Adhyaya 25

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु सूत प्रवक्ष्यामि कथां कलशजन्मनः । यामाकर्ण्य नरो भूयाद्विरजा ज्ञानभाजनम्

ব্যাসে ক’লে: হে সূত, শুনা; মই কলশ-জন্মা অগস্ত্যৰ কাহিনী ক’ম। ইয়াক শুনিলে মানুহ নিৰ্মল হয় আৰু সত্য জ্ঞান গ্ৰহণৰ যোগ্য হয়।

Verse 2

गिरिं प्रदक्षिणीकृत्य श्रीसंज्ञं कलशोद्भवः । सपत्नीको ददर्शाथ रम्यं स्कंदवनं महत्

‘শ্ৰী’ নামে পৰ্বতটোক প্ৰদক্ষিণা কৰি, কলশোদ্ভৱ অগস্ত্যই পত্নীসহ তেতিয়া বিশাল আৰু মনোমোহা স্কন্দবন দৰ্শন কৰিলে।

Verse 3

सर्वर्तं कुसुमाढ्यं च रसवत्फलपादपम् । सुसेव्य कंदमूलाढ्यं सुवल्कलमहीरुहम्

সেই বন সকলো ঋতুতেই পুষ্পিত, ফুলে-ফলে সমৃদ্ধ; ৰসাল ফলধাৰী গছ-গছনিৰে ভৰপূৰ, সহজে সেৱনীয়, কন্দ-মূলত প্ৰচুৰ, আৰু সুন্দৰ বল্কল-বস্ত্ৰধাৰী মহাবৃক্ষৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল।

Verse 4

निवीतश्वापदगणं ससरित्पल्वलावृतम् । स्वच्छ गंभीरकासारं सारं सर्वभुवः परम्

সেই স্থান বনৰীয়া জন্তুৰ দলৰ পৰা মুক্ত আছিল, নদী আৰু পদ্ম-পল্বলেৰে বেষ্টিত; তাতৰ হ্ৰদসমূহ স্বচ্ছ আৰু গভীৰ—পৃথিৱীৰ সকলো অঞ্চলৰ মাজত অতি উত্তম, পৰম আশ্ৰয়স্থল।

Verse 5

नानापतत्रिसंघुष्टं नानामुनिजनोषितम् । तपःसंकेतनिलयमिवैकं संपदां पदम्

নানাবিধ পক্ষীৰ ঝাঁকৰ কূজনত গুঞ্জিত, নানামুনি-জনৰ নিবাসে পূৰ্ণ; ই যেন তপস্যাৰ সংকেত-নিলয়, আৰু সকলো সম্পদাৰ একমাত্ৰ আসন-স্থান যেন দেখা গৈছিল।

Verse 6

लोहितो नाम तत्रास्ति गिरिः स्वर्णगिरिप्रभः । सुकंदरप्रस्रवणः स्वसानु शिखरप्रभः

তাত ‘লোহিত’ নামৰ এক গিৰি আছিল, স্বৰ্ণগিৰিৰ দৰে দীপ্তিমান; সুন্দৰ গুহা আৰু ঝৰনাৰ প্ৰস্ৰৱণে সমৃদ্ধ, নিজৰ সানু-শিখৰৰ প্ৰভাৰে উজ্জ্বল আছিল।

Verse 7

कैलासस्यैकशकलं कर्मभूमाविहागतम् । तपस्तप्तुमिव प्रोच्चैर्नानाश्चर्यसमन्वितम्

ই যেন কৈলাসৰ এক টুকুৰা কৰ্মভূমিৰ এই লোকলৈ নামি আহিছিল; অতি উচ্চত উঠি, নানাবিধ আশ্চৰ্যৰে অলংকৃত, যেন তপস্যা কৰিবলৈহে নিৰ্মিত।

Verse 8

तत्राद्राक्षीन्मुनिश्रेष्ठोऽगस्त्यः साक्षात्षडाननम् । प्रणम्य दंडवद्भूमौ सपत्नीको महातपाः

তাত মুনিশ্ৰেষ্ঠ অগস্ত্যই সাক্ষাতে ষড়ানন প্ৰভু (স্কন্দ)ক দৰ্শন কৰিলে; সেই মহাতপা পত্নীসহ ভূমিত দণ্ডৱৎ সাষ্টাঙ্গ প্ৰণাম কৰি নত হ’ল।

Verse 9

तुष्टाव गिरिजासूनुं सूक्तैः श्रुतिसमुद्भवैः । तथा स्वकृतया स्तुत्या प्रबद्ध करसंपुटः

তাৰ পাছত তেওঁ গিৰিজাসূনু (স্কন্দ)ক বেদসম্ভূত সূক্তেৰে স্তৱন কৰিলে; আৰু নিজে ৰচিত স্তুতিতো, কৰযুগল সংপুট কৰি ভক্তিভাৱে প্ৰবদ্ধ হৈ প্ৰশংসা কৰিলে।

Verse 10

अगस्तिरुवाच । नमोस्तु वृंदारकवृंदवंद्य पादारविंदाय सुधाकराय । षडाननायामितविक्रमाय गौरीहृदानंदसमुद्भवाय

অগস্তিয়ে ক’লে: দেৱগণৰ সমূহে যাঁৰ পদ্মচৰণ বন্দনা কৰে, সেই প্ৰভুক নমস্কাৰ; চন্দ্ৰসম শীতল কৃপাময় স্বামীক; অপাৰ বিক্ৰমশালী ষড়াননক; আৰু গৌৰীৰ হৃদয়ত উদ্ভৱ হোৱা আনন্দস্বৰূপক নমো।

Verse 11

नमोस्तु तुभ्यं प्रणतार्तिहंत्रे कर्त्रे समस्तस्य मनोरथानाम् । दात्रे रथानां परतारकस्य हंत्रे प्रचंडासुर तारकस्य

তোমাক নমস্কাৰ—যি শৰণাগত ভক্তৰ দুখ-কষ্ট নাশ কৰোতা; সকলো ধৰ্মসঙ্গত মনোৰথ পূৰণকাৰী কৰ্তা; পৰম তাৰকৰ বাবে দিৱ্য ৰথ দানকাৰী দাতা; আৰু প্ৰচণ্ড অসুৰ তাৰকক বধ কৰা সংহাৰক।

Verse 12

अमूर्तमूर्ताय सहस्रमूर्तये गुणाय गुण्याय परात्पराय । अपारपाराय परापराय नमोस्तु तुभ्यं शिखिवाहनाय

নমস্কাৰ তোমাক—অমূর্ত আৰু মূর্ত দুয়ো ৰূপে বিদ্যমান; সহস্ৰ প্ৰকাশধাৰী; গুণস্বৰূপ আৰু গুণীৰ পৰম লক্ষ্য; পৰাত্পৰ, যাঁৰ পাৰাপাৰ অগাধ; উচ্চ-নীচ উভয়ৰ অতীত—ময়ূৰবাহন প্ৰভু, তোমাক নমো।

Verse 13

नमोस्तु ते ब्रह्मविदांवराय दिगंबरायांबर संस्थिताय । हिरण्यवर्णाय हिरण्यबाहवे नमो हिरण्याय हिरण्यरेतसे

নমস্কাৰ তোমাক—ব্ৰহ্মবিদসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ; দিগম্বৰ তপস্বী, আকাশত সুস্থিৰভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত; সুৱৰ্ণবৰ্ণ, সুৱৰ্ণবাহু—হে হিৰণ্যস্বৰূপ, সুৱৰ্ণ তেজ আৰু সৃষ্টিশক্তিধাৰী, তোমাক নমো।

Verse 14

तपःस्वरूपाय तपोधनाय तपःफलानां प्रतिपादकाय । सदा कुमाराय हिमारमारिणे तणीकृतैश्वर्य विरागिणे नमः

নমস্কাৰ সেই প্ৰভুক—যাঁৰ স্বৰূপেই তপস্যা; যাঁৰ ধন-সম্পদ তপ; যি সাধনাৰ ফল দান কৰে; সদা দেৱযুৱক কুমাৰ; হিমাৰৰ শত্রু; আৰু যাঁৰ বাবে সংসাৰিক ঐশ্বৰ্য তৃণসম—সেই বৈৰাগীক নমঃ।

Verse 15

नमोस्तु तुभ्यं शरजन्मने विभो प्रभातसूर्यारुणदंतपंक्तये । बालाय चाबालपराक्रमाय षाण्मातुरायालमनातुराय

হে বিভো, শৰজন্মা প্ৰভু, তোমাক নমস্কাৰ। প্ৰভাতৰ ৰক্তিম সূৰ্যৰ দৰে দীপ্ত তোমাৰ দন্তপংক্তিক নমো। সেই বালকক নমো, যাৰ পৰাক্ৰম বাল্যসীমা অতিক্ৰম কৰে; ষাণ্মাতুৰ—ছয় মাতৃৰ পুত্ৰ—যি সদা পৰ্যাপ্ত আৰু কেতিয়াও ব্যাকুল নহয়।

Verse 16

मीढुष्टमायोत्तरमीढुषे नमो नमो गणानां पतये गणाय । नमोस्तु ते जन्मजरातिगाय नमो विशाखाय सुशक्तिपाणये

সৰ্বাধিক দানশীল আৰু পৰম দানশীলক নমো নমো। গণসমূহৰ পতি, স্বয়ং গণস্বরূপ, তোমাক নমস্কাৰ। জন্ম আৰু জৰাৰ অতীত জনক নমো; বিশাখাক নমো, যাঁৰ হাতে মহাশক্তি-বল্লম।

Verse 17

सर्वस्य नाथस्य कुमारकाय क्रौंचारये तारकमारकाय । स्वाहेय गांगेय च कार्तिकेय शैवेय तुभ्यं सततं नमोऽस्तु

সদায় তোমাক নমস্কাৰ—হে কুমাৰ, সৰ্বৰ নাথ; ক্ৰৌঞ্চৰ শত্রু; তাৰকৰ সংহাৰক। স্বাহাৰ পুত্ৰ, গঙ্গাৰ পুত্ৰ, কাৰ্ত্তিকেয়, আৰু শিৱৰ দিৱ্য বংশধৰ—তোমাক নিত্য নমোऽস্তু।

Verse 18

इत्थं परिष्टुत्य स कार्तिकेयं नमो नमस्त्वित्यभिभाषमाणः । द्विस्त्रिःपरिक्रम्य पुरो विवेश स्थितो मुनीशोपविशेति चोक्तः

এইদৰে কাৰ্ত্তিকেয়ক স্তৱ কৰি, বাৰে বাৰে “নমো নমস্ত্ব” বুলি ক’তে ক’তে, তেওঁ দুবাৰ-তিনিবাৰ পৰিক্ৰমা কৰিলে আৰু তাৰ পাছত সন্মুখত প্ৰৱেশ কৰিলে। তাতে থিয় হৈ থাকোঁতে কোৱা হ’ল: “হে মুনীশ, উপবিষ্ট হওক।”

Verse 19

कार्तिकेय उवाच । क्षेमोस्ति कुंभज मुने त्रिदशैकसहायकृत् । जाने त्वामिह संप्राप्तं तथा विंध्याचलोन्नतिम्

কাৰ্ত্তিকেয় ক’লে: “হে কুম্ভজ মুনি, তোমাৰ মঙ্গল হওক। ত্ৰিদশ—দেৱতাসকলৰ সহায় কৰি তুমি ইয়ালৈ আহিছা, মই জানো; আৰু বিন্ধ্য পৰ্বতৰ উত্থানৰ বিষয়টোও মই জানো।”

Verse 20

अविमुक्ते महाक्षेत्रे क्षेमं त्र्यक्षेण रक्षिते । यत्र क्षीणायुषां साक्षाद्विरूपाक्षोऽस्ति मोक्षदः

অৱিমুক্ত মহাক্ষেত্ৰত, ত্ৰিনেত্ৰধাৰী প্ৰভুৰ ৰক্ষাত সকলো কুশল; য’ত আয়ু ক্ষীণ হয়, তাত সাক্ষাতে বিৰূপাক্ষ (শিৱ) মোক্ষদাতা ৰূপে বিদ্যমান।

Verse 21

भूर्भुवः स्वस्तले वापि न पातालतले मलम् । नोर्ध्वलोके मया दृष्टं तादृक्क्षेत्रं क्वचिन्मुने

ভূঃ, ভুৱঃ, স্বঃ—এই তলসমূহত নহয়, পাটালতলতো নহয়; ঊৰ্ধ্বলোকসমূহতো মই ক’তো দেখা নাই, হে মুনি, তেনে ক্ষেত্ৰ কাশীৰ দৰে।

Verse 22

अहमेकचरोप्यत्र तत्क्षेत्रप्राप्तये मुने । तप्ये तपांसिनाद्यापि फलेयुर्मे मनोरथाः

হে মুনি, মই একাকী বিচৰণ কৰিলেও, সেই ক্ষেত্ৰ লাভৰ বাবে আজিও তপস্যা কৰোঁ; মোৰ মনোৰথসমূহৰ ফল যেন নিশ্চয় পাকে।

Verse 23

न तत्पुण्यैर्न तद्दानैर्न तपोभिर्न तज्जपैः । न लभ्यं विविधैर्यज्ञैर्लभ्यमैशादनुग्रहात्

সেই (কাশীপ্ৰাপ্তি) কেৱল পুণ্যৰে নহয়, দানেৰে নহয়, তপস্যাৰে নহয়, জপেৰে নহয়; নানাবিধ যজ্ঞেও নহয়—ইশ্বৰ (শিৱ)ৰ অনুগ্ৰহেৰে হে লাভ্য।

Verse 24

ईश्वरानुग्रहादेव काशीवासः सुदुर्लभः । सुलभः स्यान्मुने नूनं न वै सुकृतकोटिभिः

ঈশ্বৰৰ অনুগ্ৰহেৰে হে কাশীবাস অতি দুষ্প্ৰাপ্য; হে মুনি, কোটি কোটি সুকৃতিতেও ই নিশ্চয় সুলভ নহয়।

Verse 25

अन्यैव काचित्सा सृष्टिर्विधातुर्याऽतिरेकिणी । न तत्क्षेत्रगुणान्वक्तुमीश्वरोऽपीश्वरो यतः

কাশী বিধাতাৰ সৃষ্টিতকৈও অধিক, এক অনন্য দিৱ্য সৃষ্টিৰূপ। ইয়াৰ ক্ষেত্ৰ-গুণ সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰি, কিয়নো ঈশ্বৰসকলৰ ঈশ্বৰ শিৱেই ইয়াৰ উৎস আৰু অধিষ্ঠাতা।

Verse 26

अहो मतेः सुदौर्बल्यमहोभाग्यस्य दौर्विधम् । अहो मोहस्य माहात्म्यं यत्काशीह न सेव्यते

হায়! মন-বুদ্ধি কিমান দুৰ্বল; হায়! ভাগ্য কিমান বিকৃত। হায়! মোহৰ মহিমা এনেকুৱা যে এই সংসাৰত কাশীক নাসেৱা কৰা হয়, নাসন্ধান কৰা হয়।

Verse 27

शरीरं जीर्यते नित्यं संजीर्यंतींद्रियाण्यपि । आयुर्मृगो मृगयुना कृतलक्ष्यो हि मृत्युना

দেহ সদায় জীৰ্ণ হয়, ইন্দ্ৰিয়সমূহো ধীৰে ধীৰে ক্ষয় হয়। আয়ু হৰিণ সদৃশ—মৃত্যু নামৰ শিকারীয়ে তাক ইতিমধ্যে লক্ষ্য কৰি থৈছে।

Verse 28

सापदं संपदं ज्ञात्वा सापायं कायमुच्चकैः । चपला चपलं चायुर्मत्वा काशीं समाश्रयेत्

সম্পদ বিপদসহ বুলি জানি, আৰু দেহো বিপদেৰে ভৰা বুলি বুজি; ভাগ্য চঞ্চল, আয়ুও চঞ্চল বুলি ধৰি কাশীৰ আশ্ৰয় লোৱা উচিত।

Verse 29

यावन्नैत्यायुषश्चांतस्तावत्काशी न मुच्यते । कालः कलालवस्यापि संख्यातुं नैव विस्मरेत्

যেতিয়ালৈ নিৰ্ধাৰিত আয়ুৰ অন্ত নাহে, তেতিয়ালৈ কাশীক এৰি দিয়া উচিত নহয়। কালেও কলা-লৱ সদৃশ অতি সূক্ষ্ম অংশৰ গণনাও কেতিয়াও নাভুলে।

Verse 30

जरानिकटनिक्षिप्ता बाधंते व्याधयो भृशम् । तथापि देहो नानेहो नाहो काशीं समीहते

বৃদ্ধাৱস্থা ওচৰ চাপিলে ভয়ংকৰ ব্যাধিয়ে তীব্ৰভাৱে পীড়া দিয়ে; তথাপি এই দেহ হতাশ নহয়, নাহে বিলাপ কৰে—যেতিয়ালৈকে ই কাশীৰ আকাঙ্ক্ষা ধৰে।

Verse 31

तीर्थस्नानेन जप्येन परोपकरणोक्तिभिः । विनार्थं लभ्यते धर्मो धर्मादर्थः स्वयं भवेत्

তীৰ্থস্নান, জপ আৰু পৰোপকাৰী বাক্য-উক্তিৰ দ্বাৰা বিনা ব্যয়তে ধৰ্ম লাভ হয়; আৰু ধৰ্মৰ পৰা অৰ্থ-সমৃদ্ধি নিজে নিজেই উদয় হয়।

Verse 32

विनैवार्थार्जनोपायं धर्मादर्थो भवेद्ध्रुवम् । अतोऽर्थचिंतामुत्सृज्य धर्ममेकं समाश्रयेत्

অৰ্জনৰ সাধাৰণ উপায় নাথাকিলেও ধৰ্মৰ পৰা অৰ্থ নিশ্চয় জন্মে। সেয়ে লাভ-চিন্তা ত্যাগ কৰি কেৱল ধৰ্মকেই আশ্ৰয় লোৱা উচিত।

Verse 33

धर्मादर्थोऽर्थतः कामः कामात्सर्वसुखोदयः । स्वर्गोपि सुलभो धर्मात्काश्ये का दुर्लभा परम्

ধৰ্মৰ পৰা অৰ্থ, অৰ্থৰ পৰা ন্যায়সঙ্গত কাম সিদ্ধ হয়; কাম সিদ্ধ হ’লে সকলো সুখৰ বিকাশ ঘটে। ধৰ্মেৰে স্বৰ্গো সহজলভ্য—তেন্তে কাশীত কিবা পৰম দুৰ্লভ থাকিব নে?

Verse 34

उपायत्रयमेवात्र स्थाणुर्निर्वाणकारणम् । शर्वाण्यग्रेव भाणाद्धा परिनिर्णीय सर्वतः

ইয়াত স্থাণু (শিৱ) মুক্তিৰ কাৰণস্বৰূপ তিনিটা উপায় ঘোষণা কৰিছে—শৰৱাণীয়েো সকলো দিশে বিচাৰ কৰি স্পষ্টভাৱে তেনেদৰে উচ্চাৰণ কৰিছিল।

Verse 35

पूर्वं पाशुपतो योगस्ततस्तीर्थं सितासितम् । ततोप्येकमनायासमविमुक्तं विमुक्तिदम्

প্ৰথমে পাশুপত যোগ; তাৰ পিছত সীতাসিত নামে পবিত্ৰ তীৰ্থ। কিন্তু এই সকলোতকৈও ওপৰত আছে এক অনায়াস পথ—অবিমুক্ত, যি মুক্তি দান কৰে।

Verse 36

श्रीशैल हिमशैलाद्या नानान्यायतनानि च । त्रिदंडधारणंचापि संन्यासः सर्वकर्मणाम्

শ্ৰীশৈল, হিমশৈল আদি আৰু বহু ধৰ্মধাম; ত্ৰিদণ্ড ধাৰণ কৰা আৰু সকলো কৰ্মৰ সংন্যাস—এইবোৰো পথ বুলি জনা যায়।

Verse 37

तपांसि नानारूपाणि व्रतानि नियमा यमाः । सिंधूनामपि संभेदा अरण्यानि बहून्यपि

তপস্যাৰ নানা ৰূপ, ব্ৰত, নিয়ম আৰু যম; নদীসমূহৰো বহু বিভাজন; আৰু বহু অৰণ্যো—এই সকলোকে উপায় বুলি কোৱা হয়।

Verse 38

मानसान्यपि भौमानि धारातीर्थादिकानि च । ऊषराश्चापि पीठानि ह्यच्छिन्नाम्नायपाठनम्

মানসিক (অন্তৰ) তীৰ্থ আৰু ভৌম (পৃথিৱীৰ) তীৰ্থ—ধাৰা-তীৰ্থ আদি; কঠোৰ আসন-পীঠো; আৰু পৰম্পৰাগত আম্নায়ৰ অবিচ্ছিন্ন পাঠ—এই সকলোও গণ্য হয়।

Verse 39

जपश्चापि मनूनां च तथाऽग्निहवनानि च । दानानि नानाक्रतवो देवतोपासनानि च

মন্ত্ৰসমূহৰ জপ, অগ্নিহোম; দান-পুণ্য, নানা ক্ৰতু-যজ্ঞ, আৰু দেবতা-উপাসনাও—এই সকলো ধৰ্মসাধন বুলি প্ৰশংসিত।

Verse 40

त्रिरात्रं पंचरात्राणि सांख्ययोगादयस्तथा । विष्णोराराधनं श्रेष्ठं मुक्तयेऽभिहितं किल

তিনিৰাতি, পাঁচৰাতি ব্ৰত আৰু সাঙ্ক্য-যোগ আদি সাধনা কোৱা হয়; তথাপি মুক্তিৰ বাবে বিষ্ণুৰ আৰাধনাই শ্ৰেষ্ঠ উপায় বুলি কীৰ্তিত।

Verse 41

पुर्यश्चापि समाख्यातानृतजंतु विमुक्तिदा । कैवल्यसाधनानीह भवंत्येव विनिश्चितम्

আৰু যিসকল পবিত্ৰ পুৰী ঘোষণা কৰা হৈছে—যি দেহধাৰী জীৱক মুক্তি দিয়ে—সেইবোৰেই ইয়াত কৈৱল্য লাভৰ সাধন; ই নিশ্চিতভাৱে স্থিৰ।

Verse 42

एतानि यानि प्रोक्तानि काशीप्राप्तिकराणि च । प्राप्य काशीं भवेन्मुक्तो जंतुर्नान्यत्रकुत्रचित्

যিসকল উপায় কাশীপ্ৰাপ্তিকৰ বুলি কোৱা হৈছে—কাশী লাভ কৰিলে জীৱ মুক্ত হয়; অন্য কোনো ঠাইত কেতিয়াও তেনেকুৱা নহয়।

Verse 43

अतएव हि तत्क्षेत्रं पवित्रमतिचित्रकृत् । विश्वेशितुः प्रियनित्यं विष्वग्ब्रह्माण्डमंडले

সেইহেতু সেই ক্ষেত্ৰ অতি পবিত্ৰ আৰু আশ্চৰ্যকৰ; সমগ্ৰ ব্ৰহ্মাণ্ড-মণ্ডল জুৰি ই বিশ্বেশ্বৰ (বিশ্বেশ)ৰ সদা প্ৰিয়।

Verse 44

इदमेव हि तत्क्षेत्रं कुशलप्रश्नकारणम् । एह्येहि देहि मे स्पर्शं निजगात्रस्य सुव्रत

নিশ্চয় এই ক্ষেত্ৰই কুশল-প্ৰশ্ন (মঙ্গল-খবৰ সোধা)ৰ কাৰণ। আহা আহা—মোক তোমাৰ নিজ দেহৰ স্পৰ্শ দিয়া, হে সুৱ্ৰত।

Verse 46

त्रिरात्रमपिये काश्यां वसंति नियतेंद्रियाः । तेषां पुनंति नियतं स्पृष्टाश्चरणरेणवः

যিসকলে কাশীত কেৱল তিনিৰাতিও সংযত ইন্দ্ৰিয়ৰে বাস কৰে—তেওঁলোকৰ চৰণৰ ধূলি স্পৰ্শ হ’লেই নিশ্চিতভাৱে আনকো পবিত্ৰ কৰে।

Verse 47

त्वं तु तत्र कृतावासः कृतपुण्यमहोच्चयः । उत्तरप्रवहा स्नान जातपिंगलमूर्धजः

কিন্তু তুমি তাত বাস কৰি মহাপুণ্য সঞ্চয় কৰিছা; উত্তৰপ্ৰবাহাত স্নান কৰি তোমাৰ কেশ পিঙ্গল (সোনালী-বাদামী) হৈ উঠিছে—এ এক পবিত্ৰ লক্ষণ।

Verse 48

तव तत्र तु यत्कुंडमगस्तीश्वरसन्निधौ । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च कृतसर्वोदकक्रियः

আৰু তাত অগস্ত্যেশ্বৰ সন্নিধিত তোমাৰ যি কুণ্ড আছে—তাত স্নান কৰি আৰু তাৰ জল পান কৰি মানুহে সকলো জল-ক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰিলে বুলি গণ্য হয়।

Verse 49

पितॄन्पिंडैः समभ्यर्च्य श्रद्धाश्राद्धविधानतः । कृत्यकृत्यो भवेज्जंतुर्वाराणस्याः फलं लभेत्

শ্ৰদ্ধাৰে শ্ৰাদ্ধবিধান অনুসৰি পিণ্ড-অৰ্পণে পিতৃসকলক যথাবিধি পূজা কৰিলে জীৱ ‘কৃত্যকৃত্য’ হয় আৰু বাৰাণসীৰ ফল লাভ কৰে।

Verse 50

इत्युक्त्वा सर्वगात्राणि स्पष्ट्वा कुंभोद्भवस्य च । स्कंदोऽमृतसरोवारि विगाह्य सुखमाप्तवान्

এইদৰে কৈ, কুম্ভোদ্ভৱ (অগস্ত্য) ঋষিৰ সকলো অঙ্গ স্পৰ্শ কৰি, স্কন্দে অমৃতসৰোবৰ জলত ডুব দি সুখ-আনন্দ লাভ কৰিলে।

Verse 51

जय विश्वेश नेत्राणि विनिमील्य वदन्नपि । ततः किंचित्क्षणं दध्यौ गुहः स्थाणुसुनिश्चलः

“জয় বিশ্বেশ!”—এইদৰে ক’বলৈ ক’বলৈ গুহা (স্কন্দ)য়ে চকু মুদিলে; তাৰ পাছত অলপ ক্ষণ ধ্যানত নিমগ্ন হ’ল, আৰু স্থাণু শিৱদেৱৰ দৰে সম্পূৰ্ণ নিশ্চল হৈ থাকিল।

Verse 52

स्कंदे विसर्जितध्याने सुप्रसन्नमनोमुखे । प्रतीक्ष्य वागवसरं पप्रच्छाथ मुनिर्गुहम्

স্কন্দে ধ্যান বিসৰ্জন কৰি মন-মুখ অতি প্ৰসন্ন হোৱাত, মুনিয়ে কথা ক’বলৈ উপযুক্ত অৱসৰ অপেক্ষা কৰি গুহাক প্ৰশ্ন কৰিলে।

Verse 53

अगस्तिरुवाच । स्वामिन्यथा भगवता भगवत्यै पुराऽकथि । वाराणस्यास्तु महिमा हिमशैलभुवे मुदा

অগস্ত্য ক’লে: “হে প্ৰভু, যিদৰে ভগৱানে পূৰ্বে হিমৱান পৰ্বতত আনন্দেৰে ভগৱতী দেৱীক বাৰাণসীৰ মহিমা কৈছিল, তেনেদৰেই মোকো সেই মহিমা কওক।”

Verse 54

त्वया यथा समाकर्णि तदुत्संगनिवासिना । तथा कथय षड्वक्त्र तत्क्षेत्रं मेऽतिरोचते

“যিদৰে তুমি তেওঁৰ কোলাত নিবাস কৰা জনাৰ পৰা শুনিছিলা, তেনেদৰেই ক’বা, হে ষড়্বক্ত্ৰ! সেই ক্ষেত্ৰই মোক অতি আনন্দ দিয়ে।”

Verse 55

स्कंद उवाच । शृणुष्व मैत्रावरुणे यथा भगवताऽकथि । तत्क्षेत्रस्याविमुक्तस्य मम मातुः पुरः पुरा

স্কন্দ ক’লে: “শুনা, হে মৈত্ৰাৱৰুণ (অগস্ত্য), যিদৰে ভগৱানে বহু পূৰ্বে মোৰ মাতৃৰ সন্মুখত সেই অৱিমুক্ত ক্ষেত্ৰৰ বিষয়ে কৈছিল, তেনেদৰেই মই ক’ম।”

Verse 56

श्रुतं च यत्तदुत्संगे स्थितेन स्थिरचेतसा । माहात्म्यं तच्छृणु मुने कथ्यमानं मयाऽनघ

আৰু যি কথা মই তেওঁৰ কোলাত স্থিৰচিত্তে অৱস্থিত হৈ শুনিছিলোঁ—হে মুনি, সেই মহিমা শুনা; মই এতিয়া ক’বলৈ ধৰিছোঁ, হে নিষ্পাপ।

Verse 57

गुह्यानां परमं गुह्यमविमुक्तमिहेरितम् । तत्र संनिहिता सिद्धिस्तत्र नित्यं स्थितो विभुः

ইয়াত অৱিমুক্তক গুহ্যসমূহৰ মাজত পৰম গুহ্য বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। তাত সিদ্ধি সদায় সংনিহিত, আৰু তাতেই সৰ্বব্যাপী প্ৰভু নিত্য অৱস্থিত।

Verse 58

भूर्लोके नैव संलग्नं तत्क्षेत्रं त्वंतरिक्षगम् । अयोगिनो न वीक्षंते पश्यंत्येव च योगिनः

সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ ভূ-লোকৰ সৈতে সঁচাকৈয়ে আবদ্ধ নহয়; সি অন্তৰীক্ষত গমনশীল। অযোগীয়ে তাক নেদেখে, কিন্তু যোগীয়ে নিশ্চয় দেখে।

Verse 59

यस्तत्र निवसेद्विप्र संयतात्मा समाहितः । त्रिकालमपि भुंजानो वायुभक्षसमो भवेत्

হে বিপ্ৰ, যি জনে তাত সংযত আত্মা আৰু সমাহিত মন লৈ বাস কৰে—তিনিও বেলা আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলেও—বায়ুভক্ষৰ সমান হৈ পৰে।

Verse 60

निमेषमात्रमपि यो ह्यविमुक्तेऽतिभक्तिभाक् । ब्रह्मचर्यसमायुक्तं तेन तप्तं महत्तपः

অৱিমুক্তত যি জনে নিমেষমাত্ৰ সময়ো অতি-ভক্তিৰে পৰিপূৰ্ণ হয়, আৰু ব্ৰহ্মচৰ্য্যত যুক্ত থাকে—তেনে মহৎ তপস্যা সম্পন্ন কৰে।

Verse 61

यस्तु मासं वसेद्धीरो लघ्वाहारो जितेंद्रियः । सर्वं तेन व्रतं चीर्णं दिव्यं पाशुपतं भवेत्

যি ধীৰচিত্ত ব্যক্তি কাশী/অৱিমুক্তত এক মাহ বাস কৰে, লঘু আহাৰ গ্ৰহণ কৰি ইন্দ্ৰিয় সংযম কৰে—সেই কৰ্মতেই সকলো ব্ৰত সম্পূৰ্ণ হয়; ই দিৱ্য পাশুপত ব্ৰত ৰূপে পৰিণত হয়, শিৱক সন্তুষ্ট কৰে।

Verse 62

संवत्सरं वसंस्तत्र जितक्रोधो जितेंद्रियः । अपरस्वविपुष्टांगः परान्नपरिवर्जकः

যি তাত সম্পূৰ্ণ এক বছৰ বাস কৰে—ক্ৰোধ জয় কৰি আৰু ইন্দ্ৰিয় সংযম কৰি—অন্যৰ ধনেৰে নিজৰ দেহ পুষ্ট নকৰে, আৰু অন্যে আগবঢ়োৱা অন্ন ত্যাগ নকৰে; সি সেই পবিত্ৰ বাসৰ যথাযথ ফল লাভ কৰে।

Verse 63

परापवादरहितः किंचिद्दानपरायणः । समाः सहस्रमन्यत्र तेन तप्तं महत्तपः

যি পৰনিন্দাৰ পৰা মুক্ত আৰু অলপ হলেও দানত নিবিষ্ট—সেই জনে (কাশীত বাস আৰু আচৰণেৰে) এনে মহৎ তপস্যা সম্পন্ন কৰে, যি অন্য ঠাইত হাজাৰ বছৰৰ সমান।

Verse 64

यावज्जीवं वसेद्यस्तु क्षेत्रमाहात्म्यविन्नरः । जन्ममृत्यु भयं हित्वा स याति परमां गतिम्

কিন্তু যি ব্যক্তি এই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ মাহাত্ম্য জানি জীৱনভৰ ইয়াত বাস কৰে—জন্ম-মৃত্যুৰ ভয় ত্যাগ কৰি—সি পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 65

न योगैर्या गतिर्लभ्या जन्मांतरशतैरपि । अन्यत्रहेलया साऽत्र लभ्येशस्य प्रसादतः

যি গতি শত শত জন্মত যোগসাধনাৰ দ্বাৰাও লাভ নহয়—সেই গতি ইয়াত, এই স্থানত, ঈশ্বৰ শিৱৰ কৃপাৰে সহজেই লাভ হয়।

Verse 66

ब्रह्महा योऽभिगच्छेद्वै दैवाद्वाराणसीं पुरीम् । तस्य क्षेत्रस्य माहात्म्याद्ब्रह्महत्या निवर्तते

ব্ৰাহ্মণ-হন্তা জনেও যদি দেৱ-যোগে বাৰাণসী নগৰীত উপস্থিত হয়, তেন্তে সেই ক্ষেত্ৰৰ মাহাত্ম্যত ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপ নিবৃত্ত হয়।

Verse 67

आदेहपतनं यावद्योविमुक्तं न मुंचति । न केवलं ब्रह्महत्या प्रकृतिश्च निवर्तते

যি জনে দেহ পতন হোৱালৈকে অৱিমুক্ত ত্যাগ নকৰে, তাৰ কেৱল ব্ৰহ্মহত্যাই নহয়, বন্ধনৰ মূল প্ৰকৃতিও নিবৃত্ত হয়।

Verse 68

अनन्यमानसो भूत्वा तत्क्षेत्रं यो न मुंचति । स मुंचति जरामृत्युं गर्भवासं सुदुःसहम्

একমনীয়া চিত্তে যি জনে সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ ত্যাগ নকৰে, সি জৰা-মৃত্যুৰ পৰা আৰু অতি দুঃসহ গৰ্ভবাসৰ যন্ত্ৰণাৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 69

अविमुक्तं निषेवेत देवर्षिगणसेवितम् । यदीच्छेन्मानवो धीमान्न पुनर्जननं भुवि

যদি বুদ্ধিমান মানুহে পৃথিৱীত পুনৰ্জন্ম নচায়, তেন্তে দেৱ আৰু ঋষিগণৰ সমূহে সেৱিত অৱিমুক্তত আশ্ৰয় লওক।

Verse 70

अविमुक्तं न मुंचेत संसारभयमोचनम् । प्राप्य विश्वेश्वरं देवं न स भूयोऽभिजायते

সংসাৰভয় মোচনকাৰী অৱিমুক্ত ত্যাগ কৰা উচিত নহয়; তাত বিশ্বেশ্বৰ দেৱক লাভ কৰিলে মানুহে পুনৰ জন্ম নলয়।

Verse 71

कृत्वा पापसह्स्राणि पिशाचत्वं वरंत्विह । न तु क्रतुशतप्राप्यः स्वर्गः काशीपुरीं विना

সহস্ৰ পাপ কৰিলেও, ইয়াত পিশাচত্ব গ্ৰহণ কৰাই শ্ৰেয়; কিয়নো কাশীপুৰী বিনা শত ক্ৰতুৰে লাভ হোৱা স্বৰ্গো সত্যতে প্ৰাপ্য নহয়।

Verse 72

अंतकाले मनुष्याणां भिद्यमानेषु मर्मसु । वातेनातुद्यमानानां स्मृतिर्नैवोपजायते

মৃত্যুকালত, যেতিয়া মানুহৰ মর্মস্থানসমূহ ভাঙি যায় আৰু অন্তৰ-বায়ুৰ যন্ত্রণাত কাতৰ হয়, তেতিয়া স্মৃতি একেবাৰে উদয় নহয়।

Verse 73

तत्रोत्क्रमणकाले तु साक्षाद्विश्वेश्वरः स्वयम् । व्याचष्टे तारकं ब्रह्म येनासौ तन्मयो भवेत्

তাত, দেহ ত্যাগৰ সময়ত, স্বয়ং সাক্ষাৎ বিশ্বেশ্বৰেই তাৰক ব্ৰহ্ম ব্যাখ্যা কৰে; যাৰ দ্বাৰা মৰণাসন্ন জন সেইঁৰেই স্বৰূপময় হয়।

Verse 74

अशाश्वतमिदं ज्ञात्वा मानुष्यं बहुकिल्बिषम् । अविमुक्तं निषेवेत संसारभयनाशनम्

এই মানৱজীৱন অনিত্য আৰু বহু দোষে ভৰা বুলি জানি, সংসাৰভয় নাশক অৱিমুক্তক আশ্ৰয় কৰা উচিত।

Verse 75

विघ्रैरालोड्यमानोपि योऽविमुक्तं न मुंचति । नैःश्रेयसी श्रियं प्राप्य दुःखांतं सोधिगच्छति

বিঘ্নে কঁপাই উঠিলেও যি অৱিমুক্তক নাছাৰে, সি পৰম মঙ্গলময় শ্ৰী লাভ কৰি দুঃখৰ অন্তত উপনীত হয়।

Verse 76

महापापौघशमनीं पुण्योपचयकारिणीम् । भुक्तिमुक्तिप्रदामंते को न काशीं सुधीः श्रयेत्

যি মহাপাপৰ সোঁত শান্ত কৰে, পুণ্যৰ সঞ্চয় বৃদ্ধি কৰে, আৰু শেষত ভোগ আৰু মোক্ষ দান কৰে—এনে কাশীৰ শৰণ কোন বুদ্ধিমান নলয়?

Verse 77

एवं ज्ञात्वा तु मेधावी नाविमुक्तं त्यजेन्नरः । अविमुक्तप्रसादेन विमुक्तो जायते यतः

এই কথা জানি বুদ্ধিমান নৰে অৱিমুক্ত ত্যাগ নকৰিব; কিয়নো অৱিমুক্তৰ কৃপাতে মানুহ সত্যৰূপে মুক্ত হয়।

Verse 78

अविमुक्तस्य माहात्म्यं षड्भिर्वक्त्रैः कथं मया । वक्तुं शक्यं न शक्नोति सहस्रास्योपि यत्परम्

অৱিমুক্তৰ মাহাত্ম্য মই কেৱল ছয় মুখে কেনেকৈ ক’ম? যাৰ পৰম মহিমা সহস্ৰমুখীয়েও সম্পূৰ্ণকৈ বৰ্ণনা কৰিব নোৱাৰে।

Verse 458

अपि काश्याः समागच्छत्स्पर्शवत्स्पर्श इष्यते । मयात्र तिष्ठता नित्यं किंतु त्वं तत आगतः

কাশীৰ পৰা আহি থকা লোকৰ স্পৰ্শো পবিত্ৰকাৰী স্পৰ্শ বুলি গণ্য হয়। মই ইয়াত সদায় থাকোঁ—কিন্তু তুমি তাতৰ পৰা আহিছা।