
Sukta 10.30
Āpaḥ (Waters); with Mitra-Varuṇa invoked as upholders of great dhāsi (support)
এই সূক্তত আপঃ (জল)ক জীৱন্ত, দিৱ্য শক্তি হিচাপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যিসকলে মাধুৰ্য, শুদ্ধিকৰণ আৰু মঙ্গলময় আশ্ৰয় যজ্ঞলৈ আৰু মানৱ জীৱনলৈ কঢ়িয়াই আনে। ইয়াত জলৰ উপকাৰিতাক মিত্ৰ–বৰুণৰ বিস্তৃত ‘ধাসি’ (ধাৰণকাৰী সমৰ্থন)ৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে, আৰু শেষত এক যাজ্ঞিক দৃশ্যত উপনীত হয়—য’ত ইন্দ্ৰৰ বাবে সোম পিষা হওঁতে জলসমূহে বৰ্হিষৰ ওপৰত ‘আসন গ্ৰহণ’ কৰে।
Mantra 1
प्र देवत्रा ब्रह्मणे गातुरेत्वपो अच्छा मनसो न प्रयुक्ति । महीं मित्रस्य वरुणस्य धासिं पृथुज्रयसे रीरधा सुवृक्तिम् ॥
ব্ৰহ্ম (বাণী)ৰ দ্বাৰা দেবপথে গতি আগবাঢ়ক; মনৰ নিয়ন্ত্রিত প্ৰয়ুক্তিৰ দৰে আপঃ (জলসমূহ)ৰ ওচৰলৈ যাওঁক। পৃথুজ্ৰয় (দূৰ-দৌড়োৱা) জনৰ বাবে সু-ৰচিত উক্তি স্থাপন কৰ—মিত্ৰ আৰু বৰুণৰ ধাসি (ধাৰণ-শক্তি) মহান।
Mantra 2
अध्वर्यवो हविष्मन्तो हि भूताच्छाप इतोशतीरुशन्तः । अव याश्चष्टे अरुणः सुपर्णस्तमास्यध्वमूर्मिमद्या सुहस्ताः ॥
হে অধ্বৰ্যৱসকল, হৱিষ্মন্ত হৈ তোমালোক—ইচ্ছুক হৈ, আকুল জলসমূহৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়া। আজি সুহস্তে, ওপৰৰ পৰা অৰুণ, সুপৰ্ণ সেই যি দেখে, সেই তৰংগটিক আগলৈ নিক্ষেপ কৰা।
Mantra 3
अध्वर्यवोऽप इता समुद्रमपां नपातं हविषा यजध्वम् । स वो दददूर्मिमद्या सुपूतं तस्मै सोमं मधुमन्तं सुनोत ॥
হে অধ্বৰ্যৱসকল, জলসমূহৰ সাগৰলৈ যোৱা; হৱিষেৰে অপাম্ নপাতক পূজা কৰা। সি আজি তোমালোকক সুপূত তৰংগ দিব; তেঁওৰ বাবে মধুমন্ত সোম নিঙৰি উলিয়োৱা।
Mantra 4
यो अनिध्मो दीदयदप्स्वन्तर्यं विप्रास ईळते अध्वरेषु । अपां नपान्मधुमतीरपो दा याभिरिन्द्रो वावृधे वीर्याय ॥
যি ইন্ধন নোহোৱাকৈ জলৰ ভিতৰত দীপ্তি মাৰে, তাক ঋষিসকলে যজ্ঞসমূহত আৰাধনা কৰে। হে অপাম্ নপাত, মধুমতী জলসমূহ দান কৰা—যাৰ দ্বাৰা ইন্দ্ৰ বীৰ্য্যৰ বাবে বীৰত্বত বৃদ্ধি পায়।
Mantra 5
याभिः सोमो मोदते हर्षते च कल्याणीभिर्युवतिभिर्न मर्यः । ता अध्वर्यो अपो अच्छा परेहि यदासिञ्चा ओषधीभिः पुनीतात् ॥
যিসকল কল্যাণী, সুন্দৰী যুৱতীৰ দ্বাৰা সোম আনন্দিত হয়, উল্লসিত হয়—প্ৰেমিকৰ দৰে—হে অধ্বৰ্যু, সেইসকলৰ সৈতে আপঃ (জল)ৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়া; যেতিয়া তুমি ঔষধিসকলৰ সৈতে সিহঁতক মিহলাই শুদ্ধ কৰিবা।
Mantra 6
एवेद्यूने युवतयो नमन्त यदीमुशन्नुशतीरेत्यच्छ । सं जानते मनसा सं चिकित्रेऽध्वर्यवो धिषणापश्च देवीः ॥
এইদৰে সঁচাকৈ যুৱতীসকল যুৱকৰ আগত নমে, যেতিয়া কামনাৰে কামনাময়ীসকলৰ ওচৰলৈ সি আগবাঢ়ে। মনত সিহঁতে এক জ্ঞান, এক বোধত মিলিত হয়—হে অধ্বৰ্যুসকল—ধিষণা আৰু দেৱী আপঃ (জলসমূহ)।
Mantra 7
यो वो वृताभ्यो अकृणोदु लोकं यो वो मह्या अभिशस्तेरमुञ्चत् । तस्मा इन्द्राय मधुमन्तमूर्मिं देवमादनं प्र हिणोतनापः ॥
যিজনে তোমালোকৰ বাবে আবদ্ধ অৱস্থাসকলৰ পৰা এক স্থান সৃষ্টি কৰিলে, যিজনে মহা দমন-অভিশস্তিৰ পৰা তোমালোকক মুক্ত কৰিলে—সেই ইন্দ্ৰৰ বাবে মধুময় তৰংগ, দেৱীয় উল্লাস আগবঢ়োৱা; হে আপঃ (জলসমূহ), তাক প্ৰবাহিত কৰি দিয়া।
Mantra 8
प्रास्मै हिनोत मधुमन्तमूर्मिं गर्भो यो वः सिन्धवो मध्व उत्सः । घृतपृष्ठमीड्यमध्वरेष्वापो रेवतीः शृणुता हवं मे ॥
তেওঁৰ বাবে মধুময় তৰংগ আগবঢ়োৱা—হে নদীসকল, তোমালোকৰ ভিতৰত থকা মধুৰ উৎস, গৰ্ভস্বৰূপ। হে ঐশ্বৰ্যৱতী আপঃ, মোৰ আহ্বান শুনা; যজ্ঞসমূহত যি আৰাধ্য, ঘৃত-পৃষ্ঠ (ঘিউ-আধাৰিত দীপ্ত) সেই নিবেদন-শক্তি।
Mantra 9
तं सिन्धवो मत्सरमिन्द्रपानमूर्मिं प्र हेत य उभे इयर्ति । मदच्युतमौशानं नभोजां परि त्रितन्तुं विचरन्तमुत्सम् ॥
হে নদীসকল, ইন্দ্ৰ-পান (ইন্দ্ৰে পান কৰা) সেই মত্তকাৰী ঊৰ্মি আগবঢ়োৱা—যি উভয় লোকত গতি কৰে। আনন্দ-স্ৰাৱী, ওশান-স্বৰূপ, নভোজ (মেঘজাত) বলৱান; ত্ৰিতন্তু (ত্ৰিগুণ সূতা)ৰ চাৰিওফালে বিচৰণ কৰা সেই উৎস।
Mantra 10
आवर्वृततीरध नु द्विधारा गोषुयुधो न नियवं चरन्तीः । ऋषे जनित्रीर्भुवनस्य पत्नीरपो वन्दस्व सवृधः सयोनीः ॥
এতিয়া, হে ঋষি, আপঃক বন্দনা কৰা—যিসকল ঘূৰি-ঘূৰি গতি কৰে, দ্বিধাৰা (দুই ধাৰাত) প্ৰবাহিত। গোষু-যুধ (গো-আলোকৰ বাবে যুঁজাৰু)ৰ দৰে নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যলৈ আগবাঢ়ে। সিহঁত জগতৰ জনিত্ৰী মাতৃ, ভুবনৰ পত্নী; একে যোনি ভাগ কৰি একেলগে বৃদ্ধি পোৱা—তেওঁলোকক নমস্কাৰ কৰা।
Mantra 11
हिनोता नो अध्वरं देवयज्या हिनोत ब्रह्म सनये धनानाम् । ऋतस्य योगे वि ष्यध्वमूधः श्रुष्टीवरीर्भूतनास्मभ्यमापः ॥
হে দেৱযজ্ঞ-যোগ্য আপঃ, আমাৰ অধ্বৰযজ্ঞক গতি দিয়া; ধনৰ লাভৰ বাবে ব্ৰহ্ম—প্ৰেৰিত বাণীকো গতি দিয়া। ঋতস্য যোগত তোমালোকৰ স্তন (ঊধঃ) মুকলি কৰি ঢালি দিয়া; আমাৰ বাবে শ্ৰুতিষ্ঠৱৰী—শীঘ্ৰ শুনি সঁহাৰি দিয়া শক্তিস্বৰূপা হওক।
Mantra 12
आपो रेवतीः क्षयथा हि वस्वः क्रतुं च भद्रं बिभृथामृतं च । रायश्च स्थ स्वपत्यस्य पत्नीः सरस्वती तद्गृणते वयो धात् ॥
হে ৰেৱতী আপঃ, তোমালোকেই ধন-ভাণ্ডাৰ ৰূপে বাস কৰা; ভদ্ৰ ক্ৰতু আৰু ঋতকো তোমালোক বহন কৰা। তোমালোক সুসন্তান-স্বপত্যৰ পত্নীসম; গীত গোৱা জনৰ ভিতৰত সেই প্ৰাণশক্তি সৰস্বতীয়ে স্থাপন কৰক।
Mantra 13
प्रति यदापो अदृश्रमायतीर्घृतं पयांसि बिभ्रतीर्मधूनि । अध्वर्युभिर्मनसा संविदाना इन्द्राय सोमं सुषुतं भरन्तीः ॥
যেতিয়া আপঃ আগবাঢ়ি অহা দেখা যায়—ঘৃত, দুধৰ ধাৰা আৰু মধু বহন কৰি—তেতিয়া অধ্বৰ্যু-পুৰোহিতসকলৰ মনৰ সৈতে সচেতন সন্মতিত আহে, ইন্দ্ৰলৈ সু-সুত সোম বহন কৰি: দীপ্তিমান শক্তিৰ অধিপতিক নিবেদিত শুদ্ধ আনন্দৰ আহুতি।
Mantra 14
एमा अग्मन्रेवतीर्जीवधन्या अध्वर्यवः सादयता सखायः । नि बर्हिषि धत्तन सोम्यासोऽपां नप्त्रा संविदानास एनाः ॥
এই জীৱন-ধনীয়া, ঐশ্বৰ্যৱতী আপঃ (জলসমূহ) আহিল; হে অধ্বৰ্যৱসকল, হে সখাসকল, সিহঁতক বহুৱাওক। হে সোমকাৰ্যকৰ্তাসকল, পবিত্ৰ বৰ্হিষত সিহঁতক স্থাপন কৰক—এই আপাং নপ্ত্ৰা (জলৰ সন্তানসকল) পৰস্পৰ সন্মতিত, আহুতিৰ বাবে প্ৰস্তুত।
Mantra 15
आग्मन्नाप उशतीर्बर्हिरेदं न्यध्वरे असदन्देवयन्तीः । अध्वर्यवः सुनुतेन्द्राय सोममभूदु वः सुशका देवयज्या ॥
উশতী, দেবযন্তী আপঃ (জলসমূহ) আহিল; যজ্ঞৰ ভিতৰত এই বৰ্হিষ-আসনত সিহঁতে বহিল। হে অধ্বৰ্যৱসকল, ইন্দ্ৰৰ বাবে সোম চেপি উলিয়াওক; তোমালোকৰ দেবযজ্ঞ-কাৰ্য সুসক্ষম হৈ সফল হ’বলৈ সক্ষম হৈছে।
The primary deity is Āpaḥ (the divine Waters), often spoken of as rivers (sindhavaḥ). Mitra–Varuṇa are also invoked as upholders of a great sustaining support (dhāsi) that stabilizes the rite and order.
It asks the Waters to come to the sacrifice, hear the poet’s call, and send a ‘honeyed wave’—symbolizing sweetness, nourishment, purification, and prosperity for the worshippers.
The closing verse places the Waters inside the Soma ritual: once the Waters have ‘sat’ on the sacred seat (barhis), the priests are told to press Soma for Indra, showing that the Waters’ blessing supports the main offering’s success.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.