Adhyaya 22

Verse 1

नारद उवाच । एवं विप्रकृता देवा महेंद्रसहितास्तदा । ययुः स्वायंभुवं दाम मर्करूपमुपाश्रिताः

নাৰদে ক’লে: এইদৰে পীড়িত আৰু অৱনত হোৱা দেৱতাসকল, মহেন্দ্ৰ (ইন্দ্ৰ)সহ, তেতিয়া স্বয়ম্ভূ প্ৰভুৰ ধামলৈ গ’ল, আৰু মকৰ-ৰূপৰ ছদ্মবেশ আশ্ৰয় কৰিলে।

Verse 2

ततश्च विस्मितो ब्रह्मा प्राह तान्सुरपुंगवान् । स्वरूपेणेह तिष्ठध्वं नात्र वस्तारकाद्भयम्

তেতিয়া বিস্মিত ব্ৰহ্মাই দেৱগণৰ শ্ৰেষ্ঠসকলক ক’লে: “নিজ নিজ সত্য-স্বৰূপে ইয়াতেই স্থিৰ হৈ থাকাঁ; এই স্থানত তাৰকৰ পৰা কোনো ভয় নাই।”

Verse 3

ततो देवाः स्वरूपस्थाः प्रम्लानवदनांबुजाः । तुष्टुवुः प्रणताः सर्वे पितरं पुत्रका यथा

তাৰ পাছত দেৱসকল নিজ স্বৰূপত স্থিত হ’ল; তেওঁলোকৰ পদ্ম-মুখ আর ম্লান নাছিল। সকলোৱে প্ৰণাম কৰি তেওঁক স্তৱন কৰিলে—যেনেকৈ পুত্ৰসকলে পিতাক কৰে।

Verse 4

नमो जगत्प्रसूत्यै ते हेतवे पालकाय च । संहर्त्रे च नमस्तुभ्यं तिस्रोऽवस्थास्तव प्रभो

জগতৰ উৎপত্তিৰ কাৰণ তোমাক নমস্কাৰ, আৰু পালনকৰ্তা ৰূপেও তোমাক নমস্কাৰ। সংহাৰকৰ্তা ৰূপতো নমস্কাৰ, হে প্ৰভু—এই তিন অৱস্থা তোমাৰেই।

Verse 5

त्वमपः प्रथमं सृष्ट्वा तासु वीर्यमवासृजः । तदण्डमभवद्धैमं यस्मिल्लोकाश्चराचराः

তুমি প্ৰথমে জল সৃষ্টি কৰিলে, তাৰপিছত তাত নিজৰ শক্তি সঞ্চাৰ কৰিলে। তাৰ পৰা সুৱৰ্ণ ব্রহ্মাণ্ড উদ্ভৱ হ’ল, যাৰ ভিতৰত চল-অচল সকলো লোক আছে।

Verse 6

वेदेष्वाहुर्विराड्रूपं त्वामेकरूपमीदृशम् । पातालं पादमूलं च पार्ष्णिपादे रसातलम्

বেদসমূহত কোৱা হৈছে যে তুমি এইধৰণৰ এক মহাজাগতিক একৰূপ—বিৰাট। পাতাল তোমাৰ পদতল, আৰু ৰসাতল তোমাৰ গোড়ালি আৰু পদদেশত।

Verse 7

महातलं चास्य गुल्फौ जंघे चापि तलातलम् । सुतलं जानुनी चास्य ऊरू च वितलातले

তাঁৰ গুল্ফ (গোড়ালি)ত মহাতল; জঙ্ঘাত তালাতল; জানুত সুতল; আৰু ঊৰুত বিতলাতল অৱস্থিত বুলি কোৱা হয়।

Verse 8

महीतलं च जघनं नाभिश्चास्य नभस्तलम् । ज्योतिः पदमुरः स्थानं स्वर्लोको बाहुरुच्यते

তাঁৰ জঘন অংশ মহীতল; নাভি নভস্তল। উৰঃস্থান জ্যোতি-পদ, আৰু বাহু স্বৰ্লোক বুলি কোৱা হয়।

Verse 9

ग्रीवा महश्चवदनं जनलोकः प्रकीर्त्यते । ललाटं च तपोलोकः शीर्ष सत्यमुदाहृतम्

তাঁৰ গ্ৰীৱা মহৰ্লোক; মুখ জনলোক বুলি প্ৰখ্যাত। ললাট তপোলোক, আৰু শিৰ সত্যলোক বুলি উদাহৃত।

Verse 10

चन्द्रसूर्यौ च नयने दिशः श्रोत्रे नासिकाश्विनौ । आत्मानं ब्रह्मरंध्रस्थमाहुस्त्वां वेदवादिनः

চন্দ্ৰ-সূৰ্য তোমাৰ দুটা নয়ন; দিশাসমূহ তোমাৰ শ্ৰোত্ৰ; অশ্বিনীদ্বয় তোমাৰ নাসিকা। বেদবাদীসকলে কয়—তুমি ব্ৰহ্মৰন্ধ্ৰত অৱস্থিত আত্মা।

Verse 11

एवं ये ते विराड्रूपं संस्मरंत उपासते । जन्मबन्धविनिर्मुक्ता यांति त्वां परमं पदम्

যিসকলে এইদৰে তোমাৰ বিরাট-ৰূপ স্মৰণ কৰি উপাসনা কৰে, তেওঁলোকে পুনৰ্জন্মৰ বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হৈ তোমাৰ পৰম পদ লাভ কৰে।

Verse 12

एवं स्थूलं प्राणिमध्यं च शूक्ष्मं भावेभावे भावितं त्वां गृणंति । सर्वत्रस्थं त्वामतः प्राहुर्वेदास्तस्मै तुभ्यं पदम्ज इद्विधेम

এইদৰে তেওঁলোকে তোমাক স্তৱ কৰে—তোমাক স্থূল ৰূপে, প্ৰাণীৰ মাজত অন্তৰ্যামী উপস্থিতি ৰূপে, আৰু প্ৰতিটো অনুভৱ-অৱস্থাত ধ্যানিত সূক্ষ্ম তত্ত্বৰূপে ভাবি। সেয়ে বেদসমূহে তোমাক সৰ্বত্ৰস্থিত বুলি ঘোষণা কৰে; হে কমলাসন-জন্মা প্ৰভু, তোমালৈ আমি এই ভক্তিময় স্তৱ-অৰ্পণ কৰোঁ।

Verse 13

एवं स्तुतो विरंचिस्तु कृपयाभिपरिप्लुतः । जानन्नपि तदा प्राह तेषामाश्वासहेतवे

এইদৰে স্তৱিত হৈ বিৰঞ্চি (ব্ৰহ্মা) কৰুণাৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল। সকলো জানিও, তেওঁ সেই সময়ত তেওঁলোকক আশ্বাস দিবলৈ কথা ক’লে।

Verse 14

सर्वे भवन्तो दुःखार्ताः परिम्लानमुखांबुजाः । भ्रष्टायुदास्तथाऽकस्माद्भ्रष्टा भरणवाससः

তোমালোক সকলোৱে দুখে পীড়িত—তোমালোকৰ পদ্মমুখ ম্লান হৈ পৰিছে। তোমালোকৰ অস্ত্ৰ হাতৰ পৰা সৰি গৈছে, আৰু হঠাতে অলংকাৰ আৰু বস্ত্ৰও খসিছে।

Verse 15

ममैवयं कृतिर्देवा भवतां यद्वडम्बना । यद्वैराजशरीरे मे भवन्तो बाहुसंज्ञकाः

হে দেৱসকল, তোমালোকৰ এই অপমান নিশ্চয়েই মোৰ কৰ্ম; কিয়নো মোৰ বৈৰাজ (বিশ্বৰূপ) দেহত তোমালোকক মোৰ ‘বাহু’ বুলি জনা যায়।

Verse 16

यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं धार्मिकं चोर्जितं महत् । तत्रासीद्बाहुनाशो मे बाहुस्थाने च ते मम

য’তেই বিভূতি-সম্পন্ন কোনো সত্তা—ধাৰ্মিক, বলৱান আৰু মহান—আছিল, তাতেই মোৰ বাহুৰ বিনাশ ঘটিল; আৰু তোমালোকো, যিসকলে মোৰ বাহুৰ স্থানত অৱস্থিত, তাতেই আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ পতিত হ’লা।

Verse 17

तन्नूनं मम भग्नौ च बाहू तेन दुरात्मना । येन चोपहृतं देवास्तन्ममाख्यातु मर्हथ

নিশ্চয় সেই দুষ্টাত্মাই মোৰ দুয়ো বাহু ভাঙিলে; আৰু দেৱতাসকলকো সি অত্যাচাৰ কৰিলে। এই কাৰ্য কোনে কৰিলে—সেই কথা মোক কৃপা কৰি কওক, আপোনালোকে ক’বই উচিত।

Verse 18

देवा ऊचुः । योऽसौ वज्रांगतनयस्त्वया दत्तवरः प्रभो । भृशं विप्रकृतास्तेन तत्त्वं जानासि तत्त्वतः

দেৱাসকলে ক’লে: ‘হে প্ৰভো! সি সেই বজ্ৰাঙ্গৰ পুত্ৰ, যাক আপুনি বৰ দিছিল। তাৰ দ্বাৰা আমি ভীষণভাৱে অপমানিত-অত্যাচাৰিত হ’লোঁ; তথাপি আপুনি সত্য তত্ত্ব সম্পূৰ্ণকৈ জানে।’

Verse 19

यत्तन्महीसमुद्रस्य तटं शार्विकतीर्थकम् । तदाक्रम्य कृतं तेन मरुभूमिसमं प्रभोः

হে প্ৰভো! মহাসমুদ্ৰৰ তীৰত থকা শাৰ্বিক তীৰ্থক সি পদদলিত কৰি মৰুভূমিৰ দৰে কৰি পেলাইছে।

Verse 20

ऋद्धयः सर्वदेवानां गृहीतास्तेन सर्वतः । महाभूतस्वरूपेण स एव च जगत्पतिः

সি চাৰিওফালে সকলো দেৱতাৰ ঋদ্ধি-সমৃদ্ধি কেঢ়ি লৈছে; মহাভূতৰ স্বৰূপ ধৰি সি একাই যেন জগতৰ অধিপতি হৈ উঠিছে।

Verse 21

चंद्रसूर्यौ ग्रहास्तारा यच्चान्यद्देवपक्षतः । तच्च सर्वं निराकृत्य स्थापितो दैत्यपक्षकः

চন্দ্ৰ-সূৰ্য, গ্ৰহ-তৰা, আৰু দেৱপক্ষৰ যি যি আছিল—সেই সকলোকে সি নাকচ কৰি আঁতৰাই দিলে; আৰু দানৱপক্ষৰ আধিপত্য স্থাপন কৰিলে।

Verse 22

वयं च विधृता स्तेन बहूपहसितास्तथा । प्रसादान्मुक्ताश्च कथंचिदिव कष्टतः

আমাকোও সি ধৰি লৈ বাৰে বাৰে উপহাস কৰিলে; কেৱল আপোনাৰ কৃপাতে আমি কোনো মতে, অতি কষ্টেৰে, মুক্ত হ’লোঁ।

Verse 23

तद्वयं शरणं प्राप्ताः पीडिताः क्षुत्तृषार्दिताः । धर्मरक्षा कराश्चेति संचिंत्य त्रातुमर्हसि

সেয়ে আমি আপোনাৰ শৰণ লৈ আহিছোঁ—পীড়িত, ক্ষুধা আৰু তৃষ্ণাই দগ্ধ। আপুনি ধৰ্মৰ ৰক্ষক বুলি বিবেচনা কৰি, আমাক ত্ৰাণ কৰিবলৈ যোগ্য।

Verse 24

इत्युक्तः स्वात्मभूर्देवः सुरैर्दैत्यविचेष्टितम् । सुरानुवाच भगवानतः संचिंत्य तत्त्वतः

দৈত্যসকলৰ উৎপাতৰ কথা লৈ দেৱতাসকলে যেতিয়া স্বয়ম্ভূ ভগৱান দেৱক নিবেদন কৰিলে, তেতিয়া তেওঁ তত্ত্ব সত্য বিবেচনা কৰি দেৱসকলক ক’লে।

Verse 25

अवध्यस्तारको दैत्यः सर्वैरपि सुरासुरैः । यस्य वध्यश्च नाद्यापि स जातो भगवान्पुनः

তাৰক নামৰ দৈত্য সকলো দেৱ-অসুৰৰ বাবেও অবধ্য। কিন্তু এতিয়া ভগৱান পুনৰ জন্ম লৈছে—যিজন তাৰকৰ বধৰ বাবে নিয়ত, যদিও সেই বধ আজিও হোৱা নাই।

Verse 26

मया च वरदानेन च्छन्दयित्वा निवारितः

আৰু মইও, বৰ দান কৰি, তাক সন্তুষ্ট কৰি নিবাৰণ কৰিলোঁ।

Verse 27

तपसा स हिदीप्तोऽभूत्त्रैलोक्यदहनात्मकः । स च वव्रे वधं दैत्यः शिशतः सप्तवासरात्

তপস্যাৰ তেজে সি জ্বলি উঠিল, ত্ৰিলোক দহন কৰিব পৰা শক্তিসম্পন্ন। আৰু সেই দানৱে নিজৰ নিৰ্ধাৰিত মৃত্যু এইদৰে বৰ মাগিল—সাত দিনীয়া কেঁচুৱা শিশুৰ হাততেই যেন তাৰ বধ হয়।

Verse 28

स च सप्तदिनो बालः शंकराद्यो भविष्यति । तारकस्य च वीरस्य वधकर्ता भविष्यति

আৰু সেই সাত দিনীয়া বালক শংকৰৰ পৰা জন্ম লোৱা সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ ৰূপে উদ্ভৱ হ’ব। সি বীৰ তাৰকৰ বধকাৰী হ’ব।

Verse 29

सतीनामा तु या देवी विनष्टा दक्षहेलया । सा भविष्यति कल्याणी हिमाचलशरीरजा

আৰু সতী নামে যি দেবী দক্ষৰ অপমানৰ কাৰণে বিনষ্ট হৈছিল, সি পুনৰ জন্ম ল’ব—কল্যাণী ৰূপে, হিমাচলৰ কন্যা হৈ।

Verse 30

शंकरस्य च तस्याश्च यत्नः कार्यः समागमे । अहमप्यस्य कार्यस्य शेषं कर्ता न संशयः

শংকৰ আৰু সেই দেবীৰ মিলনৰ বাবে নিশ্চয়েই প্ৰয়াস কৰিব লাগিব। আৰু এই কাৰ্যৰ অৱশিষ্ট অংশ মইয়েই সম্পন্ন কৰিম—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 31

इत्युक्तास्त्रिदशास्तेन साक्षात्कलयोनिना । जग्मुर्मेरुं प्रणम्येशं मर्करूपेण संवृताः

এইদৰে যুগসমূহৰ মূল স্বৰূপ ব্ৰহ্মাই সিহঁত ত্ৰিদশক উপদেশ দিলে; তেতিয়া দেৱতাসকলে ঈশ্বৰক প্ৰণাম কৰি মেৰু পৰ্বতৰ দিশে যাত্ৰা কৰিলে। বান্দৰৰ ৰূপ ধৰি গোপনে সিহঁতে আগবাঢ়িল।

Verse 32

ततो गतेषु देवेषु ब्रह्मा लोकपितामहः । निशां सस्मार भगवान्स्वां तनुं पूर्वसंभवाम्

দেৱতাসকল গুচি যোৱাৰ পাছত, লোকপিতামহ ভগৱান ব্ৰহ্মাই নিশাক স্মৰণ কৰিলে—পূৰ্বকালত উৎপন্ন হোৱা নিজৰেই সেই তনুক।

Verse 33

ततो भगवती रात्रिरुपतस्थे पितामहम् । तां विविक्ते समालोक्य तथोवाच विभावरीम्

তাৰ পাছত ভগৱতী ৰাত্ৰি পিতামহৰ ওচৰলৈ উপস্থিত হ’ল। একান্ত স্থানত তাইক দেখি তেওঁ বিভাৱৰী (ৰাত্ৰি)ক এইদৰে ক’লে।

Verse 34

विभावरि महाकार्यं विबुधानामुपस्थितम् । तत्कर्तव्यं त्वया देवि श्रृणु कार्यस्य निश्चयम्

হে বিভাৱৰী, দেৱতাসকলৰ বিষয়ে এক মহাকাৰ্য উপস্থিত হৈছে। হে দেবী, সেই কৰ্তব্য তোমাৰ দ্বাৰাই সম্পন্ন হ’ব—এই কাৰ্যৰ নिश्चয় শুনা।

Verse 35

तारकोनाम दैत्येंद्रः सुरकेतुरनिर्ज्जितः । तस्याभावाय भगवाञ्जनयिष्यति यं शिवः

তাৰক নামে এক দৈত্যেন্দ্ৰ আছে, সুৰবৈৰীৰ ধ্বজা, অজেয়। তাৰ বিনাশৰ বাবে ভগৱান শিৱে যাক জন্ম দিব (এজন পুত্ৰ)।

Verse 36

सुतः स भविता तस्य तारकस्यांतकारकः । अहं त्वादौ यदा जातस्तदापश्यं पुरःस्थितम्

সেই পুত্ৰই হ’ব তাৰকৰ অন্তকাৰক। আৰু মই যেতিয়া প্ৰথমবাৰ জন্ম লৈছিলোঁ, তেতিয়া মই সেই প্ৰভুক মোৰ সন্মুখত স্থিত দেখিছিলোঁ।

Verse 37

अर्धनारीश्वरं देवं व्याप्य विश्वमवस्थितम् । दृष्ट्वा तमब्रुवं देवं भजस्वेति च भक्तितः

মই অর্ধনাৰীশ্বৰ দেৱক দৰ্শন কৰিলোঁ, যি সমগ্ৰ বিশ্বত ব্যাপি তাতেই অৱস্থিত। সেই প্ৰভুক দেখি মই ভক্তিভাৱে ক’লোঁ: ‘তাঁক ভজনা কৰা।’

Verse 38

ततो नारी पृथग्जाता पुरुषश्च तथा पृथक् । तस्याश्चैवांशजाः सर्वाः स्त्रियस्त्रिभुवने स्मृताः

তাৰ পিছত নাৰী পৃথকভাৱে জন্মিল, আৰু পুৰুষো তেনেদৰে পৃথক জন্মিল। আৰু ত্ৰিভুবনৰ সকলো স্ত্ৰীকেই তাইৰ অংশৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 39

एकादश च रुद्राश्च पुरुषास्तस्य चांशजाः । तां नारीमहामालोक्य पुत्रं दक्षमथा ब्रवम्

এগাৰজন ৰুদ্ৰ আৰু অন্যান্য পুৰুষসত্তাও তেওঁৰ অংশৰ পৰা জন্মিল। তাৰ পিছত সেই মহামহিলা নাৰীক দৰ্শন কৰি মই মোৰ পুত্ৰ দক্ষক ক’লোঁ।

Verse 40

भजस्व पुत्रीं जगती ममापि च तवापि च । पुंदुःखनकात्त्रात्री पुत्री ते भाविनी त्वियम्

‘হে জগতৰ নাথ, এই কন্যাক সন্মান কৰি লালন কৰা—কাৰণ ই মোৰো আৰু তোমাৰো। ই তোমাৰ কন্যা হ’ব, আৰু দেহধাৰী জীৱৰ দুখৰ পৰা উদ্ধাৰকাৰিণী ত্ৰাত্ৰী হ’ব।’

Verse 41

एवमुक्तो मया दक्षः पुत्रीत्वे परि कल्पिताम् । रुद्राय दत्तवान्भक्त्या नाम दत्त्वा सतीति यत्

মোৰ এই কথাত দক্ষে তাইক কন্যাৰূপে গ্ৰহণ কৰিলে। তাৰ পিছত ভক্তিভাৱে তাইক ৰুদ্ৰক অৰ্পণ কৰিলে আৰু তাইৰ নাম ‘সতী’ ৰাখিলে।

Verse 42

ततः काले चं कस्मिंश्चिदवमेने च तां पिता । मुमूर्षुः पापसंकल्पो दुरात्मा कुलकज्जलः

তাৰ পাছত কিছুমান কাল গ’লত, তাইৰ পিতৃয়ে তাইক অপমান কৰিলে। পাপ-সঙ্কল্পেৰে ভৰা, দুষ্টচিত্ত, কুলৰ কলংক হৈ, তিৰস্কাৰে আচৰণ কৰিলে।

Verse 43

ये रुद्रं नैव मन्यंते ते स्फुटं कुलकज्जलाः । पिशाचास्ते दुरात्मानो भवंति ब्रह्मराक्षसाः

যিসকলে ৰুদ্ৰক নমানেনে, তেওঁলোক স্পষ্টকৈ কুলৰ কলংক। সেই দুষ্টচিত্তসকল পিশাচ হয়, আৰু শেষত ব্ৰহ্মৰাক্ষসত পৰিণত হয়।

Verse 44

अवमानेन तस्यापि यथा देवी जहौ तनुम् । यथा यज्ञः स च ध्वस्तो भवेन विदितं हि ते

তাৰ অপমানৰ ফলত দেৱীয়ে নিজৰ দেহ ত্যাগ কৰিলে; আৰু সেই যজ্ঞো ভৱ (শিৱ)য়ে ধ্বংস কৰিলে—এই কথা তোমাৰ সুপরিচিত।

Verse 45

अधुना हिमशैलस्य भवित्री दुहिता च सा । महेश्वरं पतिं सा च पुनः प्राप्स्यति निश्चितम्

এতিয়া তাই হিমশৈল (হিমালয়)ৰ কন্যা হ’ব; আৰু নিশ্চিতভাৱে তাই পুনৰ মহেশ্বৰক স্বামী ৰূপে লাভ কৰিব।

Verse 46

तदिदं च त्वया कार्यं मेनागर्भे प्रविश्य च । तस्याश्छविं कुरु कृष्णां यथा काली भवेत्तु सा

আৰু এই কাম তোমাক কৰিব লাগিব: মেনাৰ গৰ্ভত প্ৰৱেশ কৰি, তাইৰ বৰ্ণ ক’লা কৰি দিয়া, যাতে তাই নিশ্চয় কালী হয়।

Verse 47

यदा रुद्रोपहसिता तपस्तप्स्यति सा महत् । समाप्तनियमा देवी यदा चोग्रा भविष्यति

যেতিয়া ৰুদ্ৰ-সম্পৰ্কে উপহাসিত হৈ তাই মহাতপস্যা আৰম্ভ কৰিব—যেতিয়া দেৱীয়ে নিজৰ নিয়ম-ব্ৰত সম্পূৰ্ণ কৰি দৃঢ় সংকল্পে উগ্ৰ হৈ উঠিব…

Verse 48

स्वयमेव यदा रूपं सुगौरं प्रतिपत्स्यते । विरहेण हरश्चास्या मत्वा शून्यं जगत्त्रयम्

যেতিয়া তাই নিজেই অতি সুন্দৰ, শুভ্ৰ-গৌৰ ৰূপ পুনৰ লাভ কৰিব, তেতিয়া হৰ (শিৱ)ো তাৰ বিৰহত ত্ৰিলোকক শূন্য বুলি ভাবিব।

Verse 49

तस्यैव हिमशैलस्य कंदरे सिद्धसेविते । प्रतीक्षमाणस्तां देवीमुग्रं संतप्स्यते तपः

সেই হিমশৈল (হিমালয়)ৰ সিদ্ধসেৱিত গুহাত, দেৱীক অপেক্ষা কৰি, সি উগ্ৰ তপস্যা পালন কৰিব।

Verse 50

तयोः सुतप्ततपसोर्भविता यो महान्सुतः । भविष्यति स दैत्यस्य तारकस्य निवारकः

সেই দুয়ো, যিসকলে তীব্ৰ তপস্যাত নিমগ্ন, তেওঁলোকৰ পৰা এজন মহান পুত্ৰ জন্মিব; সি দানৱ তাৰকৰ নিবাৰক আৰু বিনাশক হ’ব।

Verse 51

तपसो हि विना नास्ति सिद्धिः कुत्रापि शोभने । सर्वासां कर्मसिद्धीनां मूलं हि तप उच्यते

হে শুভে! তপস্যা বিনা ক’তোও সিদ্ধি নাই; সঁচাকৈ সকলো কৰ্মসিদ্ধিৰ মূল বুলি তপকেই কোৱা হয়।

Verse 52

त्वयापि दानवो देवि देहनिर्गतया तदा । चंडमुंडपुरोगाश्च हंतव्या लोकदुर्जयाः

হে দেবী! তুমিও তেতিয়া দেহৰ পৰা প্ৰকট হৈ, চণ্ড-মুণ্ড আগবঢ়োৱা সেই দানৱসকলক বধ কৰিবা, যিসকল জগতৰ বাবে অজেয়।

Verse 53

यस्माच्चंडं च मुंडं च त्वं देवि निहनिष्यसि । चामुंडेति ततो लोके ख्याता देवि भविष्यसि

যিহেতু, হে দেবী, তুমি চণ্ড আৰু মুণ্ড দুয়োকেই বধ কৰিবা, সেয়েহে জগতত তুমি ‘চামুণ্ডা’ নামে খ্যাত হ’বা।

Verse 54

ततस्त्वां वरदे देवी लोकः संपूजयिष्यति । भेदेर्बहुविधाकारैः सर्वगां कामसाधनीम्

তাৰ পাছত, হে বৰদায়িনী দেবী, জগত তোমাক সম্পূৰ্ণভাৱে পূজা কৰিব—বহু ভিন্ন ভিন্ন ৰূপে—সৰ্বত্ৰ ব্যাপ্ত আৰু কামনা সিদ্ধি দানকাৰিণী ৰূপে।

Verse 55

ओंकारवक्त्रां गायत्रीं त्वामर्चंति द्विजोत्तमाः । ऊर्जितां बलदां पापि राजानः सुमहाबलाः

ওঁকাৰ-মুখী গায়ত্ৰী ৰূপে তোমাক উত্তম দ্বিজসকলে অৰ্চনা কৰে; আৰু হে পাপনাশিনী, মহাবলী ৰজাসকলে তোমাক শক্তিশালী, বলদায়িনী ৰূপে পূজা কৰে।

Verse 56

वैश्याश्च भूतिमित्येव शिवां शूद्रास्तथा शुभे । क्षांतिर्मुनीनामक्षोभ्या दया नियमिनामपि

বৈশ্যসকলে তোমাক ‘ভূতি’ (সমৃদ্ধি) নামে পূজা কৰে, আৰু হে শুভে, শূদ্ৰসকলে তোমাক ‘শিৱা’ বুলি আৰাধনা কৰে; তুমি মুনিসকলৰ অক্ষোভ্য ক্ষান্তি, আৰু নিয়মীসকলৰ দয়াও।

Verse 57

त्वं महोपाय सन्दोहा नीतिर्नयविसर्पिणाम् । परिस्थितिस्त्वमर्थानां त्वमहो प्राणिका मता

তুমি মহা উপায়ৰ ভঁৰাল, নীতি-নয়ত নিপুণসকলৰ পথপ্ৰদৰ্শক শাসননীতি। বিষয়-বস্তুৰ যথোচিত স্থিতি তুমিয়েই; আৰু জীৱসমূহৰ মাজত তুমিয়েই প্ৰাণশক্তি বুলি মানা হয়।

Verse 58

त्वं युक्तिः सर्वभूतानां त्वं गतिः सर्वदेहिनाम् । रतिस्त्वं रतिचित्तानां प्रीतिस्त्वं हृद्यदर्शिनाम्

তুমি সকলো ভূতৰ যুক্তি, আৰু সকলো দেহধাৰীৰ গতি তথা আশ্ৰয়। ৰতি-চিত্তসকলৰ বাবে তুমি আনন্দ; আৰু যিসকলে হৃদয়ৰ প্ৰিয় বস্তু দেখে, তেওঁলোকৰ বাবে তুমি প্ৰীতি-ৰস।

Verse 59

त्वं कांतिः शुभरूपाणां त्वं शांति शुभकर्मिणाम् । त्वं भ्रांतिर्मूढचित्तानां त्वं फलं क्रतुयाजिनाम्

তুমি শুভ ৰূপধাৰীৰ কান্তি, আৰু শুভ কৰ্মকাৰীৰ শান্তি। মূঢ়চিত্তসকলৰ বাবে তুমি ভ্ৰান্তিও; আৰু ক্ৰতু-যাজী ভক্তসকলৰ বাবে তুমি যজ্ঞফল।

Verse 60

जलधीनां महावेला त्वं च लीला विलासिनाम् । संभूतिस्त्वं पदार्थानां स्थितिस्त्वं लोकपालिनी

তুমি সাগৰসমূহৰ মহাৱেলা—মহাতট, আৰু লীলা-ৱিলাসীসকলৰ লীলা-আনন্দ। পদাৰ্থসমূহৰ সম্ভূতি তুমিয়েই, আৰু তেওঁলোকৰ স্থিতিও তুমিয়েই—হে লোকপালিনী।

Verse 61

त्वं कालरात्रिर्निःशेष भुवनावलिनाशिनी । प्रियकंठग्रहानन्ददायिनी त्वं विभावरी

তুমি কালৰাত্ৰি, যি নিঃশেষ ভুৱনাৱলীক লয় কৰে। তুমি প্ৰিয়ৰ কণ্ঠ-আলিঙ্গনৰ আনন্দ দান কৰোঁতা—হে বিভাৱৰী, দীপ্তিময় ৰাত্ৰি।

Verse 62

प्रसीद प्रणतानस्मान्सौम्यदृष्ट्या विलोकय

হে দেৱী, প্ৰসন্ন হওক; আমি যিসকলে আপোনাৰ চৰণত প্ৰণাম কৰোঁ, আমাক আপোনাৰ কোমল আৰু মঙ্গলময় দৃষ্টিৰে চাওক।

Verse 63

इति स्तुवंतो ये देवि पूजयिष्यंति त्वां शुभे । ते सर्वकामानाप्स्यंति नियता नात्र संशयः

হে দেৱী, হে শুভে! যিসকলে এইদৰে আপোনাক স্তৱ কৰে আৰু পূজা কৰে, তেওঁলোকে নিশ্চয়েই সকলো ইচ্ছিত কামনা লাভ কৰিব; ইয়াত একো সন্দেহ নাই।

Verse 64

इत्युक्ता तु निशादेवी तथेत्युक्त्वा कृताञ्जलिः । जगाम त्वरिता पूर्वं गृहं हिमगिरेर्महत्

এইদৰে কোৱা হ’লে নিশাদেৱীয়ে ‘তথাস্তু’ বুলি কৈ কৃতাঞ্জলি হৈ, তৎক্ষণাৎ আগতে হিমগিৰিৰ মহান গৃহলৈ গ’ল।

Verse 65

तत्राऽसीनां महाहर्म्ये रत्नभित्तिसमाश्रये । ददर्श मेनामापांडुच्छविवक्त्रसरोरुहाम्

তাত তেওঁ মেনাক মহাহৰ্ম্যত আসীন দেখা পালে, ৰত্নখচিত দেৱালৰ আশ্ৰয় লৈ—তেওঁৰ পদ্মমুখ ফিকে কিন্তু দীপ্ত কান্তিয়ে জ্বলি উঠিছিল।

Verse 66

किंचिच्छयाममुखोदग्रस्तनभागावनामिताम् । महौषधिगणबद्धमंत्रराजनिषेविताम्

তেওঁৰ মুখ অলপ শ্যামল আছিল, আৰু স্তনৰ পূৰ্ণতাৰ ভাৰে তেওঁ সামান্য নত হৈছিল—মহৌষধিৰ গোটে সেবা কৰিছিল আৰু শক্তিশালী মন্ত্রৰাজেৰে পৰিচৰ্যা চলিছিল।

Verse 67

ततः किंचित्प्रमिलिते मेनानेत्रांबुजद्वये । आविवेशमुखं रात्रिर्ब्रह्मणो वचनात्तदा

তেতিয়া, মেনাৰ দুটা পদ্মনয়ন অলপ নিমিলিত হোৱাত, ব্ৰহ্মাৰ আজ্ঞা অনুসৰি সেই সময়তে ৰাত্ৰিয়ে তাইৰ মুখত প্ৰৱেশ কৰিলে।

Verse 68

जन्मदाया जगन्मातुः क्रमेण जठरांतरम् । अरंजयच्छविं देव्या गुहमातुर्विभावरी

জগত-মাতাক জন্ম দান কৰিবলৈ, বিভাৱৰী ক্ৰমে সেই দেৱীৰ জঠৰৰ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে আৰু গুহাৰ ভবিষ্যৎ মাতৃ সেই দেৱীৰ শোভা অধিক উজ্জ্বল কৰি তুলিলে।

Verse 69

ततो जगन्मं गलदा मेना हिमगिरेः प्रिया । ब्राह्मे मुहूर्ते सुभगे प्रासूयत शुभाननाम्

তাৰ পাছত, হিমগিৰিৰ প্ৰিয়া মেনা—যি জগতলৈ মঙ্গল আনে—সুভাগ্য ব্ৰাহ্ম-মুহূৰ্তত সুন্দৰ মুখবিশিষ্ট সন্তানক প্ৰসৱ কৰিলে।

Verse 70

तस्यां तु जायमानायां जंतवः स्थाणुजंगमाः । अभवन्सुखिनः सर्वे सर्वलोकनिवासिनः

তাই জন্ম লওঁতে, স্থাৱৰ-জংগম সকলো জীৱ সুখী হ’ল; সঁচাকৈ, সকলো লোকত বাস কৰা সকলো প্ৰাণী কল্যাণেৰে পৰিপূৰ্ণ হ’ল।

Verse 71

अभवत्क्रूरसत्त्वानां चेतः शांतं च देहिनाम् । ज्योतिषामपि तेजस्त्वमभवत्सुतरां तदा

তেতিয়া ক্ৰূৰ সত্ত্বসমূহৰ মনোভাবো শান্ত হ’ল আৰু দেহধাৰী প্ৰাণীসকল শান্তিময় হ’ল; সেই সময়ত জ্যোতিষ্কসমূহৰ তেজো অধিকতৰ হৈ উঠিল।

Verse 72

वनाश्रिताश्चौषधयः स्वादवंति फलानि च । गंधवंति च माल्यानि विमलं च नभोऽभवत्

বনত আশ্ৰয় লোৱা ঔষধিসকল অধিক গুণৱন্ত হ’ল; ফলসমূহ অধিক মিঠা হ’ল; মাল্যসমূহ অধিক সুগন্ধিত হ’ল; আৰু আকাশ নিজেই নিৰ্মল, নিষ্কলংক হৈ উঠিল।

Verse 73

मारुतश्च सुखस्पर्शो दिशश्च सुमनोहराः । विस्मृता नि च शास्त्राणि प्रादुर्भावं प्रपेदिरे

বতাহ সুখস্পৰ্শময় হ’ল; দিশাসমূহ অতিশয় মনোমোহক দেখা দিল; আৰু বিস্মৃত হৈ থকা শাস্ত্ৰসমূহো পুনৰ প্ৰকাশলৈ আহিল।

Verse 74

प्रभावस्तीर्थमुख्यानां तदा पुण्यतमोऽभवत् । सत्ये धर्मे चाध्ययने यज्ञे दाने तपस्यपि

সেই সময়ত মুখ্য তীৰ্থসমূহৰ প্ৰভাৱ পৰম পুণ্যময় হ’ল; তদুপৰি সত্য, ধৰ্ম, অধ্যয়ন, যজ্ঞ, দান আৰু তপস্যাতো পুণ্য বহুগুণে বৃদ্ধি পালে।

Verse 75

सर्वेषामभवच्छ्रद्धा जन्मकाले गुहारणेः । अंतरिक्षेमराश्चापि प्रहर्षोत्फुल्ललोचनाः

গুহাৰ জন্মক্ষণত সকলোৰে অন্তৰত শ্ৰদ্ধা জাগিল; আৰু অন্তৰীক্ষত থকা দেৱগণো প্ৰহর্ষে উল্লসিত, উত্ফুল্ল নয়নেৰে দীপ্ত হ’ল।

Verse 76

हरिब्रह्ममहेंद्रार्कवायुवह्निपुरोगमाः । पुष्पवृष्टिं प्रमुमुचुस्तस्मिन्मेनागृहे शुभे

হৰি, ব্ৰহ্মা, মহেন্দ্ৰ, সূৰ্য, বায়ু আৰু অগ্নি আদি অগ্ৰগামী হৈ, মেনাৰ সেই শুভ গৃহত পুষ্পবৃষ্টি বৰষালে।

Verse 77

मेरुप्रभृतयश्चापि मूर्तिमंतो महानगाः । तस्मिन्महोत्सवे प्राप्ता वीरकांस्योपशोभिताः

মেৰু আদি মহান পৰ্বতসমূহো যেন মূৰ্তিমান হৈ সেই মহোৎসৱলৈ আহিল; বীৰত্বৰ কাঁস-সদৃশ দীপ্ত অলংকাৰে সুশোভিত আছিল।

Verse 78

सागराः सरितश्चैव समाजग्मुश्च सर्वशः

সাগৰ আৰু নদীসমূহো সকলো দিশৰ পৰা একেলগে সমবেত হ’ল।

Verse 79

हिमशैलोऽभवल्लोके तदा सर्वैश्चराचरैः । सेव्यश्चाप्यभिगम्यश्च पूजनीयश्च भारत

হে ভাৰত! তেতিয়া জগতত হিমশৈল (হিমালয়) সকলো চৰাচৰৰ বাবে সেৱনীয়, অভিগম্য আৰু পূজনীয় হৈ উঠিল।

Verse 80

अनुभूयोत्सवं ते च जग्मुः स्वानालयांस्तदा

সেই পবিত্ৰ উৎসৱৰ আস্বাদ লৈ, তেওঁলোকে তেতিয়া নিজ নিজ আলয়লৈ গ’ল।