Adhyaya 6

Verse 1

व्यास उवाच । उपकाराय साधूनां गृहस्थाश्रमवासिनाम् । यथा च क्रियते धर्मो यथावत्कथयामि ते

ব্যাসে ক’লে: গৃহস্থাশ্ৰমত বাস কৰা সাধুজনৰ উপকাৰৰ বাবে, ধৰ্ম যিদৰে যথাযথভাৱে আচৰিত হয়, সেই কথা মই তোমাক ঠিকমতে ক’ম।

Verse 2

वत्स गार्हस्थ्यमास्थाय नरः सर्वमिदं जगत् । पुष्णाति तेन लोकांश्च स जयत्यभिवांछितान्

হে বৎস, গৃহস্থধৰ্ম আশ্ৰয় ল’লে মানুহে এই সমগ্ৰ জগত পোষণ কৰে; আৰু সেই সহায়ৰ বলতেই সি ইচ্ছিত লোকসমূহ আৰু কাম্য জয় লাভ কৰে।

Verse 3

पितरो मुनयो देवा भूतानि मनुजास्तथा । क्रिमिकीटपतंगाश्च वयांसि पितरोऽसुराः

পিতৃগণ, মুনিসকল, দেৱতা, সকলো ভূত-প্ৰাণী আৰু মানুহ; কৃমি-কীট, পতংগ, উৰন্ত জীৱ, পক্ষী, আৰু পিতৃ-সমূহ তথা অসুৰো—সকলো এই পবিত্ৰ ধৰ্ম-ব্যৱস্থাতেই ধাৰিত।

Verse 4

गृहस्थमुपजीवंति ततस्तृप्तिं प्रयांति च । मुखं वास्य निरीक्षंते अपो नो दास्यतीति च

তেওঁলোকে গৃহস্থৰ আশ্ৰয়ত জীৱন ধাৰে আৰু তেওঁৰ পৰা তৃপ্তি লাভ কৰে; তেওঁলোকে তেওঁৰ মুখলৈ চাই থাকে—“আমাক পানী দিব নে নাদিব?” বুলি।

Verse 5

सर्वस्याधारभूता ये वत्स धेनुस्त्रयीमयी । अस्यां प्रतिष्ठितं विश्वं विश्वहेतुश्च या मता

হে বৎস, এই ধেনু—ত্ৰিবেদময়ী—সৰ্বসত্তাৰ আধাৰ। ইয়াতেই সমগ্ৰ বিশ্ব প্ৰতিষ্ঠিত; আৰু ইয়ে জগতৰ মূল কাৰণ বুলি মানা হয়।

Verse 6

ऋक्पृष्ठासौ यजुःसंध्या सामकुक्षिपयोधरा । इष्टापूर्तविषाणा च साधुसूक्ततनूरुहा

ইয়াৰ পিঠি ঋগ্বেদ; ইয়াৰ সন্ধ্যা-সন্ধি যজুৰ্বেদ; ইয়াৰ উদৰ আৰু দুগ্ধধাৰা সামবেদ। ইয়াৰ শিং ‘ইষ্ট’ আৰু ‘পূর্ত’ (যজ্ঞ আৰু দানৰ পুণ্য), আৰু ইয়াৰ ৰোম সাধুসকলৰ উচ্চাৰিত স্তুতি-সুক্ত।

Verse 7

शांति पुष्टिशकृन्मूत्रा वर्णपादप्रतिष्ठिता । उपजीव्यमाना जगतां पदक्रमजटाघनैः

ইয়াৰ গোবৰ আৰু মূত্ৰ শান্তি আৰু পুষ্টি; ই বৰ্ণসমূহৰ পাদত প্ৰতিষ্ঠিত। সকলো লোক ইয়েৰে জীৱে—ইয়াৰ খুৰৰ পদচিহ্ন আৰু ঘন জটা-ঘন গুচ্ছৰ দ্বাৰা।

Verse 8

स्वाहाकारस्वधाकारौ वषट्कारश्च पुत्रक । हन्तकारस्तथै वान्यस्तस्याः स्तनचतुष्टयम्

হে প্ৰিয় পুত্ৰ, তাইৰ চাৰিটা স্তন—‘স্বাহা’ ধ্বনি, ‘স্বধা’ ধ্বনি, ‘বষট্’ ধ্বনি, আৰু তদ্ৰূপ ‘হন্তা’ ধ্বনি; এই চাৰিটাই তাইৰ স্তনচতুষ্টয় বুলি কোৱা হয়।

Verse 9

स्वाहाकारस्तनं देवाः पितरश्च स्वधामयम् । मुनयश्च वषट्कारं देवभूतसुरेश्वराः

দেৱতাসকলে ‘স্বাহা’ স্তনৰ পৰা পান কৰে; পিতৃগণে ‘স্বধা’ময় স্তনৰ পৰা; আৰু মুনিসকলে ‘বষট্’ স্তনৰ পৰা—এইদৰে দেৱভাৱ, ভূত-প্ৰেত আৰু অধিপতি শক্তিসমূহে তাইৰ পৰা পোষণ লাভ কৰে।

Verse 10

हन्तकारं मनुष्याश्च पिबंति सततं स्तनम् । एवमध्यापयेदेव वेदानां प्रत्यहं त्रयीम्

মানৱসকলে সদায় ‘হন্তা’ নামৰ স্তনৰ পৰা পান কৰে। সেয়ে, হে প্ৰভু, বেদৰ ত্ৰয়ী প্ৰতিদিন অধ্যাপন কৰা উচিত।

Verse 11

तेषामुच्छेदकर्त्ता यः पुरुषोऽनंतपापकृत् । स तमस्यंधतामिस्रे नरके हि निमज्जति

যি পুৰুষে তেওঁলোকৰ পোষণ-ধাৰা ছিন্ন কৰে, সি অনন্ত পাপ কৰে; সি নিশ্চয়েই ‘অন্ধতামিস্ৰ’ নামৰ নৰকত নিমজ্জিত হয়—অন্ধকাৰৰ ওপৰত অন্ধকাৰ।

Verse 12

यस्त्वेनां मानवो धेनुं स्वर्वत्सैरमरादिभिः । पूजयत्युचिते काले स स्वर्गायोपपद्यते

কিন্তু যি মানুহে উপযুক্ত সময়ত এই ধেনুক—তাইৰ স্বৰ্গীয় বাছুৰ আৰু অমৰাদি গণসমূহসহ—পূজা কৰে, সি স্বৰ্গলাভৰ যোগ্য হয়।

Verse 13

तस्मात्पुत्र मनुष्येण देवर्षि पितृमानवाः । भूतानि चानुदिवसं पोष्याणि स्वतनुर्यथा

সেয়ে, হে পুত্ৰ, মানুহে প্ৰতিদিন দেৱ-ঋষি, পিতৃগণ, সহমানৱ আৰু সকলো ভূত-প্ৰাণীক নিজৰ দেহ পোষাৰ দৰে পোষণ কৰিব লাগে।

Verse 14

तस्मात्स्नातः शुचिर्भूत्वा देवर्षिपितृतर्पणम् । यज्ञस्यांते तथैवाद्भिः काले कुर्यात्समाहितः

সেয়ে স্নান কৰি শুচি হৈ, উপযুক্ত সময়ত আৰু একাগ্ৰচিত্তে, পূজা-যজ্ঞৰ অন্তত বিশেষকৈ জলদ্বাৰা দেৱ-ঋষি আৰু পিতৃগণক তৰ্পণ কৰিব লাগে।

Verse 15

सुमनोगन्धपुष्पैश्च देवानभ्यर्च्य मानवः । ततोग्नेस्तर्पणं कुर्याद्द्याच्चापि बलींस्तथा

সুমন ভক্তি আৰু সুগন্ধি পুষ্পেৰে দেৱতাক অর্চনা কৰি, তাৰ পাছত অগ্নিদেৱক তৰ্পণ কৰিব আৰু বিধিমতে বলি-অৰ্পণো দিব।

Verse 16

नक्तंचरेभ्यो भूतेभ्यो बलिमाकाशतो हरेत् । पितॄणां निर्वपेत्तद्वद्दक्षिणाभिमुखस्ततः

ৰাতি বিচৰণ কৰা ভূত-প্ৰাণীৰ বাবে উঁচা ঠাইৰ পৰা বলি নিক্ষেপ কৰিব; আৰু তেনেদৰে দক্ষিণমুখী হৈ পিতৃগণৰ বাবে নিবেদন থ’ব।

Verse 17

गृहस्थस्तत्परो भूत्वा समाहितमानसः । ततस्तोयमुपादाय तेष्वेवार्पण सत्क्रियाम्

গৃহস্থে এই কৰ্তব্যত তৎপৰ হৈ, মন একাগ্ৰ কৰি; তাৰ পাছত জল লৈ, বিধিমতে তেওঁলোকলৈ যথোচিত অৰ্পণ-সৎক্ৰিয়া কৰিব লাগে।

Verse 18

स्थानेषु निक्षिपेत्प्राज्ञो नाम्ना तूदिश्य देवताः । एवं बलिं गृहे दत्त्वा गृहे गृहपतिः शुचिः

প্ৰাজ্ঞ লোকে যথাস্থানে নৈবেদ্য স্থাপন কৰি, দেবতাসকলক নামেৰে আহ্বান কৰিব। এইদৰে গৃহত বলি দান কৰিলে গৃহস্থে নিজৰ গৃহতেই শুচি-পৱিত্ৰ হৈ থাকে।

Verse 19

आचम्य च ततः कुर्यात्प्राज्ञो द्वारावलोकनम् । मुहूर्तस्याष्टमं भागमुदीक्षेतातिथिं ततः

আচমন কৰি তাৰ পাছত প্ৰাজ্ঞ লোকে দুৱাৰৰ ফালে দৃষ্টি দিব। এক মুহূৰ্তৰ অষ্টম ভাগ পৰ্যন্ত অপেক্ষা কৰি, তাৰ পাছত অতিথিৰ আগমনলৈ চাৱ।

Verse 20

अतिथिं तत्र संप्राप्तमर्घ्यपाद्योदकेन च । बुभुक्षुमागतं श्रांतं याचमानमकिंचनम्

তাত যদি অতিথি আহে—ভোকাতুৰ, ক্লান্ত, সহায় বিচাৰি আহা আৰু নিঃস্ব—তেনে হলে অৰ্ঘ্য আৰু পাদ্যজলেৰে তেওঁক আদৰ-সত্কাৰ কৰিব লাগে।

Verse 21

ब्राह्मणं प्राहुरतिथिं संपूज्य शक्तितो बुधैः । न पृछेत्तत्राचरणं स्वाध्यायं चापि पंडितः

বুধসকলে ব্ৰাহ্মণকেই ‘অতিথি’ বুলি কয়। নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে তেওঁক পূজা-সত্কাৰ কৰি, পণ্ডিত গৃহস্থে তাত তেওঁৰ আচৰণ বা বেদ-স্বাধ্যায় সম্পৰ্কে জিজ্ঞাসা নকৰিব।

Verse 22

शोभनाशोभनाकारं तं मन्येत प्रजापतिम् । अनित्यं हि स्थितो यस्मात्तस्मादतिथिरुच्यते

সুন্দৰ বা অসুন্দৰ ৰূপে দেখা দিলেও, সেই অতিথিক প্ৰজাপতি স্বৰূপ বুলি মানিব লাগে। কিয়নো তেওঁ ক্ষণস্থায়ীভাৱে থাকে, স্থায়ী নহয়; সেয়েহে তেওঁক ‘অতিথি’ বোলা হয়।

Verse 23

तस्मै दत्त्वा तु यो भुंक्ते स तु भुंक्तेऽमृतं नरः । अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रति निवर्तते

যি নৰ অতিথিক প্ৰথমে দান দি তাৰ পাছত ভোজন কৰে, সি সত্যই অমৃতৰ আস্বাদ লয়। কিন্তু যাৰ ঘৰৰ পৰা অতিথি আশা ভঙ হৈ উভতি যায়—

Verse 24

स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यमादाय गच्छति । अपि वा शाकदानेन यद्वा तोयप्रदानतः । पूजयेत्तं नरः भक्त्या तेनैवातो विमुच्यते

সি গুচি যায়—তোমাৰ পুণ্য লৈ আৰু তোমাৰ দুষ্কৃত তোমাক দি। সেয়ে মানুহে ভক্তিৰে অতিথিক পূজা কৰা উচিত—শাক-সব্জিৰ দানেই হওক বা পানী প্ৰদানেই হওক—সেইটোৱেই এই দোষৰ পৰা মুক্তি দিয়ে।

Verse 25

युधिष्ठिर उवाच । विवाहा ब्राह्मदैवार्षाः प्राजापत्यासुरौ तथा । गांधर्वो राक्षसश्चापि पैशाचोष्टम उच्यते

যুধিষ্ঠিৰে ক’লে: ‘বিবাহৰ প্ৰকাৰসমূহ ব্ৰাহ্ম, দৈৱ, আৰ্ষ; তদুপৰি প্ৰাজাপত্য আৰু আসুৰ; লগতে গান্ধৰ্ব আৰু ৰাক্ষস—আৰু অষ্টমটোক পাইশাচ বোলা হয়।’

Verse 26

एतेषां च विधिं ब्रूहि तथा कार्यं च तत्त्वतः । गृहस्थानां तथा धर्मान्ब्रूहि मे त्वं विशेषतः

এইবোৰৰ বিধি-নিয়ম মোক কোৱা, আৰু তত্ত্ব অনুসাৰে কি কৰণীয় সেয়াও। লগতে গৃহস্থসকলৰ ধৰ্মসমূহ—বিশেষকৈ—মোক বুজাই দিয়া।

Verse 27

पराशर उवाच । स ब्राह्मो वरमाहूय यत्र कन्या स्वलंकृता । दीयते तत्सुतः पूयात्पुरुषानेकविंशतिम्

পৰাশৰে ক’লে: ‘য’ত বৰক আহ্বান কৰি, সুসজ্জিত কন্যাক (বিবাহত) দিয়া হয়, তাক ব্ৰাহ্ম বিবাহ বোলা হয়। সেই সংযোগত জন্মা পুত্ৰে একুশ পুৰুষ-পুৰুষান্তৰক পবিত্ৰ কৰে।’

Verse 28

यज्ञस्थायर्त्विजे दैवस्तज्जः पाति चतुर्दश । वरादादाय गोद्वन्द्वमार्षस्तज्जः पुनाति षट्

যজ্ঞত নিযুক্ত ঋত্বিজ (যাজক)ক কন্যা দান কৰিলে যি দैৱ বিবাহ হয়, তাত জন্মা সন্তান চৌদ্দ পুৰুষলৈকে ৰক্ষা কৰে। বৰৰ পৰা গৰুৰ জোৰা গ্ৰহণ কৰিলে যি আৰ্ষ বিবাহ, তাত জন্মা সন্তান ছয় পুৰুষলৈকে পবিত্ৰ কৰে।

Verse 29

सहोभौ चरतां धर्मं प्राजापत्यः स ईरितः । वरवध्वोः स्वेच्छय्रा च गांधर्वोऽन्योन्यमैत्रतः । प्रसह्य कन्याहरणाद्राक्षसो निन्दितः सताम्

য’ত বৰ-বধূ দুয়ো একেলগে ধৰ্ম আচৰণ কৰে, তাক প্ৰাজাপত্য বিবাহ বোলা হয়। পৰস্পৰ স্নেহ আৰু নিজ ইচ্ছাৰে বৰ-বধূৰ বাছনিৰ পৰা যি গান্ধৰ্ব বিবাহ হয়। কন্যাক বলপূৰ্বক হৰণ কৰি যি ৰাক্ষস বিবাহ, সেয়া সৎলোকৰ দ্বাৰা নিন্দিত।

Verse 30

छलेन कन्याहरणात्पैशाचो गर्हितोऽष्टमः । प्रायः क्षत्रविशोरुक्ता गांधर्वासुरराक्षसाः

ছলেৰে কন্যা হৰণ কৰাৰ পৰা যি অষ্টম «পৈশাচ» বিবাহ, সেয়া গৰ্হিত বুলি কোৱা হৈছে। লগতে গান্ধৰ্ব, আসুৰ আৰু ৰাক্ষস—এই ৰূপসমূহ সাধাৰণতে ক্ষত্ৰিয় আৰু বৈশ্যসকলৰ সৈতে অধিক জড়িত বুলি উক্ত।

Verse 31

अष्टमस्त्वेष पापिष्ठः पापिष्ठानां च संभवः । सवर्णया करो ग्राह्यो धार्यः क्षत्रियया शरः

এই অষ্টম (পৈশাচ) আটাইতকৈ পাপিষ্ঠ, আৰু পাপৰো উৎপত্তিস্থান। নিজৰ বৰ্ণৰ স্ত্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত দণ্ড হিচাপে ‘হাত ধৰা’ (গ্ৰাহ্য) কোৱা হৈছে; আৰু ক্ষত্ৰিয়া স্ত্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত দণ্ড ৰূপে ‘শৰ ধাৰণ’ কোৱা হৈছে।

Verse 32

प्रतोदो वैश्यया धार्यो वासोंतः शूद्रया तथा । असवर्णा स्वेष विधिः स्मृतौ दृष्टश्च वेदने

বৈশ্যা স্ত্ৰীৰ বাবে দণ্ড ৰূপে প্ৰতোদ (অঙ্কুশ/চাবুক) ধাৰণ কৰিব লাগে; আৰু শূদ্ৰা স্ত্ৰীৰ বাবে তদ্ৰূপে ‘ৱাসোঁত’ নামৰ নিৰ্দিষ্ট দণ্ড ধাৰণ। অসবৰ্ণা (ভিন্ন বৰ্ণ) স্ত্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত পৃথক বিধান আছে—স্মৃতিতো দেখা যায় আৰু বেদৰ বিধি-বোধতো দৃষ্ট।

Verse 33

सवर्णाभिस्तु सर्वाभिः पाणिर्ग्राह्यस्त्वयं विधिः । धर्म्ये विवाहे जायंते धर्म्याः पुत्राः शतायुषः

নিজৰেই বৰ্ণৰ সকলো নাৰীৰ সৈতে বিবাহত পাণিগ্ৰহণৰ এই বিধি পালনীয়। ধৰ্ম্য বিবাহৰ পৰা ধৰ্মবান পুত্ৰ জন্মে, যিসকল শতায়ু, পূৰ্ণ আয়ুৰ আশীৰ্বাদপ্ৰাপ্ত।

Verse 34

अधर्म्याद्धर्म्मरहिता मंदभाग्यधनायुषः । कृतकालाभिगमने धर्मोयं गृहिणः परः

অধৰ্ম্য সংযোগৰ পৰা ধৰ্মহীন সন্তান জন্মে—ভাগ্য, ধন আৰু আয়ুতে ক্ষীণ। সেয়ে গৃহস্থৰ পৰম ধৰ্ম এই যে, যথাযথ সময়তে মাত্র পত্নীৰ সান্নিধ্য গ্ৰহণ কৰা।

Verse 35

स्त्रीणां वरमनुस्मृत्य यथाकाम्यथवा भवेत् । दिवाभिगमनं पुंसामनायुष्यं परं मतम्

স্ত্ৰীৰ হিত স্মৰণ কৰি—যথোচিত কামনা অনুসাৰে বা যি উপযুক্ত—পুৰুষৰ বাবে দিবাভিগমন (দিনত সহবাস) পৰম অনায়ুষ্য, আয়ুক্ষয়কাৰী বুলি মত।

Verse 36

श्राद्धार्हः सर्वपर्वाणि न गंतव्यानि धीमता । तत्र गछन्स्त्रियं मोहार्द्धर्मात्प्रच्यवते परात्

যি ধীমান শ্ৰাদ্ধকৰ্মৰ যোগ্য, তেওঁ সকলো পৰ্ব-পৱিত্ৰ আচৰণৰ দিনত স্ত্ৰীৰ সান্নিধ্যলৈ নাযাব। তেনে সময়ত মোহবশত গ’লে, তেওঁ উচ্চ ধৰ্মৰ পৰা স্খলিত হয়।

Verse 37

ऋतुकालाभिगामी यः स्वदारनिरतश्च यः । स सदा ब्रह्मचारी हि विज्ञेयः स गृहाश्रमी

যি কেৱল ঋতুকালতে (পত্নীৰ) সান্নিধ্য গ্ৰহণ কৰে আৰু নিজৰ ধৰ্মসম্মত পত্নীতেই নিবিষ্ট থাকে, সেই গৃহাশ্ৰমী সদায় ব্রহ্মচাৰী বুলি জানিব লাগে।

Verse 38

आर्षे विवाहे गोद्वंद्वं यदुक्तं तत्र शस्यते । शुल्कमण्वपि कन्यायाः कन्याविक्रयपापकृत्

আৰ্ষ বিবাহত যি গোধ্বন্দ্ব (গাইৰ জোৰা) উল্লেখ কৰা হৈছে, সেয়া তাত শাস্ত্ৰসম্মত। কিন্তু কন্যাৰ বাবে অতি সামান্যো শুল্ক ল’লে কন্যা-বিক্ৰয়ৰ পাপ লাগে।

Verse 39

अपत्यविक्रयात्कल्पं वसेद्विट्कृमिभोजने । अतो नाण्वपि कन्याया उपजीव्यं नरैर्धनम्

সন্তান বিক্ৰয় কৰিলে মানুহে এক কল্পকাল মলভোজী কৃমিৰ লোকত বাস কৰিব লাগে। সেয়ে কন্যাৰ ‘মূল্য’ৰ পৰা পোৱা অতি সামান্য ধনেও মানুহে জীৱিকা নচলাব।

Verse 40

तत्र तुष्टा महालक्ष्मीर्निवसेद्दानवारिणा । वाणिज्यं नीचसेवा च वेदानध्ययनं तथा

সেইখিনিতে, অধৰ্মজ ‘দান’ ত্যাগ কৰা জনৰ সৈতে প্ৰসন্ন মহালক্ষ্মী বাস কৰে। বাণিজ্য, নীচৰ সেৱা, আৰু জীৱিকাৰ বাবে বেদ অধ্যয়নো—সেই মনোভাৱে—বর্জনীয়।

Verse 41

कुविवाहः क्रियालोपः कुले पतनहेतवः । कुर्याद्वैवाहिके चाग्नौ गृह्यकर्म्मान्वहं गृही

কু-বিবাহ আৰু বিধিবদ্ধ ক্ৰিয়া লোপ কুল-পতনৰ কাৰণ হয়। সেয়ে গৃহস্থে বৈবাহিক অগ্নিত নিত্য গৃহ্যকৰ্মসমূহ পালন কৰিব লাগে।

Verse 42

पञ्चयज्ञक्रियां चापि पक्तिं दैनंदिनीमपि । गृहस्थाश्रमिणः पञ्चसूनाकर्म दिनेदिने

গৃহস্থে পঞ্চমহাযজ্ঞৰ ক্ৰিয়া আৰু দৈনন্দিন পাক-কাৰ্যও পালন কৰিব লাগে। দিনেদিনে সাধাৰণ জীৱনত গৃহস্থৰ ওপৰত পঞ্চসূনা (পাঁচ হিংসাসদৃশ দোষ) অনিবার্যভাৱে লাগে।

Verse 43

कुण्डनी पेषणी चुल्ली ह्युदकुम्भी तु मार्जनी । तासां च पंचसूनानां निराकरणहेतवः । क्रतवः पंच निर्द्दिष्टा गृहिश्रेयोभिवर्द्धनाः

কুণ্ডনী, পেষণী, চুল্লী, উদকুম্ভী আৰু মাৰ্জনী—গৃহত এই পাঁচটা ‘সূনা’ (অজানিতে হিংসাৰ উৎস) বুলি কোৱা হৈছে। এই পাঁচ সূনাৰ দোষ নাশ কৰিবলৈ পাঁচ নিত্য ক্ৰত-যজ্ঞ বিধান কৰা হৈছে, যিয়ে গৃহস্থৰ শ্ৰেয় আৰু মঙ্গল বৃদ্ধি কৰে।

Verse 44

पठनं ब्रह्मयज्ञः स्यात्तर्पणं च पितृक्रतुः । होमो दैवो बलिर्भौत आतिथ्यं नृक्रतुः क्रमात्

পাঠ-অধ্যয়নেই ব্ৰহ্মযজ্ঞ; তৰ্পণ পিতৃক্ৰতু। অগ্নিত হোম দেৱযজ্ঞ; অন্ন-বলি ভূতযজ্ঞ; আৰু অতিথি-সেৱাই নৃ/মানৱযজ্ঞ—এইদৰে ক্ৰম অনুসাৰে।

Verse 45

वैश्वदेवांतरे प्राप्तः सूर्योढो वातिथिः स्मृतः । अतिथेरादितोप्येते भोज्या नात्र विचारणा

বৈশ্বদেৱৰ অন্তৰালত যি আহে—সূৰ্যোদয়ৰ আগতে বা সূৰ্যোদয় সময়ত—তাক ‘অতিথি’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। অতিথিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি এইসকলক ভোজন কৰাব লাগে; ইয়াত কোনো দ্বিধা নাই।

Verse 46

पितृदेवमनुष्येभ्यो दत्त्वाश्नात्यमृतं गृही । अदत्त्वान्नं च यो भुंक्ते केवलं स्वोदरंभरिः

পিতৃ, দেৱ আৰু মানুহক দান কৰি গৃহস্থে অমৃতসম অন্ন ভক্ষণ কৰে। কিন্তু দান নকৰাকৈ যি অন্ন খায়, সি কেৱল নিজৰ উদৰ পূৰণকাৰী।

Verse 47

वैश्वदेवेन ये हीना आतिथ्येन विवर्जिताः । सर्वे ते वृषला ज्ञेयाः प्राप्तवेदा अपि द्विजाः

যিসকল বৈশ্বদেৱ-ক্ৰিয়াহীন আৰু অতিথি-সেৱা ত্যাগ কৰে—তেওঁলোক সকলোকে ‘বৃষল’ বুলি জানিবা, যদিও তেওঁলোক দ্বিজ আৰু বেদ অধ্যয়ন কৰা।

Verse 48

अकृत्वा वैश्वदेवं तु भुञ्जते ये द्विजाधमाः । इह लोकेन्नहीनाः स्युः काकयोनिं व्रजंत्यथो

যিসকল অধম দ্বিজে বৈশ্বদেৱ নকৰাকৈ ভোজন কৰে, এই লোকত তেওঁলোক অন্নহীন হয়; তাৰ পাছত কাক-যোনিত গমন কৰে।

Verse 49

वेदोक्तं विदितं कर्म्म नित्यं कुर्यादतंद्रितः । यदि कुर्याद्यथाशक्ति प्राप्नुयात्सद्गतिं पराम्

বেদে উক্ত আৰু বিদিত কৰ্ম নিত্য অলসতা নকৰাকৈ কৰা উচিত; যদিহে নিজ শক্তি অনুসাৰে কৰে, তেন্তে পৰম সদ্গতি লাভ কৰে।

Verse 50

षष्ठ्यष्टम्योर्वसेत्पापं तैले मांसे सदैव हि । चतुर्दश्यां पञ्चदश्यां तथैव च क्षुरे भगे

ষষ্ঠী আৰু অষ্টমী তিথিত পাপ তেল আৰু মাংসত বাস কৰে বুলি কোৱা হয়; তেনেদৰে চতুৰ্দশী আৰু পূৰ্ণিমাত ক্ষুৰ আৰু কামভোগত বাস কৰে বুলি কোৱা হয়।

Verse 51

उदयन्तं न वीक्षेत नास्तं यंतं न मस्तके । न राहुणोपस्पृष्टं च नांडस्थं वीक्षयेद्रविम्

সূৰ্য উদয় হওঁতে তাক স্থিৰ দৃষ্টিৰে নাচাব, অস্ত যাঁওতেও নাচাব; মূৰৰ ওপৰত থাকোঁতেও নাচাব। ৰাহুৱে গ্ৰাস কৰা (গ্ৰহণ) সময়তো নাচাব, আৰু পানীত প্ৰতিবিম্বিত ৰবিকো নাচাব।

Verse 52

न वीक्षेतात्मनो रूपमप्सु धावेन्न कर्दमे । न नग्नां स्त्रियमीक्षेत न नग्नो जलमाविशेत्

নিজৰ ৰূপ পানীত নাচাব; কাদাত দৌৰিব নালাগে। নগ্না স্ত্ৰীক নাচাব, আৰু নিজেও নগ্ন হৈ পানীত নানামিব।

Verse 53

देवतायतनं विप्रं धेनुं मधु मृदं तथा । जातिवृद्धं वयोवृद्धं विद्यावृद्धं तथैव च

দেৱতাৰ মন্দিৰ, ব্ৰাহ্মণ, গাই, আৰু তেনেদৰে মধু আৰু পবিত্ৰ মাটি—এই সকলোকে যথোচিত ভক্তিভাৱে সন্মান কৰিব লাগে; লগতে বংশ-মৰ্যাদাত মহান, বয়সত জ্যেষ্ঠ আৰু বিদ্যাত উন্নত লোককো সন্মান কৰিব লাগে।

Verse 54

अश्वत्थं चैत्यवृक्षं च गुरुं जलभृतं घटम् । सिद्धान्नं दधिसिद्धार्थं गच्छन्कुर्यात्प्रदक्षिणम्

যাত্ৰাৰ সময়ত অশ্বত্থ (পিপল) গছ, পবিত্ৰ চৈত্য-বৃক্ষ, নিজৰ গুৰু, পানীৰে ভৰা ঘট, ‘সিদ্ধান্ন’ ৰূপে নিবেদিত পকোৱা অন্ন, আৰু সাদা সৰিষাৰ সৈতে মিহলি দধি—এই সকলোকে ধৰ্মৰ শুভ আধাৰ বুলি মানি দক্ষিণাবর্তে প্ৰদক্ষিণা কৰিব লাগে।

Verse 55

रजस्वलां न सेवेत नाश्नीयात्सह भार्यया । एकवासा न भुञ्जीत न भुञ्जीतोत्कटासने

ৰজস্বলা নাৰীৰ সৈতে সঙ্গ নকৰিব, আৰু পত্নীৰ সৈতে একেলগে আহাৰো নকৰিব। কেৱল এটা বস্ত্ৰ পিন্ধি আহাৰ নকৰিব, আৰু উচ্চ বা অনুচিত আসনত বহি আহাৰ নকৰিব।

Verse 56

नाशुचिं स्त्रियमीक्षेत तेज स्कामो द्विजोत्तमः । असंतर्प्य पितॄन्देवान्नाद्यादन्नं च कुत्रचित्

হে দ্বিজোত্তম! যি জনে তেজ (আধ্যাত্মিক দীপ্তি) ৰক্ষা কৰিব খোজে, সি অশুচি নাৰীক নাচাব। আৰু পিতৃসকল আৰু দেৱতাসকলক আগতে তৃপ্ত নকৰাকৈ, ক’তো আহাৰ গ্ৰহণ নকৰিব।

Verse 57

पक्वान्नं चापि नो मांसं दीर्घकालं जिजीविषुः । न मूत्रणं व्रजे कुर्यान्न वल्मी के न भस्मनि

দীৰ্ঘায়ু হ’ব খোজা লোকে পকোৱা অন্নহে আহাৰ কৰিব লাগে আৰু মাংস নাখাব লাগে। গোৱালঘৰত, বাল্মীক (পিঁপৰা-ঢিপ) ওপৰত, বা ছাইৰ ওপৰত মূত্ৰত্যাগ নকৰিব।

Verse 58

न गत्तेंषु ससत्त्वेषु न तिष्ठन्न व्रजन्नपि । ब्राह्मणं सूर्यमग्निं च चंद्रऋक्षगुरूनपि

জীৱসমূহৰ মাজত চলোঁতে, থিয় হৈ থাকোঁতে বা যাতায়াত কৰোঁতেও, ব্ৰাহ্মণ, সূৰ্য, অগ্নি, চন্দ্ৰ, নক্ষত্ৰসমূহ আৰু গুৰুসকলৰ প্ৰতি কেতিয়াও অসম্মান নকৰিব; ধৰ্মাৰণ্যত ইয়াক ধৰ্মাচাৰ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।

Verse 59

अभिपश्यन्न कुर्वीत मलमूत्रविसर्ज नम् । मुखेनोपधमेन्नाग्निं नग्नां नेक्षेत योषितम्

ইফালে-সিফালে চাই চাই মল-মূত্ৰ ত্যাগ নকৰিব। মুখেৰে অগ্নিত ফুঁ নেদিব। নগ্না নাৰীক দৃষ্টি নকৰিব।

Verse 60

नांघ्री प्रतापयेदग्नौ न वस्तु अशुचि क्षिपेत् । प्राणिहिंसां न कुर्वीत नाश्नीयात्संध्य योर्द्वयोः

পবিত্ৰ অগ্নিত ভৰি গৰম নকৰিব, আৰু তাত কোনো অশুচি বস্তু নিক্ষেপ নকৰিব। প্ৰাণীহিংসা নকৰিব, আৰু প্ৰভাত-সায়ং দুয়োটা সন্ধ্যাত আহাৰ নকৰিব।

Verse 61

न संविशेच्च संध्यायां प्रातः सायं क्वचिद्बुधः । नाचक्षीत धयंतीं गां नेंद्रचापं प्रदर्शयेत्

বুধজনাই প্ৰাতঃ বা সায়ং সন্ধ্যাত ক’তো শুই নপৰে। বাছুৰক দুধ খুৱাই থকা গাইক নাচাব। আৰু ইন্দ্ৰধনু (ইন্দ্ৰৰ চাপ) দেখুৱাই নেদেখাব।

Verse 62

नैकः सुप्यात्क्वचिच्छून्ये न शयानं प्रबोधयेत् । पंथानं नैकलो यायान्न वार्य्यंजलिना पिबेत्

শূন্য ঠাইত কেতিয়াও একেলগে নুশুব। শুই থকা মানুহক জগাই নেদিব। পথ একেলগে নাযাব, আৰু অঞ্জলি কৰি হাতেৰে পানী নপিব।

Verse 63

न दिवोद्धृतसारं च भक्षयेद्दधि नो निशि । स्त्रीधर्मिणी नाभिवदेन्नाद्यादातृप्ति रात्रिषु

দিনত মাখন উঠোৱা দধি নাখাব, আৰু নিশাতো দধি নাখাব। ঋতুমতী নাৰীয়ে নমস্কাৰ নকৰিব, আৰু ৰাতিত সম্পূৰ্ণ তৃপ্তি পৰ্যন্ত আহাৰ নকৰিব।

Verse 64

तौर्यत्रिकप्रियो न स्यात्कांस्ये पादौ न धावयेत् । श्राद्धं कृत्वा परश्राद्धे योऽश्नीयाज्ज्ञानवर्जितः

গীত-নৃত্য-বাদ্য এই তিন বিনোদনত আসক্ত নহ’ব, আৰু কাঁসৰ পাত্ৰত ভৰি নুধুব। শ্ৰাদ্ধ কৰি, যি বিবেকহীন হৈ আনৰ শ্ৰাদ্ধত আহাৰ গ্ৰহণ কৰে, সি অনুচিত কৰ্ম কৰে।

Verse 65

दातुः श्राद्धफलं नास्ति भोक्ता किल्बिषभुग्भवेत् । न धारयेदन्यभुक्तं वासश्चोपानहावपि

যদি নিবেদন অনুচিতভাৱে ভোগ কৰা হয়, তেন্তে দাতাৰ শ্ৰাদ্ধফল নষ্ট হয় আৰু ভোক্তা পাপৰ ভাগী হয়। আনৰ পিন্ধা বস্ত্ৰ, আনকি জোতাও, ধাৰণ নকৰিব।

Verse 66

न भिन्नभाजनेऽश्नीयान्नासीताग्न्यादिदूषिते । आरोहणं गवां पृष्ठे प्रेतधूमं सरित्तटम्

ভঙা পাত্ৰত আহাৰ নকৰিব, আৰু অগ্নি আদি দোষে দুষিত ঠাইত নবহিব। গৰুৰ পিঠিত আৰোহণ, প্ৰেতকাৰ্যৰ ধোঁৱাৰ সংস্পৰ্শ, আৰু অশুভভাৱে নদীৰ পাৰত ৰৈ থকাও পৰিহাৰ কৰিব।

Verse 67

बालातपं दिवास्वापं त्यजेद्दीर्घं जिजीविषुः । स्नात्वा न मार्जयेद्गात्रं विसृजेन्न शिखां पथि

দীৰ্ঘজীৱন কামনা কৰা জনে তীব্ৰ ৰ’দ আৰু দিনৰ টোপনি ত্যাগ কৰিব। স্নান কৰি গা অতিশয় ঘঁহি নুমচিব, আৰু পথত শিখা (চূড়া) খুলি নেথাকিব।

Verse 68

हस्तौ शिरो न धुनुयान्नाकर्षेदासनं पदा । करेण नो मृजेद्गात्रं स्नानवस्त्रेण वा पुनः

মূৰৰ ওপৰত হাত জোকাৰি ধুনিব নালাগে, আৰু ভৰিৰে আসন টানি নল’ব। হাতেৰে বা স্নান-বস্ত্ৰেৰে অনুচিতভাৱে দেহ ঘঁহি মচিব নালাগে।

Verse 69

शुनोच्छिष्टं भवेद्गात्रं पुनः स्नानेन शुध्यति । नोत्पाटयेल्लोमनखं दशनेन कदाचन

কুকুৰৰ লালা দেহত লাগিলে দেহ অশুচি হয়, আৰু পুনৰ স্নানে শুচি হয়। কেতিয়াও দাঁতেৰে নখ কামুৰি নকাটিব, নতুবা লোম টানি নউলিয়াব।

Verse 70

करजैः करजच्छेदं विवर्जयेच्छुभाय तु । यदायत्यां त्यजेत्तन्न कुर्यात्कर्म प्रयत्नतः

শুভতাৰ বাবে নখেৰে নখ ছিঙি কটা পৰিহাৰ কৰিব। যি কৰ্ম পিছত অনুতাপ কৰি ত্যাগ কৰিবলগীয়া হয়, সেই কৰ্ম চেষ্টা কৰিলেও নকৰিব।

Verse 71

अद्वारेण न गन्तव्यं स्ववेश्मापि कदाचन । क्रीडेन्नाज्ञैः सहासीत न धर्म्मघ्नैर्न रोगिभिः

দুৱাৰৰ বাহিৰে অন্য পথেদি—নিজ ঘৰতেও—কেতিয়াও নাযাব। অজ্ঞ লোকৰ সৈতে খেলিব নালাগে, ধৰ্মনাশকৰ সৈতে সঙ্গ নকৰিব, আৰু দীৰ্ঘৰোগীয়াৰ সৈতে (শুচিতা-নিয়ম ভঙা হয় তেনে) সঙ্গ নকৰিব।

Verse 72

न शयीत क्वचिन्नग्नः पाणौ भुंजीत नैव च । आर्द्रपादकरास्योऽश्नन्दीर्घकालं न जीवति

ক’তো নগ্ন হৈ শুব নালাগে, আৰু হাতে ধৰি (উচিত পাত্ৰ নোহোৱাকৈ) ভোজন নকৰিব। ভিজা ভৰি, ভিজা হাত আৰু ভিজা মুখেৰে খোৱা মানুহ দীঘলীয়া দিন নাজীয়ে।

Verse 73

संविशेन्नार्द्रचरणो नोच्छिष्टः क्वचिदाव्रजेत् । शयनस्थो न चाश्नीयान्न पिबेच्च जलं द्विजः

দ্বিজে ভিজা ভৰিৰে শুই নপৰে, আৰু উচ্ছিষ্ট অৱস্থাত ক’লৈও নাযায়। শয্যাত শুই খাদ্য নাখাব, আৰু সেই ভঙ্গীত জল নপিব।

Verse 74

सोपानत्को नोपविशेन्न जलं चोत्थितः पिबेत् । सर्व्वमम्लमयं नाद्यादारोग्यस्याभिलाषुकः

জোতা পিন্ধি বহা উচিত নহয়, আৰু থিয় হৈ জল পান কৰা উচিত নহয়। যি আৰোগ্য কামনা কৰে, সি সম্পূৰ্ণ টেঙা স্বভাৱৰ আহাৰ নাখাব।

Verse 75

न निरीक्षेत विण्मूत्रे नोच्छिष्टः संस्पृशेच्छिरः । नाधितिष्ठेत्तुषांगार भस्मकेशकपालिकाः

বিষ্ঠা আৰু মূত্ৰলৈ চোৱা উচিত নহয়, আৰু উচ্ছিষ্ট অৱস্থাত মূৰ স্পৰ্শ কৰা উচিত নহয়। তুষ, জ্বলা অংগাৰ, ছাই, চুলি বা ভঙা ঘটৰ খোলাৰ ওপৰত ভৰি নিদিব।

Verse 76

पतितैः सह संवासः पतनायैव जायते । दद्यादासनं मंचं न शूद्राय कदाचन

পতিতসকলৰ সৈতে ঘন সঙ্গবাসে নিজৰ পতনেই ঘটে। শূদ্ৰক কেতিয়াও আসন বা মঞ্চ (খাট) দিয়া উচিত নহয়।

Verse 77

ब्राह्मण्याद्धीयते विप्रः शूद्रो धर्माच्च हीयते । धर्मोपदेशः शूद्राणां स्वश्रेयः प्रतिघातयेत्

ব্ৰাহ্মণ্য আচাৰ এৰি দিলে বিপ্ৰ হ্ৰাস পায়, আৰু শূদ্ৰে নিজৰ ধৰ্ম এৰি দিলে সিও হ্ৰাস পায়। কোৱা হয়, শূদ্ৰসকলক ধৰ্মোপদেশ দিলে নিজৰ আত্মশ্ৰেয়ত বাধা পৰে।

Verse 78

द्विजशुश्रूषणं धर्म्मः शूद्राणां हि परो मतः । कण्डूयनं हि शिरसः पाणिभ्यां न शुभं मतम्

শূদ্ৰসকলৰ বাবে দ্বিজসেৱাই পৰম ধৰ্ম বুলি গণ্য। আৰু হাতেৰে মূৰ খুজলোৱা অশুভ বুলি ধৰা হয়।

Verse 79

आदिशेद्वैदिकं मंत्रं न शूद्राय कदाचन । ब्राह्मण्या दीयते विप्रः शूद्रो धर्म्माच्च हीयते

শূদ্ৰক কেতিয়াও বৈদিক মন্ত্ৰ উপদেশ দিব নালাগে। ব্ৰাহ্মণ ব্ৰাহ্মণ্য-ধৰ্মে স্থিত থাকে, কিন্তু শূদ্ৰ নিজৰ ধৰ্ম ত্যাগ কৰিলে অৱনতি ঘটে।

Verse 80

आताडनं कराभ्यां च क्रोशनं केशलुंचनम् । अशास्त्रवर्तनं भूयो लुब्धात्कृत्वा प्रतिग्रहम्

হাতেৰে আঘাত কৰা, চিঞৰা, চুলি উখলোৱা, আৰু বাৰে বাৰে শাস্ত্ৰবিৰোধী আচৰণ—বিশেষকৈ লোভীৰ পৰা দান গ্ৰহণ কৰি—নিন্দিত কৰ্ম।

Verse 81

ब्राह्मणः स च वै याति नरकानेकविंशतिम् । अकालमेघस्तनिते वर्षर्तौ पांसुवर्षणे

এনে ব্ৰাহ্মণ নিশ্চিতভাৱে একুশ নৰকলৈ যায়। আৰু অকালে মেঘ গর্জন কৰা, বৰ্ষাকালত অস্বাভাৱিক গর্জন, আৰু ধূলি-বৃষ্টি পৰাও অমঙ্গল লক্ষণ।

Verse 82

महाबालध्वनौ रात्रावनध्यायाः प्रकीर्तिताः । उल्कापाते च भूकंपे दिग्दाहे मध्यरात्रिषु

ৰাতি ভয়ংকৰ মহাধ্বনি উঠিলে অনধ্যায় (পাঠ-অধ্যয়ন স্থগিত) বিধান কৰা হৈছে। তদ্ৰূপ উল্কাপাত, ভূমিকম্প, বা দিশাদাহ—বিশেষকৈ মধ্যৰাতিত—অনধ্যায়।

Verse 83

मध्ययोर्वृषलोपान्ते राज्यहारे च सूतके । दशाष्टकासु भूतायां श्राद्धाहे प्रतिपद्यपि

সন্ধিক্ষণত, চণ্ডাল-স্পৰ্শৰ অন্তত, ৰাজ্যহৰণ বা ৰাজহানিৰ সময়ত, আৰু জন্ম-মৃত্যুৰ সূতক-অশৌচত; দশমী আৰু অষ্টমীত, ভূতা (অমঙ্গল) আচৰণৰ দিনত, শ্ৰাদ্ধ-দিনত, আৰু প্ৰতিপদা (চন্দ্ৰমাসৰ প্ৰথম তিথি)তো—এই সকলো অনধ্যায়; পবিত্ৰ অধ্যয়ন স্থগিত কৰিব লাগে।

Verse 84

पूर्णिमायां तथाष्टम्यां विड्वरे राष्ट्रविप्लवे । उपाकर्मणि चोत्सर्गे कल्पादिषु युगादिषु

পূৰ্ণিমা আৰু অষ্টমীত, বিপদ-আপদ আৰু ৰাজ্যৰ উথল-পুথলৰ সময়ত, উপাকৰ্ম আৰু উৎসৰ্গৰ বিধিত, আৰু কল্প-যুগ আদিৰ আৰম্ভণিত—এই সকলো অৱসৰত পবিত্ৰ অধ্যয়ন পৰিত্যাগ কৰিব লাগে।

Verse 85

आरण्यकमधीत्यापि बाणसाम्नोरपि ध्वनौ । अनध्यायेषु चैतेषु चाधीयीत न वै क्वचित्

যদিও কোনোবাই আৰণ্যক অংশ অধ্যয়ন কৰি থাকে, আৰু যদিও বাণ-যুদ্ধৰ ধ্বনি শুনা যায়; এই অনধ্যায় অৱসৰসমূহত কেতিয়াও ক’তাও অধ্যয়ন নকৰিব।

Verse 86

भूताष्टम्योः पञ्चदश्योर्ब्रह्मचारी सदा भवेत् । अनायुष्यकरं चेह परदारोपसर्पणम् । तस्मात्तद्दूरतस्त्याज्य वैरिणां चोपसेवनम्

ভূতাষ্টমী আৰু পঞ্চদশী দিনত ব্ৰহ্মচৰ্যত সদা দৃঢ় থাকিব লাগে। ইয়াত পৰস্ত্ৰীলৈ আগবঢ়া আয়ু-নাশকৰ; সেয়ে তাক দূৰৰ পৰা পৰিত্যাগ কৰিব লাগে—আৰু শত্রুৰ সঙ্গ-সেৱাও ত্যাগ কৰিব লাগে।

Verse 87

पूर्वर्द्धिभिः परित्यक्तमात्मानं नावमानयेत् । सदोद्यमवतां यस्माच्छ्रियो विद्या न दुर्लभाः

পূৰ্বৰ সমৃদ্ধিয়ে যদিও ত্যাগ কৰে, তথাপি নিজক অৱমাননা নকৰিব। কিয়নো যিসকল সদা উদ্যোগী, তেওঁলোকৰ বাবে শ্ৰী (সমৃদ্ধি) আৰু বিদ্যা দুষ্প্ৰাপ্য নহয়।

Verse 88

सत्यं ब्रूयात्प्रियं बूयान्न ब्रूयात्सत्यमप्रियम् । प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मो विधीयते

সত্য কথা কোৱা, প্ৰিয় কথা কোৱা; কঠোৰ সত্য ক’ব নালাগে। প্ৰিয় বুলি মিছা নক’ব—এইয়েই বিধেয় ধৰ্ম।

Verse 89

वाचोवेगं मनावेगं जिह्वावेगं च वर्ज येत् । गुह्यजान्यपि लोमानि तत्स्पर्शादशुचिर्भवेत

বাক্যৰ তাড়না, মনৰ তাড়না আৰু জিভাৰ তাড়না সংযম কৰিব লাগে। গোপন অঙ্গত জন্মা লোমো স্পৰ্শ কৰিলে অশুচি হয়।

Verse 90

पादधौतोदकं मूत्रमुच्छिष्टान्युदकानि च । निष्ठीवनं च श्लेष्माणं दूराद्दूरं विनिः क्षिपेत

ভৰি ধোৱা পানী, মূত্ৰ, উচ্ছিষ্ট পানী, থু আৰু কফ—এই সকলো দূৰতে, অতি দূৰত নিক্ষেপ কৰিব লাগে।

Verse 91

अहर्न्निशं श्रुतेर्जाप्याच्छौचाचारनिषेवणात । अद्रोहवत्या बुद्ध्या च पूर्वजन्म म्मरेद्द्विजः

দিন-ৰাতি শ্রুতি-শাস্ত্ৰৰ জপ, শৌচ আৰু সদাচাৰৰ অনুশীলন, আৰু অদ্ৰোহী বুদ্ধিৰ দ্বাৰা—দ্বিজে পূৰ্বজন্মৰ সংস্কাৰ স্মৰণ কৰিব পাৰে।

Verse 92

वृद्धान्प्रयत्नाद्वंदेत दद्यात्तेषां स्वमासनम । विनम्रकन्धरो भूयादनुयायात्ततश्च तान्

বৃদ্ধসকলক যত্নে বন্দনা কৰিব লাগে আৰু তেওঁলোকক নিজৰ আসন দিব লাগে। নম্ৰভাৱে গৰ্দান নোৱাই থাকি, তাৰ পাছত সন্মানেৰে তেওঁলোকৰ সৈতে চলিব লাগে।

Verse 93

श्रुतिभूदेवदेवानां नृपसाधुतपस्विनाम् । पतिव्रतानां नारीणां निन्दां कुर्यान्न कर्हि चित

শ্ৰুতি-বন্দিত দেৱতা, ভূদেৱ ব্ৰাহ্মণ, ধৰ্মিষ্ঠ ৰজা, সাধু-তপস্বী আৰু পতিব্ৰতা নাৰীৰ নিন্দা কেতিয়াও কৰা উচিত নহয়।

Verse 94

उद्धृत्य पञ्चमृत्पिंडान्स्नायात्परजलाशये । श्रद्धया पात्रमासाद्य यत्किंचिद्दीयते वसु

শুচিতাৰ্থে মাটিৰ পাঁচটা পিণ্ড উঠাই আন জলাশয়ত স্নান কৰিব; তাৰ পাছত শ্ৰদ্ধাৰে যোগ্য পাত্ৰৰ ওচৰলৈ গৈ যি কোনো ধন দান কৰা হয়, সেয়া সত্য পুণ্যদান হয়।

Verse 95

देशे काले च विधिना तदानंत्याय कल्पते । भूप्रदो मण्डलाधीशः सर्वत्र सुखितोऽन्नदः

দেশ-কাল বিবেচনা কৰি বিধি অনুসাৰে দান কৰিলে তাৰ ফল অক্ষয় হয়। ভূমিদাতা মণ্ডলাধীশ হয়; অন্নদাতা সকলো ঠাইতে সুখী থাকে।

Verse 96

तोयदाता सुरूपः स्यात्पुष्टश्चान्नप्रदो भवेत । प्रदीपदो निर्मलाक्षो गोदातार्यमलोक भाक्

তোয় দাতা সুন্দৰ ৰূপ লাভ কৰে; অন্নদাতা পুষ্ট হয়। প্ৰদীপদাতা নিৰ্মল দৃষ্টি পায়; গোদাতা আৰ্যমনৰ লোক লাভ কৰে।

Verse 97

स्वर्णदाता च दीर्घायुस्तिलदः स्याच्च सुप्रजः । वेश्मदोऽत्युच्चसौधेशो वस्त्रदश्चन्द्रलोकभाक्

স্বৰ্ণদাতা দীঘল আয়ু লাভ কৰে; তিলদাতা সুসন্তান লাভ কৰে। গৃহদাতা অতি উচ্চ সৌধৰ অধীশ হয়; বস্ত্ৰদাতা চন্দ্ৰলোক লাভ কৰে।

Verse 98

हयप्रदो दिव्यदेहो लक्ष्मीवान्वृषभ प्रदः । सुभार्यः शिबिकादाता सुपर्यंकप्रदोऽपि च

যি ঘোঁৰা দান কৰে, সি দিৱ্য দীপ্তিময় দেহ লাভ কৰে; যি বৃষভ (বেল) দান কৰে, সি লক্ষ্মী-সমৃদ্ধ হয়। যি শিবিকা (পালকি) দান কৰে, সি সুভাৰ্যা লাভ কৰে; আৰু যি উত্তম শয্যা দান কৰে, সি তদনুৰূপ সুখ-ভোগ পায়।

Verse 99

श्रद्धया प्रतिगृह्णाति श्रद्धया यः प्रयच्छति । स्वर्गिणौ तावुभौ स्यातां पततोऽश्रद्रया त्वधः

যি শ্ৰদ্ধাৰে গ্ৰহণ কৰে আৰু যি শ্ৰদ্ধাৰে দান কৰে—সেই দুয়ো স্বৰ্গগামী হয়; কিন্তু অশ্ৰদ্ধা থাকিলে পতিত হৈ অধোগতি লাভ কৰে।

Verse 100

अनृतेन क्षरेद्यज्ञस्तपो विस्मयतः क्षरेत् । क्षरेत्कीर्तिर्विनादानमायुर्विप्रापमानतः

অনৃত (মিছা) দ্বাৰা যজ্ঞ ক্ষয় হয়; অহংকাৰ/বিস্ময় দ্বাৰা তপস্যা ক্ষয় হয়। দান নকৰিলে কীৰ্তি ক্ষয় হয়; আৰু বিপ্ৰসকলক অপমান কৰিলে আয়ু ক্ষয় হয়।

Verse 101

गंधं पुष्पं कुशा गावः शाकं मांसं पयो दधि । मणिमत्स्यगहं धान्यं ग्राह्यमेतदुपस्थितम्

সুগন্ধ, পুষ্প, কুশা, গাভী, শাক-সব্জি, মাংস, দুধ, দধি, মণি, মাছ আৰু ধান্য—এইবোৰ যেতিয়া বিধিমতে উপস্থিত কৰা হয়, তেতিয়া উপযুক্ত নৈবেদ্যৰূপে গ্ৰহণযোগ্য।

Verse 102

मधूदकं फलं मूलमेधांस्यभयदक्षिणा । अभ्युद्यतानि ग्राह्याणि त्वेतान्यपि निकृष्टतः

মধূদক (মধু-মিশ্ৰিত জল), ফল, মূল, ইন্ধন আৰু ‘অভয়-দক্ষিণা’ (ৰক্ষা/আশ্বাসৰূপ দক্ষিণা)—এইবোৰো আগবঢ়াই দিয়া হ’লে গ্ৰহণযোগ্য, যদিও দানসমূহৰ ভিতৰত নিম্ন শ্ৰেণীৰ বুলি গণ্য।

Verse 103

दासनापितगोपालकुलमित्रार्द्धसीरिणः । भोज्यान्नाः शूद्रवर्गेमी तथात्मविनिवेदकः

দাস, নাপিত, গোপাল, কুল-মিত্ৰ আৰু অর্ধ-হালধাৰী নম্ৰ কৃষক—আৰু শূদ্ৰবৰ্গৰ যিসকলে আতিথ্যৰ অন্ন গ্ৰহণ কৰে—তেওঁলোকো আত্ম-নিবেদন আৰু ভক্তিসেৱাৰ দ্বাৰা ধৰ্মাৰণ্যৰ ধৰ্ম অনুসৰণকাৰী নিবাসীসকলৰ মাজত গণ্য হয়।

Verse 104

इत्थमाचारधर्मोयं धर्मारण्यनिवासिनाम् । श्रुतिस्मृत्युक्तधर्मोऽयं युधिष्ठिर निवेदितः

এইদৰে ধৰ্মাৰণ্য-নিবাসীসকলৰ আচাৰ-ধৰ্ম বৰ্ণিত হ’ল। হে যুধিষ্ঠিৰ, শ্ৰুতি-স্মৃতিত উক্ত এই ধৰ্ম তোমাক নিবেদিত কৰা হ’ল।