Adhyaya 18
নাৰদে দীঘলীয়া যুদ্ধবৃত্তান্ত বৰ্ণনা কৰে। ধনাধিপ কুবেৰ প্ৰথমে জম্ভৰ সৈতে যুঁজে নামি, ঘন অস্ত্ৰবৃষ্টিৰ মাজতো নিজৰ প্ৰসিদ্ধ গদাৰে জম্ভক বিধ্বস্ত কৰে। তাৰ পিছত কুজম্ভে শৰজাল আৰু ভাৰী অস্ত্ৰেৰে আক্রমণ বঢ়াই কিছু সময় কুবেৰক দমাই ধন-ৰত্ন আৰু বাহন লুণ্ঠন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। যুদ্ধ বিস্তাৰিত হ’লে নিৰৃতি প্ৰৱেশ কৰি দৈত্যসেনাক খেদাই পঠিয়ায়। দৈত্যসকলে তামসী মায়াৰে অন্ধকাৰ সৃষ্টি কৰি সকলোকে স্তম্ভিত কৰে; কিন্তু সাৱিত্ৰ অস্ত্ৰে সেই তমসা দূৰ কৰে। বৰুণে পাশেৰে কুজম্ভক বান্ধি প্ৰহাৰ কৰে; তেতিয়া দৈত্যনায়ক মহিষে বৰুণ আৰু নিৰৃতিক ভয় দেখোৱাত তেওঁলোকে ইন্দ্ৰৰ আশ্ৰয়লৈ পিছুৱাই যায়। চন্দ্ৰে শীতাস্ত্ৰেৰে দৈত্যদলক জড় কৰি মনোবল ভাঙে; কালনেমিয়ে তেওঁলোকক তিৰস্কাৰ কৰি মানৱৰূপ মায়া আৰু অগ্নিসদৃশ বিস্তাৰে শীতৰ প্ৰভাৱ উলটাই দিয়ে। শেষত দিবাকৰ (সূৰ্য) আহি অৰুণক কালনেমিৰ দিশে ৰথ চলাবলৈ আদেশ দিয়ে আৰু শম্বৰ-ইন্দ্ৰজাল আদি মায়াযুক্ত আক্রমণ নিক্ষেপ কৰে; ভ্ৰমত দৈত্যসকলে দেৱসকলকেই দৈত্য বুলি ভুল বুজি পুনৰ সংহাৰ কৰে। অধ্যায়ৰ শিক্ষা—বিবেকবিহীন শক্তি অস্থিৰ, আৰু অস্ত্ৰ-মায়া তথা দেৱীয় ৰক্ষাৰে বিশ্বধৰ্মৰ সমতা পুনঃস্থাপিত হয়।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । धनाधिपस्य जंभेन सायकैर्मर्मभेदिभिः । दिशोपरुद्धाः क्रुद्धेन सैन्यं चाभ्यर्दितं भृशम्
নাৰদে ক’লে: জম্ভৰ মর্মভেদী শৰবৃষ্টিয়ে দিশাসমূহ অৱৰুদ্ধ হ’ল; ক্ৰোধেৰে তেওঁ ধনাধিপৰ সেনাক ভীষণভাৱে নিপীড়িত কৰিলে।
Verse 2
तद्दृष्ट्वा कर्म दैत्यस्य धनाध्यक्षः प्रतापवान् । आकर्णाकृष्टचापस्तु जंभमाजौ महाबलम्
সেই দৈত্যৰ কৰ্ম দেখি প্ৰতাপৱান ধনাধ্যক্ষই ধনু কাণলৈ টানি, ৰণক্ষেত্ৰত মহাবলী জম্ভৰ সন্মুখীন হ’ল।
Verse 3
हृदि विव्याध बाणानां सहस्रेणाग्निवर्चसाम् । स प्रहस्य ततो वीरो बाणानामयुतत्रयम्
অগ্নিৰ দৰে দীপ্তিমান হাজাৰ শৰৰে তেওঁ তাৰ হৃদয় বিদ্ধ কৰিলে। তাৰপিছত সেই বীৰে হাঁহি মাৰি ত্ৰিশ হাজাৰ শৰ নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 4
नियुतं च तथा कोटिमर्बुदं चाक्षिपत्क्षणात् । तस्य तल्लाघ्रवं दृषट्वा क्रुद्धो गृह्य महागदाम्
ক্ষণমাত্ৰতে তেওঁ নিয়ুত, কোটি আৰু অৰ্বুদ পৰ্যন্ত গণ্য অস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে। সেই আশ্চৰ্য লাঘৱ দেখি তেওঁ ক্ৰুদ্ধ হৈ মহাগদা ধৰি ল’লে।
Verse 5
धनाध्यक्षः प्रचिक्षेप स्वर्गेप्सुः स्वधनं यथा । मुक्तायां वै नादोऽभूत्प्रलये यथा
ধনাধ্যক্ষই তাক নিক্ষেপ কৰিলে, যেন স্বৰ্গলাভকামী জনে নিজৰ ধন দান কৰে। মুক্ত হোৱামাত্ৰে প্ৰলয়কালৰ দৰে এক ভয়ংকৰ নাদ উঠিল।
Verse 6
भूतानां बहुधा रावा जज्ञिरे खे महाभयाः । वायुश्च सुमहाञ्जज्ञे खमायान्मेघसंकुलम्
আকাশত ভূতগণৰ বহুধা ভয়ংকৰ ৰাৱ উঠিল। প্ৰচণ্ড বায়ু জাগিল আৰু আকাশ মেঘেৰে ঘন হৈ আচ্ছন্ন হ’ল।
Verse 7
सा हि वैश्रवणस्यास्ते त्रैलोक्याभ्यर्चिता गदा । आयांतीं तां समालोक्य तडित्संघातदुर्द्दशाम्
সেই গদা বৈশ্ৰৱণ (কুবেৰ)ৰ, যি ত্ৰিলোকত পূজিত। তাক আগবাঢ়ি আহোঁতে দেখি—বিজুলীৰ গুচ্ছৰ দৰে ভয়ংকৰ—(শত্ৰু সাৱধান হ’ল)।
Verse 8
दैत्यो गदाविघातार्थं शस्त्रवृष्टिं मुमोच ह । चक्राणि कुणपान्प्रासाञ्छतघ्नीः पट्टिशांस्तथा
গদাৰ আঘাত ৰোধ কৰিবলৈ দৈত্যই শস্ত্ৰবৃষ্টি মুকলি কৰিলে—চক্ৰ, কুণপ, প্ৰাস, শতঘ্নী আৰু পট্টিশো।
Verse 9
परिघान्मुशलान्वृक्षान्गिरींश्चातुलविक्रमः । कदर्थीकृत्य शस्त्राणि तानि सर्वाणि सा गदा
অতুল বিক্ৰমশালী সেই গদাই সেই সকলো শস্ত্ৰ—পৰিঘ, মুছল, গছ আৰু পৰ্বত পৰ্যন্ত—চূৰ্ণ কৰি নিষ্ফল কৰিলে।
Verse 10
कल्पांतभास्करो यद्वन्न्यपतद्दैत्यवक्षसि । स तया गाढभिन्नः सन्सफेनरुधिरं वमन्
যেন কল্পান্তৰ সূৰ্য, তেনেকৈ ই দৈত্যৰ বক্ষত আঘাত কৰি পৰিল। তাত গভীৰভাৱে বিদীৰ্ণ হৈ সি ফেন-মিশ্ৰিত ৰক্ত বমি কৰিবলৈ ধৰিলে।
Verse 11
निःपपात रथाज्जंभो वसुधां गतचेतनः । जंभं निपतितं दृष्ट्वा कुजंभो घोरनिश्चयः
জম্ভ ৰথৰ পৰা খহি পৃথিৱীত অচেতন হৈ পৰিল। জম্ভক পতিত দেখি, ঘোৰ সংকল্পধাৰী কুজম্ভ কৰ্মত উঠি লাগিল।
Verse 12
धनाधिपस्य संक्रुद्धो नादेनापूरयन्दिशः । चक्रे बाणमयं जालं शकुंतस्येव पंजरम्
ধনাধিপৰ ওপৰত ক্ৰুদ্ধ হৈ সি গর্জনেৰে দিশসমূহ পূৰিলে। তাৰ পাছত সি বাণময় জাল গঢ়িলে—যেন পখীৰ পিঞ্জৰা।
Verse 13
विच्छिद्य बाणजालं च मायाजालमिवोत्कटम् । मुमोच बाणानपरांस्तस्य यक्षाधिपो बली
উগ্ৰ মায়াজালৰ দৰে সেই বাণজাল ছিন্ন কৰি, বলৱান যক্ষাধিপতিয়ে তাৰ ওপৰত পুনৰ বাণবৃষ্টি নিক্ষেপ কৰিলে।
Verse 14
चिच्छेद लीलया तांश्च दैत्यः क्रोधीव सद्वचः । निष्फलांस्तांस्ततो दृष्ट्वा बाणान्क्रुद्धो धनाधिपः
দৈত্যই লীলামাত্ৰে সেইবোৰ কাটি পেলালে—যেন ক্ৰুদ্ধ মানুহে কঠোৰ বাক্যৰে সদুপদেশ ছিন্ন কৰে। নিজৰ বাণ নিষ্ফল দেখি ধনাধিপ কুবেৰ ক্ৰুদ্ধ হ’ল।
Verse 15
शक्तिं जग्राह दुर्धर्षां शतघंटामहास्वनाम् । प्रेषिता सा तदा शक्तिर्दारयामास तं हृति
সি দুৰ্ধর্ষ, ভয়ংকৰ শক্তি ধৰিলে, যাৰ মহাধ্বনি শত ঘণ্টাৰ দৰে বাজে। নিক্ষিপ্ত হোৱামাত্ৰে সেই শক্তিয়ে তাৰ হৃদয় বিদীৰ্ণ কৰিলে।
Verse 16
यथाल्पबोधं पुरुषं दुःखं संसारसंभवम् । तथास्य हृदयं भित्त्वा जगाम धरणीतलम्
যেনেকৈ সংসাৰ-সম্ভৱ দুখে অল্পবোধ পুৰুষক আচ্ছন্ন কৰে, তেনেকৈ তাৰ হৃদয় বিদীৰ্ণ হৈ ধৰণীতলত লুটি পৰিল।
Verse 17
निमेषात्सोभिसंस्तम्भ्य दानवो दारुणाकृतिः । जग्राह पट्टिशं दैत्यो गिरीणामपि भेदनम्
এটা নিমেষতে ভয়ংকৰ আকৃতিৰ দানৱে নিজকে স্থিৰ কৰি ল’লে আৰু পট্টিশ (যুদ্ধ-কুঠাৰ) ধৰি ল’লে—যি পৰ্বতকো বিদীৰ্ণ কৰিব পাৰে।
Verse 18
स तेन पट्टिसेनाजौ धनदस्य स्तनांतरम् । वाक्येन तीक्ष्णरूपेण मर्माक्षरविसर्पिणा
সেই পট্টিশেৰে যুদ্ধত সি ধনদ কুবেৰক স্তনদ্বয়ৰ মাজত আঘাত কৰিলে—যেন তীক্ষ্ণ বাক্যৰ অক্ষৰ মর্মস্থানলৈ সৰি যায়।
Verse 19
निर्बिभेदाभिजातस्य हृदयं दुर्जनो यथा । तेन पट्टिश घातेन धनेशः ।परिमूर्छितः
সেই পট্টিশ-আঘাতে ধনেশ কুবেৰ মূৰ্ছিত হ’ল—যেন দুৰ্জনে অভিজাতৰ হৃদয় বিদীৰ্ণ কৰে।
Verse 20
निषसाद रथोपस्थे दुर्वाचा सुजनो यथा । तथागतं तु तं दृष्ट्वा धनेशं वै मृतं यथा
সি ৰথৰ আসনত ঢলি পৰিল—যেন কঠোৰ বাক্যই সুজনক নত কৰে। তাক তেনে অৱস্থাত দেখি সকলোৱে ধনেশক যেন মৃত বুলিয়েই ভাবিলে।
Verse 21
राक्षसो निरृतिर्देवो निशाचरबलानुगः । अभिदुद्राव वेगेन कुजंभं भीमविक्रमम्
ৰাক্ষসসকলৰ অধিপতি নিৰৃতি দেৱ, নিশাচৰ-বাহিনীৰ অনুগামী হৈ, ভয়ংকৰ পৰাক্ৰমী কুজম্ভৰ ওপৰত বেগেৰে ধাৱিত হ’ল।
Verse 22
अथ दृष्ट्वातिदुर्धर्षं कुजंभो राक्षसेश्वरम् । नोदयामास दैत्यान्स राक्षसेशरथं प्रति
তাৰ পাছত অতি অদম্য ৰাক্ষসেশ্বৰক দেখি কুজম্ভে সেই ৰাক্ষস-ৰাজাৰ ৰথৰ প্ৰতি দৈত্যসকলক আগুৱাই দিলে।
Verse 23
स दृष्ट्वा नोदितां सेनां प्रबलास्त्रां सुभीषणाम् । रथादाप्लुत्य वेगेन निरृती राक्षसेश्वरम्
উদ্দীপিত সেই সেনা—অস্ত্ৰে প্ৰবল আৰু অতি ভয়ংকৰ—দেখি ৰাক্ষসেশ্বৰ নিৰৃতি বেগেৰে ৰথৰ পৰা লাফ দি নামিল।
Verse 24
खड्गेन तीक्ष्णधारेण चर्मपाणिरधावत । प्रविश्य दानवानीकं गजः पद्मसरो यथा
তীক্ষ্ণধাৰ খড়্গ আৰু ঢাল হাতে লৈ চর্মপাণি ধাৱিত হ’ল; দানৱ-সেনাত তেনেকৈ প্ৰৱেশ কৰিলে যেন গজে পদ্মসৰোবৰলৈ নামি যায়।
Verse 25
लोडयामास बहुधा विनिष्कृत्य सहस्रशः । चिच्छेद कांश्चिच्छतशो बिभेदान्यान्वरासिना
সিহঁতক সহস্ৰে সহস্ৰে টানি উলিয়াই নানা প্ৰকাৰে উছলাই পেলালে; কিছুমানক শতশতকৈ কাটি পেলালে, আৰু আন কিছুমানক উত্তম অসিৰে বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 26
संदष्टौष्ठमुखैः पृथ्वीं दैत्यानां सोऽभ्यपूरयत् । ततो निःशेषितप्रायां विलोक्य स्वां चमूं तदा
দৈত্যসকলে ক্ৰোধত ওঁঠ-মুখ কামুৰি ধৰা পৃথিৱী ভৰাই তুলিলে; তাৰ পাছত নিজৰ সেনা প্ৰায় নিঃশেষ হোৱা দেখি সেই মুহূৰ্ততে সি চালে।
Verse 27
मुक्त्वा धनपतिं दैत्यः कुजंभो निरृतिं ययौ । लब्धसंज्ञस्तु जंभोऽपि धनाध्यक्षपदानुगान्
ধনপতিক মুক্ত কৰি দৈত্য কুজম্ভ নৈঋতি দিশালৈ গ’ল। আৰু জম্ভো চেতনালাভ কৰি ধনাধ্যক্ষৰ আদেশ অনুসৰণ কৰা অনুচৰসকলৰ ফালে মন দিল।
Verse 28
जीवग्राहं स जग्राह बद्धा पाशैः सहस्रधा । मूर्तिमंति च रत्ननि पद्मादींश्च निधींस्तथा
সি জীৱগ্ৰাহ (জীৱন-হৰণ কৰা বন্দী) ধৰি ল’লে, সহস্ৰধা পাশেৰে বান্ধিলে; আৰু মূৰ্তিমান ৰত্নসমূহ, লগতে পদ্ম আদি নিধি-ভাণ্ডাৰো অধিগ্ৰহণ কৰিলে।
Verse 29
वाहनानि च दिव्यानि विमानानि च सर्वशः । धनेशो लब्धसंज्ञस्तु तामवस्थां विलोक्य सः
আৰু সৰ্বপ্ৰকাৰৰ দিব্য বাহন আৰু বিমানসমূহো কেঢ়াই লোৱা হ’ল। তেতিয়া ধনেশ (কুবেৰ) চেতনালাভ কৰি সেই অৱস্থা দেখি চালে।
Verse 30
निःश्वसन्दीर्घमुष्णं च रोषात्ताम्रविलोचनः । ध्यात्वास्त्रं गारुडं दिव्यं बाणं संधाय कार्मुके
সি দীঘল আৰু উষ্ণ নিশ্বাস এৰি, ক্ৰোধত তাম্ৰবৰ্ণ লোচন হৈ উঠিল। তাৰ পাছত দিব্য গাৰুড় অস্ত্ৰ ধ্যান কৰি ধনুত বাণ সংযোজিত কৰিলে।
Verse 31
मुमोच दानवानीके तं बाणं शत्रुदारणम् । प्रथमं कार्मुकं तस्य वह्निज्वालमदृश्यत
তেওঁ দানৱ-সেনাৰ মাজত শত্রু-বিধ্বংসী বাণ নিক্ষেপ কৰিলে; প্ৰথমে তেওঁৰ ধনুৰ পৰা অগ্নিজ্বালা প্ৰকাশ পালে।
Verse 32
निश्चेरुर्विस्फुलिंगानां कोटयो धनुषस्तथा । ततो ज्वालाकुलं व्योम चक्रे चास्त्रं समंततः
ধনুৰ পৰা বিস্ফুলিঙৰ কোটি কোটি ফুটি ওলাই আহিল; তাৰ পাছত সেই অস্ত্ৰই চাৰিওফালে আকাশক জ্বালাৰে ভৰাই তুলিলে।
Verse 33
तदस्त्रं सहसा दृष्ट्वा जंभो भीमपराक्रमः । संवर्तं मुमुचे तेन प्रशांतं गारुडं तदा
সেই অস্ত্ৰ হঠাৎ দেখি ভয়ংকৰ পৰাক্ৰমী জম্ভে ‘সংৱৰ্ত’ প্ৰত্যস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে; তাৰে তেতিয়া ‘গাৰুড়’ অস্ত্ৰ শান্ত হ’ল।
Verse 34
ततस्तं दानवो दृष्ट्वा कुबेरं रोषविह्वलः । अभिदुद्राव वेगेन पदातिर्धनदं नदन्
তাৰ পাছত সেই দানৱে ক্ৰোধে ব্যাকুল হৈ কুবেৰক দেখি; পদাতিক হৈ ধনদ প্ৰভুৰ ফালে বেগেৰে দৌৰি গ’ল, গর্জন কৰি।
Verse 35
अथाभिमुखमायांतं दैत्यं दृष्ट्वा धनाधिपः । बभूव संभ्रमाविष्टः पलायनपरायणः
সামনে আহি থকা দৈত্যক দেখি ধনাধিপ কুবেৰ আতংকগ্ৰস্ত হ’ল আৰু পলায়নৰ দিশে সম্পূৰ্ণ মন দিল।
Verse 36
ततः पलायतस्तस्य मुकुटो रत्नमंडितः । पपात भूतले दीप्तो रविबिंबमिवांबरात्
সি পলাই যেতেই, ৰত্নখচিত মুকুটখন ভূতলত পৰি গ’ল; আকাশৰ পৰা সৰি অহা সূৰ্যবিম্ব যেন দীপ্তিময় হৈ জ্বলিল।
Verse 37
यक्षणामभिजातानां भग्नं प्रववृते रणात् । मर्तुं संग्राम शिरसि युक्तं नो भूषणाय तत्
“উচ্চকুলজাত যক্ষৰ বাবে ভগ্নচিত্তে ৰণক্ষেত্ৰ ত্যাগ কৰা শোভন নহয়। যুদ্ধৰ অগ্ৰভাগত প্ৰাণ ত্যাগ কৰাই উচিত—অলংকাৰ নহয়, এইয়াই আমাৰ সত্য মান।”
Verse 38
इति व्यवस्य दुर्धर्षा नानाशस्त्रास्त्रपाणयः । युयुत्सवस्तथा यक्षा मुकुटं परिवार्य ते
এইদৰে সংকল্প কৰি, অদম্য যক্ষসকল—বহুবিধ শস্ত্ৰ-অস্ত্ৰ হাতে ধৰি, যুদ্ধাকাঙ্ক্ষী হৈ—পতিত মুকুটখন ঘেৰি ধৰিলে।
Verse 39
अभिमान धना वीरा धनस्य पदानुगाः । तानमर्षाच्च संप्रेक्ष्य दानवश्चंडपौरुषः
সেই বীৰসকল গৰ্ব-ধনে সমৃদ্ধ, ধনদেৱ কুবেৰাৰ পদাঙ্ক অনুসৰণ কৰা অনুচৰ আছিল। তেওঁলোকক দেখি, ভয়ংকৰ পৰাক্ৰমী দানৱ অসহ্য ক্ৰোধে দগ্ধ হ’ল।
Verse 40
भुशुण्डीं भीषणाकारां गृहीत्वा शैलगौरवाम् । रक्षिणो मुकुटस्याथ निष्पिपेष निशाचरान्
পাহাৰৰ দৰে গধুৰ, ভয়ংকৰ আকৃতিৰ ভুশুণ্ডী ধৰি, সি মুকুটৰ ৰক্ষক নিশাচৰসকলক পিষ্ট কৰি চূৰ্ণ কৰিলে।
Verse 41
तान्प्रमथ्याथ नियुतं मुकुटं तं स्वके रथे । समारोप्यामररिपुर्जित्वा धनदमाहवे
তেওঁলোকক চূর্ণ কৰি দেৱ-শত্ৰুৱে সেই অমূল্য মুকুট নিজৰ ৰথত আৰোহণ কৰালে আৰু ৰণক্ষেত্ৰত ধনদ কুবেৰক পৰাজিত কৰিলে।
Verse 42
धनानि च निधीन्गृह्य स्वसैन्येन समावृतः । नादेन महता देवान्द्रावयामास सर्वशः
ধন-সম্পদ আৰু নিধিসমূহ কেঢ়ি লৈ, নিজৰ সেনাৰে আৱৃত হৈ, তেওঁ মহা গর্জনে দেৱতাসকলক সকলো দিশে পলাই যাবলৈ বাধ্য কৰিলে।
Verse 43
धनदोऽपि धनं सर्वं गृहीतो मुक्तमूर्धजः । पदातिरेकः सन्त्रस्तः प्राप्यैवं दीनवत्स्थितः
ধনদ কুবেৰো সকলো ধন হেৰুৱালে; চুলি মুকলি, পদব্ৰজে একাকী আৰু ভীত হৈ, তেওঁ দীন অৱস্থাত থিয় হৈ ৰ’ল।
Verse 44
कुजंभेनाथ संसक्तो रजनीचरनंदनः । मायाममोघामाश्रित्य तामसीं राक्षसेश्वरः
কুজম্ভৰ সৈতে যুঁজত জড়াই পৰি, ৰজনীচৰ বংশৰ নন্দন—ৰাক্ষসেশ্বৰ—অমোঘ তামসী মায়াৰ আশ্ৰয় ল’লে।
Verse 45
मोहयामास दैत्येन्द्रो जगत्कृत्वा तमोमयम् । ततो विफलनेत्राणि दानवानां बलानि च
দৈত্যেন্দ্ৰই জগতখন তমোময় কৰি সকলোকে মোহিত কৰিলে; তাৰ পাছত দানৱসেনাৰ দৃষ্টি নিষ্ফল হৈ পৰিল।
Verse 46
न शेकुश्चलितुं तत्र पदादपि पदं तदा । ततो नानास्त्रवर्षेण दानवानां महाचमूः
সেই সময় তাত তেওঁলোকে তাত এক পদো আগবঢ়াব নোৱাৰিলে; তাৰ পাছত নানাবিধ অস্ত্ৰবৃষ্টিত দানৱসকলৰ মহাসেনা পৰাভূত হ’ল।
Verse 47
जघान निरृतिर्देवस्तमसा संवृता भृशम् । हन्यमानेषु दैत्येषु कुजंभे मूढचेतसि
ঘোৰ তমসাৰে আৱৃত হৈ দেৱশক্তি নিৰৃতি তীব্ৰভাৱে আঘাত কৰিলে; দৈত্যসকল বধ হ’তে থাকোঁতে কুজম্ভৰ চিত্ত বিভ্ৰান্ত হৈ ৰ’ল।
Verse 48
महिषो दानवेन्द्रस्तु कल्पांतां भोदसन्निभः । अस्त्रं चकार सावित्रमुल्कासंघातमंडितम्
কিন্তু দানৱেন্দ্ৰ মহিষ, যি কল্পান্তৰ অগ্নিৰ দৰে ভয়ংকৰ, সাৱিত্ৰ অস্ত্ৰ প্ৰয়োগ কৰিলে—উল্কাৰ অগ্নিসমূহেৰে অলংকৃত।
Verse 49
विजृंभत्यथ सावित्रे परमास्त्रे प्रातपिनि । प्रणासमगमत्तीव्रं तमो घोरमनंतरम्
যেতিয়া সেই পৰম সাৱিত্ৰ অস্ত্ৰ প্ৰজ্বলিত হ’ল, তেতিয়া তীব্ৰ আৰু ভয়ংকৰ তমসা তৎক্ষণাৎ বিনাশৰ দিশে ধাৱিত হ’ল।
Verse 50
ततोऽस्त्रविस्फुलिंगांकं तमः शुक्लं व्यजायत । प्रोत्फुल्लारुणपद्मौघं शरदीवामलं सरः
তাৰ পাছত অস্ত্ৰৰ চিঙাৰিৰে চিহ্নিত সেই তমসা শ্বেত হৈ উঠিল; যেন শৰতৰ নিৰ্মল সৰোবৰ, ফুলি উঠা ৰঙা পদ্মৰ সমূহেৰে পৰিপূৰ্ণ।
Verse 51
ततस्तमसि संशांते दैत्येन्द्राः प्राप्तचक्षुषः । चक्रुः क्रुरेण तमसा देवानीकं महाद्भुतम्
যেতিয়া সেই অন্ধকাৰ শান্ত হ’ল, দৈত্যেন্দ্ৰসকলে পুনৰ দৃষ্টি লাভ কৰিলে; তাৰ পাছত নিষ্ঠুৰ তমসাৰে দেৱসেনাৰ সন্মুখত এক মহা-অদ্ভুত, মোহময় দৃশ্য সৃষ্টি কৰিলে।
Verse 52
अथादाय धनुर्घोरमिषुं चाशीविषोपमम् । कुजंभोऽधावत क्षिप्रं रक्षोदेवबलं प्रति
তাৰ পাছত ভয়ংকৰ ধনু আৰু আশীবিষ সদৃশ বিষাক্ত বাণ হাতত লৈ, কুজম্ভা তৎক্ষণাৎ ৰাক্ষস-দেৱৰ মিলিত বলৰ প্ৰতি দ্ৰুত ধাৱিত হ’ল।
Verse 53
राक्षसेन्द्रस्तथायांतं दृषट्वा तं स पदानुगः । विव्याध निशितैर्बाणैः कालाशनिसमस्वनैः
তাক এইদৰে আগবাঢ়ি আহোঁতে দেখি, ৰাক্ষসেন্দ্ৰই—তাৰ পদচিহ্ন অনুসৰি—কালৰ বজ্ৰ সদৃশ ধ্বনি কৰা তীক্ষ্ণ বাণেৰে তাক বিদ্ধ কৰিলে।
Verse 54
नादानं न च सन्धानं न मोक्षो वास्य लक्ष्यते । चिच्छेदोग्रैः शरव्रातैस्ताञ्छरानतिलाघवात्
তাত ন ধনু টানাৰ শব্দ, ন সन्धान পুনৰ কৰাৰ অৱকাশ, ন মোচনৰ কোনো থমক দেখা গ’ল; অতি লাঘৱে ভয়ংকৰ শৰৰ বৰ্ষণে সি সেই বাণসমূহকেই ছেদন কৰিলে।
Verse 55
ध्वजं शरेण तीक्ष्णेन निचकर्तामरद्विषः । सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडादपाहरत्
তীক্ষ্ণ বাণেৰে সি দেৱদ্বিষৰ ধ্বজ কাটি পেলালে; আৰু অর্ধচন্দ্ৰমুখী ভল্লেৰে তাৰ সাৰথিক ৰথাসনৰ পৰা অপসাৰিত কৰিলে।
Verse 56
कालकल्पेन बाणेन तं च वक्षस्याताडयत् । स तु तेन प्रहारेण चकम्पे पीडितो भृशम्
কালৰ বিধান সদৃশ বাণেৰে তেওঁ তাক বক্ষত আঘাত কৰিলে; সেই আঘাতত অতিশয় পীড়িত হৈ সি ভীষণকৈ কঁপিবলৈ ধৰিলে।
Verse 57
दैत्येंद्रो राक्षसेन्द्रेण क्षितिकंपेनगो यथा । स सुहूर्तात्समाश्वास्य मत्वा तं दुर्जयं रणे
ৰাক্ষসেন্দ্ৰৰ আঘাতে দैত্যেন্দ্ৰ ভূমিকম্পত কঁপা পৰ্বতৰ দৰে কঁপিল; অলপ সময়তে শ্বাস সামলাই, ৰণত তাক জয় কৰাটো কঠিন বুলি ভাবিলে।
Verse 58
पदातिरासाद्य रथं रक्षो वामकरेण च । केशेषु निरृतिं गृह्य जानुनाक्रम्य च स्थितः
তাৰ পাছত ৰাক্ষসজন পদাতিক হৈ ৰথৰ ওচৰলৈ আহিল; বাওঁ হাতেৰে নিৰৃতিৰ কেশ ধৰি, হাঁটুয়ে দবাই তাৰ ওপৰত থিয় হ’ল।
Verse 59
ततः खड्गेन च शिरश्छेत्तुमैच्छदमर्षणः । ततः कलकलो जज्ञे देवानां सुमहांस्तदा । कुजंभस्य वशं प्राप्तं दृष्ट्वा निरृतिमाहवे
তেতিয়া ক্ৰোধান্বিত জনে খড়্গেৰে তাৰ মূৰ ছেদন কৰিব খুজিলে। সেই সময়ত দেৱসকলৰ মাজত মহা কোলাহল উঠিল, কিয়নো আহৱত কুজম্ভৰ বশত পৰি থকা নিৰৃতিক দেখিলে।
Verse 60
एतस्मिन्नन्तरे देवो वरुणः पाशभृद्धृतः । पाशेन दानवेंद्रस्य बबन्धाशु भुजद्वयम्
এই অন্তৰত পাশধাৰী দেৱ বৰুণ উপস্থিত হ’ল; তেওঁ পাশেৰে দানৱেন্দ্ৰৰ দুয়োটা বাহু তৎক্ষণাৎ বান্ধি পেলালে।
Verse 61
ततो बद्धभुजं दैत्यं विफलीकृतपौरुषम् । ताडयामास गदया दयामुत्सृज्य पाशभृत्
তেতিয়া পাশধাৰীজনে দয়া ত্যাগ কৰি, বাহু বাঁধা আৰু পৰাক্ৰম নিষ্ফল হোৱা দানৱক গদাৰে আঘাত কৰিলে।
Verse 62
स तु तेन प्रहारेण स्रोतोभिः क्षतजं स्रवन् । दधार कालमेघस्य रूपं विद्युल्लताभृतम्
সেই আঘাতত সি স্ৰোতস্বৰূপে ৰক্ত ঝৰাই, বিদ্যুৎ-লতাৰে চিহ্নিত কালমেঘৰ দৰে ৰূপ ধাৰণ কৰিলে।
Verse 63
तदवस्थागतं दृष्ट्वा कुजंभं महिषासुरः । व्यावृत्तवदनारावो भोक्तुमैच्छत्सुरावुभौ
কুজম্ভক সেই অৱস্থাত দেখা পাই, মহিষাসুৰে মুখ ঘূৰাই গর্জন কৰি, সেই দুয়ো দেৱতাক ভক্ষণ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে।
Verse 64
निरृति वरुणं चैव तीक्ष्णदंष्ट्रोत्कटाननः । तावभिप्रायमा लोक्य तस्य दैत्यस्य दूषितम्
তীক্ষ্ণ দংশযুক্ত ভয়ংকৰ মুখবিশিষ্ট সেই বীৰে নিৰৃতি আৰু বৰুণৰ ফালে চালে; তেওঁলোকৰ অভিপ্ৰায় বুজি দানৱৰ দুষিত কুটিল সংকল্প চিনাক্ত কৰিলে।
Verse 65
त्यक्त्वा रथावुभौ भीतौ पदाती प्रद्रुतौ द्रुतम् । जग्मतुर्महिषाद्भीतौ शरणं पाकशासनम्
ৰথ ত্যাগ কৰি সেই দুয়ো ভীত হৈ পদব্ৰজে তৎক্ষণাৎ দৌৰিলে; মহিষাৰ ভয়ত কঁপাই পাকা-শাসন ইন্দ্ৰৰ শৰণলৈ গ’ল।
Verse 66
क्रुद्धोऽथ महिषो दैत्यो वरुणं समुपाद्रवत् । तमंतकमुखासन्नमालोक्य हिमदीधितिः
তেতিয়া ক্ৰুদ্ধ দানৱ মহিষে বৰুণ দেৱৰ ওপৰত ধাৱিত হ’ল। মুখৰ আগত মৃত্যুৰ দৰে ওচৰ চাপি অহা তাক দেখি, শীতল কিৰণময় হিমদীধিতি চন্দ্ৰই লক্ষ্য কৰিলে।
Verse 67
चक्रे शस्त्रं विसृष्टं हि हिमसंघातमुल्बणम् । वायव्यं चास्त्र मतुलं चंद्रश्चक्रे द्वितीयकम्
সেয়া নিশ্চয় এক অস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰিলে—অতিভয়ংকৰ, ঘন বৰফৰ স্তুপ। আৰু চন্দ্ৰই দ্বিতীয় এক অতুল অস্ত্ৰ সাজিলে—বায়ব্য (বায়ু) অস্ত্ৰ।
Verse 68
वायुना तेन चंडंन संशुष्केण हिमेन च । महाहिमनिपातेन शस्त्रैश्चंद्रप्रणोदितैः
সেই ভয়ংকৰ বায়ুৰে, শুকুৱাই দিয়া তুষাৰে, মহাবৰফৰ পতনে, আৰু চন্দ্ৰই প্ৰেৰিত কৰা অস্ত্ৰসমূহে—
Verse 69
गात्राण्यसुरसैन्यानामदह्यंत समंततः । व्यथिता दानवाः सर्वे सीतच्छादितपौरुषाः
অসুৰসেনাৰ অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গ চাৰিওফালে দগ্ধ হ’বলৈ ধৰিলে। সকলো দানৱ যন্ত্ৰণাক্লিষ্ট হ’ল—হিমশীতলত ঢাকি পৰি তেওঁলোকৰ বীৰ্য ম্লান হ’ল।
Verse 70
न शेकुश्चलिंतुं तत्र नास्त्राण्यादातुमेव च । महिषो निष्प्रयत्नश्च शीतेनाकंपिताननः
তাত তেওঁলোকে ন চলিব পাৰিলে, ন অস্ত্ৰ তুলিব পাৰিলে। মহিষোও নিষ্প্ৰভ হ’ল; শীতত তাৰ মুখ কঁপিবলৈ ধৰিলে।
Verse 71
अंसमालिंग्य पाणिभ्यामुपविष्टो ह्यधोमुखः । सर्वे ते निष्प्रतीकारा दैत्याश्चंद्रमसा जिताः
দুয়োখন হাতে নিজৰ কান্ধ দুটা আঁকোৱালি ধৰি, তেওঁ মুখ নত কৰি বহিল। সেই সকলো দানৱ উপায়হীন হৈ পৰিল আৰু চন্দ্ৰদেৱে তেওঁলোকক জয় কৰিলে।
Verse 72
रणेच्छां दूरतस्त्यक्त्वा तस्थुस्ते जीवितार्थिनः । तत्राब्रवीत्कालनेमिर्दैत्यान्क्रोधविदीपितः
ৰণৰ ইচ্ছা দূৰলৈ ত্যাগ কৰি, তেওঁলোকে কেৱল প্ৰাণ ৰক্ষাৰ আশাত থিয় হৈ ৰ’ল। তেতিয়া ক্ৰোধে দীপ্ত কালনেমিয়ে দানৱসকলক সম্বোধন কৰিলে।
Verse 73
भोभोः श्रृंगारिणः क्रूराः सर्वशस्त्रास्त्रपारगाः । एकैकोऽपि जगत्कृस्नं शक्तस्तुलयितुं भुजैः
“হো! হো! হে গৰ্বিত আৰু নিষ্ঠুৰসকল—সকলো শস্ত্ৰ-অস্ত্ৰত পাৰদৰ্শী—তোমালোকৰ প্ৰতিজনেই নিজৰ বাহুৰ বলত সমগ্ৰ জগতখন তুলি মাপিব পৰা!”
Verse 74
एकैकोऽपि क्षमो ग्रस्तुं जगत्सर्वं चराचरम् । एकैकस्यापि पर्याप्ता न सर्वेऽपि दिवौकसः
প্ৰতিজনেই চল-অচল সমগ্ৰ বিশ্ব গিলিব পৰাকৈ সক্ষম। এজনেই যথেষ্ট—সকলো দেৱতা একেলগে হলেও এজনৰ সন্মুখত অপৰ্যাপ্ত।
Verse 75
किं त्रस्तनयनाश्चैव समरे परिनिर्जिताः । न युक्तमेतच्छूराणां विशेषाद्दैत्यजन्मनाम्
তেন্তে তোমালোক কিয় ভয়াতুৰ চকুৰে পলাইছা, ৰণত পৰাজিত হৈ? এইটো বীৰসকলৰ বাবে শোভন নহয়—বিশেষকৈ দানৱ-জন্মসকলৰ বাবে।
Verse 76
राज्ञश्च तारकस्यापि दर्शयिष्यथ किं मुखम् । विरतानां रणाच्चासौ क्रुद्धः प्राणान्हरिष्यति
আৰু ৰজা তাৰকৰ আগত তোমালোকে কোন মুখ দেখুৱাবা? যদি যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ পৰা আঁতৰি আহা, তেন্তে তেওঁ ক্ৰুদ্ধ হৈ তোমালোকৰ প্ৰাণহৰণ কৰিব।
Verse 77
इति ते प्रोच्यमानापि नोचुः किंचिन्महासुराः । शीतेन नष्टश्रुतयो भ्रष्टवाक्याश्च ते तथा
এইদৰে কোৱা সত্ত্বেও সেই মহাসুৰসকলে একো নক’লে। শীতৰ প্ৰভাৱত তেওঁলোকৰ শ্ৰৱণশক্তি নষ্ট হ’ল আৰু বাক্যো ভাঙি পৰিল।
Verse 78
मूकास्तथाभवन्दैत्या मृतकल्पा महारणे । तान्दृष्ट्वा नष्टचेतस्कान्दैत्याञ्छीतेन पीडितान्
সেই মহাৰণত দৈত্যসকল মূক হৈ পৰিল, যেন মৃতসম। শীতত পীড়িত আৰু চেতনাহীন সেই দৈত্যসকলক দেখি (তেওঁ কাৰ্য কৰিলে)।
Verse 79
मत्वा कालक्षमं कार्यं कालनेमिर्महासुरः । आश्रित्य मानवीं मायां वितत्य च महावपुः
ইয়াক সময়োপযোগী কাৰ্য বুলি ভাবি মহাসুৰ কালনেমিয়ে মানৱীয় মায়াৰ আশ্ৰয় ল’লে আৰু নিজৰ মহাবপু বিস্তাৰ কৰিলে।
Verse 80
पूरयामास गगनं विदिश एव च । निर्ममे दानवेन्द्रोऽसौ शरीरेभास्करायुतम्
তেওঁ আকাশ আৰু দিশাসমূহৰ মধ্যভাগো পূৰ্ণ কৰি তুলিলে। সেই দানৱেন্দ্ৰই দহ হাজাৰ সূৰ্যৰ কান্তিৰে দীপ্ত এক দেহ নিজে গঢ়িলে।
Verse 81
दिशश्च विदिशश्चैव पूरयामास पावकैः । ततो ज्वालाकुलं सर्वं त्रैलोक्यमभवत्क्षणात्
তেওঁ অগ্নিৰে দিশ আৰু বিদিশ সকলো পূৰিলে; তাৰ পাছত ক্ষণমাত্ৰতে ত্ৰিলোক জ্বালাৰ ভিৰে আৱৃত হ’ল।
Verse 82
तेन ज्वालासमूहेन हिमां शुरगमद्द्रुतम् । ततः क्रमेण विभ्रष्टं शीतदुर्दिनमाबभौ
সেই জ্বালাৰ গুচ্ছৰ প্ৰভাৱত বৰফীয়া শীত তৎক্ষণাৎ আঁতৰি গ’ল; তাৰ পাছত ক্ৰমে সেই কঠোৰ শীতদিনৰ দুঃসময় নাশ হৈ অন্ত পৰিল।
Verse 83
तद्बलं दानवेंद्राणां मायया कालनेमिनः । तद्दृष्ट्वा दानवानीकं लब्धसंज्ञं दिवाकरः । उवाचारुणमत्यर्थं कोपरक्तांतलोचनः
এই আছিল দানৱেন্দ্ৰসকলৰ বল, কালনেমিৰ মায়াৰ পৰা উৎপন্ন। দানৱসেনা পুনৰ সঞ্জ্ঞান লাভ কৰা দেখি, দিৱাকৰ—ক্ৰোধে চকুৰ কোণ লাল—অতিশয় অৰুণ দীপ্তিত কথা ক’লে।
Verse 84
दिवाकर उवाच । नयारुण रथं शीघ्रं कालनेमिरथो यतः
দিৱাকৰে ক’লে: “হে অৰুণ, ৰথখন শীঘ্ৰে চলোৱা—য’ত কালনেমিৰ ৰথ আছে তাতেই।”
Verse 85
विमर्दे तत्र विषमे भविता भूतसंक्षयः । जित एषशशांकोऽथ वयं यद्बलमाश्रिताः
“সেই ভয়ংকৰ সংঘৰ্ষত প্ৰাণীৰ মহাসংহাৰ ঘটিব। তথাপি এই ‘চন্দ্ৰধ্বজ’ পৰাজিত হ’ব—কাৰণ আমি প্ৰভুৰ সেই শক্তিত আশ্ৰয় লৈছোঁ।”
Verse 86
इत्युक्तश्चोदयामास रथं गरुडपूर्वजः । रथे स्थितोऽपि तैरश्वैः सितचामरधारिभिः
এইদৰে কোৱা হোৱাত গৰুড়ৰ জ্যেষ্ঠ ভ্ৰাতৃয়ে ৰথখন আগবঢ়াবলৈ আদেশ দিলে। ৰথত অৱস্থিত হৈও তেওঁ সেই অশ্বসমূহ আৰু শুভ্ৰ চামৰ ধাৰণ কৰা সেবকৰ দ্বাৰা পৰিচৰিত হ’ল।
Verse 87
जगद्दीपोऽथ भगवाञ्जग्राह विततं धनुः । शरौघो वै पांडुपुत्र क्षिप्रमासीद्विषद्युतिः
তাৰ পাছত জগতৰ দীপ স্বৰূপ ভগৱানে সম্পূৰ্ণ টান দিয়া ধনু হাতত ল’লে। হে পাণ্ডুপুত্ৰ, তৎক্ষণাৎ বাণৰ এক বৃহৎ গুচ্ছ উদ্ভৱ হ’ল, বিষসম দীপ্তিত জ্বলি উঠি।
Verse 88
शंबरास्त्रेण संधाय बाणमेकं ससर्ज ह । द्वितीयं चेन्द्रजालेनायोजितं प्रमुमोच ह
শম্বৰ-অস্ত্ৰেৰে সংযোজিত কৰি তেওঁ এটা বাণ নিক্ষেপ কৰিলে; আৰু দ্বিতীয়টো ইন্দ্ৰজালৰ মায়াৰে শক্তিমান কৰি পুনৰ উৰুৱাই দিলে।
Verse 89
शंबरास्त्रं क्षणाच्चक्रे तेषांरूपविपर्ययम् । देवानां दानवं रूपं दानवानां च दैविकम्
শম্বৰ-অস্ত্ৰে ক্ষণমাত্ৰতে তেওঁলোকৰ ৰূপ উলটাই পেলালে। দেৱতাসকল দানৱৰ ৰূপে দেখা গ’ল, আৰু দানৱসকল দেৱীয় ৰূপে প্ৰকাশ পালে।
Verse 90
मत्वा सुरान्स्वकानेव जघ्ने घोरास्त्रलाघवात् । कालनेमी रुषाविष्टः कृतांत इव संक्षये
সুৰাসকলক নিজৰ পক্ষৰ বুলি ভাবি তেওঁ ভয়ংকৰ অস্ত্ৰৰ তীব্ৰ প্ৰয়োগেৰে তেওঁলোকক বধ কৰিলে। ক্ৰোধে আচ্ছন্ন কালনেমী প্ৰলয়কালত মৃত্যুৰ দৰে উন্মত্ত হৈ উঠিল।
Verse 91
कांश्चित्खड्गेन तीक्ष्णेन कांश्चिन्नाराचवृष्टिभिः । कांश्चिद्गदाभिर्घोराभिः कांश्चिद्धोरैः परश्वधैः
কিছুমানক তেওঁ তীক্ষ্ণ খড়্গেৰে আঘাত কৰিলে; কিছুমানক লোহাৰ তীৰৰ বৰষুণেৰে; কিছুমানক ভয়ংকৰ গদাৰে; আৰু কিছুমানক ভীষণ পৰশুধি (যুদ্ধ-কুঠাৰ)ৰে।
Verse 92
शिरांसि केषाचिदपातयद्रथाद्भुजांस्तथा सारथींस्चोग्रवेगान् । कांश्चित्पिपेषाथरथस्य वेगात्कांश्चित्तथात्यद्भुतमुष्टिपातैः
কিছুমানৰ মূৰ তেওঁ ৰথৰ পৰা পেলাই দিলে, তেনেদৰে কিছুমানৰ বাহু, আৰু দ্ৰুতগামী সাৰথীসকলকো। কিছুমানক নিজৰ ৰথৰ ধাৱনত চেপি গুৰি কৰিলে, আৰু কিছুমানক আশ্চৰ্যজনক মুষ্টিঘাতে আঘাত কৰিলে।