাৰে (এই অৰ্পণ) প্ৰদান কৰে, জন্মে জন্মান্তৰে হলেও তাম্বূলৰ পৰা বঞ্চিত নহয়।

Verse 92

तांबूलं भक्षयित्वा यो नैतद्दानं प्रयच्छति । तांबूलवर्जितः सोऽत्र भवेज्जन्मनिजन्मनि

যি তাম্বূল ভক্ষণ কৰি তাৰ অনুৰূপ দান নকৰে, সি এই লোকত জন্মে জন্মে তাম্বূল-বঞ্চিত হয়।

Verse 93

तांबूलवर्जितं यस्य मुखं स्यात्पृथिवीपते । कृपणस्य दरिद्रस्य तद्बिलं न हि तन्मुखम्

হে পৃথিৱীপতি! যাৰ মুখ তাম্বূল-বিহীন, সেয়া যেন গহ্বৰ; কৃপণ আৰু দৰিদ্ৰৰ বাবে সেয়া সঁচাকৈ ‘মুখ’ নহয়।

Verse 94

तांबूलं ब्राह्मणेन्द्राय यो दत्त्वा प्राक्प्रभक्षयेत् । सुरूपो भाग्यवान्दक्षो भवेज्जन्मनिजन्मनि

যি প্ৰথমে এক শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণক তাম্বূল দান কৰি তাৰ পাছত নিজে ভক্ষণ কৰে, সি জন্মে জন্মে সুন্দৰ, ভাগ্যবান আৰু দক্ষ হয়।

Verse 95

एतत्ते सर्वमाख्यातं कुतांबूलस्य भक्षणात् । यत्फलं जायते पुंसां यद्दानेन महीपते

হে মহীপতি! তাম্বূল ভক্ষণ আৰু তাৰ দানৰ দ্বাৰা মানুহে যি ফল লাভ কৰে, সেয়া সকলো মই তোমাক সম্পূৰ্ণকৈ ক’লোঁ।

Verse 96

शंखादित्यानुषंगेण तांबूलस्य च भक्षणे । ये दोषा ये गुणा राजन्दानं चैव प्रभक्षणे

হে ৰাজন! তাম্বূল ভক্ষণৰ সৈতে সংযুক্ত দোষ-গুণ, তাৰ অনুষঙ্গীয় বিধি-নিয়মসহ, আৰু দান তথা ভক্ষণ সম্পৰ্কীয় (ফল-দোষ) সকলো মই বৰ্ণনা কৰিলোঁ।

Verse 210

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये तांबूलोत्पत्ति तांबूलमाहात्म्यवर्णनंनाम दशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ ষষ্ঠ গ্ৰন্থ নাগৰখণ্ডত, হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত ‘তাম্বূলৰ উৎপত্তি আৰু তাম্বূল-মাহাত্ম্যৰ বৰ্ণনা’ নামক দ্বিশত-দশম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।