Rig Veda 3.45.2: Mandala 3, Sukta 45, Mantra 2
Sukta 3.45
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Indra
Chandas: Gāyatrī (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
वृत्रखादो वलंरुजः पुरां दर्मो अपामजः । स्थाता रथस्य हर्योरभिस्वर इन्द्रो दृळ्हा चिदारुजः ॥
Transliteration
vṛtrakhādó valaṃrujáḥ purā́ṃ darmó apām ajáḥ | sthātā́ ráthasya háryor abhisvará índro dṛḷhā́ cid ārujáḥ ||
Translation
বৃত্ৰ-আবৰণ ভক্ষণকাৰী, বল-আৱৰোধ ভাঙনকাৰী, নগৰসমূহ বিভেদকাৰী, অপাম্অজ—জলসমূহৰ জন্মৰ চালক: হৰিত-শক্তিৰ ৰথত স্থিত, গম্ভীৰ ধ্বনিৰে অভিস্বৰ হৈ, ইন্দ্ৰে দৃঢ়ভাৱে স্থাপিত বস্তুকো চূর্ণ কৰে।
Word by Word
वृत्रखादःVṛtra-devouring
वृत्रखादः:
विशेषणम् (कर्तृ-सम्बन्धे इन्द्रस्य)
TypeAdjective (epithet)
Rootवृत्र- (प्रातिपदिक) + खाद (कृदन्त, √खाद् ‘खादने’)
वलम्the cave/stone enclosure (Vala)
वलम्:
कर्म (रुजः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवल (प्रातिपदिक)
रुजः(thou/he) didst break / hast broken
रुजः:
क्रिया
TypeVerb
Root√रुज् (रुजोँ) ‘भङ्गे/विदारणे’
पुराम्fortresses
पुराम्:
कर्म (दर्मः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपुर्/पुरा (प्रातिपदिक ‘नगर/दुर्ग’)
दर्मःthe splitter/breacher
दर्मः:
कर्तृ/विशेष्य (इन्द्रः)
TypeNoun (agent/epithet)
Rootदर्म (प्रातिपदिक; ‘भेदक/विदारक’, इन्द्र-विशेषण)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (अजः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक ‘जल’)
अजःthe impeller/driver (of the waters)
अजः:
कर्तृ/विशेष्य (इन्द्रः)
TypeNoun (epithet)
Rootअज (प्रातिपदिक; ‘अज’ = ‘प्रेरक/चालक’ वैदिके, इन्द्र-विशेषण)
स्थाताthe establisher/one who stands
स्थाता:
कर्तृ/विशेष्य (इन्द्रः)
TypeNoun (agent)
Root√स्था ‘तिष्ठति’ + तृ (कृदन्त)
रथस्यof the chariot
रथस्य:
सम्बन्ध (स्थाता इत्यस्य)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
हर्योःof the two bay steeds
हर्योः:
सम्बन्ध (रथस्य/अभिस्वरः इत्यादि)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक; ‘हरि’ = इन्द्रस्य अश्वः)
अभिस्वरःthe loud-sounding/roaring one
अभिस्वरः:
कर्तृ/विशेष्य (इन्द्रः)
TypeNoun (epithet)
Rootअभि- + स्वर (प्रातिपदिक; ‘स्वर’ = नाद/स्वर, ‘अभिस्वर’ = ‘उच्चनाद/घोष’)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ (मुख्य)
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
दृळ्हाfirm/strong (ones)
दृळ्हा:
कर्म-विशेषण (पुराम्)
TypeAdjective
Rootदृळ्ह (प्रातिपदिक; ‘दृढ’ वैदिक-रूप)
चित्even
चित्:
सम्बन्ध/निपात (अपि/एव-भावे)
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
आरुजःthou/he hast shattered
आरुजः:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ- + √रुज् ‘भङ्गे/विदारणे’
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.