Sukta 86
Sukta 10.86
Traditionally: Indra-related dialogue hymn; RV 10.86 often connected with Indra and Vṛṣākapi (and Indrāṇī) in later tradition
Indra (with Vṛṣākapi as prominent figure)
Trishtubh (likely; narrative/dialogue hymns commonly Triṣṭubh)
ঋগ্বেদ ১০.৮৬ এটা সজীৱ সংলাপ-সূক্ত, য’ত ইন্দ্ৰ আৰু ৰহস্যময় বৃষাকপি কেন্দ্ৰবিন্দু; ইন্দ্ৰাণীও কথোপকথনত সোমাই আহে, আৰু পুনঃপুনঃ স্তুতিত “ইন্দ্ৰ সকলোতকৈ উচ্চ” বুলি ঘোষণা কৰা হয়। হাস্যৰসাত্মক, ঘৰুৱা সুৰৰ আৱৰণৰ তলত এই সূক্তই প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা, আনুগত্য, আৰু সোম-প্ৰেৰিত শক্তিক সঠিক পথে প্ৰবাহিত কৰি ইন্দ্ৰৰ সার্বভৌম বল পুনৰ নিশ্চিত আৰু পুনঃস্থাপিত কৰাৰ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে। লগতে ই লোককথামূলক মোটিফ (উৰ্বৰতা, আৰোগ্য, অস্বাভাৱিক জন্ম) সংৰক্ষণ কৰে—যিবোৰ ইন্দ্ৰৰ সেই ক্ষমতাৰ চিহ্ন, যাৰ দ্বাৰা তেওঁ সত্তাসকলক বাধাৰ সীমাৰ ওপৰে তুলি ধৰিব পাৰে।
Mantras
Mantra 1
वि हि सोतोरसृक्षत नेन्द्रं देवममंसत । यत्रामदद्वृषाकपिरर्यः पुष्टेषु मत्सखा विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
সোমৰ নিঙৰণিসমূহ বোৱাই গ’ল; তথাপি ইন্দ্ৰ দেৱক তৃপ্ত নকৰিলে। য’ত বৃষাকপি উল্লাসিত হৈছিল—আৰ্য, পুষ্টিসমূহৰ মাজত, মোৰ সখা—তাত ইন্দ্ৰ সকলোতকৈ ওপৰত উঠিল, সত্য মদিৰ আনন্দ বিচাৰি।
Mantra 2
परा हीन्द्र धावसि वृषाकपेरति व्यथिः । नो अह प्र विन्दस्यन्यत्र सोमपीतये विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
হে ইন্দ্ৰ, বৃষাকপিৰ অতি-ব্যথা/উত্তেজনাত তুমি সঁচাকৈয়ে দূৰলৈ দৌৰি যোৱা। কিন্তু সোমপানৰ সত্য আনন্দ তুমি আন ঠাইত নাপাবা; কিয়নো ইন্দ্ৰ সকলোতকৈ ওপৰত উঠিব লাগে—অস্থিৰ বিচ্ছুৰণত নহয়, সঠিক আনন্দত।
Mantra 3
किमयं त्वां वृषाकपिश्चकार हरितो मृगः । यस्मा इरस्यसीदु न्वर्यो वा पुष्टिमद्वसु विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
এই বৃষাকপি—এই হৰিতবৰ্ণ মৃগসদৃশ বল—তোমাৰ প্ৰতি কি কৰিলে? কাৰ বাবে তুমি ঈৰ্ষ্যাৰে জ্বলি উঠিছা? বৃদ্ধি-ধন বহন কৰা আৰ্যৰ বাবে নে? তথাপি ইন্দ্ৰ—সকলৰ ওপৰত উত্তৰ, সৰ্বোচ্চ।
Mantra 4
यमिमं त्वं वृषाकपिं प्रियमिन्द्राभिरक्षसि । श्वा न्वस्य जम्भिषदपि कर्णे वराहयुर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
যি বৃষাকপিক তুমি প্ৰিয় বুলি ধৰি ইন্দ্ৰ, ৰক্ষা কৰিছা—এতিয়া তাতো কুকুৰেও জঁভেৰে কামুৰে, কাণত দংশে। বৰাহ-চালিত উদ্দীপনাক দমন হওক; ইন্দ্ৰ বিশ্বস্মাদ্ উত্তৰ।
Mantra 5
प्रिया तष्टानि मे कपिर्व्यक्ता व्यदूदुषत् । शिरो न्वस्य राविषं न सुगं दुष्कृते भुवं विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
মোৰ প্ৰিয়, সু-গঢ়া শক্তিসমূহ—কপি-শক্তি—প্ৰকাশিত হৈ বাঁধন খুলি কঁপাই দিলে। তথাপি মই তাৰ মূৰ চেপি আঘাত কৰিলোঁ; দুষ্কৃতৰ বাবে সহজ পথ নাই। ইন্দ্ৰ বিশ্বস্মাদ্ উত্তৰ।
Mantra 6
न मत्स्त्री सुभसत्तरा न सुयाशुतरा भुवत् । न मत्प्रतिच्यवीयसी न सक्थ्युद्यमीयसी विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
মোৰ তুলনাত কোনো নাৰী সুখ-সমৃদ্ধিত অধিক সু-আসীন নহয়; কোনোবাই কল্যাণ লাভত মোৰতকৈ অধিক তৎপৰ নহয়। কোনোবাই মোক অতিক্ৰম কৰিব নোৱাৰে, প্ৰতিযোগিতাত মোৰ বিপক্ষে উৰু উঠাব নোৱাৰে; কিয়নো ইন্দ্ৰ সকলোতকৈ উত্তৰ—সৰ্বোচ্চ।
Mantra 7
उवे अम्ब सुलाभिके यथेवाङ्ग भविष्यति । भसन्मे अम्ब सक्थि मे शिरो मे वीव हृष्यति विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
হে অম্বা, হে সুলাভিকে, তেনেকৈয়ে হ’ব। মোৰ আসন দৃঢ়; মোৰ উৰু দৃঢ়। মোৰ মূৰো আনন্দে উল্লসিত হয়, যেন মুক্তিত বিস্তাৰিত; কিয়নো ইন্দ্ৰ সকলোতকৈ উত্তৰ—সৰ্বোচ্চ।
Mantra 8
किं सुबाहो स्वङ्गुरे पृथुष्टो पृथुजाघने । किं शूरपत्नि नस्त्वमभ्यमीषि वृषाकपिं विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
হে সুবাহো, সু-অঙ্গুৰে, প্ৰথুষ্ট, প্ৰথুজাঘনে—কিয়? হে শূৰৰ পত্নী, তুমি কিয় বৃষাকপিক আক্রমণ কৰিছা? ইন্দ্ৰ সকলোতকৈ উত্তৰ—সৰ্বোচ্চ।
Mantra 9
अवीरामिव मामयं शरारुरभि मन्यते । उताहमस्मि वीरिणीन्द्रपत्नी मरुत्सखा विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
এই অস্থিৰ জনে মোক যেন বীৰবল-শূন্যা বুলি ভাবে। কিন্তু মই বীৰশক্তিধাৰিণী—ইন্দ্ৰপত্নী, মৰুতসখী। ইন্দ্ৰ সকলোতকৈ উত্তৰ; সেয়ে মোৰ শক্তি কেতিয়াও ক্ষীণ নহয়।
Mantra 10
संहोत्रं स्म पुरा नारी समनं वाव गच्छति । वेधा ऋतस्य वीरिणीन्द्रपत्नी महीयते विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
পূৰ্বতে নাৰী সংহোত্ৰলৈ—যজ্ঞৰ সাধাৰণ সমাৱেশলৈ—যাইছিল। এতিয়া ঋতস্য বেধা, ইন্দ্ৰপত্নী বীৰিণী মহীয়তে। ইন্দ্ৰ সকলোতকৈ উত্তৰ; তেওঁৰ উত্তৰতাৰে যজ্ঞ অন্তৰঙ্গ ঐক্যলৈ পৰিণত হয়।
Mantra 11
इन्द्राणीमासु नारिषु सुभगामहमश्रवम् । नह्यस्या अपरं चन जरसा मरते पतिर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
নাৰীৰ মাজত মই ইন্দ্ৰাণীক সুভগা বুলি শুনিছোঁ। কিয়নো তাইৰ পতি জৰাৰ সৈতে ম্লান নহয়; আন কেহো ইয়াক অতিক্ৰম নকৰে। ইন্দ্ৰ সকলোতকৈ উত্তৰ; তেওঁৰ সৈতে আত্মাৰ সংযোগত বল ক্ষয় নাপায়।
Mantra 12
नाहमिन्द्राणि रारण सख्युर्वृषाकपेॠते । यस्येदमप्यं हविः प्रियं देवेषु गच्छति विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
হে ইন্দ্ৰাণী, বৃষাকপি-ৰ বাহিৰে মই সখ্যতাত ৰম নকৰোঁ। যাৰ এই জলজাত, জীৱন-জলৰ পৰা উদ্ভূত হৱিঃ দেৱলোকত প্ৰিয় হৈ গমন কৰে। তথাপি ইন্দ্ৰ সকলোতকৈ উত্তৰ—সৰ্বস্মাদ্ ইন্দ্ৰ উত্তৰঃ।
Mantra 13
वृषाकपायि रेवति सुपुत्र आदु सुस्नुषे । घसत्त इन्द्र उक्षणः प्रियं काचित्करं हविर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
হে ৰেৱতী, দীপ্তি-বৃদ্ধিত ধনী, সুপুত্ৰৱতী—হে সুস্নুষে! ইন্দ্ৰ, উক্ষণ-সদৃশ বীৰ্যবান বৃষবল, তোমাৰ বাবে কোনো প্ৰিয়, কাৰ্যকৰ হৱিঃ ভক্ষণ কৰক; আৰু সৰ্বস্মাদ্ ইন্দ্ৰ উত্তৰঃ—সকলো সীমাৰ ওপৰে উঠক।
Mantra 14
उक्ष्णो हि मे पञ्चदश साकं पचन्ति विंशतिम् । उताहमद्मि पीव इदुभा कुक्षी पृणन्ति मे विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
মোৰ বাবে পঞ্চদশ উক্ষণ একেলগে, আৰু বিংশতি সহ, ৰান্ধে। আৰু মইও পীৱ—সমৃদ্ধ চৰ্বি—ভক্ষণ কৰোঁ; মোৰ উভয় কুক্ষি পূৰ্ণ হয়। এইদৰে সৰ্বস্মাদ্ ইন্দ্ৰ উত্তৰঃ।
Mantra 15
वृषभो न तिग्मशृङ्गोऽन्तर्यूथेषु रोरुवत् । मन्थस्त इन्द्र शं हृदे यं ते सुनोति भावयुर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
তীক্ষ্ণ-শৃংগধাৰী বৃষভ যেন গোষ্ঠীৰ মাজত গর্জে, তেনেই, হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ মন্থন হৃদয়লৈ শান্তি আনে—জাগ্ৰতকাৰী (ভাবযু) যি সোম-প্ৰসৱ তোমাৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰে; তাৰ দ্বাৰাই ইন্দ্ৰ সকলোতকৈ উত্তৰ, উচ্চতৰ হয়।
Mantra 16
न सेशे यस्य रम्बतेऽन्तरा सक्थ्या कपृत् । सेदीशे यस्य रोमशं निषेदुषो विजृम्भते विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
যাৰ গোপন তাড়না উৰুদ্বয়ৰ মাজত কঁপে-লৰচৰ কৰে, সি অধিপতি নহয়; কিন্তু যাৰ ৰোমশ বল, বহি থকাৰ পাছত, প্ৰসাৰিত হৈ জাগে—সেইজন অধিপতি; এইদৰে ইন্দ্ৰ সকলোতকৈ উত্তৰ হয়।
Mantra 17
न सेशे यस्य रोमशं निषेदुषो विजृम्भते । सेदीशे यस्य रम्बतेऽन्तरा सक्थ्या कपृद्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
যাৰ ৰোমশ বল বহি থাকিও কেৱল ফাঁক মেলে, সি অধিপতি নহয়; কিন্তু যাৰ তাড়না উৰুদ্বয়ৰ মাজত লৰচৰ কৰে, সি অধিপতি—(এই সংলাপৰ বৈপৰীত্যত) ইন্দ্ৰ সকলোতকৈ উত্তৰ হয়।
Mantra 18
अयमिन्द्र वृषाकपिः परस्वन्तं हतं विदत् । असिं सूनां नवं चरुमादेधस्यान आचितं विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
হে ইন্দ্ৰ, এই বৃষাকপি পৰস্বন্তক নিহত অৱস্থাত বিচাৰি পালে। সি অসি (তৰোৱাল), সূনাং সোমৰস, নৱ চৰু (নতুন পকোৱা আহুতি) আৰু ইন্ধনেৰে আচিত ৰথ/গাড়ী গ্ৰহণ কৰিলে—এইদৰে ইন্দ্ৰ সকলোতকৈ উত্তৰ, সৰ্বোচ্চ হৈ উঠিল।
Mantra 19
अयमेमि विचाकशद्विचिन्वन्दासमार्यम् । पिबामि पाकसुत्वनोऽभि धीरमचाकशं विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
এতিয়া মই যাঁও—বিচক্ষণ দীপ্তিৰে উজ্জ্বল; দাস (অন্ধকাৰ-দাস্য) আৰু আৰ্য (উদাত্ত) পৃথক কৰি। সুপাক-সুত্বন (ভালদৰে নিপীড়িত) সোম পান কৰোঁ, আৰু ধীৰ বুদ্ধিৰ দিশে দীপ্ত হ’ম—এইদৰে ইন্দ্ৰ সকলোতকৈ উত্তৰ।
Mantra 20
धन्व च यत्कृन्तत्रं च कति स्वित्ता वि योजना । नेदीयसो वृषाकपेऽस्तमेहि गृहाँ उप विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
ধন্ব (উন্মুক্ত প্ৰান্তৰ) আৰু কৃন্তত্র (কাটা-পথ) পাৰ হৈ—কিমান যোজনাই বা? হে বৃষাকপি, অধিক নিকট আহা; ঘৰসমূহলৈ, গৃহলৈ আহা—এইদৰে ইন্দ্ৰ সকলোতকৈ উত্তৰ।
Mantra 21
पुनरेहि वृषाकपे सुविता कल्पयावहै । य एष स्वप्ननंशनोऽस्तमेषि पथा पुनर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
পুনৰাই আহা, হে বৃষাকপি; আহা, আমি দুয়ো মিলি শুভ-গতি (সুৱিতা) সু-ব্যৱস্থাত স্থাপন কৰোঁ। এইয়ে সেই পথ, যি স্বপ্ন-মোহ নাশ কৰে; এই পথেদিয়েই তুমি পুনৰ গৃহলৈ অস্তময় হওঁতে গমন কৰা—এইদৰে ইন্দ্ৰ সকলোতকৈ উত্তৰ, সৰ্বোচ্চ হৈ উঠে।
Mantra 22
यदुदञ्चो वृषाकपे गृहमिन्द्राजगन्तन । क्व स्य पुल्वघो मृगः कमगञ्जनयोपनो विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
যেতিয়া তোমালোক দুয়ো উত্তৰ দিশে গমন কৰি, হে বৃষাকপি, ইন্দ্ৰৰ গৃহলৈ আহিলা—সেই ধূলি-উঠোৱা, জন-উপদ্ৰৱকাৰী মৃগটো ক’ত? কাকলৈ গ’ল?—এইদৰে ইন্দ্ৰ সকলোতকৈ উত্তৰ, সৰ্বোচ্চ হৈ উঠে।
Mantra 23
पर्शुर्ह नाम मानवी साकं ससूव विंशतिम् । भद्रं भल त्यस्या अभूद्यस्या उदरमामयद्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
মানৱী পাৰ্শুৰে সঁচাকৈ একেলগে বিশটা সন্তান জন্ম দিলে। যাৰ উদৰ ব্যাধিগ্ৰস্ত আছিল, তেনেকুৱা তাইৰ বাবে মঙ্গলময় শুভ ফল ঘটিল—কাৰণ ইন্দ্ৰ সকলোতকৈ উত্তৰ, সৰ্বোচ্চ হৈ উঠি তাইক বিশ্ব-চাপৰ পৰা পাৰ কৰালে।
Frequently Asked Questions
Vṛṣākapi is a prominent, somewhat mysterious figure in this dialogue hymn, portrayed as exulting amid abundance and becoming a point of tension in Indra’s household. The hymn uses him to explore rivalry and the proper orientation of power and offering toward Indra.
The repeated line functions like a refrain that re-establishes Indra’s supremacy whenever the dialogue becomes conflicted or ambiguous. It signals that all relationships, offerings, and energies find their right place only under Indra’s sovereign force.
Both. Its domestic, argumentative tone can sound humorous, but it serves a serious ritual and spiritual purpose: to correct misalignment, restore harmony, and affirm the victorious power that brings prosperity and release from affliction.
Ask anything about Sukta 86 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
