
Sukta 4.51
Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.51)
Uṣas (Dawn)
Triṣṭubh
এই সূক্তত উষা (প্ৰভাত)ক অন্ধকাৰৰ পৰা শৃঙ্খলিত বিবেচনাৰে উদিত হোৱা প্ৰচুৰ পোহৰ হিচাপে স্তৱ কৰা হৈছে; তেওঁ মানৱ জীৱন আৰু পবিত্ৰ কৰ্মৰ বাবে এটা “পথ” মুকলি কৰে। আশ্চৰ্য এই যে উষাসকল একে ধৰণৰ আৰু অজৰ হ’লেও প্ৰতিদিনে নতুন প্ৰকাশৰ দৰে আহে; আৰু শেষত যজ্ঞৰ চিহ্নৰ জৰিয়তে দ্যৌ আৰু পৃথিৱীয়ে দিয়া যশ আৰু স্থিৰতাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হৈছে।
Mantra 1
इदमु त्यत्पुरुतमं पुरस्ताज्ज्योतिस्तमसो वयुनावदस्थात् । नूनं दिवो दुहितरो विभातीर्गातुं कृणवन्नुषसो जनाय ॥
ইদানি—অতি-প্রচুর—সেই জ্যোতি, যি পূৰ্বদিশত উদিত হৈছে; তমসাৰ পৰা ঋত-যুক্ত বিবেচনাময় বিধানসহ উঠি দাঁড়াইছে। এতিয়া দ্যৌৰ দুহিতৃ উষাসসকল দীপ্তি বিস্তাৰ কৰি মানুহজনাৰ বাবে গতি-পথ নিৰ্মাণ কৰে।
Mantra 2
अस्थुरु चित्रा उषसः पुरस्तान्मिता इव स्वरवोऽध्वरेषु । व्यू व्रजस्य तमसो द्वारोच्छन्तीरव्रञ्छुचयः पावकाः ॥
চিত্ৰ-দীপ্ত উষাসসকল পূৰ্বদিশত স্থিৰ হৈ দাঁড়াইছে, যেন অধ্বৰ-যজ্ঞত মাপি থোৱা স্বৰধ্বনি। উঠি তেওঁলোকে তমসাময় ব্ৰজৰ দুৱাৰসমূহ বহলকৈ মেলি দিলে; শুচি আৰু পাৱক হৈ দীপ্তিমান, পথ স্পষ্ট কৰি দিলে।
Mantra 3
उच्छन्तीरद्य चितयन्त भोजान्राधोदेयायोषसो मघोनीः । अचित्रे अन्तः पणयः ससन्त्वबुध्यमानास्तमसो विमध्ये ॥
আজি উঠি উদাৰ উষাসসকল ভোজনকাৰীসকলক সজাগ কৰে—আনন্দ-দানৰ বাবে, ধন-দায়িনী মঘোনীসকল। বৰ্ণহীন অন্ধকাৰৰ ভিতৰত পণিসকল থাকক—তমসাৰ মাজমজিয়াত অবোধ, অনুজাগ্ৰত।
Mantra 4
कुवित्स देवीः सनयो नवो वा यामो बभूयादुषसो वो अद्य । येना नवग्वे अङ्गिरे दशग्वे सप्तास्ये रेवती रेवदूष ॥
হে দেৱী উষাসকল, আজি তোমালোকৰ বাবে কিবা নতুন লাভ (সনয়) বা নতুন গতি-পথ (যাম) হ’ব নে? যাৰ দ্বাৰা নৱগ্ব, অঙ্গিৰস, দশগ্ব, সপ্তাস্য—সেই সকলৰ বাবে তোমালোক ধন-ঐশ্বৰ্যসহ উজ্জ্বল হৈ উঠিছিলা, আৰু ধনক প্ৰকাশ কৰিছিলা।
Mantra 5
यूयं हि देवीॠतयुग्भिरश्वैः परिप्रयाथ भुवनानि सद्यः । प्रबोधयन्तीरुषसः ससन्तं द्विपाच्चतुष्पाच्चरथाय जीवम् ॥
কাৰণ হে দেৱীসকল, ঋত-যুগ (ঋতৰ সৈতে জোঁতা) অশ্বসমূহেৰে তোমালোক তৎক্ষণাৎ ভুবনসমূহ পৰিভ্ৰমণ কৰা। হে উষাসকল, নিদ্ৰাৰতক জাগ্ৰত কৰি, তোমালোক দু-পদ আৰু চাৰি-পদ সকলো জীৱক যাত্ৰাৰ বাবে চলমান কৰাঁ।
Mantra 6
क्व स्विदासां कतमा पुराणी यया विधाना विदधुॠभूणाम् । शुभं यच्छुभ्रा उषसश्चरन्ति न वि ज्ञायन्ते सदृशीरजुर्याः ॥
তেওঁলোকৰ মাজত সঁচাকৈ ক’ত আছে সেই প্ৰাচীন গোপন তত্ত্ব—যাৰ দ্বাৰা ঋভুসকলে বিধানসমূহ সুশৃঙ্খল কৰি নিজৰ কৰ্ম গঢ়ি তুলিলে? কিয়নো শুভ্ৰ উষাসকল শুভ সৌন্দৰ্যত আগবাঢ়ে; তথাপি এই অজৰ, একে-ৰূপা দেৱীসকল স্পষ্টকৈ পৃথককৈ চিনা নাযায়—প্ৰতিদিনৰ আগমন একে সত্যৰ নৱ প্ৰকাশ।
Mantra 7
ता घा ता भद्रा उषसः पुरासुरभिष्टिद्युम्ना ऋतजातसत्याः । यास्वीजानः शशमान उक्थैः स्तुवञ्छंसन्द्रविणं सद्य आप ॥
সেই—সেই প্ৰাচীন কল্যাণময় উষাসসকল, বিজয়ী দীপ্তিত ধনী, ঋত-জাত আৰু সত্তাত সত্য। সেই উষাসসকলত যজমান, উক্থ-বচনে উপাসনা কৰি আৰু সাধনা কৰি, স্তৱন-ঘোষণা কৰি, তৎক্ষণাৎ অন্তৰ্ধন (দ্ৰৱিণ) লাভ কৰিলে।
Mantra 8
ता आ चरन्ति समना पुरस्तात्समानतः समना पप्रथानाः । ऋतस्य देवीः सदसो बुधाना गवां न सर्गा उषसो जरन्ते ॥
সেই উষাসসকল আগফালৰ পৰা সুৰত মিলাই চলি আহে; একে ৰূপে, একে বিধানত, একে নিয়মে বিস্তাৰিত। ঋতৰ দেৱীসকল, সদস্ (চেতনাৰ আসন)ত জাগ্ৰত হৈ, গৱাম্-সৰ্গাৰ দৰে—ৰশ্মিৰ মুক্তি যেন—উষাসসকল ধাৰা হৈ বোৱে, আৰু ৰাত্ৰিৰ বন্ধন ক্ষয় কৰে।
Mantra 9
ता इन्न्वेव समना समानीरमीतवर्णा उषसश्चरन्ति । गूहन्तीरभ्वमसितं रुशद्भिः शुक्रास्तनूभिः शुचयो रुचानाः ॥
এইদৰে সিহঁত চলি থাকে—এক সুৰত, একে একত্বত—অপৰিমেয় বৰ্ণ-শক্তিসম্পন্ন উষাসসকল। ঝলমল দীপ্তিৰে বিশাল কৃষ্ণতা ঢাকি, শুচি আৰু দীপ্তিমান, উজ্জ্বল দেহে ৰুচি বিকিৰণ কৰি, চেতনাক দীপ্তিময় কৰে।
Mantra 10
रयिं दिवो दुहितरो विभातीः प्रजावन्तं यच्छतास्मासु देवीः । स्योनादा वः प्रतिबुध्यमानाः सुवीर्यस्य पतयः स्याम ॥
হে দ্যৌৰ দীপ্ত কন্যাসকল, আমাৰ মাজত প্ৰজাবন্ত ৰয়ি—ফলপ্ৰসূ ধন-সমৃদ্ধি—দান কৰা, হে দেবীসকল। সুখদ আশ্ৰয়স্থানৰ পৰা তোমালোকৰ প্ৰতি জাগ্ৰত হৈ, আমি যেন সুৱীৰ্যৰ (সু-বীৰ্য) অধিপতি হওঁ।
Mantra 11
तद्वो दिवो दुहितरो विभातीरुप ब्रुव उषसो यज्ञकेतुः । वयं स्याम यशसो जनेषु तद्द्यौश्च धत्तां पृथिवी च देवी ॥
হে দ্যৌৰ দীপ্ত কন্যাসকল, হে উষাসকল—যজ্ঞৰ কেতু (চিহ্ন)—এই কথা মই তোমালোকক কওঁ। আমি যেন জনসমূহৰ মাজত যশৰ বাহক হওঁ; দ্যৌ আৰু দেবী পৃথিৱী আমাৰ বাবে সেইটো স্থাপন কৰক।
The hymn praises Uṣas, the Vedic goddess of Dawn, described as the shining daughter of Heaven who brings light, order, and auspicious beginnings.
It says that Dawn is the abundant light that rises from darkness with wise order, repeatedly renewing the world and making a clear path for human life and sacred work.
Because dawn returns every day with the same essential form, yet each appearance feels newly revealing—pointing to a timeless truth that renews itself in experience.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.