Sukta 191
Sukta 1.191
Apotropaic force against unseen afflictors (often read as disease/poison/hostile beings; devatā assignment varies in traditions)
এই সূক্তটো অদৃশ্য উপদ্ৰৱকাৰী শক্তিক দূৰ কৰিবলৈ এক অপোত্ৰোপায়িক (ৰক্ষামূলক) জপ। বহু ব্যাখ্যাত এই উপদ্ৰৱকাৰীসকল বিষ, ৰোগ-কাৰক দ্ৰব্য/জীৱাণু, শত্রুভাৱাপন্ন সত্তা, বা গোপন অমঙ্গল—যি মানুহৰ ওপৰত “লাগি” ধৰে বুলি ধৰা হয়। সূক্তটোৱে লুকাই থকা ডং আৰু বিষৰ নাম লৈ সিহঁতক নিষ্ক্ৰিয় কৰে, তাৰ পিছত উদীয়মান সূৰ্য/আদিত্যক মহা-প্ৰকাশক হিচাপে আহ্বান কৰে—যিয়ে অদৃশ্যভাৱে কাম কৰা অমঙ্গলক ধ্বংস কৰে। শেষত সুৰটো প্ৰতিষেধক আৰু ঘোষণামূলক: বিষ “নিৰস” কৰা হ’ল, অৰ্থাৎ শক্তিহীন।
Mantras
Mantra 1
कङ्कतो न कङ्कतोऽथो सतीनकङ्कतः । द्वाविति प्लुषी इति न्यदृष्टा अलिप्सत ॥
কঙ্কতো ন কঙ্কতো—অথো সতীন কঙ্কতঃ; ‘দ্বা’ ইতি, ‘প্লুষী’ ইতি—ন्यদৃষ্টা অলিপ্সত, অদৃশ্য দু’টিয়ে আমাক আঁকড়ি ধৰিলে।
Mantra 2
अदृष्टान्हन्त्यायत्यथो हन्ति परायती । अथो अवघ्नती हन्त्यथो पिनष्टि पिंषती ॥
অদৃষ্টান্ হন্তি আয়তি, অথো হন্তি পরায়তি; অথো অৱঘ্নতী হন্তি, অথো পিনষ্টি পিংষতী—সৰ্ব গতি-মধ্যে দুঃখ-দোষ ভাঙে।
Mantra 3
शरासः कुशरासो दर्भासः सैर्या उत । मौञ्जा अदृष्टा वैरिणाः सर्वे साकं न्यलिप्सत ॥
শৰাস, কুশাস, দৰ্ভাস—আৰু সাইৰ্যা-ঘাঁহো; মুঞ্জা-ঘাঁহ—অদৃশ্য বৈৰীসকল—সকলো একেলগে আঁকোৱালি ধৰি তলত লিপ্ত হৈ ধৰিলে। এই আঁকোৱালিৰ জাল উন্মোচিত হওক, আৰু বন্ধন খুলি নষ্ট হওক।
Mantra 4
नि गावो गोष्ठे असदन्नि मृगासो अविक्षत । नि केतवो जनानां न्यदृष्टा अलिप्सत ॥
গাভীসকল গোষ্ঠত বহুক; মৃগাসকল শান্ত হওক। মানুহৰ কেতৱসকল (বোধ-আলোক) তললৈ নামি স্থিৰ স্পষ্টতাত স্থাপন হওক; অদৃশ্যসকলৰ ধৰা ঢিলা হৈ সৰি যাওক।
Mantra 5
एत उ त्ये प्रत्यदृश्रन्प्रदोषं तस्करा इव । अदृष्टा विश्वदृष्टाः प्रतिबुद्धा अभूतन ॥
এইসকলেই—সন্ধ্যাৰ প্ৰদোষত চোৰৰ দৰে—প্ৰত্যক্ষ দেখা দিলে। অদৃশ্যসকল দৃশ্য হ’ল; বিশ্বদৃষ্টিত জাগ্ৰত হৈ সিহঁত ৰোধিত, উন্মোচিত হ’ল।
Mantra 6
द्यौर्वः पिता पृथिवी माता सोमो भ्रातादितिः स्वसा । अदृष्टा विश्वदृष्टास्तिष्ठतेलयता सु कम् ॥
দ্যৌঃ তোমাৰ পিতা, পৃথিৱী তোমাৰ মাতা; সোম তোমাৰ ভ্ৰাতা, অদিতি তোমাৰ ভগ্নী। হে অদৃশ্য শক্তিসকল, এতিয়া বিশ্বদৃষ্টিৰ অধীন হোৱা—স্থিৰ হৈ থাক; শান্ত হওক—ইয়াত সত্য সুখ আৰু ঋত-সম্যকতা স্থাপন হওক।
Mantra 7
ये अंस्या ये अङ्ग्याः सूचीका ये प्रकङ्कताः । अदृष्टाः किं चनेह वः सर्वे साकं नि जस्यत ॥
যিসকলে কাঁধত, অঙ্গত বা সূঁচিৰ দৰে বিন্ধি আঁকৰি ধৰে; যিসকলে গোপন ডঙাৰে আঘাত কৰে—হে অদৃশ্যসকল, ইয়াত তোমালোকৰ একো ঠাই নাই। তোমালোক সকলো একেলগে তললৈ ঠেলি দিয়া হওক, দমন হওক।
Mantra 8
उत्पुरस्तात्सूर्य एति विश्वदृष्टो अदृष्टहा । अदृष्टान्त्सर्वाञ्जम्भयन्त्सर्वाश्च यातुधान्यः ॥
সন্মুখ দিশৰ পৰা সূৰ্য উঠি আহে—বিশ্বদৃষ্ট, অদৃশ্য-হননকাৰী। সকলো গোপন বৈৰীক চেপি ভাঙি, সি সকলো যাতুধানী শক্তিকো দমন কৰে।
Mantra 9
उदपप्तदसौ सूर्यः पुरु विश्वानि जूर्वन् । आदित्यः पर्वतेभ्यो विश्वदृष्टो अदृष्टहा ॥
উদ্পতিত হ’ল সেই সূৰ্য, বহু আৰু সকলো প্ৰতিবন্ধক গতি ক্ষয় কৰি। আদিত্য পৰ্বতসমূহৰ ওপৰে উঠি উঠে—সৰ্বদৰ্শী, অদৃশ্যৰ কৰ্তাকো বিনাশ কৰা।
Mantra 10
सूर्ये विषमा सजामि दृतिं सुरावतो गृहे । सो चिन्नु न मराति नो वयं मरामारे अस्य योजनं हरिष्ठा मधु त्वा मधुला चकार ॥
সূৰ্যত মই এই বিষ নিক্ষেপ কৰোঁ, সুৰাৰ গৃহত থকা চামৰাৰ থলীত। তেন্তে সিও নেমৰে, আমিও নেমৰোঁ; ইহাৰ সৈতে আমাৰ যোগ বহু দূৰত থাকক। হৰিষ্ঠা—তাম্ৰাভ দীপ্তিত স্থিত! মধুৱে তোমাক মধুময় কৰিলে; মধুৰতাই তিক্ততাক জয় কৰে।
Mantra 11
इयत्तिका शकुन्तिका सका जघास ते विषम् । सो चिन्नु न मराति नो वयं मरामारे अस्य योजनं हरिष्ठा मधु त्वा मधुला चकार ॥
সৰু সৰু পক্ষী-প্ৰাণীয়ে তোমাৰ বিষ গিলিলেও, তথাপি সিও নেমৰে, আমিও নেমৰোঁ; ইহাৰ সৈতে আমাৰ যোগ বহু দূৰত থাকক। হৰিষ্ঠা—সুৱৰ্ণ দীপ্তিত স্থিত! মধুৱে তোমাক মধুময় কৰে; আনন্দ-শক্তিয়ে বিষৰ ফল পাল্টাই দিয়ে।
Mantra 12
त्रिः सप्त विष्पुलिङ्गका विषस्य पुष्यमक्षन् । ताश्चिन्नु न मरन्ति नो वयं मरामारे अस्य योजनं हरिष्ठा मधु त्वा मधुला चकार ॥
তিনিবাৰ সাত ‘বিষ্পুলিঙ্গকা’ বিষৰ পুষ্য (বৃদ্ধি/পুষ্টি) আস্বাদন কৰিলে; তথাপি সিহঁত নেমৰে—আমিও নেমৰোঁ। এই বিষৰ সৈতে আমাৰ যোগ বহু দূৰত থাকক। হৰিষ্ঠা—সুৱৰ্ণ-প্ৰভাত স্থিত—মধু তোমাক মধুৰ কৰে; মধুলা (আনন্দ-শক্তি) বিষৰ বিধান নস্যাৎ কৰে।
Mantra 13
नवानां नवतीनां विषस्य रोपुषीणाम् । सर्वासामग्रभं नामारे अस्य योजनं हरिष्ठा मधु त्वा मधुला चकार ॥
নৱানাং নৱতীনাং—নৱ-নৱতি প্ৰকাৰৰ বিষ আৰু তাৰ ৰোপুষী (প্ৰসাৰ/বৃদ্ধি) সমূহৰ—সকলোৰ নাম মই ধৰি ল’লোঁ। এই বিষৰ সৈতে আমাৰ যোগ বহু দূৰত থাকক। হৰিষ্ঠা—সুৱৰ্ণ-প্ৰভাত স্থিত—মধু তোমাক মধুৰ কৰে; মধুলা (আনন্দ-শক্তি) নাম-জ্ঞানৰে বিষাক্ততাৰ সকলো ৰূপ জয় কৰে।
Mantra 14
त्रिः सप्त मयूर्यः सप्त स्वसारो अग्रुवः । तास्ते विषं वि जभ्रिर उदकं कुम्भिनीरिव ॥
তিনিবাৰ সাত ময়ূৰ্যঃ—উজ্জ্বল শক্তিসমূহ—আৰু আগত চলা সাত ভগ্নী-শক্তি (স্বসাৰঃ অগ্রুৱঃ), তোমাৰ বিষ কঢ়িয়াই আঁতৰাই পেলালে; যেন কুম্ভিনী (ঘড়া-বহনকাৰী) নাৰীসকলে পানী উঠাই আঁতৰায়—তেনেকৈ সিহঁতে সত্তাৰ পৰা বিষ টানি উলিয়ালে।
Mantra 15
इयत्तकः कुषुम्भकस्तकं भिनद्म्यश्मना । ततो विषं प्र वावृते पराचीरनु संवतः ॥
মই—ইয়ত্তক—কুষুম্ভকৰ সৈতে পাথৰেৰে বিষৰ উৎসত আঘাত কৰি তাক ভাঙি পেলাওঁ। সেই ভাঙনৰ ফলত বিষ বাহিৰমুখী হৈ উলটি যায়, সময়ৰ সৰি যোৱা পথসমূহ অনুসৰি আঁতৰি গুচি যায়।
Mantra 16
कुषुम्भकस्तदब्रवीद्गिरेः प्रवर्तमानकः । वृश्चिकस्यारसं विषमरसं वृश्चिक ते विषम् ॥
কুষুম্ভকে পৰ্বতৰ পৰা আগবাঢ়ি আহোঁতে এই বাক্য ক’লে: ‘বৃশ্চিকৰ বিষ নিৰস, সাৰহীন; হে বৃশ্চিক, তোমাৰ বিষ নিৰস, শক্তিহীন কৰা হ’ল।’
Frequently Asked Questions
It is a protective hymn that confronts hidden, unseen afflictors—often understood as poison, disease-agents, or hostile forces—and drives them away through mantra and the power of solar revelation.
Because the Sun is portrayed as “all-seeing” and as the destroyer of what works invisibly (adṛṣṭahā). The hymn uses sunlight as a symbol and force of exposure that breaks hidden harm.
Several verses explicitly speak in an antidote style and one verse directly addresses scorpion venom. In practice, it is also applied more broadly for protection from unseen troubles, fear, and sudden afflictions.
Ask anything about Sukta 191 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
