Adhyaya 9

Verse 1

ऋषय ऊचुः । साधुसाधु महाभाग त्वया कथितमुत्तमम् । आख्यानं पुनरन्यत्र विचित्रं वक्तुमर्हसि

ঋষিসকলে ক’লে: “সাধু সাধু, হে মহাভাগ! তুমি যি উত্তম কথা ক’লা সেয়া অতি শ্ৰেষ্ঠ। এতিয়া আন ঠাইৰ পৰা এক বিচিত্ৰ, আশ্চৰ্য আখ্যানোও ক’বলৈ তুমি যোগ্য।”

Verse 2

सूत उवाच । विदर्भविषये पूर्वमासीदेको द्विजोत्तमः । वेदमित्र इति ख्यातो वेद शास्त्रार्थवित्सुधीः

সূত ক’লে: “পূৰ্বে বিদর্ভ দেশত এজন শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ আছিল। ‘বেদমিত্ৰ’ নামে তেওঁ খ্যাত আছিল—সুধী, আৰু বেদ-শাস্ত্ৰৰ অৰ্থবোধত নিপুণ।”

Verse 3

तस्यासीदपरो विप्रः सखा सारस्वताह्वयः । तावुभौ परमस्निग्धावेकदेशनिवासिनौ

“তেওঁৰ এজন আন বিপ্ৰ বন্ধু আছিল, যাৰ নাম সাৰস্বত। দুয়ো জন পৰম স্নেহশীল আছিল আৰু একে অঞ্চলতে বাস কৰিছিল।”

Verse 4

वेदमित्रस्य पुत्रोऽभूत्सुमेधा नाम सुव्रतः । सारस्वतस्य तनयः सोमवानिति विश्रुतः

“বেদমিত্ৰৰ পুত্ৰ আছিল ‘সুমেধা’ নামৰ, যি সু-ব্ৰতধাৰী। আৰু সাৰস্বতৰ পুত্ৰ ‘সোমৱান’ নামে খ্যাত আছিল।”

Verse 5

उभौ सवयसौ बालौ समवेषौ समस्थिती । समं च कृतसंस्कारौ सम विद्यौ बभूवतुः

“দুয়ো জন সমবয়সী বালক আছিল, পোছাক-পৰিচ্ছদ আৰু আচৰণত একে ধৰণৰ। দুয়োৰে সংস্কাৰ সমানভাৱে সম্পন্ন হৈছিল, আৰু বিদ্যাতো তেওঁলোক সমান হৈ উঠিল।”

Verse 6

सांगानधीत्य तौ वेदांस्तर्कव्याकरणानि च । इतिहासपुराणानि धर्मशास्त्राणि कृत्स्नशः

বেদসমূহ সাঙ্গসহ অধ্যয়ন কৰি, তর্ক আৰু ব্যাকৰণো শিকিলে; ইতিһাস-পুৰাণ আৰু ধৰ্মশাস্ত্ৰসমূহো সম্পূৰ্ণৰূপে তেওঁলোকে আয়ত্ত কৰিলে।

Verse 7

सर्वविद्याकुशलिनौ बाल्य एव मनीषिणौ । प्रहर्षमतुलं पित्रोर्ददतुः सकलैर्गुणैः

শৈশৱতেই সকলো বিদ্যাত কুশলী সেই দুজন মনীষী, নিজৰ সকলো গুণৰ পূৰ্ণতাৰে পিতৃ-মাতৃক অতুল আনন্দ দান কৰিলে।

Verse 8

तावेकदा स्वतनयौ तावुभौ ब्राह्मणोत्तमौ । आहूयावोचतां प्रीत्या षोड शाब्दौ शुभाकृती

এদিনা শুভাকৃতি সেই দুজন ব্রাহ্মণোত্তমে নিজৰ দুজন পুত্ৰক আহ্বান কৰি, স্নেহেৰে ষোলোটা শব্দ ক’লে।

Verse 9

हे पुत्रकौ युवां बाल्ये कृतविद्यौ सुवर्चसौ । वैवाहिकोयं समयो वर्तते युवयोः समम्

হে প্ৰিয় পুত্ৰদ্বয়, তোমালোকে শৈশৱতেই বিদ্যা সম্পূৰ্ণ কৰিলা আৰু উৎকৃষ্ট তেজে দীপ্ত। এতিয়া তোমালোক দুয়োৰে বাবে বিবাহৰ যোগ্য সময় একেলগে উপস্থিত হৈছে।

Verse 10

इमं प्रसाद्य राजानं विदर्भेशं स्वविद्यया । ततः प्राप्य धनं भूरि कृतोद्वाहौ भविष्यथः

নিজ বিদ্যাৰ বলত এই ৰজাক—বিদৰ্ভৰ অধীশ্বৰক—প্ৰসন্ন কৰা; তাৰ পাছত প্ৰচুৰ ধন লাভ কৰি তোমালোকে দুয়ো বিবাহ সম্পন্ন কৰিব পাৰিবা।

Verse 11

एवमुक्तौ सुतौ ताभ्यां तावुभौ द्विजनंदनौ । विदर्भराजमासाद्य समतोषयतां गुणैः

পিতৃ-মাতৃৰ উপদেশ অনুসৰি সেই দুজন পুত্ৰ—দ্বিজসন্তানৰ আনন্দ—বিদৰ্ভৰ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ গুণেৰে তেওঁক সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 12

विद्यया परितुष्टाय तस्मै द्विजकुमारकौ । विवाहार्थं कृतोद्योगौ धनहीनावशंसताम्

তেওঁলোকৰ বিদ্যাৰে সন্তুষ্ট হোৱা সেই ৰজাৰ আগত, ধনহীন হ’লেও, সেই দুজন দ্বিজকুমাৰ বিবাহৰ উদ্দেশ্যে উদ্যোগী হোৱা কথা নিবেদন কৰিলে।

Verse 13

तयोरपि मतं ज्ञात्वा स विदर्भमहीपतिः । प्रहस्य किंचित्प्रोवाच लोकतत्त्वविवित्सया

তেওঁলোকৰ অভিপ্ৰায় জানি বিদৰ্ভৰ মহীপতিয়ে অলপ হাঁহি মাৰি কিছুমান কথা ক’লে, কিয়নো তেওঁ লোকধৰ্মৰ তত্ত্ব জানিব বিচাৰিছিল।

Verse 14

आस्ते निषधराजस्य राज्ञी सीमंतिनी सती । सोमवारे महादेवं पूजयत्यंबिकायुतम्

নিষধৰ ৰজাৰ পতিব্ৰতা ৰাণী সীমন্তিনী আছে; সোমবাৰে তেওঁ অম্বিকাসহ মহাদেৱক পূজা কৰে।

Verse 15

तस्मिन्दिने सपत्नीकान्द्विजाग्र्यान्वेदवित्तमान् । संपूज्य परया भक्त्या धनं भूरि ददाति च

সেই দিনাই তেওঁ পত্নীসহ বেদবিত্তম অগ্ৰগণ্য দ্বিজসকলক পৰম ভক্তিৰে সন্মান-পূজা কৰি, লগতে প্ৰচুৰ ধন দান কৰে।

Verse 16

अतोऽत्र युवयोरैको नारीविभ्रमवेषधृक् । एकस्तस्या पतिर्भूत्वा जायेतां विप्रदंपती

সেয়ে, ইয়াত তোমালোক দুজনৰ মাজৰ এজনী নাৰীৰ বেশ-ভংগী ধাৰণ কৰক, আৰু আনজন তেঁওৰ স্বামী হৈ—তোমালোক দুয়ো ব্ৰাহ্মণ দম্পতি ৰূপে পৰিগণিত হওক।

Verse 17

युवां वधूवरौ भूत्वा प्राप्य सीमंतिनीगृहम् । भुक्त्वा भूरि धनं लब्ध्वा पुनर्यातं ममांमतिकम्

তোমালোক দুয়ো বধূ-বৰ হৈ সেই মহীয়সী নাৰীৰ গৃহত প্ৰৱেশ কৰা; তাত ভোজন কৰি, প্ৰচুৰ ধন লাভ কৰি, তাৰ পাছত মোৰ অভিপ্ৰায় অনুসাৰে পুনৰ উভতি আহা।

Verse 18

इति राज्ञा समादिष्टौ भीतौ द्विजकुमारकौ । प्रत्यूचतुरिदं कर्म कर्तुं नौ जायते भयम्

ৰাজাৰ আদেশত ভীত হৈ সেই দুজন দ্বিজকুমাৰ উত্তৰ দিলে: ‘এই কৰ্ম কৰিবলৈ আমাৰ ভয় জন্মে।’

Verse 19

देवतासु गुरौ पित्रोस्तथा राजकुलेषु च । कौटिल्यमाचरन्मोहात्सद्यो नश्यति सान्वयः

দেৱতা, গুৰু, পিতৃ-মাতৃ তথা ৰাজকুলসমূহৰ প্ৰতি মোহবশতঃ যি কুটিলতা আচৰণ কৰে, তাৰ বংশ-মৰ্যাদা আৰু প্ৰতিষ্ঠা তৎক্ষণাৎ বিনষ্ট হয়।

Verse 20

कथमंतर्गृहं राज्ञां छद्मना प्रविशेत्पुमान् । गोप्यमानमपिच्छद्म कदाचित्ख्यातिमेष्यति

ছলনাৰে মানুহে ৰজাসকলৰ অন্তঃপুৰত কেনেকৈ প্ৰৱেশ কৰিব? গোপনে ৰখা ছদ্মবেশো কোনো এক সময়ত প্ৰকাশ পাই যায়।

Verse 21

ये गुणाः साधिताः पूर्वं शीलाचारश्रुतादिभिः । सद्यस्ते नाशमायांति कौटिल्य पथगामिनः

যি গুণসমূহ পূৰ্বতে শীল, সদাচাৰ, শ্ৰুতি-বিদ্যা আদি দ্বাৰা সাধিত হৈছিল, কুটিলতাৰ পথত গমন কৰোঁতাৰ সেই গুণসমূহ তৎক্ষণাৎ নাশ পায়।

Verse 22

पापं निंदा भयं वैरं चत्वार्येतानि देहिनाम् । छद्ममार्गप्रपन्नानां तिष्ठंत्येव हि सर्वदा

পাপ, নিন্দা, ভয় আৰু বৈৰ—এই চাৰিটাই দেহধাৰীসকলৰ লগত সদায় থাকে, যিসকলে ছদ্ম আৰু কপটৰ পথ আশ্ৰয় কৰে।

Verse 23

अत आवां शुभाचारौ जातौ च शुचिनां कुले । वृत्तं धूर्तजनश्लाघ्यं नाश्रयावः कदाचन

সেয়ে, আমি দুয়ো শুভ আচাৰত শিক্ষিত আৰু শুচি কুলত জন্ম লোৱা; ধূর্ত লোকৰ প্ৰশংসিত জীৱন-ধাৰা কেতিয়াও আশ্ৰয় নকৰোঁ।

Verse 24

राजोवाच । दैवतानां गुरूणां च पित्रोश्च पृथिवीपतेः । शासनस्याप्यलंघ्यत्वात्प्रत्यादेशो न कर्हिचित्

ৰাজাই ক’লে: ‘দেৱতা, গুৰু, পিতৃ-মাতৃ আৰু পৃথিৱীৰ অধিপতিৰ আদেশ অতিক্ৰম কৰিব নোৱাৰি; সেয়ে কেতিয়াও প্ৰত্যাখ্যান কৰা উচিত নহয়।’

Verse 25

एतैर्यद्यत्समादिष्टं शुभं वा यदि वाऽशुभम् । कर्तव्यं नियतं भीतैरप्रमत्तैर्बुभूषुभिः

এইসকলৰ দ্বাৰা যি আদেশ দিয়া হয়—শুভ হওক বা অশুভ—সেয়া ভয়ভক্তি থকা, সাৱধান আৰু জীৱন-নিরাপত্তা কামনা কৰা লোকসকলে নিশ্চয় কৰাই উচিত।

Verse 26

अहो वयं हि राजानः प्रजा यूयं हि संमताः । राजाज्ञया प्रवृत्तानां श्रेयः स्यादन्यथा भयम्

আহা! আমি সকলেই ৰজা, আৰু তোমালোক প্ৰজা—আমাৰ সন্মতিৰ অধীন। ৰজাৰ আজ্ঞা অনুসৰি যিসকলে কৰ্ম কৰে, তেওঁলোকৰ মঙ্গল হয়; অন্যথা ভয় উপস্থিত হয়।

Verse 27

अतो मच्छासनं कार्यं भव द्भ्यामविलंबितम् । इत्युक्तौ नरदेवेन तौ तथेत्यूचतुर्भयात्

সেয়ে, মোৰ শাসন তোমালোক দুয়োয়ে বিলম্ব নকৰাকৈ কাৰ্যকৰ কৰিবা। নৰদেৱ ৰজাই এইদৰে কোৱাত, তেওঁলোকে ভয়তে ক’লে—“তথাই হওক।”

Verse 28

सारस्वतस्य तनयं सामवन्तं नराधिपः । स्त्रीरूपधारिणं चक्रे वस्त्राकल्पां जनादिभिः

নৰাধিপতিয়ে সাৰস্বতৰ পুত্ৰ সামৱন্তক স্ত্ৰীৰূপ ধাৰণ কৰালে, আৰু জনসাধাৰণ আদিৰে সহায়ত সেই ছদ্মবেশৰ বাবে বস্ত্ৰ-অলংকাৰ সাজি দিলে।

Verse 29

स कृत्रिमोद्भूतकलत्रभावः प्रयुक्तकर्णाभरणांगरागः । स्निग्धाञ्जनाक्षः स्पृहणीयरूपो बभूव सद्यः प्रमदोत्तमाभः

কৃত্ৰিমভাৱে পত্নীসদৃশ ভাব ধৰি, কৰ্ণাভৰণ পিন্ধি, দেহত অঙ্গৰাগ লেপি, স্নিগ্ধ অঞ্জনে নয়ন ক’লা কৰি—সেই মুহূর্ততে তেওঁ মনোহৰ, কাম্য ৰূপে উজ্জ্বল হ’ল, যেন উত্তমা যুৱতী।

Verse 30

तावुभौ दंपती भूत्वा द्विजपुत्रौ नृपाज्ञया । जग्मतुर्नैषधं देशं यद्वा तद्वा भवत्विति

ৰজাৰ আজ্ঞাত সেই দুয়ো দ্বিজপুত্ৰ দম্পতি হৈ নৈষধ দেশলৈ গ’ল, ক’লে—“যি হ’ব, সেয়াই হওক।”

Verse 31

उपेत्य राजसदनं सोमवारे द्विजोत्तमैः । सपत्नीकैः कृतातिथ्यौ धौतपादौ बभूवतुः

সোমবাৰে ৰাজসদনত উপস্থিত হৈ, পত্নীসহ শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলে তেওঁলোক দুজনক আতিথ্য-সৎকাৰ কৰিলে; পদধৌত কৰাই দুয়োকে বিধিমতে অতিথিৰূপে সন্মানিত কৰা হ’ল।

Verse 32

सा राज्ञी ब्राह्मणान्सर्वानुपविष्टान्वरासने । प्रत्येकमर्चयांचक्रे सपत्नीकान्द्विजोत्तमान्

ৰাণীয়ে দেখিলে যে সকলো ব্ৰাহ্মণ উত্তম আসনত উপবিষ্ট; তেতিয়া তেওঁ পত্নীসহ সেই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলক একে একে পৃথকভাবে পূজা-অৰ্চনা কৰিলে।

Verse 33

तौ च विप्रसुतौ दृष्ट्वा प्राप्तौ कृतकदंपती । ज्ञात्वा किंचिद्विहस्याथ मेने गौरीमहेश्वरौ

সেই দুজন ব্ৰাহ্মণপুত্ৰ কৃত্ৰিমভাৱে সাজি ‘দম্পতি’ ৰূপে উপস্থিত হোৱা দেখি, গৌৰী আৰু মহেশ্বৰে বিষয়টো বুজি পালে আৰু তাৰপিছত অলপ হাঁহিলে।

Verse 34

आवाह्य द्विजमुख्येषु देवदेवं सदाशिवम् । पत्नीष्वावाहयामास सा देवीं जगदंबिकाम्

তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজমুখ্যসকলৰ ভিতৰত দেবদেব সদাশিৱক আৱাহন কৰিলে আৰু তেওঁলোকৰ পত্নীসকলৰ ভিতৰত জগদম্বিকা দেবীক আৱাহন কৰিলে।

Verse 35

गन्धैर्माल्यैः सुरभिभिर्धूपैर्नीराजनैरपि । अर्चयित्वा द्विजश्रेष्ठान्नमश्चक्रे समाहिता

সুগন্ধি গন্ধ, সুবাসিত মালা, ধূপ আৰু নীৰাজন (আৰতি) দ্বাৰা তেওঁ সেই দ্বিজশ্ৰেষ্ঠসকলক পূজা কৰিলে; তাৰপিছত মন সংযত কৰি নমস্কাৰ কৰিলে।

Verse 36

हिरण्मयेषु पात्रेषु पायसं घृतसंयुतम् । शर्करामधुसंयुक्तं शाकैर्जुष्टं मनोरमैः

সোনালী পাত্ৰত তেওঁ ঘিউ-মিশ্ৰিত পায়স (ক্ষীৰ) পৰিবেশন কৰিলে—চেনি আৰু মধুৰে সংযুক্ত, আৰু মনোমোহা শাক-সব্জিৰ সৈতে সুশোভিত।

Verse 37

गंधशाल्योदनैर्हृद्यैर्मोदकापूपराशिभिः । शष्क्रुलीभिश्च संयावैः कृसरैर्माषपक्वकैः

সুগন্ধি শালিধান্যৰ হৃদয়-প্ৰিয় অন্ন, মোদক আৰু আপূপৰ ঢেৰ, লগতে শষ্ক্ৰুলী, সংযাৱ, কৃসর আৰু মাষ (উৰদ) ৰ পকোৱা ব্যঞ্জনেৰে তেওঁ সমৃদ্ধ ভোজ আগবঢ়ালে।

Verse 38

तथान्यैरप्यसंख्यातैर्भक्ष्यैर्भोज्यैर्मनोरमैः । सुगन्धैः स्वादुभिः सूपैः पानीयैरपि शीतलैः

ইয়াৰ উপৰিও অগণিত মনোমোহা ভক্ষ্য-ভোজ্য, সুগন্ধি আৰু মিঠা সূপ, আৰু শীতল পানীয়ো—তেওঁ যত্নসহকাৰে অবিৰত পৰিবেশন কৰিলে।

Verse 39

क्लृप्तमन्नं द्विजाग्र्येभ्यः सा भक्त्या पर्यवेषयत् । दध्योदनं निरुपमं निवेद्य समतोषयत्

অন্ন সাজি তেওঁ ভক্তিৰে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) সকলক পৰিবেশন কৰিলে; আৰু অতুলনীয় দধি-অন্ন (দই-ভাত) নিবেদন কৰি তেওঁলোকক সম্পূৰ্ণ তৃপ্ত কৰিলে।

Verse 40

भुक्तवत्सु द्विजाग्र्येषु स्वाचांतेषु नृपांगना । प्रणम्य दत्त्वा तांबूलं दक्षिणां च यथार्हतः

শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজসকলে ভোজন কৰি আচমন সম্পন্ন কৰাৰ পাছত, নৃপাঙ্গনা নতমস্তকে প্ৰণাম কৰি তাম্বূল আৰু যোগ্য অনুসাৰে দক্ষিণা অৰ্পণ কৰিলে।

Verse 41

धेनूर्हिरण्यवासांसि रत्नस्रग्भूषणानि च । दत्त्वा भूयो नमस्कृत्य विससर्ज द्विजोत्तमान्

তাই গাই, সোণ, বস্ত্ৰ আৰু ৰত্নময় মালা-অলংকাৰ দান কৰিলে। তাৰ পিছত পুনৰ নমস্কাৰ কৰি সেই উত্তম ব্ৰাহ্মণসকলক সন্মানে বিদায় দিলে।

Verse 42

तयोर्द्वयोर्भूसुरवर्यपुत्रयोरेकस्त्तया हैमवतीधियार्चितः । एको महादेवधियाभिपूजितः कृतप्रणामौ ययतुस्तदाज्ञया

সেই শ্ৰেষ্ঠ ব্ৰাহ্মণৰ দুজন পুত্ৰৰ মাজত এজনক তাই হেমৱতীৰ ভক্তিভাৱে আৰ্চনা কৰিলে, আৰু আনজনক মহাদেৱৰ ভাবত সন্মান দিলে। দুয়োজনে প্ৰণাম কৰি তাইৰ আজ্ঞামতে গুচি গ’ল।

Verse 43

सा तु विस्मृतपुंभावा तस्मिन्नेव द्विजोत्तमे । जातस्पृहा मदोत्सिक्ता कन्दर्पविवशाब्रवीत्

কিন্তু তাই সংযমশীলা নাৰীৰ ভাব যেন পাহৰি, সেই একে উত্তম ব্ৰাহ্মণতেই মন স্থিৰ কৰিলে। কামনা জাগিল, কামমদে মত্ত হ’ল, আৰু কন্দৰ্পৰ বশ হৈ ক’বলৈ ধৰিলে।

Verse 44

अंयि नाथ विशालाक्ष सर्वावयवसुन्दर । तिष्ठतिष्ठ क्व वा यासि मां न पश्यसि ते प्रियाम्

“হে নাথ, বিশালনয়ন, সৰ্বাঙ্গসুন্দৰ! থামা, থামা—ক’লৈ যোৱা? তোমাৰ প্ৰিয়াক, মোক, নেদেখা নেকি?”

Verse 45

इदमग्रे वनं रम्यं सुपुष्पितमहाद्रुमम् । अस्मिन्विहर्तुमिच्छामि त्वया सह यथासुखम्

“আগত সন্মুখত এই মনোহৰ বন, মহাবৃক্ষসমূহ সুপুষ্পিতে ভৰা। মই ইচ্ছা কৰোঁ—তোমাৰ সৈতে ইয়াত যথাসুখে ক্ৰীড়া কৰোঁ।”

Verse 46

इत्थं तयोक्तमाकर्ण्य पुरोऽगच्छद्द्विजात्मजः । विचिंत्य परिहासोक्तिं गच्छति स्म यथा पुरा

দুয়োৰে কোৱা কথা শুনি ব্ৰাহ্মণ-পুত্ৰ আগলৈ গ’ল। ই কেৱল পৰিহাসৰ কথা বুলি ভাবি, সি আগৰ দৰে নিজৰ পথতে আগবাঢ়িল।

Verse 47

पुनरप्याह सा बाला तिष्ठतिष्ठ क्व यास्यसि । दुरुत्सहस्मरावेशां परिभोक्तुमुपेत्य माम्

পুনৰ সেই কিশোৰী ক’লে, “থামা, থামা—ক’লৈ যাবা? মোৰ ওচৰলৈ আহা আৰু মোৰ সঙ্গ উপভোগ কৰা; মই অসহ্য কাম-আবেশে আচ্ছন্ন।”

Verse 48

परिष्वजस्व मां कांतां पाययस्व तवाधरम् । नाहं गंतुं समर्थास्मि स्मरबाणप्रपीडिता

“হে প্ৰিয়! মোক আলিঙ্গন কৰা, আৰু তোমাৰ অধৰৰ অমৃত মোক পান কৰোৱা। মই আগবাঢ়িব নোৱাৰোঁ—কামদেৱৰ বাণে বিদ্ধ হৈ যন্ত্ৰণাত কাতৰ।”

Verse 49

इत्थमश्रुतपूर्वां तां निशम्य परिशंकितः । आयांतीं पृष्ठतो वीक्ष्य सहसा विस्मयं गतः

এনেকুৱা আগতে নুশুনা বাক্য শুনি সি সন্দিহান হ’ল। পিঠিৰ ফালৰ পৰা তাইক আহি থকা দেখি সি হঠাৎ বিস্ময়ে অভিভূত হ’ল।

Verse 50

कैषा पद्मपलाशाक्षी पीनोन्नतपयोधरा । कृशोदरी बृहच्छ्रोणी नवपल्लवकोमला

“এইগৰাকী কোন—পদ্মপাত-নয়না, পূৰ্ণ উন্নত স্তনধাৰী, ক্ষীণ কটিদেশ, বৃহৎ নিতম্ব, আৰু নবপল্লৱৰ দৰে কোমল?”

Verse 51

स एव मे सखा किन्नु जात एव वरांगना । पृच्छाम्येनमतः सर्वमिति संचिन्त्य सोऽब्रवीत्

“এইজনেই নে মোৰ সেই সখা—সেই সখাই নে জন্ম লৈ এক অপূৰ্বা বৰাঙ্গনা হৈছে?” এইদৰে ভাবি তেওঁ স্থিৰ কৰিলে, “মই ইয়াৰ পৰা সকলো কথা সুধিম,” আৰু তাৰ পাছত তেওঁ ক’লে।

Verse 52

किमपूर्व इवाभाषि सखे रूपगुणादिभिः । अपूर्वं भाषसे वाक्यं कामिनीव समाकुला

“হে সখা, তুমি কিয় এনে কথা কোৱা যেন তুমি কোনো নতুন মানুহ—ৰূপ, গুণ আদি লৈ? তুমি অদ্ভুত বাক্য কোৱা, কামিনীৰ দৰে প্ৰেমে ব্যাকুল হৈ।”

Verse 53

यस्त्वं वेदपुराणज्ञो ब्रह्मचारी जितेंद्रियः । सारस्वतात्मजः शांतः कथमेवं प्रभाषसे

“তুমি তো বেদ-পুৰাণজ্ঞ, ব্ৰহ্মচাৰী, ইন্দ্ৰিয়জয়ী, সৰস্বতীৰ পুত্ৰ আৰু শান্তস্বভাব—তেন্তে তুমি এনেদৰে কেনেকৈ কথা কোৱা?”

Verse 54

इत्युक्ता सा पुनः प्राह नाहमस्मि पुमान्प्रभो । नाम्ना सामवती बाला तवास्मि रतिदायिनी

এইদৰে কোৱা হ’লে তাই পুনৰ ক’লে, “প্ৰভু, মই পুৰুষ নহওঁ। নামত মই সামৱতী নামৰ কুমাৰী; মই আপোনাক ৰতি-আনন্দ দিবলৈ আহিছোঁ।”

Verse 55

यदि ते संशयः कांत ममांगानि विलोकय । इत्युक्तः सहसा मार्गे रहस्येनां व्यलोकयत्

“হে কান্ত, যদি তোমাৰ সন্দেহ থাকে তেন্তে মোৰ অঙ্গসমূহ চোৱা।” এইদৰে কোৱা হ’লে তেওঁ হঠাতে পথতে গোপনে তাইক চালে।

Verse 56

तामकृत्रिमधम्मिल्लां जवनस्तनशोभिनीम् । सुरूपां वीक्ष्य कामेन किंचिद्व्याकुलतामगात्

তেওঁ তাইক দেখি—কৃত্ৰিমতা নথকা স্বাভাৱিকভাৱে সজোৱা কেশ, যৌৱনৰ স্তনৰ শোভা উজ্জ্বল, আৰু ৰূপ অতিশয় মনোহৰ; কামবশত তেওঁ অলপ মনোবিক্ষোভত পৰিল।

Verse 57

पुनः संस्तभ्य यत्नेन चेतसो विकृतिं बुधः । मुहूर्तं विस्मयाविष्टो न किंचित्प्रत्यभाषत

তাৰ পাছত সেই বুধজনে যত্নেৰে চিত্তৰ বিকৃতি সংযত কৰিলে; তথাপি এক মুহূৰ্ত বিস্ময়াবিষ্ট হৈ তেওঁ একো উত্তৰ নকৰিলে।

Verse 58

सामवत्युवाच । गतस्ते संशयः कश्चित्तर्ह्यागच्छ भजस्व माम् । पश्येदं विपिनं कांत परस्त्रीसुरतोचितम्

সামৱতীয়ে ক’লে: “যদি তোমাৰ কোনো সংশয় এতিয়া দূৰ হ’ল, তেন্তে আহা—মোক ভজ। হে কান্ত, এই বনখন চোৱা; ই পৰস্ত্ৰীৰ সৈতে ৰতি-ক্ৰীড়াৰ উপযুক্ত।”

Verse 59

सुमेधा उवाच । मैवं कथय मर्यादां मा हिंसीर्मदमत्तवत् । आवां विज्ञातशास्त्रार्थौ त्वमेवं भाषसे कथम्

সুমেধাই ক’লে: “এনেকৈ নক’বা; গৰ্ব-মদে মত্তজনৰ দৰে মৰ্যাদা ভংগ নকৰিবা। আমি দুয়ো শাস্ত্ৰাৰ্থ জানো; তেন্তে তুমি এনেকৈ কেনেকৈ কথা কোৱা?”

Verse 60

अधीतस्य च शास्त्रस्य विवेकस्य कुलस्य च । किमेष सदृशो धर्मो जारधर्मनिषेवणम्

“যিজনে শাস্ত্ৰ অধ্যয়ন কৰিছে, যাৰ বিবেক আছে আৰু যি উত্তম কুলৰ—তাৰ বাবে এই কেনেকুৱা ধৰ্ম হ’ব পাৰে যে জাৰধৰ্ম, অৰ্থাৎ পৰপুৰুষ-সম্পৰ্ক, পালন কৰা?”

Verse 61

न त्वं स्त्री पुरुषो विद्वाञ्जानीह्यात्मानमात्मना । अयं स्वयंकृतोऽनर्थ आवाभ्यां यद्विचेष्टितम्

হে বিদ্বান! তুমি প্ৰকৃততে নাৰীও নহয়, পুৰুষো নহয়; আত্মাক আত্মাৰ দ্বাৰাই জানিবা। এই অনৰ্থ স্বয়ংকৃত, আমাৰ দুয়োৰে কৃত কৰ্মৰ ফল।

Verse 62

वंचयित्वात्मपितरौ धूर्त्तराजानुशासनात् । कृत्वा चानुचितं कर्म तस्यैतद्भुज्यते फलम्

ধূৰ্ত ৰজাৰ আদেশ মানি নিজৰ পিতৃ-মাতৃক প্ৰবঞ্চনা কৰি, আৰু অনুচিত কৰ্ম কৰি—তাৰেই এই ফল এতিয়া ভোগ কৰা হৈছে।

Verse 63

सर्वं त्वनुचितं कर्म नृणां श्रेयोविनाशनम् । यस्त्वं विप्रात्मजो विद्वान्गतः स्त्रीत्वं विगर्हितम्

নিশ্চয়েই নৰলোকৰ সকলো অনুচিত কৰ্মে সৰ্বোচ্চ কল্যাণ নাশ কৰে। তথাপি তুমি—বিদ্বান, ব্ৰাহ্মণ-পুত্ৰ—নিন্দিত নাৰীত্বৰ অৱস্থালৈ গৈছা।

Verse 64

मार्गं त्यक्त्वा गतोऽरण्यं नरो विध्येत कण्टकैः । बलार्द्धिस्येत वा हिंस्रैर्यदा त्यक्तसमा गमः

যি নৰে পথ ত্যাগ কৰি অৰণ্যলৈ যায়, সি কাঁইটাৰে বিধ হয় বা হিংস্ৰ পশুৱে ছিঙি খায়; তেনেদৰে সৎসঙ্গ ত্যাগ কৰিলে।

Verse 65

एवं विवेकमाश्रित्य तूष्णीमेहि स्वयं गृहम् । देवद्विजप्रसादेन स्त्रीत्वं तव विलीयते

সেয়ে বিবেকৰ আশ্ৰয় লৈ তুমি নীৰৱে নিজ গৃহলৈ যোৱা। দেৱতা আৰু দ্বিজসকলৰ কৃপাতে তোমাৰ নাৰীত্ব লয় পাব।

Verse 66

अथवा दैवयोगेन स्त्रीत्वमेव भवेत्तव । पित्रा दत्ता मया साकं रंस्यसे वरवर्णिनि

অথবা দৈববশতঃ তোমাৰ নাৰীত্ব প্ৰাপ্তি হ’ব। পিত্তৃৰ দ্বাৰা সমৰ্পিত হৈ তুমি মোৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰিবা, হে সুন্দৰী।

Verse 67

अहो चित्रमहो दुःखमहो पापबलं महत् । अहो राज्ञः प्रभावोयं शिवाराधनसंभृतः

অহো কি বিচিত্ৰ! অহো কি দুখ! অহো পাপৰ কি মহান শক্তি! অহো শিৱৰ আৰাধনাৰ দ্বাৰা অৰ্জিত ৰজাৰ কি প্ৰভাৱ।

Verse 68

इत्युक्ताप्यसकृत्तेन सा वधूरतिविह्वला । बलेन तं समालिंग्य चुचुंबाधरपल्लवम्

তেওঁ বাৰে বাৰে তেনেদৰে কোৱা সত্ত্বেও, সেই কইনাগৰাকীয়ে—আৱেগত বিহ্বল হৈ—জোৰকৈ তেওঁক আলিংগন কৰিলে আৰু তেওঁৰ ওঁঠৰ কোমল পল্লৱত চুম্বন কৰিলে।

Verse 69

धर्षितोपि तया धीरः सुमेधा नूतनस्त्रियम् । यत्नादानीय सदनं कृत्स्नं तत्र न्यवेदयत्

যদিও তেওঁৰ দ্বাৰা আক্ৰান্ত হৈছিল, তথাপিও ধৈৰ্য্যশীল সুমেধাই সেই নৱনিৰ্মিত নাৰীক যত্নেৰে ঘৰলৈ আনি সকলো কথা বিৱৰি ক’লে।

Verse 70

तदाकर्ण्याथ तौ विप्रौ कुपितौ शोकविह्वलौ । ताभ्यां सह कुमाराभ्यां वैदर्भांतिकमीयतुः

সেই কথা শুনি, ব্ৰাহ্মণ দুজনে—ক্ৰোধিত আৰু শোকত বিহ্বল হৈ—সেই যুৱক দুজনৰ সৈতে বিদৰ্ভ ৰজাৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 71

ततः सारस्वतः प्राह राजानं धूर्तचेष्टितम् । राजन्ममात्मजं पश्य तव शासनयंत्रितम्

তেতিয়া সাৰস্বতে ধূৰ্ত আচৰণ কৰা ৰজাক ক’লে: “হে ৰাজন, মোৰ পুত্ৰক চাওক—আপোনাৰ আদেশৰ জালত বন্দী হৈ আছে।”

Verse 72

एतौ तवाज्ञावशगौ चक्रतुः कर्म गर्हितम् । मत्पुत्रस्तत्फलं भुंक्ते स्त्रीत्वं प्राप्य जुगुप्सितम्

এই দুয়ো আপোনাৰ আজ্ঞাৰ অধীন হৈ গৰ্হিত কৰ্ম কৰিলে। মোৰ পুত্ৰে এতিয়া তাৰ ফল ভোগ কৰিছে—ঘৃণিত নাৰীত্ব লাভ কৰি।

Verse 73

अद्य मे संततिर्नष्टा निराशाः पितरो मम । नापुत्रस्य हि लोकोस्ति लुप्तपिंडादिसंस्कृतेः

আজি মোৰ বংশধাৰা নষ্ট হ’ল; মোৰ পিতৃলোক নিৰাশ হ’ল। পুত্ৰহীনৰ কোনো নিশ্চিত লোক নাই, কিয়নো পিণ্ড-দান আদি সংস্কাৰ লুপ্ত হয়।

Verse 74

शिखोपवीतमजिनं मौजीं दंडं कमंडलुम् । ब्रह्मचर्योचितं चिह्नं विहायेमां दशां गतः

শিখা, উপবীত, মৃগচর্ম, মুঞ্জা-মৌজী, দণ্ড আৰু কমণ্ডলু—ব্ৰহ্মচৰ্যৰ উপযুক্ত চিহ্ন—ত্যাগ কৰি সি এই দশালৈ পতিত হৈছে।

Verse 75

ब्रह्मसूत्रं च सावित्रीं स्नानं संध्यां जपार्चनम् । विसृज्य स्त्रीत्वमाप्तोस्य का गतिर्वद पार्थिव

ব্ৰহ্মসূত্ৰ আৰু সাৱিত্ৰী (গায়ত্ৰী), স্নান, সন্ধ্যা, জপ আৰু অৰ্চনা ত্যাগ কৰি সি নাৰীত্ব লাভ কৰিলে। কওক হে পাৰ্থিৱ, তাৰ গতি কি হ’ব?

Verse 76

त्वया मे संततिर्नष्टा नष्टो वेदपथश्च मे । एकात्मजस्य मे राजन्का गतिर्वद शाश्वती

তোমাৰ কাৰণে মোৰ বংশধাৰা নষ্ট হ’ল, আৰু মোৰ বেদ-মাৰ্গো বিনষ্ট হ’ল। হে ৰাজন! মোৰ একমাত্ৰ পুত্ৰ আছিল—কোৱা, মোৰ বাবে চিৰন্তন আশ্ৰয় ক’ত?

Verse 77

इति सारस्वतेनोक्तं वाक्यमाकर्ण्य भूपतिः । सीमंतिन्याः प्रभावेण विस्मयं परमं गतः

সাৰস্বতে কোৱা এই বাক্য শুনি ভূপতিয়ে সীমন্তিনীৰ অদ্ভুত প্ৰভাৱ দেখি পৰম বিস্ময়ত পৰিল।

Verse 78

अथ सर्वान्समाहूय महर्षीनमितद्युतीन् । प्रसाद्य प्रार्थयामास तस्य पुंस्त्वं महीपतिः

তাৰ পাছত ৰজাই অমিত তেজস্বী সকলো মহর্ষিক আহ্বান কৰিলে; তেওঁলোকক সন্তুষ্ট কৰি তেওঁ অনুৰোধ কৰিলে যে তেওঁৰ (বা সেইজনৰ) পুংসত্ব পুনৰ স্থাপন কৰা হওক।

Verse 79

तेऽबुवन्नथ पार्वत्याः शिवस्य च समीहितम् । तद्भक्तानां च माहात्म्यं कोन्यथा कर्तुमीश्वरः

তেতিয়া তেওঁলোকে ক’লে: “এইটো পাৰ্বতী আৰু শিৱৰেই অভিপ্ৰায়। আৰু প্ৰভুৰ বাহিৰে কোনে ভক্তসকলৰ মাহাত্ম্য অন্যথা কৰিব পাৰে?”

Verse 80

अथ राजा भरद्वाजमादाय मुनिपुंगवम् । ताभ्यां सह द्विजाग्र्याभ्यां तत्सुताभ्यां समन्वितः

তাৰ পাছত ৰজাই মুনিপুঙ্গৱ ভৰদ্বাজক লগত ল’লে; আৰু দুজন শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ আৰু তেওঁলোকৰ দুজন পুত্ৰসহ তেওঁ আগবাঢ়িল।

Verse 81

अंबिकाभवनं प्राप्य भरद्वाजोपदेशतः । तां देवीं नियमैस्तीव्रैरुपास्ते स्म महानिशि

ভৰদ্বাজৰ উপদেশ অনুসৰি অম্বিকাৰ ধামত উপস্থিত হৈ, তেওঁ কঠোৰ নিয়ম-সংযমেৰে মহাৰাত্ৰি জাগি থাকি সেই দেৱীৰ উপাসনা কৰিলে।

Verse 82

एवं त्रिरात्रं सुविसृष्टभोजनः स पार्वतीध्यान रतो महीपतिः । सम्यक्प्रणामैर्विविधैश्च संस्तवैर्गौरीं प्रपन्नार्तिहरामतोषयत्

এইদৰে তিনিৰাতি ধৰি, নিয়মিত আৰু সংযত আহাৰ গ্ৰহণ কৰি, সেই নৃপতি পাৰ্বতীৰ ধ্যানত নিমগ্ন থাকিল; আৰু যথাযথ প্ৰণাম আৰু নানাবিধ স্তৱ-স্তোত্ৰেৰে, শৰণাগতজনৰ দুখ হৰণকাৰিণী গৌৰীক সন্তুষ্ট কৰিলে।

Verse 83

ततः प्रसन्ना सा देवी भक्तस्य पृथिवीपतेः । स्वरूपं दर्शयामास चंद्रकोटिसमप्रभम्

তেতিয়া সেই দেৱী ভক্ত নৃপতিৰ ভক্তিত প্ৰসন্ন হৈ, নিজৰ স্বৰূপ প্ৰকাশ কৰিলে—কোটি কোটি চন্দ্ৰৰ সমান দীপ্তিময়।

Verse 84

अथाह गौरी राजानं किं ते ब्रूहि समीहितम् । सोऽप्याह पुंस्त्वमेतस्य कृपया दीयतामिति

তাৰ পাছত গৌৰীয়ে ৰজাক ক’লে, “কোৱা, তোমাৰ কি কামনা?” সিও ক’লে, “কৃপা কৰি ইয়াক পুৰুষত্ব দান কৰা হওক।”

Verse 85

भूयोप्याह महादेवी मद्भक्तैः कर्म यत्कृतम् । शक्यते नान्यथा कर्तुं वर्षायुतशतैरपि

পুনৰ মহাদেৱীয়ে ক’লে, “মোৰ ভক্তসকলে যি কৰ্ম কৰিছে, তাক অন্যথা কৰা সম্ভৱ নহয়—লক্ষ লক্ষ বছৰৰ শতযুগ পাৰ হলেও।”

Verse 86

राजोवाच । एकात्मजो हि विप्रोयं कर्मणा नष्टसंततिः । कथं सुखं प्रपद्येत विना पुत्रेण तादृशः

ৰাজাই ক’লে: এই ব্ৰাহ্মণজনৰ কেৱল এজন পুত্ৰ আছিল, কিন্তু কৰ্মৰ প্ৰভাৱত তাৰ বংশধাৰা ছিন্ন হ’ল। পুত্ৰ নথকা অৱস্থাত এনে জনে সুখ কেনেকৈ লাভ কৰিব?

Verse 87

देव्युवाच । तस्यान्यो मत्प्रसादेन भविष्यति सुतोत्तमः । विद्या विनयसंपन्नो दीर्घायुरमलाशयः

দেৱীয়ে ক’লে: মোৰ কৃপাৰে তাৰ আন এজন উত্তম পুত্ৰ জন্মিব—বিদ্যা আৰু বিনয়ে সমৃদ্ধ, দীঘলীয়া আয়ুৰ, আৰু নিৰ্মল হৃদয়ৰ।

Verse 88

एषा सामवती नाम सुता तस्य द्विजन्मनः । भूत्वा सुमेधसः पत्नी कामभोगेन युज्यताम्

এইগৰাকী সেই দ্বিজৰ কন্যা, নাম সামৱতী। ই সুমেধসৰ পত্নী হওক আৰু বৈবাহিক আনন্দত তেওঁৰ সৈতে যুক্ত হওক।

Verse 89

इत्युक्त्वांतर्हिता देवी ते च राजपुरोगमाः । गताः स्वंस्वं गृहं सर्वे चक्रुस्तच्छासने स्थितिम्

এইদৰে কৈ দেৱী অন্তৰ্ধান হ’ল। তাৰ পাছত ৰজাৰ নেতৃত্বত সকলোৱে নিজৰ নিজৰ ঘৰলৈ গ’ল আৰু তেওঁৰ আদেশ অনুসাৰে আচৰণ কৰিলে।

Verse 90

सोपि सारस्वतो विप्रः पुत्रं पूर्वसुतो त्तमम् । लेभे देव्याः प्रसादेन ह्यचिरादेव कालतः

সাৰস্বত বংশৰ সেই ব্ৰাহ্মণজনেও দেৱীৰ কৃপাৰে অতি সোনকালেই এজন পুত্ৰ লাভ কৰিলে—পূৰ্বৰ উত্তম পুত্ৰৰ দৰে এক শ্ৰেষ্ঠ সন্তান।

Verse 91

तां च सामवतीं कन्यां ददौ तस्मै सुमेधसे । तौ दंपती चिरं कालं बुभुजाते परं सुखम्

তেওঁ সুমেধসক সেই সামৱতী নামৰ কন্যাক অৰ্পণ কৰিলে। দুয়ো স্বামী-স্ত্ৰী হৈ বহুদিন ধৰি পৰম সুখ ভোগ কৰিলে।

Verse 92

सूत उवाच । इत्येष शिवभक्तायाः सीमंतिन्या नृपस्त्रियाः । प्रभावः कथितः शंभोर्माहात्म्यमपि वर्णितम्

সূত ক’লে: এইদৰে শিৱভক্তা ৰাণী সীমন্তিনীৰ আশ্চৰ্য প্ৰভাৱ কোৱা হ’ল; আৰু তাৰ দ্বাৰা শম্ভুৰ মাহাত্ম্যও বৰ্ণিত হ’ল।

Verse 93

भूयोपि शिवभक्तानां प्रभावं विस्मयावहम् । समासाद्वर्णयिष्यामि श्रोतॄणां मंगलायनम्

আকৌ মই শিৱভক্তসকলৰ বিস্ময়কৰ প্ৰভাৱ সংক্ষেপে বৰ্ণনা কৰিম, যি শ্ৰোতাসকলৰ বাবে মঙ্গলৰ উৎস।