Adhyaya 208

Verse 1

विश्वामित्र उवाच । एवं शक्रे दिवं प्राप्ते देवेषु सकलेषु च । गौतमः स्वाश्रमं प्रापत्कोपेन महता ज्वलन्

বিশ্বামিত্ৰ ক’লে: এইদৰে শক্ৰে স্বৰ্গলৈ গ’ল আৰু সকলো দেৱতাও প্ৰস্থান কৰিলে; তেতিয়া গৌতম মহা ক্ৰোধে জ্বলি উঠি নিজৰ আশ্ৰমলৈ উভতি আহিল।

Verse 2

ततः स कथयामास सर्वं देवविचेष्टितम् । वरदानं च शक्राय शता नन्दस्य चाग्रतः

তাৰ পিছত তেওঁ দেৱতাসকলৰ সকলো আচৰণ বৰ্ণনা কৰিলে আৰু শক্ৰক দিয়া বৰটোৰ কথাও, শতানন্দৰ সন্মুখত।

Verse 3

तच्छ्रुत्वा पितरं प्राह विनयावनतः स्थितः । तातांबाया न कस्मात्त्वं प्रसादं प्रकरोषि मे

সেয়া শুনি তেওঁ বিনয়ে নত হৈ থিয় দি পিতৃক ক’লে: “পিতাজী, মোৰ মাতৃৰ বিষয়ে মোৰ ওপৰত আপুনি কিয় প্ৰসাদ নকৰা?”

Verse 4

उत्थापने न ते किञ्चिदसाध्यं विद्यते विभो । तस्मात्कुरु प्रसादं मे यथा स्यान्मम चांबया

হে বিভো, পতিতক পুনৰ স্থাপন কৰাত তোমাৰ বাবে একো অসম্ভৱ নহয়। সেয়ে মোৰ ওপৰত প্ৰসাদ কৰা, যাতে মই মোৰ মাতৃৰ সৈতে পুনৰ মিলিত হ’ব পাৰোঁ।

Verse 5

समागमो मुनिश्रेष्ठ दीनस्योत्कण्ठितस्य च । तस्मादुत्थाप्य तां तूर्णं प्रायश्चित्तविधिं ततः । तस्मादादिश मे क्षिप्रं येन शुद्धिः प्रजायते

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! দুখিত আৰু ব্যাকুলজনৰ বাবে পুনৰ-মিলনেই একমাত্ৰ আশ্ৰয়। সেয়ে তাইক শীঘ্ৰে উঠাই সংস্থাপন কৰক, তাৰ পাছত প্ৰায়শ্চিত্তৰ বিধি নিৰ্দেশ কৰক। অতএব মোক তৎক্ষণাৎ উপদেশ দিয়ক, যাৰ দ্বাৰা শুদ্ধি লাভ হয়।

Verse 6

गौतम उवाच । मद्यावलिप्तभांडस्य यदि शुद्धिः प्रजायते । तत्स्त्रीणां जायतेशुद्धिर्योनौ शुक्राभिषेचनात्

গৌতম ক’লে: যদি মদে লেপা পাত্ৰও শুদ্ধ হ’ব পাৰে, তেন্তে তেনেদৰে স্ত্ৰীও শুদ্ধি লাভ কৰে, যদিও গৰ্ভাশয়ত শুক্ৰ নিঃসৃত হৈ পৰে।

Verse 7

ब्राह्मणस्तु सुरां पीत्वा मौंजीहोमेन शुध्यति । तिंगिनीं साधयित्वा च न तु नारी विधर्मिता

কিন্তু ব্ৰাহ্মণ সুৰা পান কৰিলেও মৌঞ্জী-হোমে শুদ্ধ হয়; তথাপি তিংগিনী-সাধনা সম্পন্ন কৰিলেও অধৰ্মত পতিতা নাৰী শুদ্ধ নহয়।

Verse 8

मद्यभांडमपि प्रायो यथावद्वह्निशोधितम् । विशुध्यति तथा नारी वह्निदग्धा विशुध्यति । यस्या रेतोऽथ संक्रांत मुदरांतेऽन्यसंभवम्

যেনে মদ্য-পাত্ৰও যথাবিধ অগ্নি-শোধনে বিশুদ্ধ হয়, তেনেদৰে নাৰীও অগ্নিদগ্ধ হ’লে শুদ্ধ হয়—যাৰ গৰ্ভত পৰ-বীজৰ সংক্রমণ ঘটিছে আৰু উদৰৰ ভিতৰত অন্য উৎসৰ সন্তান ধাৰিত হৈছে।

Verse 9

एतस्मात्कारणान्माता मया ते पुत्र सा शिला । विहिता न हि तस्याश्च विशुद्धिस्तु कथञ्चन

এই কাৰণতেই, হে পুত্ৰ, তোমাৰ মাতাক মই সেই শিলাৰূপে বিধান কৰিলোঁ; কিয়নো তাইৰ বাবে কোনো উপায়ে শুদ্ধি নাই।

Verse 10

शतानन्द उवाच । यद्येवं साधयिष्यामि तत्कृतेऽहं हुताशनम् । विषं वा भक्षयिष्यामि पतिष्यामि जलाशये

শতানন্দে ক’লে: “যদি এনেকুৱাই হয়, তেন্তে সেই উদ্দেশ্যে মই অগ্নি-পৰীক্ষা গ্ৰহণ কৰিম; নহ’লে বিষ ভক্ষণ কৰিম; বা সৰোৱৰত নিজকে নিক্ষেপ কৰিম—যি হ’লেও, তাক সিদ্ধ কৰিবলৈ।”

Verse 11

मातुर्वियोगतस्तात सत्यमेतन्मयोदितम् । धर्मद्रोणाः स्थिताश्चान्ये मन्वाद्या मुनयस्तथा

“হে প্ৰিয়, মাতৃ-বিয়োগৰ কাৰণে মই যি কৈছোঁ সেয়া সত্য। আনেও সাক্ষী ৰূপে থিয় আছে—ধৰ্ম-দ্ৰোণাসকল, আৰু মনু আদি মুনিসকল।”

Verse 12

इतिहासपुराणानि वेदांतानि बहूनि च । संचिंत्य तात सर्वाणि देहि शुद्धिं ममापि ताम् । मम मातुः करिष्यामि नो चेत्प्राणपरिक्षयम्

“ইতিহাস-পুৰাণসমূহ আৰু বহু বেদান্ত-উপদেশো মনত ধৰি, হে পূজনীয়, মোকো সেই শুদ্ধি দিয়া। মই মোৰ মাতৃৰ বাবে তাক সাধিম; নচেৎ প্ৰাণ ত্যাগ কৰিম।”

Verse 13

विश्वामित्र उवाच । तच्छ्रुत्वा सुचिरं ध्यात्वा गौतमः प्राह तं सुतम् । परिष्वज्य स्वबाहुभ्यां मूर्ध्न्याघ्राय ततः परम्

বিশ্বামিত্ৰে ক’লে: “সেয়া শুনি বহু সময় ধ্যান কৰি গৌতমে নিজৰ পুত্ৰক ক’লে। নিজৰ বাহুৰে আলিঙ্গন কৰি, তাৰ মূৰ সোঁঘাই (চুম্বন কৰি), তাৰ পাছত পুনৰ ক’লে।”

Verse 14

यद्येवं वत्स मा कार्षीः साहसं पापसंभवम् । आत्मदेहविघातेन श्रूयतां वचनं मम

“যদি এনেকুৱাই হয়, বৎস, তেন্তে নিজৰ দেহ আঘাত কৰি পাপ জন্মোৱা দুঃসাহস নকৰিবা। মোৰ কথা শুনা।”

Verse 15

मेध्यत्वे तव मातुश्च शुद्धिर्ज्ञाता मया पुरा । यया सा मम हर्म्यार्हा भविष्यति न संशयः

মই বহু আগতেই সেই শুদ্ধিক্ৰিয়া জানিছিলোঁ, যাৰ দ্বাৰা তোমাৰ মাতৃ পুনৰ পৱিত্ৰতাৰ যোগ্য হ’ব; সেইদ্বাৰাই সি মোৰ গৃহৰ অৰ্হা হ’ব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 18

उत्पत्स्यते रवेर्वंशे रामरूपी जना र्दनः । रावणस्य वधार्थाय मानुषं रूपमास्थितः । तस्य पादस्य संस्पर्शाद्भूयः शुद्धा भविष्यति । तस्मात्प्रतीक्ष्य तावत्त्वमौत्सुक्यं व्रज पुत्रक । एतत्सम्यङ्मया ज्ञातं वत्स दिव्येन चक्षुषा

ৰৱিবংশত জনাৰ্দন ৰামৰূপে জন্ম ল’ব, ৰাৱণ বধৰ নিমিত্তে মানৱ দেহ ধাৰণ কৰিব। তেওঁৰ চৰণ-স্পৰ্শে ই পুনৰ শুদ্ধ হ’ব। সেয়ে তেতিয়ালৈ অপেক্ষা কৰা; হে পুত্ৰক, উৎকণ্ঠা ত্যাগ কৰা। বৎস, এই কথা মই দিব্য দৃষ্টিৰে যথার্থকৈ জানিছোঁ।

Verse 19

एतच्छ्रुत्वा तथेत्युक्त्वा शतानन्दः प्रहर्षितः । स्थितः प्रतीक्षमाणस्तु तं कालं मातृवत्सलः

এই কথা শুনি শতানন্দ আনন্দে উল্লসিত হৈ ক’লে, “তথৈতি—তেনে হোৱক,” আৰু মাতৃস্নেহে ভৰা হৃদয়ে সেই নিৰ্ধাৰিত কালৰ অপেক্ষাত তাতেই স্থিৰ হৈ থাকিল।

Verse 20

ततः कालेन महता रामरूपी जनार्दनः । रावणस्य वधार्थाय जातो दशरथालये

তাৰ পাছত বহু কাল অতিবাহিত হোৱাৰ পিছত ৰামৰূপী জনাৰ্দন ৰাৱণ বধৰ নিমিত্তে দশৰথৰ গৃহত জন্ম ল’লে।

Verse 21

स मया भगवा विष्णुर्बालभावेन संस्थितः । निजयज्ञस्यरक्षार्थं समानीतः स्वमाश्रमम् । राक्षसानां विनाशाय यज्ञकर्मविनाशिनाम्

সেই ভগৱান বিষ্ণু বালভাবত অৱস্থিত হৈ, মোৰ যজ্ঞ ৰক্ষাৰ নিমিত্তে মোৰেই আশ্ৰমলৈ আনা হ’ল—যজ্ঞকর্ম বিনষ্ট কৰা ৰাক্ষসসকলৰ বিনাশৰ বাবে।

Verse 22

हतैस्तै राक्षसै रौद्रैर्मम पूर्णोऽभवन्मखः । अयोध्यायाः समानीतः स मया रघुनंदनः

সেই ভয়ংকৰ ৰাক্ষসসকল নিহত হোৱাত মোৰ যজ্ঞ সম্পূৰ্ণ হ’ল। তাৰ পাছত মই ৰঘুবংশৰ আনন্দস্বৰূপ ৰামক অযোধ্যালৈ সন্মানেৰে লৈ গ’লোঁ।

Verse 23

सीतायाश्च विवाहार्थं लक्ष्मणेन समन्वितः । श्रुत्वा स्वयंवरं तस्याः पार्थिवानां समागमम्

লক্ষ্মণসহ, সীতাৰ বিবাহৰ উদ্দেশ্যে, তেওঁ তাইৰ স্বয়ংৱৰ আৰু তাত সমবেত হোৱা ৰজাসকলৰ সমাগমৰ কথা শুনিলে।

Verse 24

ततो मार्गे मया दृष्टा गौतमस्याश्रमे शुभे । अहिल्या सा शिला रूपा प्रमाणेन महत्तमा

তাৰ পাছত পথত মই গৌতমৰ শুভ আশ্ৰমত আহল্যাক দেখিলোঁ—শিলাৰ ৰূপ ধৰি, আকাৰ-প্ৰমাণত অতি মহান।

Verse 25

ततः प्रोक्तो मया रामः स्पृशेमां वत्स पाणिना । मानुषत्वं लभेद्येन गौतमस्य प्रिया मुनेः । शापदोषेण संजाता शिलेयं तस्य सन्मुनेः

তেতিয়া মই ৰামক ক’লোঁ, “বৎস, তোমাৰ হাতেৰে এই শিলাখন স্পৰ্শ কৰা; যাৰ দ্বাৰা মুনি গৌতমৰ প্ৰিয়া পত্নীয়ে পুনৰ মানৱত্ব লাভ কৰিব। শাপদোষত এই সৎমুনিৰ প্ৰিয়া শিলা হৈ পৰিছে।”

Verse 26

अविकल्पं ततो रामो मम वाक्येन तां शिलाम् । पस्पर्श पार्थिवश्रेष्ठ कौतू हलसमन्वितः

তেতিয়া মোৰ বাক্য অনুসৰি, ৰজাসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰামে কোনো দ্বিধা নকৰাকৈ, গম্ভীৰ কৌতূহলে ভৰপূৰ হৈ, সেই শিলাখন স্পৰ্শ কৰিলে।

Verse 27

अथ रामेण संस्पृष्टा सहसैवांगना मुनेः । शुशुभे मानुषी जाता दिव्यरूपवपुर्धरा

তেতিয়া ৰামৰ স্পৰ্শ পোৱামাত্ৰ মুনিৰ পত্নী তৎক্ষণাৎ পুনৰ মানৱী হৈ উঠিল আৰু দিব্য সৌন্দৰ্য-ৰূপেৰে দেহ ধৰি দীপ্তিময় হৈ শোভা পালে।

Verse 28

ततः सा लज्जयाऽविष्टा प्रणिपत्य च गौतमम् । स्मरमाणाऽत्मनः कृत्यं यच्छक्रेण समन्वितम्

তাৰ পিছত লজ্জাত আচ্ছন্ন হৈ তাই গৌতমৰ আগত প্ৰণিপাত কৰিলে আৰু শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ সৈতে জড়িত নিজৰ কৰ্ম স্মৰণ কৰি কঁপিবলৈ ধৰিলে।

Verse 29

प्रायश्चित्तं मम स्वामिन्देहि सर्वमशेषतः । यन्नरस्य समायोगे परस्याह प्रजापतिः

“হে স্বামী, মোৰ বাবে প্ৰায়শ্চিত্ত সম্পূৰ্ণকৈ, একো বাকী নথকাকৈ দিয়া—যেনে প্ৰজাপতিয়ে কৈছে, যিজনে আনৰ পত্নীৰ সৈতে অনুচিত সংযোগত লিপ্ত হয়।”

Verse 30

अहं दुष्करमप्येतत्करिष्यामि न संशयः । येन शुद्धिर्भवेन्मह्यं पुरश्चरणसेवनात्

“ইয়াতো অতি দুষ্কৰ হলেও, মই নিঃসন্দেহে ই কৰিম—নিয়ত পুৰশ্চৰণৰ সাধনা-অনুশাসন পালন কৰি, যাতে মোৰ ভিতৰত শুদ্ধি উদয় হয়।”

Verse 31

ततः संचिंत्य सुचिरं प्रोवाच गौतमस्तदा । कुरु चान्द्रायणशतं कृच्छ्राणां च सहस्रकम्

তেতিয়া গৌতমে বহুক্ষণ চিন্তা কৰি ক’লে: “চান্দ্ৰায়ণ ব্ৰত এশটা পালন কৰা আৰু কৃচ্ছ্ৰ তপস্যা এক হাজাৰ সম্পন্ন কৰা।”

Verse 32

प्राजापत्यायुतं चापि तीर्थयात्रापरायणा । अष्टषष्टिषु तीर्थेषु यानि तीर्थानि भूतले । तेषां संदर्शनात्सम्यक्ततः शुद्धिमवाप्स्यसि

আৰু তীৰ্থযাত্ৰাত একাগ্ৰ হৈ দহ হাজাৰ প্ৰাজাপত্য প্ৰায়শ্চিত্তো সম্পাদন কৰা। পৃথিৱীত আঠষষ্ঠি তীৰ্থ আছে; সিহঁতৰ যথাযথ দৰ্শন কৰিলে তেতিয়া তুমি নিশ্চিতভাৱে শুদ্ধি লাভ কৰিবা।

Verse 33

सा तथैति प्रतिज्ञाय नित्यं व्रतपरायणा । अष्टषष्टिसु तीर्थेषु वाराणस्यादिषु क्रमात्

সেয়ে তেনে প্ৰতিজ্ঞা কৰি নিত্য ব্ৰত-আচৰণত একাগ্ৰ ৰ’ল। তাৰপিছত ক্ৰম অনুসাৰে বাৰাণসী আদি কৰি আঠষষ্ঠি তীৰ্থলৈ গ’ল।

Verse 34

बभ्राम तानि लिंगानि पूजयन्ती प्रभक्तितः । क्रमेणैव तु संप्राप्ता हाटकेश्वरसंभवम्

সেয়ে সেই লিঙ্গসমূহত ঘূৰি ফুৰিল, গভীৰ ভক্তিৰে পূজা কৰি। আৰু ক্ৰম অনুসাৰে অৱশেষত হাটকেশ্বৰ দেৱতাৰ পবিত্ৰ সান্নিধ্যত উপস্থিত হ’ল।

Verse 35

यावत्पश्यति सा साध्वी तावन्नागबिलो महान् । पूरितो नागरेणैव मार्गः पातालसंभवः

সেই সাধ্বীয়ে যেতিয়াই দৰ্শন কৰিলে, তেতিয়াই এক মহান নাগ-বিল প্ৰকাশ পালে। পাতাল-সম্ভৱ বুলি কোৱা সেই পথ নাগৰ দ্বাৰাই পূৰ্ণ হৈ পৰিল।

Verse 36

गच्छंति येन पूर्वं तु तीर्थयात्रापरायणाः । हाटकेश्वरदेवस्य दर्शनार्थं मुनीश्वराः

সেই পথেদিয়েই পূৰ্বে তীৰ্থযাত্ৰাত নিবিষ্ট মহান মুনীশ্বৰসকলে হাটকেশ্বৰ দেৱৰ দৰ্শনৰ উদ্দেশ্যে গৈছিল।

Verse 37

अथ सा चिन्तयामास न दृष्टे तु सुरेश्वरे । हाटकेश्वरदेवे च न हि यात्राफलं लभेत्

তেতিয়া তাই মনতে ভাবিলে—যদি দেৱলোকৰ অধিপতিৰ দৰ্শন নহয়, যদি শ্ৰী হাটকেশ্বৰ দেৱক নেদেখোঁ, তেন্তে তীৰ্থযাত্ৰাৰ সত্য ফল লাভ নহয়।

Verse 38

तस्मात्तपः करि ष्यामि स्थित्वा चैव सुदुष्करम् । येनाहं तत्प्रभावेन तं पश्यामि सुरेश्वरम्

“সেয়ে মই তপস্যা কৰিম, অতি দুঃসাধ্য বিধানত স্থিৰ হৈ থাকিম; যাতে সেই তপৰ প্ৰভাৱত মই দেৱলোকৰ অধিপতিক দৰ্শন কৰিব পাৰোঁ।”

Verse 39

एवं सा निश्चयं कृत्वा तपस्तेपे सुदुष्करम् । दर्शनार्थं हि देवस्य पातालनिलयस्य च

এইদৰে দৃঢ় সংকল্প কৰি তাই অতি দুঃসাধ্য তপস্যা কৰিলে, দেৱতাৰ দৰ্শনৰ নিমিত্তে—যিজনৰ নিবাস পাতালত।

Verse 40

पंचाग्निसाधका ग्रीष्मे हेमन्ते सलिलाश्रया । वर्षास्वाकाशशयना सा बभूव तपस्विनी

গ্ৰীষ্মত তাই পঞ্চাগ্নি সাধনা কৰিলে; হেমন্তত জলৰ আশ্ৰয় ল’লে; আৰু বৰ্ষাত মুকলি আকাশত শুই থাকিল—এইদৰে তাই সত্য তপস্বিনী হ’ল।

Verse 41

हरलिंगं प्रतिष्ठाप्य स्वनाम्ना चांतिके तदा । त्रिकालं पूजयामास गन्धपुष्पानुलेपनैः

তাৰ পাছত তাই ওচৰত হৰ-লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰি, নিজৰ নামৰে তাক নামকৰণ কৰিলে; আৰু গন্ধ, পুষ্প আৰু অনুলেপনেৰে ত্ৰিকাল পূজা কৰিলে।

Verse 42

एवं तपसि संस्थायास्तस्याः कालो महान्गतः । न च संदर्शनं जातं हाटकेश्वरसंभवम्

এইদৰে তপস্যাত নিমগ্ন হৈ থাকোঁতে তাইৰ বহু কাল অতিবাহিত হ’ল; তথাপি দৰ্শন নহ’ল—হাটকেশ্বৰদেৱৰ কোনো প্ৰকাশ তাইলৈ নহ’ল।

Verse 43

कस्यचित्त्वथ कालस्य शतानन्दश्च तत्सुतः । स तामन्वेषमाणस्तु तस्मिन्क्षेत्रे समागतः । मातृस्नेह परीतात्मा तीर्थान्वेषणतत्परः

তাৰ পাছত কিছু কাল গ’লত, তাইৰ পুত্ৰ শতানন্দে তাইক বিচাৰি সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত আহি উপস্থিত হ’ল; মাতৃস্নেহে পূৰ্ণ হৃদয়, আৰু তীৰ্থ অন্বেষণত একাগ্ৰ।

Verse 44

अथ तां तत्र संवीक्ष्य दारुणे तपसि स्थिताम् । प्रणिपत्य स्थितो दीनः सदुःखो वाक्यमब्रवीत्

তাত তেওঁ তাইক তাতেই দাৰুণ তপস্যাত স্থিত দেখিলে; প্ৰণিপাত কৰি দীনভাৱে থিয় হৈ, দুখে ব্যাকুল হৈ এই বাক্য ক’লে।

Verse 45

किमत्र क्लिश्यते कायस्तपः कृत्वा सुदारुणम् । सप्तषष्टिषु तीर्थेषु यानि लिंगानि तेषु च

ইয়াত ইমান দাৰুণ তপস্যা কৰি দেহক কিয় ক্লেশ দিয়া হৈছে? সাতষট্টি তীৰ্থত যি লিঙ্গসমূহ আছে, সিহঁতৰ মাজতো—

Verse 46

माहेश्वराणि लिंगानि तानि दृष्टानि च त्वया । एतत्पातालसंस्थं च हाटकेश्वरसंज्ञितम्

সেই মাহেশ্বৰ লিঙ্গসমূহ তুমি নিশ্চয়েই দেখিছা। কিন্তু এইটো পাটালত স্থিত, আৰু হাটকেশ্বৰ নামে খ্যাত—

Verse 47

न पश्यति नरः कश्चिद्दृष्टं क्षेत्रे न केनचित् । तेन शुद्धिश्च संजाता स्वभर्त्रा विहिता तु या

এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত কোনো মানুহে তাক নেদেখে; কোনোবাই কেতিয়াও দেখা নাই। তথাপি সেই অনুশীলন-অনুষ্ঠানৰ দ্বাৰাই, তোমাৰ নিজ স্বামীয়ে যি শুদ্ধি বিধান কৰিছিল, সেয়া নিশ্চিতভাৱে সম্পন্ন হৈছে।

Verse 48

तस्मादागच्छ गच्छामस्ताताश्रामपदे शुभे । त्वन्मार्गं वीक्षते तातः कर्षुको वर्षणं यथा

সেয়ে আহাঁ, আহাঁ—আমি-তুমি শুভ আশ্ৰমধামলৈ যাওঁ। তোমাৰ পিতাই তোমাৰ পথ চাই আছে, যেন কৃষকে বৰষুণ পৰাৰ অপেক্ষা কৰে।

Verse 49

आहिल्योवाच । यावत्पश्यामि नो देवं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । तावद्गच्छामि नो गेहं यदा पश्यामि तं हरम्

আহিল্যাই ক’লে: যেতিয়ালৈকে মই হাটকেশ্বৰ নামে পৰিচিত দেৱক নেদেখোঁ, তেতিয়ালৈকে মই ঘৰলৈ নাযাওঁ। যেতিয়া মই সেই হৰ—শিৱক দৰ্শন কৰিম, তেতিয়াই উভতি যাম।

Verse 50

तदा यास्ये गृहं पुत्र निश्चयोऽयं मया कृतः

তেতিয়াই মই ঘৰলৈ যাম, পুত্ৰ; এই সিদ্ধান্ত মই কৰি থৈছোঁ।

Verse 51

तच्छ्रुत्वा सोऽपि तां प्राह ह्येष चेन्निश्चयस्तव । मयाऽपि तातपार्श्वे तु प्रगंतव्यं त्वयाप

সেয়া শুনি সিও তাইক ক’লে: “যদি এইয়াই তোমাৰ দৃঢ় সিদ্ধান্ত হয়, তেন্তে মইও তোমাৰ সৈতে মোৰ পিতাৰ কাষলৈ যাব লাগিব।”

Verse 52

एवमुक्त्वा ततः सोपि स्थापयामास शांभ वम् । लिंगं च पूजयामास त्रिकालं तपसि स्थितः

এইদৰে কৈ তেওঁ তাৰ পাছত শাঁভৱ (শৈৱ) লিঙ্গ স্থাপন কৰিলে আৰু তপস্যাত স্থিত হৈ ত্ৰিকাল লিঙ্গ পূজা কৰিলে।

Verse 53

शतानन्दस्तु राजर्षिः गन्धपुष्पानुलेपनैः । नैवेद्यैर्विविधैः सूक्तैर्वेदोक्तैः पर्यतोषयत्

কিন্তু ৰাজর্ষি শতানন্দে গন্ধ, পুষ্প আৰু অনুলেপনেৰে, নানাবিধ নৈবেদ্যৰে আৰু বেদোক্ত সূক্তেৰে প্ৰভুক সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 54

षष्ठान्नकालभोज्यस्य व्रतचर्यारतस्य च । एवं तस्याऽपि संस्थस्य गतः कालो महान्मुने । न च तुष्यति देवेश स्ताभ्यां द्वाभ्यां कथञ्चन

ষষ্ঠ অন্নকালতহে আহাৰ গ্ৰহণ কৰি আৰু ব্ৰত-চৰ্যাৰ অনুশাসনত ৰত হৈ থাকিলেও—হে মহামুনে—তপস্যাত স্থিত হৈ বহু কাল গ’ল; তথাপি কেৱল সেই দুয়োটাৰে দেবেশ কেতিয়াও সন্তুষ্ট নহ’ল।

Verse 55

ततः कालेन महता गौतमोऽपि महामुनिः । आजगाम स्वयं तत्र पुत्रदर्शनलालसः

তাৰ পাছত বহু কাল গ’লত মহামুনি গৌতম নিজেই তাত আহিল, পুত্ৰদৰ্শনৰ লালসাৰে।

Verse 56

स दृष्ट्वा भार्यया सार्धं पुत्रं तपसि संस्थितम् । तुतोष प्रथमं तावत्पश्चादुःखसमन्वितः

তেওঁ পত্নীৰ সৈতে পুত্ৰক তপস্যাত স্থিত দেখিলে; প্ৰথমে তেন্তে সন্তুষ্ট হ’ল, পাছত দুখেৰে আৱৃত হ’ল।

Verse 57

अहो बत महत्कष्टं पुत्रो मे कृशतां गतः । तपसः संप्रभावेन नयामि स्वगृहं कथम् । भार्येयं च तथा मह्यं विवर्णा तु कृशा स्थिता

হায়, কি মহা কষ্ট! মোৰ পুত্ৰ কৃশ হৈ পৰিল। তপস্যাৰ প্ৰবল প্ৰভাৱত মই তাক নিজৰ ঘৰলৈ কেনেকৈ লৈ যাম? আৰু মোৰ এই পত্নীও ইয়াত বিবৰ্ণ আৰু কৃশ হৈ থিয় আছে।

Verse 58

एवं संचिंत्य मनसा तावुभौ प्रत्यभाषत । गम्यतां स्वगृहं कृत्वा तपसः संनिवर्तनम्

এইদৰে মনে মনে চিন্তা কৰি তেওঁ দুয়োকে ক’লে: “এতিয়া তপস্যাৰ সংনিবর্তন কৰি নিজৰ নিজৰ ঘৰলৈ উভতি যোৱা।”

Verse 59

शतानन्द उवाच । तातांबा बहुधा प्रोक्ता तपसः संनिवर्तने । नो गच्छति तथा हर्म्यमदृष्टे हाटकेश्वरे

শতানন্দে ক’লে: “হে পূজনীয় পিতা-মাতা, তপস্যা সমাপ্ত কৰাৰ কথা আপোনালোকে বহুবার কৈছে; তথাপি হাটকেশ্বৰক নেদেখালৈকে মই গৃহলৈ নাযাওঁ।”

Verse 60

अहं तया विहीनस्तु नैव यास्यामि निश्चितम् । एवं ज्ञात्वा महाभाग यद्युक्तं तत्समाचर

“আৰু মই, তাইৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ, নিশ্চয়েই নাযাম। এই কথা জানি, হে মহাভাগ, যি যুক্তিসংগত তাতেই আচৰণ কৰা।”

Verse 61

गौतम उवाच । यद्येवं निश्चयो वत्स तव मातुश्च संस्थितः । अहं ते दर्शयिष्यामि तपसा हाटकेश्वरम्

গৌতমে ক’লে: “যদি, বৎস, তোৰ আৰু তোৰ মাতৃৰ অন্তৰত এই নिश्चয় দৃঢ়ভাৱে স্থিৰ হয়, তেন্তে মই মোৰ তপস্যাৰ বলত তোলৈ হাটকেশ্বৰক দৰ্শন কৰাম।”

Verse 62

एवमुक्त्वा ततः सोऽपि तपश्चक्रे महामुनिः । एकांतरोपवासस्तु स्थितो वर्षशतं मुनिः । षष्ठान्नकालभोजी च तावत्काले ततोऽभवत्

এইদৰে কৈ সেই মহামুনিয়ে তপস্যা আৰম্ভ কৰিলে। মুনি একান্তৰ উপবাস পালন কৰি শতবছৰ স্থিৰ থাকিল; তাৰ পাছত সেই একে সময়ধৰি ষষ্ঠ-অন্নকালৰ অন্তৰাল পাৰ হৈহে আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 63

त्रिरात्रभोजी पश्चाच्च स बभूव मुनीश्वरः । तावत्कालं फलैर्निन्ये तावत्कालं जलाशनः । वायुभक्षस्ततो भूयस्तावत्कालमभून्मुनिः

পাছত সেই মুনীশ্বৰ ত্ৰিৰাত্ৰভোজী হ’ল, অৰ্থাৎ তিনিৰাতিৰ পাছতহে আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলে। সমান কাল ফলাহাৰে কটালে, সমান কাল কেৱল জলাহাৰে থাকিল; আৰু তাৰ পাছত পুনৰ সমান কাল বায়ুভক্ষ, অৰ্থাৎ বায়ুকেই আহাৰ কৰি, মুনি স্থিত থাকিল।

Verse 64

ततो वर्षसहस्रांते परमे संव्यवस्थिते । प्रभिद्य मेदिनीपृष्ठं निष्क्रांतं लिंगमुत्तमम्

তাৰ পাছত সহস্ৰ বছৰৰ অন্তত, তপস্যা পৰম সিদ্ধিত সুস্থিৰ হোৱাত, মেদিনী-পৃষ্ঠ ভেদি এক উত্তম লিঙ্গ উদ্ভাসিত হৈ বাহিৰ ওলাই আহিল।

Verse 65

द्वादशार्कप्रतीकाशं सर्वलक्षणलक्षितम । एतस्मिन्नंतरे देवः शंभुः प्रत्यक्षतां गतः

সেই লিঙ্গ দ্বাদশ সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান আছিল আৰু সকলো শুভ লক্ষণে লক্ষিত আছিল। সেই মুহূর্ততেই দেব শম্ভু প্ৰত্যক্ষ ৰূপে প্ৰকাশিত হ’ল।

Verse 66

एतस्मिन्नेव काले तु भगवाञ्छशिशेखरः । तस्य दृष्टिपथं गत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

সেই সময়তেই ভগৱান শশীশেখৰ তেওঁৰ দৃষ্টিপথত আহি এই বাক্য ক’লে।

Verse 67

गौतमाऽहं प्रतुष्टस्ते तपसाऽनेन सुव्रत

হে গৌতম, এই তপস্যাৰ দ্বাৰা মই তোমাৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ সন্তুষ্ট, হে উত্তম ব্ৰতধাৰী।

Verse 68

एतच्च मामकं लिंगं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । पातालाच्च विनिष्क्रांतं तव भक्त्या महामुने

এইটো মোৰ লিঙ্গ, ‘হাটকেশ্বৰ’ নামে প্ৰখ্যাত; হে মহামুনি, তোমাৰ ভক্তিৰ বলত ই পাতালৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে।

Verse 69

एतदर्थं तपस्तप्तं सभार्येण त्वया हि तत् । सपुत्रेणाखिलं जातं फलं तस्य यथेप्सितम्

এই উদ্দেশ্যতেই তুমি পত্নীৰ সৈতে তপস্যা কৰিছিলা; আৰু পুত্ৰসহ সেই তপৰ সমগ্ৰ ফল তোমাৰ ইচ্ছামতে উদ্ভৱ হৈছে।

Verse 70

एतत्पश्यतु ते भार्या अहिल्या दिव्यरूपिणी । अष्टषष्ट्युद्भवं येन यात्राफलमवाप्नुयात्

তোমাৰ দিৱ্যৰূপিণী পত্নী অহল্যাইও এইটো চাওক; যাৰ দ্বাৰা ‘আঠষষ্ঠি’ পবিত্ৰ উদ্ভৱৰ সৈতে সংশ্লিষ্ট তীৰ্থযাত্ৰাৰ ফল লাভ হয়।

Verse 71

त्वं चापि प्रार्थय वरं येन सर्वं ददामि ते

তুমিও এটা বৰ প্ৰাৰ্থনা কৰা, যাৰ দ্বাৰা মই তোমাক সকলো দান কৰিম।

Verse 72

गौतम उवाच । हाटकेश्वरसंज्ञे तु सकृद्दृष्टे च यत्फलम् । पातालस्थे च यत्पुण्यं नराणां जायते फलम् । दृष्टेनानेन तत्पुण्यं पूजितेन विशेषतः

গৌতমে ক’লে: “হাটকেশ্বৰক একেবাৰ দৰ্শন কৰিলেই যি ফল লাভ হয়, আৰু পাটালত অৱস্থিত থাকোঁতে মানুহে যি পুণ্য পায়—এই প্ৰকাশিত লিঙ্গৰ দৰ্শন কৰিলেও সেই একে পুণ্য লাভ হয়, আৰু বিশেষকৈ পূজা কৰিলে তাতো অধিক পুণ্য হয়।”

Verse 73

अन्येऽपि ये जनास्तच्च पूजयंति प्रभक्तितः । चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां ते प्रयांतु त्रिविष्टपम्

“আৰু আন লোকসকলেও—যিসকলে চৈত্র মাহৰ শুক্ল পক্ষৰ চতুৰ্দশী তিথিত গভীৰ ভক্তিৰে ইয়াক পূজা কৰে—তেওঁলোক ত্ৰিৱিষ্টপ (স্বৰ্গ)লৈ গমন কৰক।”

Verse 74

एतल्लिंगं न जानंति नराः सिद्ध्यभिकांक्षिणः । विशंति विवरं तेन हाटकेश्वरकांक्षया

“সিদ্ধি কামনা কৰা মানুহে এই লিঙ্গক চিনিব নোৱাৰে; আৰু হাটকেশ্বৰক পাবলৈ আকুল হৈ, সেই ভ্ৰমৰ কাৰণে, তেওঁলোকে এটা ফাট/গহ্বৰলৈ প্ৰৱেশ কৰে।”

Verse 76

मुच्यंते मानवास्तद्वच्छतानंदेश्वरादपि । तस्मिन्दिने विहितया ताभ्यां चैव प्रपूजया

“একেদৰে, সেই দিনা বিধি অনুসাৰে উভয় দেৱতাৰ যথাবিধি পূজা কৰিলে, মানুহে শতানন্দেশ্বৰ দ্বাৰাও মুক্তি লাভ কৰে।”

Verse 77

विश्वामित्र उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु व्याप्तः स्वर्गोऽखिलो नृप । मानुषैरपि पापाढ्यैः सर्वधर्मविवर्जितैः

বিশ্বামিত্ৰে ক’লে: “হে নৃপ, এই একে সময়তেই সমগ্ৰ স্বৰ্গ ভৰি পৰিছে—পাপভাৰে জৰ্জৰিত, সকলো ধৰ্মৰ পৰা বঞ্চিত মানুহেও তাত ব্যাপ্ত হৈছে।”

Verse 78

न कश्चित्कुरुते यज्ञं तीर्थ यात्रामथापरम् । न व्रतं नियमं चैव दानस्यापि कथामपि

কোনেও যজ্ঞ নকৰে, ন তীৰ্থযাত্ৰালৈ যায়। ন ব্ৰত ন নিয়ম মানে, দানৰ কথাও ক’তাও নোহোৱা।

Verse 79

अपि पापसमोपेता लिंगस्यास्य प्रभावतः । परदारोद्भवा त्पापादहिल्येश्वरदर्शनात्

পাপে ভাৰাক্ৰান্ত লোকেও—এই লিঙ্গৰ প্ৰভাৱত—অহিল্যেশ্বৰক দৰ্শন মাত্ৰে পৰস্ত্ৰী-গমনজনিত পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 80

ततो भीताः सुराः सर्वे सस्पर्धैर्मानुषैर्वृताः । प्रोचुः पुरंदरं गत्वा व्यथया प्रया युताः

তেতিয়া সকলো দেৱতা ভয়াক্ৰান্ত হ’ল; স্পৰ্ধাৰে ভৰা মানুহে তেওঁলোকক ঘেৰিলে। ব্যথা-চিন্তাত আচ্ছন্ন হৈ তেওঁলোকে পুৰন্দৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ ওচৰলৈ গৈ দুখৰ কথা ক’লে।

Verse 81

मर्त्यलोके सहस्राक्ष सर्वे धर्माः क्षयं गताः । अपि पापसमाचारा अभ्येत्य पुरुषा इह

‘হে সহস্ৰাক্ষ (ইন্দ্ৰ), মর্ত্যলোকে সকলো ধৰ্ম ক্ষয়লৈ গৈছে। পাপাচাৰী মানুহো ইয়ালৈ (এই পবিত্ৰ স্থানলৈ) আহি উপস্থিত হৈছে।’

Verse 82

अस्माभिः सह गर्वाढ्याः स्पर्धां कुर्वंति सर्वदा । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे लिंगत्रयमनुत्तमम्

‘অহংকাৰে ফুলা তেওঁলোকে সদায় আমাৰ লগতো স্পৰ্ধা কৰে। হাটকেশ্বৰ ক্ষেত্ৰত লিঙ্গৰ অনুত্তম ত্ৰয় আছে।’

Verse 83

यत्स्थितं स्थापितं तत्र गौतमेन महात्मना । सपुत्रेण सदारेण तस्य पूजाप्रभावतः

তাত যি পবিত্ৰ লিঙ্গ স্থিত আৰু প্ৰতিষ্ঠিত আছে, সেয়া মহাত্মা গৌতমে নিজৰ পুত্ৰ আৰু পত্নীৰ সৈতে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল; আৰু তেওঁৰ পূজাৰ প্ৰভাৱত…

Verse 84

अपि पापसमाचारा इहागच्छंति तेऽखिलाः । यमस्य नरकाः सर्वे सांप्रतं शून्यतां गताः

পাপাচাৰী আচৰণ কৰা লোকসকলেও ইয়ালৈ সকলোৱে আহে; সেয়েহে যমৰ সকলো নৰক এই মুহূৰ্তত শূন্য হৈ পৰিছে।

Verse 85

गौतमेन समानीतः पातालाद्धाटकेश्वरः । तपसा तोषयित्वा तु तत्र स्थाने सुरेश्वरः

গৌতমে পাতালৰ পৰা হাটকেশ্বৰক ওপৰলৈ আনিলে; আৰু তপস্যাৰে সন্তুষ্ট হৈ দেৱেশ্বৰ সেই স্থানতেই নিবাস কৰে।

Verse 86

तत्प्रभावादयं जातो व्यवहारो धरातले

সেই পবিত্ৰ প্ৰভাৱৰ বলতেই পৃথিৱীত এই অৱস্থা উদ্ভৱ হৈছে।

Verse 87

एवं ज्ञात्वा प्रवर्तंते यथा यज्ञास्तथा कुरु । तैर्विना नैव तृप्तिः स्यादस्माकं च कथंचन

এই কথা জানি তেওঁলোকে তদনুসাৰে আগবাঢ়ে; সেয়ে যজ্ঞসমূহ বিধি অনুসাৰে যিদৰে কৰা উচিত তিদৰে কৰা। সেই যজ্ঞ নোহোৱাকৈ আমাৰ কোনোপধ্যেই তৃপ্তি নহ’ব।

Verse 89

गत्वा धरातलं सर्वे ममादेशाद्द्रुतं ततः । स्वशक्त्या वारयध्वं भो गौतमेश्वरपूजकान्

সেয়ে মোৰ আদেশমতে তোমালোক সকলোৱে তৎক্ষণাৎ পৃথিৱীত নামি যোৱা, আৰু নিজৰ শক্তিৰে, হে দেৱসকল, গৌতমেশ্বৰ-পূজকসকলক নিবাৰণ কৰা।

Verse 90

अहिल्येश्वरदेवस्य शतानंदेश्वरस्य च । शक्रादेशं तु संप्राप्य ते गता धरणीतले

শক্ৰ (ইন্দ্ৰ)ৰ আদেশ লাভ কৰি তেওঁলোকে পৃথিৱীত নামিল—ভগৱান অহিল্যেশ্বৰ আৰু শতানন্দেশ্বৰ দেৱালয়সমূহলৈ।

Verse 91

कामादिका नरान्भेजुर्गौतमेश्वरपूजकान् । तथाऽहिल्येश्वरस्यापि शतानंदेश्वरस्य च

কাম আদি বিকাৰসমূহে মানুহক আক্ৰমণ কৰিলে—গৌতমেশ্বৰ-পূজকসকলকো; তদুপৰি অহিল্যেশ্বৰ আৰু শতানন্দেশ্বৰ ভক্তসকলকো।

Verse 92

ततो भूयो मखा जाताः समग्रे धरणीतले । संपूर्णदक्षिणाः सर्वे वतानि नियमास्तथा

তাৰ পাছত পুনৰ সমগ্ৰ পৃথিৱীত যজ্ঞসমূহ উদ্ভৱ হ’ল; সকলো যজ্ঞ পূৰ্ণ দক্ষিণাসহ সম্পন্ন হ’ল, আৰু ব্ৰত তথা নিয়ম-সংযমো চলিল।

Verse 93

तीर्थयात्रा जपो होमो याश्चान्याः सुकृतक्रियाः । एतत्सर्वं मया ख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि धराधिप

তীৰ্থযাত্ৰা, জপ, হোম আৰু আন যি যি পুণ্যক্ৰিয়া আছে—এই সকলো মই বৰ্ণনা কৰিলোঁ, কিয়নো তুমি সুধিছিলা, হে ধৰাধিপ।

Verse 94

गयाकूप्यनुषंगेण शक्रगौतमचेष्टितम् । बालमण्डनमाहात्म्यं शक्रेश्वरसमन्वितम्

গয়াকূপীৰ প্ৰসংগত মই শক্ৰ আৰু গৌতমৰ লীলা-বৃত্তান্ত ক’লোঁ; লগতে শক্ৰেশ্বৰ-সহ বালমণ্ডনৰ মাহাত্ম্যো বৰ্ণনা কৰিলোঁ।

Verse 95

इन्द्रस्य स्थापनं मर्त्ये अहिल्याख्यानमेव च । गौतमेश्वरमाहात्म्यं तथाहिल्येश्वरस्य च

মই ইন্দ্ৰৰ মর্ত্যলোকে স্থাপন, অহল্যাৰ আখ্যান, গৌতমেশ্বৰ মাহাত্ম্য, আৰু তদ্ৰূপে অহিল্যেশ্বৰ মাহাত্ম্যো ক’লোঁ।

Verse 96

यश्चैतच्छृणुयान्नित्यं श्रद्धया परया युतः । स मुच्येत्पातकात्सद्यः परदारसमुद्भवात्

যি জনে পৰম শ্ৰদ্ধাৰে এই কথা নিত্য শুনে, সি পৰস্ত্ৰী-সম্বন্ধজনিত পাপৰ পৰা তৎক্ষণাৎ মুক্ত হয়।

Verse 98

तच्छ्रुत्वा वासवस्तत्र समाहूय च मन्मथम् । क्रोधं लोभं तथा दंभं मत्सरं द्वेषसंयुतम्

সেয়া শুনি বাসৱ (ইন্দ্ৰ) তাত মন্মথ (কাম)ক আহ্বান কৰিলে, আৰু ক্ৰোধ, লোভ, দম্ভ, মত্সৰ আৰু দ্বেষসহ।

Verse 208

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गौतमेश्वराहिल्येश्वर शतानन्देश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

এইদৰে শ্ৰী স্কন্দ মহাপুৰাণৰ একাশীতিসাহস্ৰী সংহিতাৰ ষষ্ঠ নাগৰখণ্ডত হাটকেশ্বৰ-ক্ষেত্ৰ-মাহাত্ম্যৰ অন্তৰ্গত ‘গৌতমেশ্বৰ, অহিল্যেশ্বৰ আৰু শতানন্দেশ্বৰ মাহাত্ম্য-বৰ্ণনা’ নামক দ্বিশত-অষ্টম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল।