Adhyaya 64

Verse 1

एवं तत्र स्थिते तीरे देव्याराधनतत्परे । सप्तलिंगार्चनरते भीमनन्दननन्दने

এইদৰে তেওঁ তীৰত অৱস্থিত থাকি দেৱীৰ আৰাধনাত তৎপৰ আছিল। সাত লিঙ্গৰ অৰ্চনাত ৰত, ভীমৰ পুত্ৰৰ পুত্ৰ (বৰ্বৰীক) তাতেই বাস কৰি থাকিল।

Verse 2

ततः कालेन केनापि पांडवा द्यूतनिर्जिताः । तत्राजग्मुश्च क्रमतस्तीर्थस्नानकृते भुवम्

তাৰ পাছত কিছু কাল গ’লত, দ্যূতত পৰাজিত পাণ্ডৱসকলে তীৰ্থস্নানৰ পুণ্য লাভৰ উদ্দেশ্যে ক্ৰমে ক্ৰমে দেশভ্ৰমণ কৰি তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 3

प्रागेव चंडिकां देवीं क्षेत्रादीशानतः स्थिताम् । आसेदुर्मार्गखिन्नास्ते द्रौपदीपंचमास्तदा

প্ৰথমে তেওঁলোকে সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ ঈশান কোণত অৱস্থিত চণ্ডিকা দেৱীক আশ্ৰয় কৰি ওচৰ চাপিল। পথশ্ৰমে ক্লান্ত হৈ, দ্ৰৌপদী পঞ্চমীসহ তেতিয়াই তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 4

तत्रैव चोपविष्टोऽभूत्तदानीं चंडिकागणः । बर्बरीकश्च तान्वीरान्समायातानपश्यत

সেই ঠাইতে সেই সময় চণ্ডিকা দেৱীৰ গণসকল উপবিষ্ট আছিল। আৰু বর্বৰীক তাত আগমন কৰা সেই বীৰসকলক দেখিলে।

Verse 5

परं नासौ वेद पाण्डून्पाण्डवास्तं च नो विदुः । आजन्म यस्मान्नैवाभूत्पाण्डूनां चास्य संगमः

কিন্তু তেওঁ পাণ্ডুক নাজানিছিল, আৰু পাণ্ডৱসকলেও তাক নাজানিছিল; কিয়নো জন্মৰে পৰা পাণ্ডুৰ পুত্ৰসকলৰ সৈতে তাৰ কেতিয়াও সাক্ষাৎ হোৱা নাছিল।

Verse 6

ततः प्रविश्य वै तस्मिन्देवीमासाद्य पांडवाः । पिंडकाद्यं तत्र मुक्त्वा तृषा प्रैक्षि जलं तदा

তাৰ পাছত সেই স্থানত প্ৰৱেশ কৰি পাণ্ডৱসকলে দেৱীৰ ওচৰ পালেগৈ। তাত পিণ্ড আদি নিবেদন থৈ, তৃষ্ণাত কাতৰ হৈ, তেতিয়া তেওঁলোকে পানীৰ সন্ধানত চাৰিওফালে চালে।

Verse 7

ततो भीमः कुण्डमध्यं जलं पातुं विवेश ह । प्रविशंतं च तं प्राह युधिष्ठिर इदं वचः

তেতিয়া ভীমে জল পান কৰিবলৈ কুণ্ডৰ মাজলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে। তেওঁ প্ৰৱেশ কৰোঁতেই যুধিষ্ঠিৰে তেওঁক এই বাক্য ক’লে।

Verse 8

उद्धृत्य भीम तोयं त्वं पादौ प्रक्षाल्य भो बहिः । ततः पिबाऽन्यथा दोषो महांस्त्वामुपपत्स्यते

“হে ভীম, জল উঠাই বাহিৰত পাৱ ধুই লোৱা; তাৰ পিছত পান কৰা। নহ’লে ডাঙৰ দোষ তোমাৰ ওপৰত পৰিব।”

Verse 9

एतद्राज्ञो वचो भीमस्तृषा व्याकुललोचनः । अश्रुत्वैव विवेशासौ कुण्डमध्ये जलेच्छया

ৰাজাৰ এই বাক্য ভীমে তৃষ্ণাত ব্যাকুল চকুৰে শুনিলেও মানি নল’লে; জলৰ আকাঙ্ক্ষাত তেওঁ কুণ্ডৰ মাজলৈ সোজাকৈ প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 10

स च दृष्ट्वा जलं पातुं तत्रैव कृतनिश्चयः । मुखं हस्तौ च चरणौ क्षालयामास शुद्धये

জল দেখি তেওঁ তাতেই পান কৰাৰ দৃঢ় সংকল্প কৰিলে; শুদ্ধিৰ বাবে তেওঁ সেই জলতেই মুখ, হাত আৰু পাৱ ধুই ল’লে।

Verse 11

यतः पीतं जलं पुंसामप्रक्षाल्य च यद्भवेत् । प्रेताः पिशाचास्तद्रूपं संक्रम्य प्रपिबंति तत्

কাৰণ মানুহে আগতে শুচিভাৱে নধুই জল পান কৰিলে, প্ৰেত আৰু পিশাচে সেই একে ৰূপ ধৰি সেই জল (তাৰ দ্বাৰাই) পান কৰে।

Verse 12

एवं प्रक्षालयाने च पादौ तत्र वृकोदरे । उपरिस्थस्तदा प्राह सत्यं सुहृदयो वचः

এইদৰে তাত বৃকোদৰে পাৱ ধুই থাকোঁতে, ওপৰত থিয় হোৱা এজনেহে তেতিয়া সুহৃদয়ৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সত্য বাক্য ক’লে।

Verse 13

दुर्मते भोः किमेतत्त्वं कुरुषे पापनिश्चयः । देवीकुण्डे क्षालयसि मुखं पादौ करौ च यत्

“হে কুবুদ্ধি! পাপ-নিশ্চয়ে এই কি কৰিছা—দেৱীকুণ্ডত মুখ, পাৱ আৰু হাত ধুইছা নেকি?”

Verse 14

यतो देवी सदानेन जलेन स्नाप्यते मया । दत्र प्रक्षिपंस्तोयं मलपापान्न बिभ्यसि

“কাৰণ এই একে জলৰে মই সদায় দেৱীক স্নান কৰাওঁ। তথাপি তই ইয়াত পানী পেলাই (ধুই) মল-ময়লা আৰু পাপলৈ ভয় নকৰিছা নেকি?”

Verse 15

मलाक्ततोयं यन्नाम अस्पृश्यं तन्नरैरपि । कुतो देवैश्च तत्पापं स्पृश्यते तत्त्वतो वद

সত্য ক’ আৰু কোৱা: যদি কোনো জল মল-ময়লাৰে লিপ্ত বুলি মানুহৰো বাবে অস্পৃশ্য হয়, তেন্তে সেই পাপ দেৱতাসকলক কেনেকৈ স্পৰ্শ কৰিব পাৰে?

Verse 16

शीघ्रं च त्वं निःसरास्मात्कुण्डाद्भूत्वा बहिः पिब । यद्येवं पाप मूढोऽसि तीर्थेषु भ्रमसे कुतः

শীঘ্ৰে এই কুণ্ডৰ পৰা ওলাই বাহিৰ হ’ আৰু বাহিৰৰ পৰাই পান কৰ। যদি তই এনেকুৱা পাপী মূৰ্খ, তেন্তে তীৰ্থসমূহত কিয় ঘূৰি ফুৰিছা?

Verse 17

भीम उवाच । किमेतद्भाषसे क्रूर परुषं राक्षसाधम । यतस्तोयानि जंतूनामुपभो गार्थमेव हि

ভীমে ক’লে: হে নিষ্ঠুৰ, হে ৰাক্ষসাধম! তই কিয় এনে কঠোৰ বাক্য ক’ছ? জল নিশ্চয়েই জীৱসমূহৰ উপভোগ আৰু জীৱনধাৰণৰ বাবে আছে।

Verse 18

तीर्थेषु कार्यं स्नानं चेत्युक्तं मुनिवरैरपि । अंगप्रक्षालनं स्नानमुक्तं मां निंदसे कुतः

মুনিবৰসকলেও কৈছে যে তীৰ্থত স্নান কৰাই কৰ্তব্য। আৰু স্নান বুলিলে অঙ্গ-প্ৰক্ষালনকেই বুজায়—তেন্তে তই মোক কিয় নিন্দা কৰিছ?

Verse 19

यदि न क्रियते पानमंगप्रक्षालनं तथा । तत्किमर्थं पूर्तधर्माः क्रियन्ते धर्मशालिभिः

যদি পান কৰা আৰু অঙ্গ-প্ৰক্ষালন একেবাৰে নকৰিব লাগে, তেন্তে ধৰ্মশীল লোকসকলে পূর্ত-ধৰ্মৰ লোকহিতকাৰ্য কিয় কৰে?

Verse 20

सुहृदय उवाच । स्नातव्यं तीर्थमुख्येषु सत्यमेतन्न संशयः । चरेषु किं तु संविश्य स्थावरेषु बहिः स्थितः

সুহৃদয়ে ক’লে: মুখ্য তীৰ্থসমূহত স্নান কৰা সত্য—ইয়াত সন্দেহ নাই। কিন্তু চলন্ত পানীত নামিব পাৰি; স্থিৰ পানীত বাহিৰতে থাকিব লাগে।

Verse 21

स्थावरेष्वपि संविश्य तन्न स्नानं विधीयते । न यत्र देवस्नानार्थं भक्तैः संगृह्यते जलम्

স্থিৰ পানীত নামিলেও সেয়া বিধিসন্মত স্নান নহয়—বিশেষকৈ য’ত ভক্তসকলে দেৱতাৰ স্নানাৰ্থে জল সংগ্ৰহ কৰে।

Verse 22

यच्च हस्तशतादूर्ध्वं सरस्तत्र विधीयते । संवेशेऽपि क्रमश्चायं पादौ प्रक्षाल्य यद्बहिः

যদি শত হস্তৰ ওপাৰে কোনো সৰোবৰ থাকে, তাত স্নান কৰাটো বিধিসন্মত। তথাপি ক্ৰম এইয়ে—বাহিৰতে থাকি প্ৰথমে পাৱ ধুই লোৱা।

Verse 23

ततः स्नानं प्रकर्तव्यमन्यथा दोष उच्यते । किं न श्रुतस्त्वया प्रोक्तः श्लोकः पद्मभुवा पुरा

তাৰ পাছতেই স্নান কৰা উচিত; নতুবা দোষ বুলি কোৱা হয়। তুমি কি পদ্মভূ (ব্ৰহ্মা)য়ে পূৰ্বে কোৱা শ্লোকটো শুনা নাই?

Verse 24

मलं मूत्रं पुरीषं च श्लेष्म निष्ठीनाश्रु च । गंडूषाश्चैव मुञ्चति ये ते ब्रह्महणैः समाः

যিসকলে এই পবিত্ৰ জলে মল, মূত্ৰ, পুৰীষ, শ্লেষ্মা, থু, অশ্ৰু আৰু গণ্ডূষ (মুখ ধোৱাৰ পানী) ত্যাগ কৰে—তেওঁলোকক ব্ৰাহ্মণহন্তাৰ সমান বুলি গণ্য কৰা হয়।

Verse 25

तस्मान्निःसर शीघ्रं त्वं यद्येवमजितेन्द्रियः । तत्किमर्थं दुराचार तीर्थेष्वटसि बालिश

সেয়ে তুমি সোনকালে বাহিৰ ওলাই আহা—যদি তোমাৰ ইন্দ্ৰিয়সমূহ সত্যই অজিত। তেন্তে কিয়, হে দুঃআচাৰী মূৰ্খ, তুমি তীৰ্থসমূহত ঘূৰি ফুৰিছা?

Verse 26

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । निर्विकाराः क्रियाः सर्वाः स हि तीर्थफलं लभेत्

যাৰ হাত-পাৱ আৰু মনো সুসংযত; যাৰ সকলো ক্ৰিয়া নিৰ্বিকাৰ—সেইজনেই নিশ্চয় তীৰ্থফল লাভ কৰে।

Verse 27

भीम उवाच । अधर्मो वापि धर्मोऽस्तु निर्गंतुं नैव शक्नुयाम् । क्षुधा तृषा मया नित्यं वारितुं नैव शक्यते

ভীমে ক’লে: ধৰ্ম হওক বা অধৰ্ম, মই বাহিৰলৈ ওলাই যোৱাত নিজকে ৰোধ কৰিব নোৱাৰোঁ। মোৰ ভিতৰত সদায় থকা ক্ষুধা আৰু তৃষ্ণা ৰোধ কৰাও অসম্ভৱ।

Verse 28

सुहृदय उवाच । जीवितार्थे भवान्कस्मात्पापं प्रकुरुते वद । किं न श्रुतस्त्वया श्लोकः शिबिना यः समीरितः

সুহৃদয়ে ক’লে: কেৱল জীৱন ৰক্ষাৰ বাবে তুমি কিয় পাপ কৰিছা, কোৱা। ৰজা শিবিয়ে যি শ্লোক উচ্চাৰণ কৰিছিল, সেয়া তুমি নুশুনিলা নেকি?

Verse 29

मुहूर्तमपि जीवेत नरः शुक्लेन कर्मणा । न कल्पमपि जीवेत लोकद्वयविरोधिना

মানুহে শুদ্ধ কৰ্মেৰে এক মুহূৰ্তো জীয়াই থাকক; কিন্তু যি কৰ্ম ইহলোক আৰু পৰলোক—দুয়োটাৰ বিৰোধী, তেনে কৰ্মেৰে এক কল্পো জীয়াই নাথাকক।

Verse 30

भीम उवाच । काकारवेण ते मह्यं कर्णौ बधिरतां गतौ । पास्याम्येव जलं चात्र कामं विलप शुष्य वा

ভীমে ক’লে: তোমাৰ কাকৰ দৰে কাঁ-কাৱে মোৰ কাণ বধিৰ হৈ গ’ল। মই ইয়াতেই পানী পান কৰিম—ইচ্ছামতে বিলাপ কৰা, নতুবা শুকাই যাও।

Verse 31

सुहृदय उवाच । क्षत्रियाणां कुले जातस्त्वहं धर्माभिरक्षिणाम् । तस्मात्ते पातकं कर्तुं न दास्यामि कथंचन

সুহৃদয়ে ক’লে: মই ধৰ্মৰ ৰক্ষক ক্ষত্ৰিয় কুলত জন্ম লৈছোঁ। সেয়েহে কোনোভাবেই তোমাক এই পাতক কৰিবলৈ নিদিম।

Verse 32

तद्वराकाथ शीघ्रं त्वमस्मात्कुंडाद्विनिःसर

তেতিয়া সি ক’লে, “হে অধম, শীঘ্ৰে এই কুণ্ডৰ পৰা ওলাই আহা।”

Verse 33

इष्टकाशकलैः शीघ्रं चूर्णयिष्येऽन्यथा शिरः । इत्युक्त्वा चेष्टकां गृह्य मुमोच शिरसः प्रति

সি ক’লে, “নচেৎ ইটৰ টুকুৰাৰে তোমাৰ মূৰ শীঘ্ৰে গুঁড়ি কৰি দিম।” এই বুলি সি এটা ইট ধৰি তাৰ মূৰৰ ফালে নিক্ষেপ কৰিলে।

Verse 34

भीमश्च वंचयित्वा तामुत्प्लुत्य बहिराव्रजत् । भर्त्सयंतौ ततश्चोभावन्योन्यं भीमविक्रमौ

আৰু ভীমে তাক প্ৰবঞ্চনা কৰি, জপিয়াই বাহিৰলৈ ওলাই গ’ল। তাৰ পাছত দুয়ো ভয়ংকৰ পৰাক্ৰমী বীৰে পৰস্পৰক পাল পাতি গালি-গালাজ কৰিলে।

Verse 35

युयुधाते प्रलंबाभ्यां बाहुभ्यां युद्धपारगौ । व्यूढोरस्कौ दीर्घभुजौ नियुद्धकुशलावुभौ

সেই দুয়ো যুঁজৰ পাৰদৰ্শী বীৰে দীঘলকৈ প্ৰসাৰিত বাহুৰে ঘা-পাল্টা দি যুঁজিলে; বহল বক্ষ, দীঘল বাহু, আৰু দুয়ো নিকট-যুদ্ধত সমান নিপুণ।

Verse 36

मुष्टिभिः पार्ष्णिघातैश्च जानुभिश्चाभिजघ्नतुः । ततो मुहूर्तात्कौरव्यः पर्यहीयत पांडवः

তেওঁলোকে মুষ্টি, এড়িৰ ঘা আৰু হাঁটুৰ আঘাতে পৰস্পৰক প্ৰহাৰ কৰিলে। তাৰ পাছত অলপ সময়ৰ ভিতৰতে কৌৰৱে প্ৰাধান্য লাভ কৰিলে, আৰু পাণ্ডৱ দুৰ্বল হ’বলৈ ধৰিলে।

Verse 37

हीयमानस्ततो भीम उद्यतोऽभूत्पुनः पुनः । अहीयत ततोऽप्यंग ववृधे बर्बरीककः

ভীম ক্ষয়মান হ’লেও বাৰে বাৰে পুনৰ উঠি দাঁড়াইছিল। তথাপি, হে প্ৰিয়, সি তেতিয়াও পিছ পৰি গৈছিল, আৰু বর্বৰীক ক্ৰমে অধিক বলৱান হৈ উঠিছিল।

Verse 38

ततो भीमं समुत्पाट्य बर्बरीको बलादिव । निष्पिपेष ततः क्रुद्धस्तदद्भुतमिवाभवत्

তাৰ পাছত বর্বৰীকে কেৱল বলৰ জোৰতে ভীমক উভালি পেলালে; আৰু ক্ৰুদ্ধ হৈ তাক চেপি গুৰি কৰিলে—সেয়া যেন এক মহা অদ্ভুত ঘটনা হ’ল।

Verse 39

मूर्छितं चैवमादाय विस्फुरन्तं पुनःपुनः । सागराय प्रचलितः क्षेप्तुं तत्र महांभसि

মূৰ্ছিত অৱস্থাত তাক তুলি লৈ, সি বাৰে বাৰে কঁপিছিল যদিও, তেওঁ সাগৰৰ ফালে আগবাঢ়িল—সেই মহাজলত তাক নিক্ষেপ কৰিবলৈ।

Verse 40

ददृशुः पांडवा नैतद्देव्या नयनयंत्रिताः

পাণ্ডৱসকলে এই দৃশ্য নেদেখিলে; দেৱীয়ে যেন তেওঁলোকৰ দৃষ্টি নিয়ন্ত্ৰণ কৰি ৰাখিছিল।

Verse 41

तथा गृहीते कुरुवीरमुख्ये वीरेण तेनाद्भुतविक्रमेण । आश्चर्यमासीद्दिवि देवतानां देवीभिराकाशतले निरीक्ष्य तम्

কুৰুবীৰসকলৰ সেই শ্ৰেষ্ঠ বীৰজনক যেতিয়া সেই অদ্ভুত পৰাক্ৰমী যোদ্ধাই ধৰি ল’লে, তেতিয়া স্বৰ্গত দেৱতাসকল বিস্ময়ে অভিভূত হ’ল; আৰু দেৱীসকলেও আকাশমণ্ডলত থিয় হৈ তাক চাই থাকিল।

Verse 42

सागरस्य ततस्तीरे बर्बरीकं गतं तदा । निरीक्ष्य भगवान्रुद्रो वियत्स्थः समभाषत

যেতিয়া বর্বৰীক সাগৰৰ তীৰত উপস্থিত হ’ল, তেতিয়া আকাশত অৱস্থিত ভগৱান ৰুদ্ৰে তাক চাই বচন ক’লে।

Verse 43

भोभो राक्षसशार्दूल बर्बरीक महाबल । मुंचैनं भरतश्रेष्ठं भीमं तव पितामहम्

“হে হে! ৰাক্ষস-মধ্যৰ ব্যাঘ্ৰ, মহাবলী বর্বৰীক! এই ভীমক—ভাৰতসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ, তোমাৰেই পিতামহ—মুক্ত কৰি দে।”

Verse 44

अयं हि तीर्थयात्रायां विचरन्भ्रातृभिर्युतः । कृष्णया चाप्यदस्तीर्थं स्नातुमेवाभ्युपाययौ

“ই তীৰ্থযাত্ৰাত ভ্ৰমণ কৰি আছে, ভাতৃসকলৰ সৈতে আৰু কৃষ্ণাৰ সহিতো; এই তীৰ্থত স্নান কৰিবলৈহে আহিছে।”

Verse 45

सम्मानं सर्वथा तस्मादर्हः कौरवनंदनः । अपापो वा सपापो वा पूज्य एव पितामहः

“সেয়ে, হে কুৰুবংশৰ পুত্ৰ, তেওঁ সকলো দিশে সন্মানৰ যোগ্য। নিৰপাপ হওক বা সপাপ, পিতামহ সদায় পূজ্যই।”

Verse 46

सूत उवाच । इति रुद्रवचः श्रुत्वा सहसा तं विमुच्य सः । न्यपतत्पादयोर्हा धिक्कष्टं कष्टं च प्राह सः

সূতে ক’লে: “ৰুদ্ৰৰ এই বচন শুনি সি তৎক্ষণাৎ তাক মুক্ত কৰি দিলে, পাদযুগলত লুটি পৰিল আৰু ক’লে, ‘হায়! ধিক্—কিমান দুঃসহ, কিমান দুঃসহ!’”

Verse 47

क्षम्यतां क्षम्यतां चेति पुनः पुनरवोचत । शिरश्च ताडयन्स्वीयं रुरोद च मुहुर्मुहुः

সি বাৰে বাৰে ক’লে—“ক্ষমা কৰক, ক্ষমা কৰক”—নিজৰ মূৰটো পিটাই পিটাই পুনঃ পুনঃ কান্দি উঠিল।

Verse 48

तं तथा परिशोचंतं मुह्यमानं मुहुर्मुहुः । भीमसेनः समालिंग्य आघ्राय च वचोऽब्रवीत्

তেওঁক তেনেদৰে শোকত ডুবি বাৰে বাৰে বিমূঢ় হোৱা দেখি ভীমসেনে আলিঙ্গন কৰিলে, স্নেহেৰে মূৰ শুঁঘি লৈ তাৰ পাছত কথা ক’লে।

Verse 49

वयं त्वां नैव जानीमस्त्वं चास्माञ्जन्मकालतः । अत्र वासश्च ते पुत्र भैमेः कृष्णाच्च संश्रुतः

“আমি তোমাক একেবাৰে চিনিব নোৱাৰিলোঁ, আৰু তুমিও জন্মকালৰ পৰা আমাক নাজানিলা। কিন্তু, প্ৰিয় পুত্ৰ, ইয়াত তোমাৰ বাস ভীমৰ পক্ষৰ পৰা আৰু কৃষ্ণা (দ্ৰৌপদী)ৰ দ্বাৰাও প্ৰতিশ্ৰুত।”

Verse 50

परं नो विस्मृतं सर्वं नानादुःखैः प्रमुह्यताम् । दुःखितानां यतः सर्वा स्मृतिर्लुप्ता भवेत्स्फुटम्

“আৰু, নানা দুখে আমাক আচ্ছন্ন কৰি পেলাইছে; সেয়ে আমাৰ সকলো স্মৃতি সৰি গৈছে। দুখিত লোকৰ সকলো স্মৰণশক্তি স্পষ্টকৈ লুপ্ত হয়।”

Verse 51

तदस्माकमिदं दुःखं सर्वकालविधानतः । मा शोचस्त्वं च तनय न ते दोषोऽस्ति चाण्वपि

“সেয়ে আমাৰ এই দুখ সময়ৰ বিধান অনুসাৰেই আহিছে। হে পুত্ৰ, তুমি শোক নকৰিবা—তোমাৰ এক বিন্দুও দোষ নাই।”

Verse 52

यतः सर्वः क्षत्रियस्य दंड्यो विपथिसंस्थि तः । आत्मापिदंड्यः साधूनां प्रवृत्तः कुपथाद्यदि

যি কোনোজন কুপথত অৱস্থিত থাকে, সি ক্ষত্ৰিয়ৰ দণ্ডৰ যোগ্য; আৰু যদি নিজৰ আত্মাই দুষ্ট পথলৈ ধাৱিত হয়, তেন্তে সাধুসকলৰ দৃষ্টিত সিও দণ্ডনীয় হয়।

Verse 53

पितृमातृसुहृद्भ्रातृपुत्रादीनां किमुच्यते । अतीव मम हर्षोऽयं धन्योहं पूर्वजाश्च मे

তেন্তে পিতা, মাতা, বন্ধু, ভ্ৰাতা, পুত্ৰ আদি বিষয়ে আৰু কি ক’ব? মোৰ এই আনন্দ অতি মহান; মই ধন্য—আৰু মোৰ পূৰ্বপুৰুষসকলও ধন্য।

Verse 54

यस्य त्वीदृशकः पौत्रो धर्मज्ञो धर्मपालकः । वरार्हस्त्वं प्रशंसार्हो भवान्येषां सतां तथा

যাৰ নাতি এনেকুৱা—ধৰ্মজ্ঞ আৰু ধৰ্মৰ ৰক্ষক—সেই জ্যেষ্ঠজন সৰ্বোত্তম সন্মানৰ যোগ্য আৰু প্ৰশংসাৰ যোগ্য; তেনেদৰে সকলো সৎধৰ্মী লোকো।

Verse 55

तस्माच्छोकं विहायेमं स्वस्थो भवि तुमर्हसि

সেয়ে এই শোক ত্যাগ কৰি, তুমি স্থিৰচিত্ত হৈ পুনৰ সুস্থ হোৱা উচিত।

Verse 56

बर्बरीक उवाच । पापं मां ताततात त्वं ब्रह्मघ्नादपि कुत्सितम् । अप्रशस्यं नार्हसीह द्रष्टुं स्प्रष्टुमपि प्रभो

বৰ্বৰীক ক’লে: হে পূজনীয় পিতা—হয়, হে দাদাজী—মই পাপী, ব্ৰাহ্মণঘাতকৰো অধিক নিন্দনীয়। মই অপ্রশংসনীয়; হে প্ৰভু, ইয়াত মোক চাবলৈও তোমাৰ উচিত নহয়, স্পৰ্শ কৰাটো ত দূৰৰ কথা।

Verse 57

सर्वेषामेव पापानां निष्कृतिः प्रोच्यते बुधैः । पित्रोरभक्तस्य पुनर्निष्कृतिर्नैव विद्यते

সকলো পাপৰ বাবে পণ্ডিতসকলে প্ৰায়শ্চিত্ত সম্ভৱ বুলি কয়; কিন্তু যি মাতৃ-পিতৃৰ ভক্ত নহয়, তাৰ বাবে পুনৰ কোনো নিষ্কৃতি নাথাকে।

Verse 58

तद्येन देहेन मया ताततातोऽभिपीडितः । तत्त्वमेव समुत्स्रक्ष्ये महीसागरसंगमे

যি দেহেৰে মই পিতা আৰু পিতামহক কষ্ট দিছিলোঁ, সেই দেহেৰেেই মই স্থল-সাগৰৰ সঙ্গমত নিজকে ত্যাগ কৰিম।

Verse 59

मैवं भवेयमन्येषु अपि जन्मसु पातकी । न मामस्मादभिप्रायादर्हः कोऽपि निवर्तितुम्

আন আন জন্মতোও যেন মই এনে পাপী নহওঁ। এই সংকল্পৰ পৰা মোক আঁতৰাবলৈ কাৰো অধিকাৰ নাই।

Verse 60

यतोंऽशेन विलुप्येत प्रायश्चित्तान्निवारकः । एवमुक्त्वा समुत्प्लुत्य ययौ चैवार्णवं बली

প্ৰায়শ্চিত্তত সামান্যতমো ক্ষয় ঘটাব পৰা কোনো বাধা নাথাকক—এইদৰে কৈ বীৰজন লাফ মাৰি সোজাকৈ সাগৰত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 61

समुद्रोऽपि चकंपे च कथमेनं निहन्म्यहम् । ततः सिद्धांबिकायाश्च देव्यस्तत्र चतुर्दश

সমুদ্ৰও কঁপি উঠিল: ‘মই একে কেনেকৈ নাহানিম?’ তেতিয়া তাত সিদ্ধাম্বিকাৰ চৌদ্দগৰাকী দেৱী প্ৰকাশ পালে।

Verse 62

समालिंग्य च संस्थाप्य रुद्रेण सहिता जगुः । अज्ञातविहिते पापे नास्ति वीरेंद्र कल्मषम्

তেওঁক আলিঙ্গন কৰি সঠিকভাৱে স্থাপন কৰি, ৰুদ্ৰসহ তেওঁলোকে গাই উঠিল: ‘হে বীৰেন্দ্ৰ! অজ্ঞাতে সংঘটিত পাপত তোমাৰ কোনো কল্মষ নাথাকে।’

Verse 63

शास्त्रेषूक्तमिदं वाक्यं नान्यथा कर्तुमर्हसि । अमुं च पृष्ठलग्नं त्वं पश्य भोः स्वं पितामहम्

এই বাক্য শাস্ত্ৰত ঘোষণা কৰা হৈছে; তুমি অন্যথা কৰিব নোৱাৰা। আৰু চোৱা—হে মহাশয়—তোমাৰ নিজৰ পিতামহ তোমাৰ পিঠিত আঁকোৱালি ধৰি লেগি আছে।

Verse 64

पुत्रपुत्रेति भाषंतमनु त्वा मरणोन्मुखम् । अधुना चेत्स्वकं देहं वीर त्वं परित्यक्ष्यसि

‘পুত্ৰ, মোৰ পুত্ৰ!’ বুলি ক’বলৈ ক’বলৈ, তুমি মৃত্যুমুখী হওঁতে সি তোমাৰ পিছে পিছে আহে। হে বীৰ, যদি এতিয়া তুমি নিজৰ দেহ ত্যাগ কৰা, (তাৰ ফল ভাবা)।

Verse 65

ततस्त्यक्ष्यति भीमोऽपि पातकं तन्महत्तव । एवं ज्ञात्वा धारय त्वं स्वशरीरं महामते

তাৰ পাছত ভীমেও তোমাৰ সেই মহাপাতক ত্যাগ কৰিব। এই কথা জানি, হে মহামতি, তুমি নিজৰ শৰীৰ ধৰি ৰাখা—ত্যাগ নকৰিবা।

Verse 66

अथ चेत्त्यक्तुकामस्त्वं तत्रापि वचनं शृणु । स्वल्पेनैव च कालेन कृष्णाद्देवकिनंदनात्

কিন্তু যদি তুমি তথাপি ত্যাগ কৰিব খোজা, তেন্তে তাতো এই বাক্য শুনা। অতি স্বল্প সময়ৰ ভিতৰতে, কৃষ্ণ—দেৱকীনন্দন—ৰ পৰা (সমাধান আহিব)।

Verse 67

देहपातस्तव प्रोक्तस्तं प्रतीक्ष यदीच्छ सि । यतो विष्णुकराद्वत्स देहपातो विशिष्यते

তোমাৰ দেহপাত (মৃত্যু)ৰ কথা কোৱা হৈছে—যদি ইচ্ছা কৰা, তেন্তে সেই সময়লৈ অপেক্ষা কৰা। কিয়নো, প্ৰিয় বৎস, বিষ্ণুৰ কৰদ্বাৰা দেহ ত্যাগ বিশেষ উৎকৃষ্ট বুলি গণ্য।

Verse 68

तस्मात्प्रतीक्ष तं कालमस्माकं प्रार्थितेन च । एवमुक्तो निववृते बर्बरीकोऽपि दुर्मनाः

সেয়ে, আমাৰ অনুৰোধ অনুসাৰে, সেই কাললৈ অপেক্ষা কৰা। এইদৰে কোৱা হ’লে বর্বৰীকো মন বিষণ্ণ হৈ উভতি গ’ল।

Verse 69

रुद्रं देवीश्च चामुंडां सोपालंभं वचोऽब्रवीत् । त्वमेव देवि जानासि रक्ष्यते शार्ङ्गधन्विना

তেওঁ ৰুদ্ৰ আৰু দেৱী—চামুণ্ডালৈকেও—উপালম্ভভৰা বাক্য ক’লে: “হে দেবি, শাৰ্ঙ্গধন্বী (কৃষ্ণ/বিষ্ণু)য়ে তেওঁক কেনেকৈ ৰক্ষা কৰিছে, সেয়া তুমি একাই জানা।”

Verse 70

पांडवा भूमिलाभार्थे तत्ते कस्मादुपेक्षितम् । त्वया च समुपागत्य रक्षितोऽयं वृकोदरः

“পাণ্ডৱসকলে ৰাজ্যলাভৰ বাবে চেষ্টা কৰিছে—সেয়া তুমি কিয় উপেক্ষা কৰিলা? আৰু তুমি নিজে আগবাঢ়ি আহি হস্তক্ষেপ কৰাত এই বৃকোদৰ (ভীম) ৰক্ষা পালে।”

Verse 71

देव्युवाच । अहं च रक्षयिष्यामि स्वभक्तं कृष्णमृत्युतः । यस्माच्च चंडिकाकृत्ये कृतोऽनेन महारणः । तस्माच्चंडिलनाम्नायं विश्वपूज्यो भविष्यति

দেৱীয়ে ক’লে: “মইও মোৰ ভক্ত কৃষ্ণক মৃত্যুৰ পৰা ৰক্ষা কৰিম। আৰু চণ্ডিকাৰ সেৱাত এইজনে মহাৰণ কৰিলে বুলিয়েই, সেয়ে ‘চণ্ডিল’ নামত ই বিশ্বজুৰি পূজিত আৰু খ্যাত হ’ব।”

Verse 72

एवमुक्त्वा गताः सर्वे देवा देव्यस्त्वदृश्यताम् । भीमोऽपि तं समादाय पांडुभ्यः सर्वमूचिवान्

এইদৰে কৈ সকলো দেৱ-দেৱী অদৃশ্য হৈ প্ৰস্থান কৰিলে। ভীমেও তেওঁক লগত লৈ পাণ্ডৱসকলক সকলো কথা বৰ্ণনা কৰিলে।

Verse 73

विस्मिताः पांडवास्तं च पूजयित्वा पुनः पुनः । यथोक्तविधिना चक्रुस्तीर्थस्नानमतंद्रिताः

বিস্মিত হৈ পাণ্ডৱসকলে তেওঁক পুনঃ পুনঃ পূজা কৰিলে; আৰু বিধি অনুসাৰে তীৰ্থস্নান অক্লান্তভাৱে সম্পন্ন কৰিলে।

Verse 74

भीमोपि यत्र रुद्रेण मोक्षितस्तत्र सुप्रभम् । लिंगं संस्थापयामास भीमेश्वरमिति श्रुतम्

ভীমেও—যি ঠাইত ৰুদ্ৰই তেওঁক দুঃখ-বন্ধনৰ পৰা মুক্ত কৰিছিল—সেই স্থানতে এক উজ্জ্বল লিঙ্গ প্ৰতিষ্ঠা কৰিলে, যাৰ নাম ‘ভীমেশ্বৰ’ বুলি খ্যাত।

Verse 75

ज्येष्ठमासे कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामुपोषितः । रात्रौ संपूज्य भीमेशं जन्मपापाद्विमुच्यते

জ্যেষ্ঠ মাহৰ কৃষ্ণপক্ষৰ চতুৰ্দশীত উপবাস কৰি, ৰাতি সম্পূৰ্ণ ভক্তিৰে ভীমেশক পূজা কৰিলে, জন্মৰ পৰা সঞ্চিত পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ কৰে।

Verse 76

यथैव लिंगानि सुपूजितानि सप्तात्र मुख्यानि महाफलानि । भीमेश्वरं लिंगमिदं तथैव समस्तपापापहरं सुपूज्यम्

যিদৰে ইয়াত থকা সাতটা মুখ্য লিঙ্গ সুপূজিত হ’লে মহাফল প্ৰদান কৰে, তেনেদৰে এই ভীমেশ্বৰ লিঙ্গো শ্ৰদ্ধাৰে পূজাৰ যোগ্য; কিয়নো ই সকলো পাপ হৰণ কৰে।