Adhyaya 90
यतिप्रायश्चित्तविधानम् (Ascetic Atonements and Discipline)
সূতে যতিসকলৰ বাবে শিৱপ্ৰোক্ত বিশেষ প্ৰায়শ্চিত্ত বিধান বৰ্ণনা কৰে। পাপ বাক্, মন আৰু দেহজাত ত্ৰিবিধ আৰু ই সদায় সংসাৰবন্ধন বৃদ্ধি কৰে; সাৱধান সাধকৰ বাবে যোগ পৰম শক্তি, যাৰ দ্বাৰা জ্ঞানীসকলে অবিদ্যা জয় কৰি পৰম পদ লাভ কৰে। তাৰ পিছত ভিক্ষুসকলৰ ব্ৰত-উপব্ৰত, অপৰাধ অনুসাৰে প্ৰায়শ্চিত্তৰ ধাপ, কামপ্ৰেৰিত স্ত্ৰীসঙ্গৰ বাবে প্ৰাণায়ামসহ সান্তপন আৰু তাৰ পিছত কৃচ্ছ্ৰ, আৰু পুনঃপুনঃ শুদ্ধ হৈ শাসিত আশ্ৰমজীৱনত ঘূৰি অহাৰ ওপৰত জোৰ দিয়া হৈছে। অসত্য নিষিদ্ধ; চৌৰ্য মহাধর্মবিৰোধী আৰু হিংসাসম বুলি নিন্দা কৰা হৈছে—কাৰণ ধন প্ৰাণৰ সৈতে জড়িত। গম্ভীৰ দোষত দীঘলীয়া চন্দ্ৰায়ণ বিধান। কৰ্ম-ৱচন-চিত্তত অহিংসাই মুখ্য; সূক্ষ্ম জীৱক অনিচ্ছাকৃত হানি হ’লে কৃচ্ছ্ৰাতিকৃচ্ছ্ৰ বা চন্দ্ৰায়ণ। ৰাতি-দিন স্ৰাৱভেদে পৃথক প্ৰাণায়াম-উপবাস, নিষিদ্ধ আহাৰৰ তালিকা, আৰু ভংগত প্ৰাজাপত্য-কৃচ্ছ্ৰ। শেষত শুদ্ধ যতি মাটি-সোণ সমদৰ্শী হৈ সৰ্বভূতহিতত লীন হৈ পুনর্জন্মাতীত শাশ্বত ধাম লাভ কৰে।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सदाचारकथनं नामैकोननवतितमो ऽध्यायः सूत उवाच अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि यतीनामिह निश्चितम् प्रायश्चित्तं शिवप्रोक्तं यतीनां पापशोधनम्
এইদৰে শ্ৰীলিঙ্গমহাপুৰাণৰ পূৰ্বভাগত ‘সদাচাৰকথন’ নামক একোণনব্বইতম অধ্যায়। সূত ক’লে—এতিয়া মই যতীসকলৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট, শিৱপ্ৰোক্ত প্ৰায়শ্চিত্ত ক’ম, যিয়ে যতীৰ পাপশোধন কৰে।
Verse 2
पापं हि त्रिविधं ज्ञेयं वाङ्मनःकायसंभवम् सततं हि दिवा रात्रौ येनेदं वेष्ट्यते जगत्
পাপ ত্ৰিবিধ বুলি জানিব লাগে—বাক্য, মন আৰু দেহৰ পৰা উৎপন্ন। দিন-ৰাতি নিৰন্তৰ এই পাপেই জগত আৱৃত থাকে; জীৱ পাশে বাঁধা পশুৰ দৰে থাকে, যেতিয়ালৈকে পতি—শ্ৰীশিৱৰ শৰণ নলয়।
Verse 3
तत्कर्मणा विनाप्येष तिष्ठतीति परा श्रुतिः क्षणमेवं प्रयोज्यं तु आयुष्यं तु विधारणम्
পৰা শ্রুতি কয়—সেই বিশেষ কৰ্ম নাথাকিলেও এই (প্ৰাণশক্তি) স্থিত থাকে। সেয়ে এক ক্ষণো এইদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে—আয়ুৰ ধাৰণ আৰু স্থিৰতা ৰক্ষাৰ বাবে।
Verse 4
भवेद्योगो ऽप्रमत्तस्य योगो हि परमं बलम् न हि योगात्परं किंचिन् नराणां दृश्यते शुभम्
অপ্ৰমত্ত আৰু সজাগ জনৰ ভিতৰত যোগ উদয় হয়; যোগেই পৰম বল। মানুহৰ বাবে যোগতকৈ ওপৰত কোনো শুভ মঙ্গল দেখা নাযায়—যাৰ দ্বাৰা পাশ ছেদ হৈ পশু-জীৱ পতি প্ৰভুৰ দিশে নীত হয়।
Verse 5
तस्माद् योगं प्रशंसन्ति धर्मयुक्ता मनीषिणः अविद्यां विद्यया जित्वा प्राप्यैश्वर्यमनुत्तमम्
সেয়ে ধৰ্মত স্থিত মণীষীসকলে যোগৰ প্ৰশংসা কৰে; কিয়নো তেওঁলোকে বিদ্যাৰে অবিদ্যাক জয় কৰি অনুত্তম ঐশ্বৰ্য লাভ কৰে।
Verse 6
दृष्ट्वा परावरं धीराः परं गच्छन्ति तत्पदम् व्रतानि यानि भिक्षूणां तथैवोपव्रतानि च
পৰা-অৱৰ উভয়ৰ অতীত পৰম তত্ত্ব দৰ্শন কৰি ধীৰজন সেই পৰম পদলৈ গমন কৰে। তদ্ৰূপ ভিক্ষুসকলৰ ব্ৰতসমূহ আৰু তেওঁলোকৰ উপব্ৰত (সহ-অনুশাসন)ো বৰ্ণিত হৈছে।
Verse 7
एकैकातिक्रमे तेषां प्रायश्चित्तं विधीयते उपेत्य तु स्त्रियं कामात् प्रायश्चित्तं विनिर्दिशेत्
সেই বিধিনিষেধসমূহৰ প্ৰতিটো লঙ্ঘনৰ বাবে প্ৰায়শ্চিত্ত বিধান কৰা হৈছে। আৰু কামবশত যদি কোনোবাই নাৰীৰ ওচৰলৈ যায়, তেন্তে তাৰ বাবেও উপযুক্ত প্ৰায়শ্চিত্ত বিশেষভাৱে নিৰ্দেশ কৰিব লাগে।
Verse 8
प्राणायामसमायुक्तं चरेत्सांतपनं व्रतम् ततश्चरति निर्देशात् कृच्छ्रं चान्ते समाहितः
প্ৰাণায়ামৰ সৈতে যুক্ত হৈ সান্তপন ব্ৰত পালন কৰিব লাগে। তাৰ পিছত শাস্ত্ৰীয় নিৰ্দেশ অনুসাৰে কৃচ্ছ্ৰ তপস্যাও কৰিব আৰু শেষত মন সমাহিত ৰাখিব।
Verse 9
पुनर् आश्रमम् आगत्य चरेद्भिक्षुरतन्द्रितः न धर्मयुक्तमनृतं हिनस्तीति मनीषिणः
পুনৰ আশ্ৰমলৈ উভতি আহি ভিক্ষুৱে অপ্রমাদী হৈ চলাফেরা কৰিব লাগে। জ্ঞানীসকলে কয়—ধৰ্মযুক্ত অনৃত (অসত্য) ধৰ্মক আঘাত নকৰে, কিয়নো সেয়া ধৰ্মাৰ্থে হয়।
Verse 10
तथापि न च कर्तव्यं प्रसंगो ह्येष दारुणः अहोरात्रोपवासश् च प्राणायामशतं तथा
তথাপি সেয়া কৰা উচিত নহয়, কিয়নো এই আসক্তি অতি দাৰুণ। তাৰ পৰিবৰ্তে অহোৰাত্ৰ উপবাস কৰিব আৰু তদ্ৰূপ প্ৰাণায়াম শতবাৰ কৰিব।
Verse 11
असद्वादो न कर्तव्यो यतिना धर्मलिप्सुना परमापद्गतेनापि न कार्यं स्तेयमप्युत
ধৰ্মলিপ্সু যতি অসদ্বাদ নকৰিব। আৰু পৰম আপদত পৰিলেও চৌৰ্য নকৰিব—তাৰ অনুমোদনো নকৰিব।
Verse 12
इम्पोर्तन्चे ओफ़् पोस्सेस्सिओन् स्तेयादभ्यधिकः कश्चिन् नास्त्यधर्म इति श्रुतिः हिंसा ह्येषा परा सृष्टा स्तैन्यं वै कथितं तथा
শ্ৰুতি ঘোষণা কৰে—পৰিগ্ৰহাসক্তিৰ পৰা জন্মা চৌৰ্য্যতকৈ ডাঙৰ অধৰ্ম নাই। এই চৌৰ্য্য পৰম হিংসাই; সেয়ে ইয়াক ‘স্তৈন্য’ আৰু মূলতঃ ‘হিংসা’ বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 13
यदेतद्द्रविणं नाम प्राणा ह्येते बहिश्चराः स तस्य हरते प्राणान् यो यस्य हरते धनम्
যাক ‘ধন’ বুলি কোৱা হয়, সেয়া প্ৰকৃততে প্ৰাণৰেই বাহিৰমুখী গতি। সেয়ে যিয়ে আনৰ ধন হৰণ কৰে, সি তাৰ প্ৰাণেই হৰণ কৰে—পশু (বদ্ধ আত্মা)ৰ জীৱনাধাৰ কেঢ়ি লৈ পতি শিৱৰ বিধিৰ বিপৰীতে পাশ (বন্ধন) বঢ়ায়।
Verse 14
एवं कृत्वा सुदुष्टात्मा भिन्नवृत्तो व्रताच्च्युतः भूयो निर्वेदमापन्नश् चरेच्चान्द्रायणं व्रतम्
এনেদৰে কৰি দুষ্টচিত্ত, আচৰণ ভাঙি ব্ৰতচ্যুত হোৱা ব্যক্তি—সত্য অনুতাপে পুনৰ ‘চান্দ্ৰায়ণ’ ব্ৰত পালন কৰক, যাতে পশু (বদ্ধ আত্মা)ৰ পাশ শিথিল হৈ পতি শিৱৰ পথলৈ ঘূৰে।
Verse 15
विधिना शास्त्रदृष्टेन संवत्सरमिति श्रुतिः ततः संवत्सरस्यान्ते भूयः प्रक्षीणकल्मषः पुनर्निर्वेदमापन्नश् चरेद्भिक्षुरतन्द्रितः
শ্ৰুতি কয়—শাস্ত্ৰদৃষ্ট বিধি অনুসাৰে এটা বছৰ পালন কৰিব লাগে। তাৰ পাছত বছৰৰ অন্তত, কল্মষ অধিক ক্ষয় হ’লে, ভিক্ষু পুনৰ নিৰ্বেদত স্থিৰ হৈ অপ্রমাদে ভিক্ষাচৰণ কৰি থাকক।
Verse 16
अहिंसा सर्वभूतानां कर्मणा मनसा गिरा अकामादपि हिंसेत यदि भिक्षुः पशून् कृमीन्
কৰ্ম, মন আৰু বাক্যৰে সকলো ভূতৰ প্ৰতি অহিংসাই নিয়ম; তথাপি ভিক্ষু ইচ্ছা নথকাকৈও পশু বা কৃমিকে আঘাত কৰিলে, তাক ব্ৰতভঙ্গী বুলি ধৰা হয়। শিৱকৃপা বিচৰা পশু (বদ্ধ আত্মা)ৰ বাবে এই সংযমেই পাশ শিথিল কৰাৰ দুৱাৰ আৰু পতি শিৱৰ দিশে মুখ ঘূৰায়।
Verse 17
कृच्छ्रातिकृच्छ्रं कुर्वीत चान्द्रायणमथापि वा स्कन्देदिन्द्रियदौर्बल्यात् स्त्रियं दृष्ट्वा यतिर्यदि
ইন্দ্ৰিয়দৌৰ্বল্যৰ বাবে স্ত্ৰীক দেখি যদি কোনো যতি স্খলিত হয়, তেন্তে তেওঁ কঠোৰ ‘কৃচ্ছ্ৰাতিকৃচ্ছ্ৰ’ প্ৰায়শ্চিত্ত কৰিব, অথবা ‘চান্দ্ৰায়ণ’ ব্ৰত আচৰণ কৰিব। এই তপস্যাৰে পশু-জীৱে ইন্দ্ৰিয়সংযম কৰি পাশ শিথিল কৰে আৰু পুনৰ পতি—শিৱৰ দিশে উভতি যায়।
Verse 18
तेन धारयितव्या वै प्राणायामास्तु षोडश दिवा स्कन्नस्य विप्रस्य प्रायश्चित्तं विधीयते
সেয়েহে ষোলটা প্ৰাণায়াম নিশ্চয় কৰিব লাগে; দিনে স্খলিত হোৱা ব্ৰাহ্মণৰ বাবে এই প্ৰায়শ্চিত্তই বিধেয়। এই শুদ্ধিসাধনাৰে মলৰূপ পাশ শিথিল হয় আৰু তেওঁ পুনৰ শিৱপূজাৰ যোগ্য হয়।
Verse 19
त्रिरात्रमुपवासाश् च प्राणायामशतं तथा रात्रौ स्कन्नः शुचिः स्नात्वा द्वादशैव तु धारणा
তিনিৰাতি উপবাস কৰিব আৰু এশ প্ৰাণায়ামো কৰিব। তাৰ পিছত ৰাতিতে—যদি স্খলিত হয়—নিয়ম মানি শুচি হৈ স্নান কৰি বাৰটা ধাৰণা (একাগ্ৰ ধ্যান) কৰিব; ই শিৱপূজাৰ অনুশাসন।
Verse 20
प्राणायामेन शुद्धात्मा विरजा जायते द्विजाः एकान्नं मधुमांसं वा अशृतान्नं तथैव च
হে দ্বিজসকল, প্ৰাণায়ামে অন্তঃকৰণ শুদ্ধ হৈ ৰজোধূলিৰ পৰা মুক্ত হয়। নিয়ম অনুসাৰে একবাৰ আহাৰ, অথবা (বিধি থাকিলে) মধু-মাংস, আৰু অশৃত অন্নো গ্ৰহণ কৰিব—ইয়ে যোগস্থৈৰ্য আৰু শিৱভক্তি পোষণ কৰে।
Verse 21
अभोज्यानि यतीनां तु प्रत्यक्षलवणानि च एकैकातिक्रमात्तेषां प्रायश्चित्तं विधीयते
যতিসকলৰ বাবে কিছুমান আহাৰ নিষিদ্ধ—বিশেষকৈ স্পষ্ট লৱণযুক্ত খাদ্য। তাত কোনো এটা নিয়ম ভংগ হ’লে তাৰ বাবে প্ৰায়শ্চিত্ত বিধেয়—নিয়মভংগৰ শুদ্ধি আৰু শিৱানুগ্রহ লাভৰ বাবে।
Verse 22
प्राजापत्येन कृच्छ्रेण ततः पापात्प्रमुच्यते व्यतिक्रमाश् च ये केचिद् वाङ्मनःकायसंभवाः
প্ৰাজাপত্য কৃচ্ছ্ৰ-ব্ৰত পালন কৰিলে মানুহ পাপৰ পৰা মুক্ত হয়। বাক্য, মন আৰু দেহৰ পৰা উৎপন্ন যিকোনো অতিক্ৰমৰ পৰাও সি মুক্তি লাভ কৰে।
Verse 23
सद्भिः सह विनिश्चित्य यद्ब्रूयुस्तत्समाचरेत्
সজ্জনসকলৰ সৈতে ভালদৰে বিচাৰ কৰি তেওঁলোকে যি কয়, ঠিক সেইদৰে আচৰণ কৰা উচিত। ধৰ্মবিবেকৰ পথনির্দেশত এই আচৰণে পশু (জীৱ)ৰ পাশ-বন্ধন শিথিল কৰে আৰু পতি—শিৱক—প্ৰসন্ন কৰে।
Verse 24
चरेद्धि शुद्धः समलोष्टकाञ्चनः समस्तभूतेषु च सत्समाहितः स्थानं ध्रुवं शाश्वतमव्ययं तु परं हि गत्वा न पुनर्हि जायते
মানুহে শুদ্ধভাবে জীৱন যাপন কৰিব, মাটিৰ ঢেলা আৰু সোণক সমান জ্ঞান কৰিব, আৰু সকলো জীৱৰ প্ৰতি সৎ-সমাহিত চিত্তে স্থিৰ থাকিব। পতি—শিৱৰ—পৰম, ধ্ৰুৱ, শাশ্বত আৰু অব্যয় ধাম প্ৰাপ্ত কৰি সি পুনৰ জন্ম নলয়।
Frequently Asked Questions
Pāpa is defined as threefold: arising from speech (vāk), mind (manas), and body (kāya), and these continuously shape bondage unless purified through discipline and yogic vigilance.
The chapter prescribes prāṇāyāma combined with fasting and vratas such as sāntapana, kṛcchra (and kṛcchrātikṛcchra), prājāpatya-kṛcchra, and cāndrāyaṇa—applied in graded form depending on the lapse (sexual misconduct, harm, falsehood, theft, and food violations).