Adhyaya 1

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे वंशानुवर्णनं नाम चतुःसप्ततितमो ऽध्यायः // ७४// समाप्तश्चायं तृतीयः पादः अथोत्तरभागप्रारमभः श्रुत्वा पादं तृतीयं तु क्रान्तं सूतेन धीमता / ततश्चतुर्थं पप्रच्छुः पादं वै ऋषिसत्तमाः

এইদৰে শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণত, বায়ুপ্ৰোক্ত মধ্যমভাগৰ তৃতীয় উপোদ্ধাতপাদত ‘বংশানুবৰ্ণন’ নামৰ চতুঃসপ্ততিতম অধ্যায় সমাপ্ত হ’ল। এই তৃতীয় পাদো সমাপ্ত; এতিয়া উত্তৰভাগ আৰম্ভ হয়। ধীমন্ত সূতে কোৱা তৃতীয় পাদ শুনি ঋষিসত্তমসকলে চতুৰ্থ পাদৰ বিষয়ে সুধিলে।

Verse 2

पादः क्रान्तस्तृतीयो ऽयमनुषङ्गेण नस्त्वया / चतुर्थं विस्तरात्पादं संहारं पारिकीर्त्तय

প্ৰসঙ্গবশত তুমি আমাৰ বাবে এই তৃতীয় পাদ সম্পন্ন কৰিলা; এতিয়া চতুৰ্থ পাদটো বিস্তাৰে আৰু সংহাৰো বৰ্ণনা কৰা।

Verse 3

मन्वन्तराणि सर्वाणि पूर्वाण्येवापरैः सह / सप्तर्षीणामथैतेषां सांप्रतस्यान्तरे मनोः

মই পূৰ্বৰ আৰু পৰৱৰ্তী সকলো মন্বন্তৰ, আৰু বৰ্তমান মনুৰ অন্তৰত থকা সপ্তঋষিসকলৰ কথাও বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 4

विस्तरावयवं चैव निसर्गस्य महात्मनः / विस्तरेणानुपूर्व्या च सर्वमेव ब्रवीहि नः

হে মহাত্মা! সৃষ্টিৰ বিস্তাৰ আৰু তাৰ অংগসমূহ, আৰু ক্ৰমে ক্ৰমে সকলো কথা আমাক বিস্তাৰে কওক।

Verse 5

सूत उवाच भवतां कथयिष्यामि सर्वमेतद्यथातथम् / पादं त्विमं ससंहारं चतुर्थं मुनिसत्तमाः

সূত ক’লে—হে মুনিশ্ৰেষ্ঠসকল! যি যেনেকৈ, তেনেকৈয়ে মই তোমালোকক সকলো ক’ম; এইটো সংহাৰসহ চতুৰ্থ পাদ।

Verse 6

मनोर्वैवस्वतस्येमं सांप्रतस्य महात्मंनः / विस्तरेणानुपूर्व्या च निसर्गं शृणुत द्विजाः

হে দ্বিজসকল! বৰ্তমান মহাত্মা বৈৱস্বত মনুৰ এই সৃষ্টিকথা ক্ৰমে ক্ৰমে বিস্তাৰে শুনা।

Verse 7

मन्वन्तराणां संक्षेपं भविष्यैः सह सप्तभिः / प्रलयं चैव लोकानां ब्रुवतो मे निबोधत

আহিবলগীয়া সাত মন্বন্তৰসহ মন্বন্তৰসমূহৰ সংক্ষিপ্ত বিৱৰণ আৰু লোকসমূহৰ প্ৰলয়ো মই কওঁ; মনোযোগেৰে বুজা।

Verse 8

एतान्युक्तानि वै सम्यक्सप्तसप्तसु वै प्रजाः / मन्वन्तराणि संक्षेपाच्छृणुता नागतानि मे

সপ্ত-সপ্ত প্ৰজাৰ বিষয়ে এই কথাবোৰ মই যথাযথভাৱে কৈছোঁ। এতিয়া মোৰ মুখৰ পৰা সংক্ষেপে আগন্তুক মন্বন্তৰসমূহ শুনা।

Verse 9

सावर्णस्य प्रवक्ष्यामि मनोर्वैवस्वतस्य ह / भविष्यस्य भविष्यं तु समासात्तन्निबोधत

এতিয়া মই সাৱৰ্ণ মনু আৰু বৈৱস্বত মনুৰ বিষয়ে ক’ম। ভৱিষ্যতে যি ঘটিব, তাকো সংক্ষেপে বুজি লোৱা।

Verse 10

अनागताश्च सप्तैव स्मृतास्त्विह महर्षयः / कौशिको गालवश्चैव जामदग्न्यश्च भार्गवः

ইয়াত আগন্তুক সাত মহর্ষিৰ নাম স্মৃত হৈছে—কৌশিক, গালৱ, জামদগ্ন্য আৰু ভার্গৱ।

Verse 11

द्वैपायनो वशिष्टश्च कृपः शारद्वतस्तथा / आत्रेयो दीप्तिमांश्चैव ऋषयशृङ्गस्तु काश्यपः

দ্বৈপায়ন, বশিষ্ঠ, শাৰদ্বত কৃপ; আত্রেয়, দীপ্তিমান আৰু কাশ্যপ ঋষ্যশৃঙ্গ—এঁৰাও (তেওঁলোকৰ মাজত)।

Verse 12

भरद्वाजस्तथा द्रौणिरश्वत्थामा महायशाः / एते सप्त महात्मानो भविष्याः परमर्षयः / सुतपाश्चामिताभाश्च सुखाश्चैव गणास्त्रयः

ভৰদ্বাজ আৰু দ্ৰৌণি অশ্বত্থামা মহাযশস্বী। এই সাত মহাত্মা ভৱিষ্যতে পৰমৰ্ষি হ’ব। সুতপা, অমিতাভ আৰু সুখ—এই তিন গণো থাকিব।

Verse 13

तेषां गणस्तु देवानामेकैको विंशकः स्मृतः / नामतस्तु प्रवक्ष्यामि निबोधध्वं समाहिताः

সেই দেৱগণসমূহৰ প্ৰতিটো গণ বিশজনীয়া বুলি স্মৃত। এতিয়া মই তেওঁলোকৰ নাম ক’ম; তোমালোক একাগ্ৰচিত্তে শুনা।

Verse 14

ऋतुस्तपश्च शुक्रश्च कृतिर्नेमिः प्रभाकरः / प्रभासो मासकृद्धर्मस्तेजोरश्मिः क्रतुर्विराट्

ঋতু, তপ, শুক্ৰ, কৃতি, নেমি, প্ৰভাকৰ; প্ৰভাস, মাসকৃত্, ধৰ্ম, তেজোৰশ্মি, ক্ৰতু, বিরাট।

Verse 15

अर्चिष्मान् द्योतनो भानुर्यशः कीर्त्तिर्बुधो धृतिः

অৰ্চিষ্মান, দ্যোতন, ভানু, যশ, কীৰ্তি, বুধ, ধৃতি।

Verse 16

विंशतिः सुतपा ह्येते नामभिः परिकीर्त्तिताः / प्रभुर्विभुर्विभासश्च जेता हन्ता रिहा ऋतुः

সুতপা নামে এই বিশজন (দেৱ) এই নামসমূহে পৰিকীৰ্তিত—প্ৰভু, বিভু, বিভাস, জেতা, হন্তা, ৰিহা, ঋতু।

Verse 17

सुमतिः प्रमतिर्दीप्तिः समाख्यातो महो महान् / देही मुनिरिनः पोष्टा समः सत्यश्च विश्रुतः

সুমতি, প্ৰমতি, দীপ্তি, সমাখ্যাত, মহ, মহান; দেহী, মুনি, ৰিন, পোষ্টা, সম, সত্য, বিশ্ৰুত।

Verse 18

इत्येतेह्यमिताभास्तु विंशतिः परिकीर्त्तिताः / दामो दानी ऋतः सोमो वित्तं वैद्यो यमो निधिः

এইদৰে অমিতপ্ৰভ এই বিশটা নাম কীৰ্তিত হ’ল—দাম, দানী, ঋত, সোম, বিত্ত, বৈদ্য, যম আৰু নিধি।

Verse 19

होमो हव्यं हुतं दानं देयं दाता तपः शमः / ध्रुवं स्थानं विधानं च नियमश्चेति विंशतिः

হোম, হব্য, হুত, দান, দেয়, দাতা, তপ, শম; লগতে ধ্ৰুৱ, স্থান, বিধান আৰু নিয়ম—এইদৰে মুঠ বিশ।

Verse 20

सुखा ह्येते समाख्याताः सावर्ण्ये प्रथर्मेतरे / मारीचस्यैव ते पुत्राः कश्यपस्य महात्मनः

সাৱৰ্ণিৰ প্ৰথম অন্তৰত এঁহত ‘সুখ’ নামে পৰিচিত; এঁহত মহাত্মা কশ্যপৰ, মৰীচি-বংশজাত পুত্ৰ।

Verse 21

सांप्रतस्य भविष्यन्ति षष्टिर्देवास्तदन्तरे / सावर्णस्य मनोः पुत्रा भविष्यन्ति नवैव तु

সেই অন্তৰত বৰ্তমান মন্বন্তৰৰ ষাঠি দেৱতা থাকিব; আৰু সাৱৰ্ণি মনুৰ পুত্ৰ মাত্ৰ নজন হ’ব।

Verse 22

विरजाश्चार्वरीवांश्च निर्मोकाद्यास्तथा परे / नव चान्येषु वक्ष्यामि सावर्णेष्वन्तरेषु वै

বিৰজ, চাৰ্বৰীৱান আৰু নিৰ্মোক আদি আনসকলও থাকিব; আৰু সাৱৰ্ণিৰ অন্য অন্তৰসমূহত থকা নৱ-নৱ জনক মই পাছত ক’ম।

Verse 23

सावर्णमनवश्चान्ये भविष्या ब्रह्मणः सुताः / मेरुसावर्णितस्ते वै चत्वारो दिव्यदृष्टयः

সাৱৰ্ণ নামে আন কিছুমান মনুও ভৱিষ্যতে ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ হ’ব। তেওঁলোক ‘মেৰু-সাৱৰ্ণি’ নামে খ্যাত, চাৰিজন দিব্যদৃষ্টিসম্পন্ন।

Verse 24

दक्षस्य ते हि वौहित्राः क्रियाया दुहितुः सुताः / महता तपसा युक्ता मेरुपृष्ठे महौ जसः

তেওঁলোক দক্ষৰ নাতি—ক্ৰিয়া নামৰ কন্যাৰ পুত্ৰ। মহাতপস্যাৰে যুক্ত, মেৰু পৰ্বতৰ পৃষ্ঠত মহাতেজস্বী হৈ অৱস্থিত।

Verse 25

ब्रह्मादिभिस्तेजनिता दक्षेणैव च धीमता / महर्लोकं गता वृत्ता भविष्या मेरुमाश्रिताः

তেওঁলোক ব্ৰহ্মা আদি দেবতাসকলৰ দ্বাৰা আৰু ধীমন্ত দক্ষৰ দ্বাৰাও জনিত। তেওঁলোক মহৰ্লোক প্ৰাপ্ত হৈ, মেৰু আশ্ৰয় কৰি ভৱিষ্যতে অৱস্থিত থাকিব।

Verse 26

महानुभावास्ते पूर्वं जज्ञिरे चाक्षुषेन्तरे / जज्ञिरे मनवस्ते हि भविष्यानागतान्तरे

তেওঁলোক মহানুভাৱ; পূৰ্বে চাক্ষুষ মন্বন্তৰত জন্মিছিল। সেই মনুসকলেই ভৱিষ্যতে আহিবলগীয়া মন্বন্তৰত পুনৰ প্ৰকাশ পাব।

Verse 27

प्राचेतसस्य दक्षस्य दौहित्रा मनवस्तु ये / सावर्णा नामतः पञ्च चत्वारः परमर्षिजाः

প্ৰাচেতস দক্ষৰ যিসকল নাতি মনু, তেওঁলোক নামত ‘সাৱৰ্ণ’—পাঁচজন; আৰু চাৰিজন পৰমৰ্ষিৰ বংশজাত।

Verse 28

संज्ञापुत्रस्तु सावर्णिरेको वैवस्वतस्तथा / ज्येष्ठः संज्ञासुतो नाम मुर्वैवस्वतः प्रभुः

সঞ্জ্ঞাৰ পুত্ৰসকলৰ মাজত এজন ‘সাৱৰ্ণি’ আৰু আন এজন ‘বৈৱস্বত’; সঞ্জ্ঞাসুত জ্যেষ্ঠ প্ৰভু ‘মুৰ্-বৈৱস্বত’ নামে খ্যাত।

Verse 29

वैवस्वतेंऽतरे प्राप्ते समुत्पत्तिस्तयोः शुभा / चतुर्दशैते मनवः कीर्तिता कीर्तिवर्द्धनाः

বৈৱস্বত মন্বন্তৰ আহিলে তেওঁলোকৰ শুভ উৎপত্তি হ’ল; এই চৌদজন মনু কীৰ্তিত, কীৰ্তি বঢ়োৱা।

Verse 30

वेदे स्मृतौ पुराणे च सर्वे ते प्रभविष्णवः / प्रजानां पतयः सर्वे भूतानां पतयः स्थिताः

বেদ, স্মৃতি আৰু পুৰাণত তেওঁলোক সকলোৱে ‘প্ৰভৱিষ্ণৱ’ বুলি কীৰ্তিত; তেওঁলোক প্ৰজাসকলৰ পতি আৰু সকলো ভূতৰ অধিপতি ৰূপে স্থিত।

Verse 31

तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना / पूर्णं युगसहस्रं वै परिपाल्या नरेश्वरैः

সেই নৰেশ্বৰসকলে এই সমগ্ৰ পৃথিৱী—সপ্তদ্বীপ আৰু নগৰসহ—পূৰ্ণ এক যুগসহস্ৰকাল পৰিপালন কৰিব লাগে।

Verse 32

प्रजाभिस्तपसा चैव विस्तरस्तेषु वक्ष्यते / चतुर्द्दशैते विज्ञेयाः सर्गाः स्वायंभुवादयः

তেওঁলোকৰ প্ৰজা আৰু তপস্যাৰ বিস্তাৰ পাছত কোৱা হ’ব; স্বায়ম্ভুৱ আদি এই চৌদ্দ সৰ্গ জ্ঞেয়।

Verse 33

मन्वन्तराधिकारेषु वर्त्तन्ते ऽत्र सकृत्सकृत् / विनिवृत्ताधिकारास्ते महार्लोकं समाश्रिताः

ইয়াত তেওঁলোকে মন্বন্তৰৰ অধিকাৰসমূহত বাৰে বাৰে প্ৰবৃত্ত হয়। অধিকাৰ শেষ হ’লে তেওঁলোকে মহৰ্লোকৰ আশ্ৰয় লয়।

Verse 34

समतीतास्तु ये तेषामष्टौ षट् च तथापरे / पूर्वेषु सांप्रतश्चायं शास्ति वैवस्वतः प्रभुः

তেওঁলোকৰ মাজত যিসকল অতীত, তেওঁলোক আঠজন, আৰু আন ছয়জনো আছে। পূৰ্ব মন্বন্তৰসমূহত আৰু বৰ্তমানতো এই বৈৱস্বত প্ৰভুৱে শাসন কৰে।

Verse 35

ये शिष्टास्तान्प्रवक्ष्यामि सह देवर्षिदानवैः / सह प्रजा निसर्गेण सर्वांस्ते ऽनागतान्द्विजः

হে দ্বিজ! যিসকল শিষ্ট আৰু প্ৰধান, তেওঁলোকক মই দেৱৰ্ষি আৰু দানৱসহ ক’ম; সৃষ্টিৰ নিসৰ্গ অনুসাৰে প্ৰজাসহ আগন্তুক সকলোকেো।

Verse 36

वैवस्वत निसर्गेण तेषां ज्ञेयस्तु विस्तरः / अनूना नातिरिक्तास्ते यस्मात्मर्वे विवस्वतः

বৈৱস্বতৰ সৃষ্টিনিসৰ্গ অনুসাৰে তেওঁলোকৰ বিস্তাৰ জনা উচিত। তেওঁলোক ন কম ন বেছি; কিয়নো তেওঁলোক সকলোৱে বিবস্বানৰ পৰা উদ্ভূত।

Verse 37

पुनरुक्तबहुत्वात्तु न वक्ष्ये तेषु विस्तरम् / मन्वन्तरेषु भाव्येषु भूतेष्वपि तथैव च

পুনৰুক্তি অধিক হ’ব বুলি মই তেওঁলোকৰ বিস্তাৰ নক’ম। ভৱিষ্যৎ মন্বন্তৰসমূহত আৰু অতীততো একেই ধৰণে ঘটে।

Verse 38

कुलेकुले निसर्गास्तु तस्माज्ज्ञेया विभागशः / तेषामेव हि सिद्ध्यर्थं विस्तरेण क्रमेण च

প্ৰত্যেক কুলত যি যি স্বাভাৱিক সৃষ্টিসমূহ আছে, সিহঁতক বিভাগ অনুসাৰে জানিব লাগে। সিহঁতৰ সিদ্ধিৰ বাবে এই বৰ্ণনা বিস্তাৰে আৰু ক্ৰমে কোৱা হৈছে।

Verse 39

दक्षस्य कन्या धर्मिष्ठा सुव्रता नाम विश्रुता / सर्वकन्यावरिष्ठा तु ज्येष्ठा या वीरिणीसुता

দক্ষৰ এক অতি ধৰ্মনিষ্ঠ কন্যা ‘সুব্ৰতা’ নামে প্ৰসিদ্ধ আছিল। তেওঁ সকলো কন্যাৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠা, জ্যেষ্ঠা, আৰু বীৰিণীৰ কন্যা আছিল।

Verse 40

गृहीत्वा तां पिता कन्यां जगाम ब्रह्मणो ऽतिके / वैराजस्थमुपासीनं धर्मेण च भवेन च

সেই কন্যাক লৈ পিতা ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ গ’ল। তাত বৈৰাজ আসনত উপবিষ্ট ব্ৰহ্মা ধৰ্ম আৰু ভব (শিৱ)-সহ উপাসিত হৈ বিরাজ কৰিছিল।

Verse 41

भवधर्मसमीपस्थं दक्षं ब्रह्माभ्यभाषत / दक्ष कन्या तवेयं वै जनयिष्यति सुव्रता

ভৱ আৰু ধৰ্মৰ ওচৰত থকা দক্ষক ব্ৰহ্মাই ক’লে— “হে দক্ষ, তোমাৰ এই কন্যা সুব্ৰতা নিশ্চয়েই সন্তান জন্ম দিব।”

Verse 42

चतुरो वै मनून्पुत्रांश्चातुर्वर्ण्यकराञ्छुभान् / ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा दक्षो धर्मो भवस्तदा

চাৰিজন শুভ পুত্ৰ—চাৰ মনু—যিসকলে চাতুৰ্বৰ্ণ্য স্থাপনকাৰী। ব্ৰহ্মাৰ বচন শুনি তেতিয়া দক্ষ, ধৰ্ম আৰু ভব (শিৱ) আনন্দিত হ’ল।

Verse 43

तां कन्यां मनसा जग्मुस्त्रयस्ते ब्रह्मणा सह / सत्याभिध्यायिनां तेषां सद्यः कन्या व्यजायत

তেওঁলোক তিনিজন ব্ৰহ্মাৰ সৈতে মনতে সেই কন্যাৰ ওচৰলৈ গ’ল। সত্যধ্যানী তেওঁলোকৰ বাবে তৎক্ষণাৎ এক কন্যা প্ৰকাশ পালে।

Verse 44

सदृशानूपतस्तेषां चतुरो वै कुमारकान् / संसिद्धाः कार्यकरणे संभूतास्ते श्रियान्विताः

তেওঁলোকৰ অনুৰূপ চাৰিজন কুমাৰ জন্মিল; কাৰ্যসাধনত সিদ্ধ আৰু শ্ৰীসমৃদ্ধ আছিল।

Verse 45

उपभोगासमर्थैश्च सद्योजातैः शरीरकैः / ते दृष्ट्वा तान्स्वयंभूतान्ब्रह्मव्याहारिणस्तदा

নৱজাত দেহৰ বাবে তেওঁলোক ভোগত অক্ষম আছিল। তেওঁলোকক স্বয়ম্ভূ আৰু ব্ৰহ্মবাণী উচ্চাৰণকাৰী দেখি তেতিয়া তেওঁলোক বিস্মিত হ’ল।

Verse 46

सरंब्धा वै व्यकर्षन्त मम पुत्रो ममेत्युत / अभिध्यायात्मनोत्पन्नानूचुर्वै ते परस्परम्

তেওঁলোক উদ্দীপিত হৈ টানাটানি কৰিবলৈ ধৰিলে—“মোৰ পুত্ৰ, মোৰ!” ধ্যানৰ পৰা নিজৰেই উৎপন্ন বুলি তেওঁলোকে পৰস্পৰে ক’লে।

Verse 47

यो यस्य वपुषा तुल्यो भजतां सततं सुतम् / यस्य यः सदृशश्चापि रूपे वीर्ये च मानतः

যি যাৰ দেহৰ সৈতে তুল্য, সি তাক সদায় পুত্ৰৰূপে গ্ৰহণ কৰক; যি যাৰ সদৃশ—ৰূপ, বীৰ্য আৰু মানতো।

Verse 48

तं गृह्णातु स भद्रं वो वर्णतो यस्य यः समः / ध्रुवं रूपं पितुः पुत्रः सो ऽनुरुध्यति सर्वदा

তোমালোকৰ মঙ্গল হওক—সেই তাক গ্ৰহণ কৰক, যি বৰ্ণত যাৰ সমান; পুত্ৰে সদায় পিতাৰ ধ্ৰুৱ ৰূপ অনুসৰণ কৰে।

Verse 49

तस्मादात्मसमः पुत्रः पितुर्मातुश्च वीर्यतः / एवं ते समयं कृत्वा सर्वेषां जगृहः सुतान्

সেয়েহে পিতা-মাতাৰ বীৰ্য-তেজে পুত্ৰ আত্মসম হয়; এইদৰে নিয়ম স্থিৰ কৰি তেওঁলোকে সকলোৰে পুত্ৰসকল গ্ৰহণ কৰিলে।

Verse 50

चाक्षुषस्यान्तरे ऽतीते प्राप्ते वैवस्वतस्य ह / रुचेः प्रजापतेः पुत्रो रौच्यो नामाभवत्सुतः

চাক্ষুষ মন্বন্তৰ অতীত হৈ বৈৱস্বত মন্বন্তৰ আহোঁতেই, প্ৰজাপতি ৰুচিৰ পুত্ৰ ‘ৰৌচ্য’ নামে জন্মিল।

Verse 51

भूत्यामुत्पादितो यस्तु भौत्यो नाम कवेः सुतः / वैवस्वतेंऽतरे जातौ द्वौ मनू तु विवस्वतः

ভূতিত উৎপন্ন কৱিৰ পুত্ৰ ‘ভৌত্য’ নামে পৰিচিত হ’ল; বৈৱস্বত মন্বন্তৰত বিবস্বানৰ দুজন মনু জন্মিল।

Verse 52

वैवस्वतो मनुर्यश्च सावर्णो यश्च वै श्रुतः / ज्ञेयः संज्ञासुतो विद्वान्मनुर्वैवस्वतः प्रभुः

বৈৱস্বত মনু আৰু সাৱৰ্ণ মনু বুলি যি প্ৰসিদ্ধ—বিদ্বানে জানিব যে সংজ্ঞাৰ পুত্ৰ প্ৰভু মনুৱেই বৈৱস্বত মনু।

Verse 53

सवर्णायाः सुतश्चान्यः स्मृतो वैवस्वतो मनुः / सावर्णम नवो ये च चत्वारस्तु महर्षिजाः

সাৱৰ্ণাৰ আন এজন পুত্ৰ বৈৱস্বত মনু বুলি স্মৃত; আৰু সাৱৰ্ণ মন্বন্তৰত চাৰি মহর্ষিও গণ্য।

Verse 54

तपसा संभृतात्मानः स्वेषु मन्वन्तरेषु वै / भविष्येषु भविष्यन्ति सर्वकार्यार्थसाधकाः

তপস্যাৰে আত্মাক সংহত কৰা তেওঁলোকে নিজ নিজ মন্বন্তৰত, আগন্তুক কালত, সকলো কাৰ্য-অৰ্থ সাধনকাৰী হ’ব।

Verse 55

प्रथमे मेरुसावर्णेदक्षपुत्रस्य वै मनोः / परामरीचिगर्भाश्च सुधर्माणश्च ते त्रयः / संभूताश्च महात्मानः सर्वे वैवस्वतेन्तरे

প্ৰথম মেরুসাৱৰ্ণ মন্বন্তৰত, দক্ষপুত্ৰ মনুৰ কালে, পৰামৰীচিগৰ্ভ আৰু সুধৰ্মাণ—এই তিন মহাত্মা বৈৱস্বত মন্বন্তৰৰ ভিতৰতে উৎপন্ন হৈছিল।

Verse 56

दक्षपुत्रस्य पुत्रास्ते रोहितस्य प्रजापतेः / भविष्यन्ति भविष्यास्तु एकैको द्वादशो गणः

তেওঁলোক দক্ষপুত্ৰ, প্ৰজাপতি ৰোহিতৰ পুত্ৰ; আৰু তেওঁলোক ‘ভৱিষ্য’ নামে পৰিচিত হ’ব—প্ৰত্যেকৰে বাৰটা কৰি গণ থাকিব।

Verse 57

ऐश्वरश्च ग्रहो राहुर्वाकुर्वंशस्तथैव च / पारा द्वादश विज्ञेया उत्तरांस्तु निबोधत

ঐশ্বৰ, গ্ৰহ, ৰাহু, বাকুৰ্বংশ আদি ‘পাৰা’ নামে বাৰটা (গণ) বুলি জানিব লাগে; এতিয়া পৰৱৰ্তী (উত্তৰ) নাম শুনা।

Verse 58

वाजिपो वाजिजिच्चैव प्रभूतिश्च ककुद्यथ / दधिक्रावा विपक्वश्च प्रणीतो विजयो मधुः

ৱাজিপ, ৱাজিজিত, প্ৰভূতি আৰু ককুদ—তথা দধিক্ৰাৱা, বিপক্ব, প্ৰণীত, বিজয় আৰু মধু—এই পবিত্ৰ নামসমূহ কোৱা হ’ল।

Verse 59

उतथ्योत्तमकौ द्वौ तु द्वादशैते मरीचयः / सुधर्माणस्तु वक्ष्यामि नामतस्तान्निबोधत

উতথ্য আৰু উত্তমক—এই দুজন; এইদৰে এওঁলোক বাৰজন মৰীচি। এতিয়া মই সুধৰ্মাণসকলৰ নাম ক’ম, মন দি শুনা।

Verse 60

वर्णस्तथाथगर्विश्च भुरण्यो व्रजनो ऽमितः / अमितो द्रवकेतुश्च जंभो ऽथाजस्तु शक्रकः

বৰ্ণ, অথগৰ্বি, ভুৰণ্য, ব্ৰজন, অমিত; লগতে অমিত, দ্ৰৱকেতু, জম্ভ, আৰু অজ—যি শক্ৰক নামে খ্যাত—এই নামসমূহ।

Verse 61

सुनेमिर्द्युतयश्चैव सुधर्माणः प्रकीर्तिताः / तेषामिन्द्रस्तदा भाव्यो ह्यद्भुतो नाम नामतः

সুনেমি আৰু দ্যুতয়—এওঁলোক সুধৰ্মাণ বুলি প্ৰকীৰ্তিত। তেওঁলোকৰ ইন্দ্ৰ তেতিয়া নামত ‘অদ্ভুত’ হ’ব।

Verse 62

स्कन्दो ऽसौ पार्वतीयो वै कार्तिकेयस्तु पावकिः / मेधातिथिश्च पौलस्त्यो वसुः काश्यप एवं च

পাৰ্বতীপুত্ৰ স্কন্দেই কাৰ্তিকেয়, পাৱকি নামে খ্যাত; লগতে মেধাতিথি, পৌলস্ত্য, বসু আৰু কাশ্যপো (উল্লেখিত)।

Verse 63

ज्योतिष्मान्भार्गवाश्चैव द्युतिमानङ्गिरास्तथा / वसिनश्चैव वासिष्ठ आत्रेयो हव्यवाहनः

জ্যোতিষ্মান, ভাৰ্গৱ, দ্যুতিমান, অঙ্গিৰা; লগতে বসিন, বাসিষ্ঠ, আত্রেয় আৰু হব্যবাহন—এই ঋষিসকল উল্লেখিত।

Verse 64

सुतपाः पौलहश्चैव सप्तैते रोहितेतरे / धृतिकेतुर्दीप्तिकेतुः शापहस्तनिरामयाः

সুতপা আৰু পৌলহ—এই সাতজন ৰোহিতৰ অন্য পুত্ৰ; ধৃতিকেতু, দীপ্তিকেতু, শাপহস্ত আৰু নিৰাময় তেওঁলোকৰ মাজত।

Verse 65

पृथुश्रवास्तथानीको भूरिद्युम्नो बृहद्यशः / प्रथमस्य तु सावर्णेर्नव पुत्राः प्रकीर्तिताः

পৃথুশ্ৰবা, অনীক, ভূৰিদ্যুম্ন আৰু বৃহদ্যশ—প্ৰথম সাবৰ্ণিৰ নৱ পুত্ৰ এইদৰে কীৰ্তিত।

Verse 66

दशमे त्वथ पर्याये धर्मपुत्रस्य वै मनोः / द्वीतीयस्य तु सावर्णेर्भाव्यस्यैवान्तरे मनोः

দশম পৰ্যায়ত ধৰ্মপুত্ৰ মনুৰ মন্বন্তৰ হয়; আৰু মনুৰ মন্বন্তৰৰ ভিতৰতে দ্বিতীয় সাবৰ্ণি ‘ভাব্য’ৰ মন্বন্তৰো থাকে।

Verse 67

सुधामानो विरुद्धाश्च द्वावेव तु गणौ स्मृतौ / दीप्तिमन्तश्च ते सर्वे शतसंख्याश्च ते समाः

সুধামান আৰু বিরুদ্ধ—এই দুটা গণেই স্মৃত; তেওঁলোক সকলো দীপ্তিমান আৰু সংখ্যাত শত-শত সমান।

Verse 68

प्राणानां यच्छतं प्रोक्तं ऋषिभिः पुरषेति वै / देवास्ते वै भविष्यन्ति धर्मपुत्रस्य वै मनोः

ঋষিসকলে প্ৰাণসমূহৰ সেই সমষ্টিক ‘পুৰষ’ বুলি কৈছে; তেওঁলোক ধৰ্মপুত্ৰ মনুৰ পুত্ৰৰূপে দেৱতা হ’ব।

Verse 69

तेषामिन्द्रस्तथा विद्वान्भविष्यः शान्तिरुच्यते / हविष्मान्पौलहः श्रीमान्सुकीर्तिश्चाथ भार्गवः

তেওঁলোকৰ মাজত বিদ্বান ইন্দ্ৰ থাকিব, আৰু ‘শান্তি’ নামে এজনো থাকিব; লগতে হৱিষ্মান পৌলহ, শ্ৰীমান আৰু ভাৰ্গৱ সুকীৰ্তিও থাকিব।

Verse 70

आपोमूर्तिस्तथात्रेयो वसिष्ठश्चापवः स्मृतः / पौलस्त्यो ऽप्रतिमश्चापि नाभागश्चैव काश्यपः

আপোমূৰ্তি আৰু আত্রেয়; বসিষ্ঠক ‘আপৱ’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়; লগতে পৌলস্ত্য, অপ্ৰতিম আৰু কাশ্যপ নাভাগো থাকিব।

Verse 71

अभिमन्युश्चाङ्गिरसः सप्तैते परमर्षयः / सुक्षेत्रश्चोत्तमौजाश्च भूरिसेनश्च वीर्यवान्

অভিমন্যু আৰু আংগিৰস—এই সাতজন পৰমৰ্ষি; লগতে সুক্ষেত্ৰ, উত্তমৌজা আৰু বীৰ্যবান ভুৰিসেনো আছে।

Verse 72

शतानीको निरामित्रो वृषसेनो जयद्रथः / भूरिद्युम्नः सुवर्चाश्च दशैतेमानवाः स्मृताः

শতানীক, নিৰামিত্ৰ, বৃষসেন, জয়দ্ৰথ, ভুৰিদ্যুম্ন আৰু সুবৰ্চা—এই দহজনক ‘মানৱ’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 73

एकादशे तु पर्याये सावर्णे वै तृतीयके / निर्वाणरतयो देवाः कामगा वै मनोजवाः

একাদশ মন্বন্তৰৰ তৃতীয় সাবৰ্ণ পৰ্যায়ত দেৱসকল নিৰ্বাণানন্দত ৰত, ইচ্ছামতে গমনকাৰী আৰু মনৰ দৰে বেগৱান হয়।

Verse 74

गणास्त्वेते त्रयः ख्याता देवातानां महात्मनाम् / एकैकस्त्रिंशतस्तेषां गणस्तु त्रिदिवौकसाम्

মহাত্মা দেৱতাসকলৰ এই তিন গণা প্ৰসিদ্ধ; আৰু ত্ৰিদিৱবাসী প্ৰতিটো গণত একত্ৰিশজনকৈ দেৱ থাকে।

Verse 75

मासस्याहानि त्रिंशत्तु यानि वै कवयो विदुः / निर्वाणरतयो देवा रात्रयस्तु विहङ्गमाः

কবিসকলে জনা মতে মাহৰ ত্ৰিশ দিনেই নিৰ্বাণত ৰত দেৱ; আৰু ৰাতিবোৰ বিহঙ্গম—পখীৰ দৰে চঞ্চল বুলি কোৱা হয়।

Verse 76

गणस्तृतीयो यः प्रोक्ते देवतानां भविष्यति / मनोजवा मूरूर्त्तास्तु इति देवाः प्रकीर्तिताः

দেৱতাসকলৰ যি তৃতীয় গণ কোৱা হৈছে, সি ভৱিষ্যতে ‘মনোজৱ’ আৰু ‘মূর্ত’ নামে প্ৰসিদ্ধ হ’ব—এইদৰে দেৱসকল কীৰ্তিত।

Verse 77

एते हि ब्रह्मणः पुत्रा भविष्या मानवाः स्मृताः / तेषामिद्रो वृषा नाम भविष्यः सुरराट् ततः

এওঁ ব্রহ্মাৰ পুত্ৰ; ভৱিষ্যৰ মনু বুলি স্মৰণ কৰা হয়। তেওঁলোকৰ মাজত ‘বৃষা’ নামৰ ইন্দ্ৰ পৰৱৰ্তীতে সুৰৰাজ হ’ব।

Verse 78

तेषां सप्तऋषींश्चापि कीर्त्यमानान्निवौधत / हविष्मान्काश्यपश्चापि वपुष्मांश्चैव भार्गवः

তেওঁলোকৰ সপ্তঋষিসকলৰ নামো, যি কীৰ্তিত হয়, শুনা—হবিষ্মান কাশ্যপ আৰু বপুষ্মান ভাৰ্গৱ।

Verse 79

आरुणिश्च तथात्रेयो वसिष्ठो नग एव च / पुष्टिराङ्गिरसो ज्ञेयः पौलस्त्यो निश्चरस्तथा

আৰুণি, আত্রেয়, বসিষ্ঠ আৰু নাগ; লগতে পুষ্টি আঙ্গিৰস বুলি জানিবা, আৰু পৌলস্ত্য আৰু নিশ্চৰো।

Verse 80

पौलहो ह्यतितेजश्च देवा ह्येकादशेन्तरे / सर्ववेगः सुधर्मा च देवानीकः पुरोवहः

পৌলহ আৰু অতিতেজা—এওঁলোক একাদশ অন্তৰৰ দেৱগণ; লগতে সৰ্ববেগ, সুধৰ্মা আৰু আগুৱাই নিয়া দেৱানীক।

Verse 81

क्षेमधर्मा ग्रहेषुश्च आदर्शः पैण्ड्रको मरुः / सावर्णस्य तु ते पुत्राः प्राजापत्यस्य वै नव

ক্ষেমধৰ্মা, গ্ৰহেষু, আদৰ্শ, পৈণ্ড্ৰক আৰু মৰূ—এওঁলোক সাৱৰ্ণৰ প্ৰাজাপত্য বংশৰ নৱ পুত্ৰ।

Verse 82

द्वादशे त्वथ पर्याये रुद्रपुत्रस्य वै मनोः / चतुर्थो रुद्रसावर्णो देवांस्तस्यान्तरे शृणु

দ্বাদশ পৰ্যায়ত, ৰুদ্ৰপুত্ৰ মনুৰ কালত, চতুৰ্থজন ৰুদ্ৰসাৱৰ্ণ; তেওঁৰ অন্তৰৰ দেৱগণ শুনা।

Verse 83

पञ्चैव तुगणाः प्रोक्ता देवतानामनागताः / हरिता रोहिताश्चैव देवाः सुमनसस्तथा

দেৱতাসকলৰ আগন্তুক কালত পাঁচটা গণেই কোৱা হৈছে—হৰিত, ৰোহিত আৰু সুমনস নামৰ দেৱগণ।

Verse 84

सुकर्माणः सुतरश्च विद्वांश्चैव सहस्रदः / पर्वतो ऽनु चरश्चैव अपाशुश्च मनोजवः

সুকৰ্মা, সুতৰ, বিদ্বান, সহস্ৰদ, পৰ্বত, অনুচৰ, অপাশু আৰু মনোজৱ—এইসকল (দেৱগণ) বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 85

ऊर्जा स्वाहा स्वधा तारा दशेते हरिताः स्मृताः / तपो ज्ञानी मृतिश्चैव वर्चा बन्धुश्च यः स्मृतः

ঊৰ্জা, স্বাহা, স্বধা, তাৰা—এইসকলক দহ ‘হৰিত’ বুলি স্মৃত; লগতে তপ, জ্ঞানী, মৃত্যু, বৰ্চা আৰু বন্ধু নামো স্মৰণীয়।

Verse 86

रजश्चैव तु राजश्च स्वर्णपादस्तथैव च / पुष्टिर्विधिश्च वै देवा दशैते रोहिताः स्मृताः

ৰজ, ৰাজ আৰু স্বৰ্ণপাদ; লগতে পুষ্টি আৰু বিধি—এই দহ দেৱ ‘ৰোহিত’ বুলি স্মৃত।

Verse 87

तुष्ताद्यास्तु ये देवास्त्रय स्त्रिंशत्प्रकीर्तिताः / ते वै सुमनसो वेद्यान्निबोधत सुकर्मणः

তুষ্ট আদি যিসকল ত্ৰয়স্ত্ৰিংশৎ (তেত্ৰিশ) দেৱ বুলি কীৰ্তিত, তেওঁলোকেই ‘সুমনস’ বুলি জ্ঞেয়—হে সুকৰ্মণ, বুজি লোৱা।

Verse 88

सुपर्वा वृषभः पृष्टा कपिद्युम्नविपश्चितः / विक्रमश्च क्रमश्चैव विभृतः कान्त एव च

সুপৰ্বা, বৃষভ, পৃষ্ট, কপিদ্যুম্ন-বিপশ্চিত, বিক্ৰম, ক্ৰম, বিভৃত আৰু কান্ত—এই নামসমূহ (দেৱগণৰ) বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 89

एते देवाः सुकर्माणः सुतरांश्च निबोधत / वर्षो दिव्यस्तथाञ्जिष्ठो वर्चस्वी द्युतिमान्कविः

এই দেৱগণ সুকৰ্মশীল—ভালদৰে বুজা: বৰ্ষ, দিব্য, লগতে অঞ্জিষ্ঠ, বৰ্চস্বী, দ্যুতিমান আৰু কবি।

Verse 90

शुभो हविः कृतप्राप्तिर्व्यापृतो दशमस्तथा / सुतारा नामतस्त्वेते देवा वै संप्रकीर्तिताः

শুভ, হবি, কৃতপ্ৰাপ্তি আৰু ব্যাপৃত—এইবোৰো দশম (নাম); নামতঃ এই দেৱগণ ‘সুতারা’ বুলি কীৰ্তিত।

Verse 91

तेषामिन्द्रस्तु विज्ञेयो ऋतधामा महायशाः / द्युतिर्वसिष्ठपुत्रस्तु आत्रेयः सुतपास्तथा

তেওঁলোকৰ মাজত ইন্দ্ৰ হিচাপে মহাযশস্বী ঋতধামাক জানিব লাগে; দ্যুতি বসিষ্ঠপুত্ৰ, আৰু আত্রেয় আৰু সুতপাও আছে।

Verse 92

तपोमूर्तिस्त्वाङ्गिरसस्तपस्वी काश्यपस्तथा / तपोधनश्च पौलस्त्यः पौलहश्च तपोरतिः

তপোমূর্তি আঙ্গিৰস, তপস্বী কাশ্যপ; তপোধন পৌলস্ত্য, আৰু তপোৰতি পৌলহ—এয়াও (ঋষি-দেৱ) আছে।

Verse 93

भार्गवः सप्तमस्तेषां विज्ञेयस्तु तपोधृतिः / एते सप्तर्षयः सिद्धा अन्त्ये सावर्णिकेंऽतरे

তেওঁলোকৰ মাজত সপ্তমজন ভাৰ্গৱ, ‘তপোধৃতি’ বুলি জনা যায়। এইসকল সিদ্ধ সপ্তৰ্ষি অন্তিম সাবৰ্ণিক মন্বন্তৰত থাকে।

Verse 94

देववानुपदेवश्च देवश्रेष्ठो विदूरथः / मित्रवान् मित्रसेनो ऽथ चित्रसेनो ह्यमित्रहा

দেৱবান, উপদেৱ, দেৱশ্ৰেষ্ঠ, বিদূৰথ; আৰু মিত্ৰবান, মিত্ৰসেন, চিত্ৰসেন—শত্ৰুহন্তা।

Verse 95

मित्रबाहुः सुवर्चाश्च द्वादशस्य मनोः सुताः / त्रयोदशेतु पर्याये भाव्ये रौच्येन्तरे पुनः

মিত্ৰবাহু আৰু সুবৰ্চা—এইসকল দ্বাদশ মনুৰ পুত্ৰ। তাৰ পিছত ত্ৰয়োদশ পৰ্যায়ত, ভাব্য ৰৌচ্য মন্বন্তৰত পুনৰ (প্ৰকাশ পায়)।

Verse 96

त्रय एव गणाः प्रोक्ता देवानां तु स्वयंभुवा / ब्रह्मणो मानसाः पुत्रास्ते हि सर्वे महात्मनः

স্বয়ম্ভূয়ে দেৱতাসকলৰ কেৱল তিনিটা গণ কোৱা হৈছে। তেওঁলোক ব্ৰহ্মাৰ মানসপুত্ৰ; সকলোৱে মহাত্মা।

Verse 97

सुत्रामाणः सुधर्माणः सुकर्माणश्च ते त्रयः / त्रिदशानां गणाः प्रोक्ता भविष्याः सोमपायिनाम्

তেওঁলোক তিনিজন—সুত্ৰামাণ, সুধৰ্মাণ আৰু সুকৰ্মাণ। এঁহঁতক ত্ৰিদশসকলৰ গণ বুলি কোৱা হৈছে; ভৱিষ্যতে সোমপায়ী হ’ব।

Verse 98

त्रयस्त्रिशद्देवता याः पृथगिज्यास्तु याज्ञिकैः / आज्येन पृषदाज्येन ग्रहश्रेष्टेन चैव ह

যি তেত্ৰিশ দেৱতা আছে, যাজ্ঞিকসকলে তেওঁলোকক পৃথক পৃথকভাৱে পূজা কৰে; আজ্য, পৃষদাজ্য আৰু শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰহ (সোম) দ্বাৰা যজন কৰা হয়।

Verse 99

ये वै देवास्त्रयस्त्रिंशत्पृथक्त्वेन निबोधत / सुत्रामाणः प्रयाज्यास्तु आज्याशा ये तु सांप्रतम्

যি তেত্ৰিশ দেৱতা, তেওঁলোকক পৃথকভাৱে বুজা; ‘সুত্ৰামাণ’ নামৰ দেৱসকল প্ৰয়াজ্য, আৰু বৰ্তমান আজ্য-ভাগৰ আকাঙ্ক্ষী।

Verse 100

सुकर्माणो ऽनुयाज्याख्याः पृषदाज्याशिनस्तु ये / उपयाज्याः सुधर्माण इति देवाः प्रकीर्त्तिताः

যিসকল পৃষদাজ্য ভক্ষণ কৰে, তেওঁলোক ‘সুকৰ্মাণ’ নামে অনুয়াজ্য; আৰু ‘সুধৰ্মাণ’সকল উপয়াজ্য—এইদৰে দেৱসকল কীৰ্তিত।

Verse 101

दिवस्पतिर्महासत्वस्तेषामिन्द्रो भविष्यति / पुलहात्मजपुत्रास्ते विज्ञेयास्तु रुचेः सुताः

তেওঁলোকৰ ইন্দ্ৰ হ’ব ‘দিবস্পতী’ নামৰ মহাসত্ত্ববান; তেওঁলোক পুলহৰ পুত্ৰৰ পুত্ৰ আৰু ৰুচিৰ পুত্ৰ—এনে জ্ঞাতব্য।

Verse 102

अङ्गिराश्चैव धृतिमान् पौलस्त्यो ऽप्यव्ययस्तु सः / पौलहस्तत्त्वदर्शी छ भार्गवश्च निरुप्सुकः

অঙ্গিৰা ধৃতিমান; পৗলস্ত্যও অব্যয়; পৗলহ তত্ত্বদৰ্শী, আৰু ভাৰ্গৱ নিৰুপ্সুক (নিষ্কাম)।

Verse 103

निष्प्रकंप्यस्तथात्रेयो निर्मोहः काश्यपस्तथा / सुतपाश्चैव वासिष्ठः सप्तैते तु त्रयोदश

নিষ্প্ৰকম্প্য, আত্রেয়, নিৰ্মোহ, কাশ্যপ আৰু সুতপা-বাসিষ্ঠ—এই সাতজন ত্ৰয়োদশ মন্বন্তৰত প্ৰসিদ্ধ।

Verse 104

चित्रसेनो विचित्रश्च नयो धर्मो धृतो भवः / अनेकः क्षत्रविद्धश्च सुरसो निर्भयो दश

চিত্ৰসেন, বিচিত্ৰ, নয়, ধৰ্ম, ধৃত, ভব, অনেক, ক্ষত্ৰবিদ্ধ, সুৰস আৰু নিৰ্ভয়—এই দহটা নাম কোৱা হৈছে।

Verse 105

रौच्यस्यैते मनोः पुत्रा ह्यन्तरे तु त्रयोदशे / चतुर्दशे तु पर्याये भौत्यस्याप्यन्तरे मनोः

এওঁ ৰৌচ্য মনুৰ পুত্ৰসকল, ত্ৰয়োদশ মন্বন্তৰত; আৰু চতুৰ্দশ পৰ্যায়ত ভৌত্য মনুৰ মন্বন্তৰতো (উল্লেখিত)।

Verse 106

देवतानां गणाः पञ्च प्रोक्ता ये तु भविष्यति / चाक्षुषाश्च पवित्राश्च कनिष्ठा भ्राजितास्तथा

ভৱিষ্যতে হ’বলগীয়া দেৱতাসকলৰ পাঁচ গণ কোৱা হৈছে—চাক্ষুষ, পবিত্ৰ, কনিষ্ঠ, ভ্ৰাজিত আৰু (আৰু এটা গণ)।

Verse 107

वाचावृद्धाश्च इत्येते पञ्च देवगणाः स्मृताः / निषादाद्याः स्वराः सप्त सप्त तान्विद्धि चाक्षुषान्

‘বাচাৱৃদ্ধ’ আদি—এই পাঁচ দেৱগণ স্মৃত। নিষাদ আদি সাত স্বৰ—সেইবোৰক চাক্ষুষসকলৰ সাত-সাত (স্বৰ) বুলি জানিবা।

Verse 108

बृहदाद्यानि सामानि कनिष्ठान्सप्त तान्विदुः / सप्त लोकाः पवित्रास्ते भ्राजिताः सप्तसिंधवः

বৃহদ্ আদি সামসমূহৰ মাজত কনিষ্ঠ সাতটা বুলি জনা যায়। সেই সাত লোক পবিত্ৰ, আৰু দীপ্তিমান সাত সিন্ধু (নদী)ও আছে।

Verse 109

वाचावृद्धानृषीन्विद्धि मनोः स्वायभुवस्य ये / सर्वे मन्वन्तरेद्राश्च विज्ञेयास्तुल्यलक्षणाः

স্বায়ম্ভুব মনুৰ যিসকল বাক্যে প্ৰাচীন (বৃদ্ধ) ঋষি, তেওঁলোকক জানি ৰাখা। সকলো মন্বন্তৰৰ ইন্দ্ৰসকলকো সমলক্ষণযুক্ত বুলি বুজিব লাগে।

Verse 110

तेजसा तपसा वुद्ध्या बलश्रुतपराक्रमैः / त्रैलोक्ये यानि सत्त्वानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च

তেজ, তপ, বুদ্ধি, বল, শ্ৰুতি আৰু পৰাক্ৰমে ত্ৰৈলোক্যত যিসকল সত্ত্ব গতি লাভ কৰে আৰু ধ্ৰুৱ (অচল) হৈ থাকে।

Verse 111

सर्वशः सर्वैर्गुणैस्तानि इन्द्रास्ते ऽभिभवन्ति वै / भूतापवादिनो हृष्टा मध्यस्था भूतवादिनः

সেই ইন্দ্ৰসকল সকলোভাবে, সকলো গুণে, তেওঁলোকক নিশ্চয়েই অভিভৱ কৰে। ভূত-অপবাদীসকল হৃষ্ট; আৰু মধ্যস্থসকল ভূত-বাদী।

Verse 112

भूताभवादिनः शक्तास्त्रयो वेदाः प्रवादिनाम् / अग्नीध्रः काश्यपश्चैव पौलस्त्यो मागधश्च यः

ভূতাভৱ (উৎপত্তি) প্ৰতিপাদন কৰোঁতাসকল শক্তিশালী; প্ৰবাদীসকলৰ বাবে তিনিটা বেদ (প্ৰমাণ) আছে। অগ্নীধ্ৰ, কাশ্যপ, পৌলস্ত্য আৰু মাগধো।

Verse 113

भार्गवो ह्यग्निवाहुश्च शुचिराङ्गिरसस्तथा / शुक्रश्चैव तु वासिष्ठः पौलहो मुक्त एव च

ভাৰ্গৱ, অগ্নিবাহু, তদ্ৰূপ পবিত্ৰ আঙ্গিৰস; আৰু শুক্ৰ, বাসিষ্ঠ, পৌলহ আৰু মুক্ত—এঁহতিও (উল্লেখিত)।

Verse 114

आत्रेयः श्वाजितः प्रोक्तो मनुपुत्रानतः शृणु / उरुर्गुरुश्च गंभीरो बुद्धः शुद्धः शुचिः कृती

আত্রেয়ক ‘শ্বাজিত’ বুলি কোৱা হৈছে; এতিয়া মনুৰ পুত্ৰসকলৰ ক্ৰম শুনা—উৰু, গুৰু, গম্ভীৰ, বুদ্ধ, শুদ্ধ, শুচি আৰু কৃতী।

Verse 115

ऊर्जस्वी सुबलश्चैव भौत्यस्यैते मनोः सुताः / सावर्णा मनवो ह्येते चत्वारो ब्रह्मणः सुताः

ঊৰ্জস্বী আৰু সুবল—এঁহত ভৌত্য মনুৰ পুত্ৰ। এই চাৰিজনেই সাবৰ্ণ মনু, ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ বুলি কোৱা হয়।

Verse 116

एको वैवस्वतश्चैव सावर्णो मनुरुच्यते / रौच्यो भौत्यश्च यौ तौ तु मतौ पौलहभार्गवौ / भौत्यस्यैवाधिपत्ये तु तूर्णं कल्पस्तु पूर्यते

এজন বৈবস্বত আৰু এজন সাবৰ্ণ—এঁহতক মনু বুলি কোৱা হয়। ৰৌচ্য আৰু ভৌত্য—এই দুজনক পৗলহ আৰু ভাৰ্গৱ বুলি ধৰা হয়। ভৌত্যৰ অধিপত্যতেই এই কল্প শীঘ্ৰে পূৰ্ণ হয়।

Verse 117

सूत उवाच निःशेषेषु तु सर्वेषु तदा मन्वन्तरेष्विह

সূতে ক’লে—ইয়াত যেতিয়া সকলো মন্বন্তৰ নিঃশেষে সম্পূৰ্ণ হয়, তেতিয়া…

Verse 118

अन्ते ऽनेकयुगे तस्मिन्क्षीणे संहार उच्यते / सप्तैते भार्गवा देवा अन्ते मन्वन्तरे तदा

অসংখ্য যুগৰ অন্তত, যেতিয়া সেই কাল ক্ষয় হয়, তেতিয়া তাক সংহাৰ বোলা হয়। তেতিয়া মন্বন্তৰৰ অন্তত এই সাত ভাৰ্গৱ দেৱ প্ৰকাশ পায়।

Verse 119

भुक्त्वा त्रैलोक्यम ध्यस्था युगाख्या ह्येकसप्ततीः / पितृभिर्मनुभिः सार्द्धं क्षीणे मन्वन्तरे तदा

ত্রিলোকৰ মধ্যভাগত অৱস্থিত হৈ তেওঁলোকে ‘যুগ’ নামে একাত্তৰ কালখণ্ড ভোগ কৰে। তাৰ পিছত মন্বন্তৰ ক্ষয় হ’লে পিতৃসকল আৰু মনুসকলৰ সৈতে একেলগে হয়।

Verse 120

अनाधारमिदं सर्वं त्रैलोक्यं वै भविष्यति / ततः स्थाना नि शुभ्राणि स्थानिनां तानि वै तदा

তেতিয়া এই সমগ্ৰ ত্ৰিলোক নিশ্চয়েই আধাৰহীন হ’ব। তাৰ পিছত অধিবাসীসকলৰ সেই স্থানসমূহ শুভ্ৰ আৰু পবিত্ৰ হৈ উঠিব।

Verse 121

प्रभ्रशयन्ते विमुक्तानि तारा ऋक्षग्रहैस्तथा / ततस्तेषु व्यतीतेषु त्रैलोक्यस्येश्वरेष्विह

তৰা-নক্ষত্ৰ আৰু গ্ৰহসমেত তৰাবোৰো বন্ধনমুক্ত হৈ তললৈ খহি পৰে। আৰু যেতিয়া সিহঁত সকলো লয় হয়, তেতিয়া ইয়াত ত্ৰিলোকৰ অধীশসকলৰো অৱসান ঘটে।

Verse 122

संप्रप्तेषु महर्लोकं यस्मिंस्ते कल्पवासिनः / अजिताद्या गणा यत्र आयुष्मन्तश्चतुर्दश

যেতিয়া সেই কল্পবাসীসকল মহৰ্লোকত উপনীত হয়—য’ত অজিত আদি চৌদজন আয়ুষ্মান গণ বাস কৰে।

Verse 123

मन्वन्तरेषु सर्वेषु देवास्ते वै चतुर्द्दश / सशरीराश्च श्रूयन्ते जनलोके सहानुगाः

সকলো মন্বন্তৰত সেই চৌদ্দজন দেৱতা নিজৰ অনুচৰসহ জনলোকে দেহধাৰী ৰূপে আছে বুলি শ্ৰুত হয়।

Verse 124

एवं देवेष्वतीतेषु महर्लोकाज्जनं प्रति / भूतादिष्ववशिष्टेषु स्थावरां तेषु तेषु वै

এইদৰে দেৱসকল ঊৰ্ধ্বলৈ গ’লে, মহৰ্লোকৰ পৰা জনলোকলৈ, ভূতাদি যি অৱশিষ্ট থাকে, তাত তাত স্থাৱৰ সত্তাই থাকে।

Verse 125

शून्येषु लोकस्थानेषु महान्तेषु भुवादिषु / देवेषु च गतेष्वूर्द्ध्वं सायुज्यं कल्पवासिनाम्

ভুৱাদি মহান লোকস্থান শূন্য হৈ দেৱসকলো ঊৰ্ধ্বলৈ গ’লে, তেতিয়া কল্পবাসীসকলৰ সাযুজ্য (পৰম একত্ব) লাভ হয়।

Verse 126

संहृत्य तास्ततो ब्रह्मा देवर्षिपितृदानवान् / संस्थापयति वै सर्गमहर्दृष्ट्वा युगक्षये

তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাই দেৱ, ঋষি, পিতৃ আৰু দানৱসকলক সংহৃত কৰি, যুগক্ষয়ত দিনক দেখি, সৃষ্টিক পুনৰ স্থাপন কৰে।

Verse 127

चतुर्युगसहस्रान्तमहर्यद्ब्रह्मणो विदुः / रात्रिं युगसहस्रान्तां ते ऽहोरात्रविदो जनाः

অহোৰাত্ৰৰ তত্ত্ব জনাসকলে কয়—ব্ৰহ্মাৰ এক দিন চতুৰ্যুগৰ সহস্ৰ চক্ৰৰ পৰিমাণ, আৰু তেওঁৰ এক ৰাত্ৰিও সহস্ৰ যুগচক্ৰৰ পৰিমাণ।

Verse 128

नैमित्तिकः प्राकृतिको यश्चैवात्यन्तिकोर्ऽथतः / त्रिविधिः सर्वभूतानामित्येष प्रतिसंचरः

নৈমিত্তিক, প্ৰাকৃত আৰু অত্যন্তিক—অৰ্থত এই তিন প্ৰকাৰ প্ৰলয় সকলো ভূতৰ বাবে কোৱা হৈছে; এইয়েই প্ৰতিসঞ্চাৰ (সংহাৰ)।

Verse 129

ब्राह्मो नैमित्तिकस्तस्य कल्पदाहः प्रसंयमः / प्रतिसर्गे तु भूतानां प्राकृतः करणक्षयः

তাৰ নৈমিত্তিক (ব্ৰাহ্ম) প্ৰলয় কল্পদাহ আৰু সংযমৰূপ; আৰু প্ৰতিসৰ্গকালত ভূতসমূহৰ প্ৰাকৃত প্ৰলয় কৰণ (ইন্দ্ৰিয়) ক্ষয়ৰূপে ঘটে।

Verse 130

ज्ञानाच्चात्यन्तिकः प्रोक्तः कारणानामसंभवः / ततः संहृत्य तान्ब्रह्मा देवांस्त्रैलोक्यवासिनः

জ্ঞানজনিত অত্যন্তিক (প্ৰলয়) বুলি কোৱা হৈছে; তাত কাৰণসমূহৰো সম্ভৱ নাথাকে। তাৰ পাছত ব্ৰহ্মাই ত্ৰৈলোক্যবাসী দেৱসকলকো সংহৃত কৰি লয়।

Verse 131

प्रहरति प्रकुरुते सर्गस्य प्रलयं पुनः / सुषुप्सुर्भगवान्ब्रह्मा प्रजाः संहरते तदा

সেই (কাল) বাৰে বাৰে সৃষ্টিৰ প্ৰলয়ক প্ৰহাৰ কৰি ঘটায়। তেতিয়া নিদ্ৰালীন ভগৱান ব্ৰহ্মাই প্ৰজাসকলক সংহাৰ কৰে।

Verse 132

ततो युगसहस्रान्ते संप्राप्ते च युगक्षये / तत्रात्मस्थाः प्रजाः कर्तुं प्रपेदे स प्रजापतिः

তাৰ পাছত যুগসহস্ৰান্তত, আৰু যুগক্ষয় উপস্থিত হ’লে, সেই প্ৰজাপতিয়ে নিজৰ ভিতৰত স্থিত প্ৰজাসকলক সৃষ্টি কৰিবলৈ আগবাঢ়িল।

Verse 133

तदा भवत्यनावृष्टिः संतता शतवार्षिकी / तया यान्यल्पसाराणि सत्त्वानि वृथिवीतले

তেতিয়া একশ বছৰ ধৰি অবিৰত অনাবৃষ্টি হয়। তাৰ ফলত পৃথিৱীতলৰ অল্পসাৰ জীৱসমূহ ক্ষয়প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 134

तान्येवात्र प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च / सप्तरश्मिरथो भूत्वा उदत्तिष्ठद्विभावसुः

সেই জীৱসমূহ ইয়াতেই লয়প্ৰাপ্ত হৈ মাটিত মিলি ভূমিৰূপ পায়। তাৰ পাছত বিভাৱসু সপ্তৰশ্মিৰ ৰথৰূপে উৰ্ধ্বলৈ উদিত হয়।

Verse 135

असह्यरश्मिर्भगवान्पिबत्यंभो गनस्तिभिः / हरीतारश्मयस्तस्यदीप्यमानास्तु सप्ततिः

অসহ্য ৰশ্মিধাৰী ভগৱান সূৰ্য গনস্তি-সমূহৰ দ্বাৰা জল পান কৰে। তেওঁৰ দীপ্তিমান হৰিত ৰশ্মিসমূহ সত্তৰটি হৈ জ্বলে।

Verse 136

भूय एव विवर्त्तन्ते व्याप्नुवन्तोंबरं शनैः / भौमं काष्ठेन्धनं तेजो भृशमद्भिस्तु दीप्यते

সিহঁত পুনৰ ঘূৰি আহি ধীৰে ধীৰে আকাশমণ্ডল জুৰি ব্যাপি যায়। ভূমিক কাঠ-ইন্ধনসদৃশ তেজ জলৰ দ্বাৰা অতি প্ৰজ্বলিত হয়।

Verse 137

तस्मादुदकभृत्सूर्यस्तपतीति हि कथ्यते / नावृष्ट्या तपते सूर्य्यो नावृष्ट्या परिषिच्यते

সেইবাবে সূৰ্যক ‘উদকভৃত্’ বুলি কোৱা হয়—জল ধৰি তেওঁ তপে। অনাবৃষ্টিত সূৰ্য দহে, আৰু অনাবৃষ্টিত তেওঁ শীতল জলেৰে সিঞ্চিত নহয়।

Verse 138

नावृष्ट्या परिविश्येत वारिणा दीप्यते रविः / तस्मादपः पिबन्यो वै दीप्यते रविरंबरे

বৰষুণ নাহিলে জগত শুকাই যায়; কিন্তু জলে ৰবি দীপ্ত হয়। সেয়ে আকাশত ৰবি জল পান কৰি উজ্জ্বল হয়।

Verse 139

तस्य ते रश्मयः सप्त पिबन्त्यंभो महार्णवात् / तेनाहारेण संदीप्ताः सूर्याः सप्त भवन्त्युत

তেওঁৰ সেই সাত ৰশ্মিয়ে মহাসাগৰৰ পৰা জল পান কৰে। সেই আহাৰেই দীপ্ত হৈ সিহঁত সাত সূৰ্যৰূপ হয়।

Verse 140

ततस्ते रश्मयः सप्त सूर्यभूताश्चतुर्द्दिशम् / चतुर्लोकमिमं सर्वं दहन्ति शिखिनस्तदा

তাৰ পাছত সেই সাত ৰশ্মি সূৰ্যৰূপ হৈ চাৰিও দিশে বিস্তৃত হয়। তেতিয়া অগ্নিশিখাৰ দৰে চাৰ লোকক দগ্ধ কৰে।

Verse 141

प्राप्नुवन्ति च ताभिस्तु ह्यूर्द्ध्वं चाधश्च रश्मिभिः / दीप्यन्ते भास्कराः सप्त युगान्ताग्निप्रतापिनः

সেই ৰশ্মিবোৰে ওপৰলৈ আৰু তললৈ সকলোতে পৌঁছে। যুগান্তৰ অগ্নিৰ দৰে প্ৰতাপী সাত ভাস্কৰ তেতিয়া দীপ্ত হয়।

Verse 142

ते वारिणा प्रदीप्ताश्च बहुसाहस्ररश्मयः / स्वं समावृत्य तिष्ठन्ति निर्दहन्तो वसुंधराम्

তেওঁলোক জলে প্ৰদীপ্ত, সহস্ৰ সহস্ৰ ৰশ্মিধাৰী। নিজৰ তেজে সকলো আৱৰি ধৰি, পৃথিৱীক দগ্ধ কৰি স্থিত থাকে।

Verse 143

ततस्तेषां प्रतापेन दह्यमाना वसुंधरा / साद्रिनद्यर्णवा पृथ्वी निस्नेहा समपद्यत

তেতিয়া তেওঁলোকৰ প্ৰতাপে দগ্ধ হোৱা বসুন্ধৰা—পৰ্বত, নদী আৰু সাগৰসহ এই পৃথিৱী—স্নেহশূন্য, শুকান হৈ পৰিল।

Verse 144

दीप्ताभिः संतताभिश्च चित्राभिश्च समन्ततः / अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक् च संरूद्धा सूर्यरश्मिभिः

দীপ্ত, অবিৰত আৰু বিচিত্ৰ সূৰ্যৰশ্মিয়ে সি চাৰিওফালে—তলত, ওপৰত আৰু তিৰ্যকভাৱে—সম্পূৰ্ণৰূপে আৱদ্ধ হ’ল।

Verse 145

सूर्याग्नीनां प्रवृद्धानां संसृष्टानां परस्परम् / एकत्वमुपयातानामेकज्वाला भवत्युत

প্ৰবৃদ্ধ সূৰ্য আৰু অগ্নি পৰস্পৰে মিলি একত্ব লাভ কৰিলে, নিশ্চয় একেটা জ্বালাই হৈ উঠে।

Verse 146

सर्वलोकप्रणाशश्च सो ऽग्निर्भूत्वानुमण्डली / चतुर्लोकमिदं सर्वं निर्दहत्याशु तेजसा

সেই অগ্নি সৰ্বলোক-প্ৰণাশক হৈ মণ্ডলাকাৰে বিস্তৃত হয় আৰু নিজৰ তেজে অতি শীঘ্ৰে এই চাৰিও লোক দগ্ধ কৰে।

Verse 147

ततः प्रलीने सर्वस्मिञ्जङ्गमे स्थावरे तथा / निर्वृक्षा निस्तृणा भूमिः कूर्मपृष्ठसमा भवेत्

তাৰ পিছত চলমান আৰু স্থাৱৰ সকলো লীন হ’লে, পৃথিৱী গছবিহীন, তৃণবিহীন হৈ কূৰ্মৰ পিঠিৰ দৰে সমতল হয়।

Verse 148

अंबरीषमिवाभाति सर्वमप्यखिलं जगत् / सर्वमेव तदर्चिर्भिः पूर्णं जाज्वल्यते घनः

সমগ্ৰ অখিল জগত ভাটিৰ দৰে দীপ্ত হয়; তাৰ শিখাৰে পৰিপূৰ্ণ ঘন অগ্নিপুঞ্জ সৰ্বত্ৰ জাজ্বল্যমান হৈ উঠে।

Verse 149

भूतले यानि सत्त्वानि महोदधिगतानि च / ततस्तानि प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च

ভূতলত যিসকল প্ৰাণী আছে আৰু মহাসাগৰত থকা সত্ত্বসমূহো, সিহঁত তেতিয়া লয় পাই মাটিৰ ৰূপ ধাৰণ কৰে।

Verse 150

द्वीपाश्च पर्वताश्चैव वर्षाण्यथ महोदधिः / सर्वं तद्भस्मसाच्चक्रे सर्वात्मा पावकस्तु सः

দ্বীপ, পৰ্বত, বৰ্ষভূমি আৰু মহাসাগৰ—সৰ্বাত্মা সেই পাৱকে সকলোকে ভস্ম কৰি পেলালে।

Verse 151

समुद्रेभ्यो नदीभ्यश्च पातालेभ्यश्च सर्वशः / पिबत्यपः समिद्धो ऽग्निः पृथिवीमाश्रितो ज्वलन्

পৃথিৱীক আশ্ৰয় কৰি জ্বলন্ত সমিদ্ধ অগ্নিয়ে সাগৰ, নদী আৰু পাতালৰ পৰা সৰ্বদিশে পানী পান কৰি লয়।

Verse 152

ततः संवर्द्धितः शैलानति क्रम्य ग्रहांस्तथा / लोकान्संहरते दीप्तो घोरः संवर्त्तको ऽनलः

তাৰ পিছত সি বৃদ্ধি পাই পৰ্বত অতিক্ৰম কৰি, গ্ৰহসমূহো পাৰ হৈ, দীপ্ত আৰু ভয়ংকৰ সংৱৰ্তক অনলে সকলো লোক সংহাৰ কৰে।

Verse 153

ततः स पृथिवीं भित्त्वा रसातलमशोष्यत् / निर्दह्यान्ते तु पातालं वायुलोकमथादहत्

তাৰ পিছত সি পৃথিৱী ভেদি ৰসাতল শুকাই পেলালে; শেষত পাতাল দহি বায়ুলোকো জ্বলাই দিলে।

Verse 154

अधस्तात्पृथिवीं दग्ध्वा तूर्द्ध्वं स दहतो दिवम् / योजनानां सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च

তলত পৃথিৱী দহি সি ওপৰলৈ আকাশকো জ্বলাই দিলে; সহস্ৰ যোজন, প্ৰয়ুত আৰু অৰ্বুদ পৰ্যন্ত বিস্তাৰ হ’ল।

Verse 155

उदतिष्ठञ्शिखास्तस्य बह्व्यः संवर्त्तकस्य तु / गन्धर्वांश्च पिशाचांश्च समहोरगराक्षसान्

সেই সংৱৰ্তকৰ বহু শিখা উঠিল; গন্ধৰ্ব, পিশাচ, মহোৰগ আৰু ৰাক্ষসকো গ্ৰাস কৰিলে।

Verse 156

तदा दहति संदीप्तो गोलकं चैव सर्वशः / भूर्लोकं च भुवर्ल्लोकं स्वर्लोकं च महस्तथा

তেতিয়া সি প্ৰজ্বলিত হৈ সৰ্বদিশে গ’লক দহিবলৈ ধৰিলে; ভূৰ্লোক, ভুৱৰ্লোক, স্বৰ্লোক আৰু মহৰ্লোককো।

Verse 157

घोरो दहति कालाग्निरेवं लोकचतुष्टयम् / व्याप्तेषु तेषु लोकेषु तिर्यगूर्द्ध्वमथाग्निना

এইদৰে ভয়ংকৰ কালাগ্নিয়ে চাৰিও লোক দহে; আৰু সেই লোকসমূহ অগ্নিয়ে ব্যাপ্ত হ’লে, অগ্নি তিৰ্যক আৰু ঊৰ্ধ্ব দিশে বিস্তাৰিত হ’ল।

Verse 158

तत्तेजः समनुप्राप्य कृत्स्नं जगदिदं शनैः / अयोगुडनिभं सर्वं तदा ह्येवं प्रकाशते

সেই তেজ লাভ কৰি এই সমগ্ৰ জগত ধীৰে ধীৰে প্ৰকাশিত হয়; তেতিয়া সকলো যেন লোহাৰ গোলাৰ দৰে দীপ্ত হৈ দেখা যায়।

Verse 159

ततो गजकुलाकारास्तडिद्भिः समलङ्कृताः / उत्तिष्ठन्ति तदा घोरा व्योम्नि संवर्तका घनाः

তাৰ পাছত আকাশত হাতীৰ জাকৰ আকৃতিৰ, বিজুলীৰে অলংকৃত, প্ৰলয়কাৰী ভয়ংকৰ মেঘসমূহ উঠি দেখা যায়।

Verse 160

केचिन्नीलोत्पलश्यामाः केचित्कुमुदसन्निभाः / केचिद्वैडूर्यसंकाशा इन्द्रनीलनिभाः परे

কিছুমান মেঘ নীলোৎপলৰ দৰে শ্যাম, কিছুমান কুমুদৰ দৰে শুভ্ৰ; কিছুমান বৈডূৰ্য মণিৰ দৰে কান্তিময়, আন কিছুমান ইন্দ্ৰনীলৰ দৰে দীপ্ত।

Verse 161

शङ्खकुन्दनिभाश्चान्ये जात्यञ्जननिभास्तथा / धूम्रवर्णा घनाः केचित्केचित्पीताःपयोधराः

কিছুমান শঙ্খ আৰু কুন্দৰ দৰে শুভ্ৰ, কিছুমান জাত্যঞ্জনৰ দৰে ক’লা; কিছুমান ঘন মেঘ ধূম্ৰবৰ্ণ, আৰু কিছুমান পীতবৰ্ণ পয়োধৰ।

Verse 162

केचिद्रासभवर्णाभा लाक्षारसनिभास्तथा / मनशिलाभास्त्वपरे कपोताभास्तथांबुदाः

কিছুমান মেঘ গাধাৰ বৰ্ণৰ দৰে দেখা যায়, কিছুমান লাক্ষাৰসৰ দৰে; কিছুমান মনশিলাৰ দৰে দীপ্ত, আৰু কিছুমান কপৌতৰ দৰে ধূসৰ আভাযুক্ত।

Verse 163

इन्द्रगोपनिभाः केचिद्धरितालनिभास्तथा / चाषपत्रनिभाः केचिदुत्तिष्ठन्ति घना दिवि

কিছুমান মেঘ ইন্দ্ৰগোপৰ দৰে ৰঙা, কিছুমান হৰিতালৰ দৰে সেউজ, আৰু কিছুমান চাষ-পখীৰ পাতৰ দৰে দেখা দি আকাশত উঠি থাকে।

Verse 164

केचित्पुरवराकाराः केचिद्गजकुलोपमाः / केचित्पर्वतसंकाशाः केचित्स्थलनिभा घनाः

কিছুমান মেঘ শ্ৰেষ্ঠ নগৰৰ আকাৰৰ দৰে, কিছুমান হাতীৰ জাকৰ দৰে, কিছুমান পৰ্বতৰ সদৃশ, আৰু কিছুমান বিস্তৃত স্থলৰ দৰে ঘন দেখা যায়।

Verse 165

क्रीडागारनिभाः केचित्केचिन्मीनकुलोपमाः / बहुरूपा घोररूपा घोरस्वरनिनादिनः

কিছুমান মেঘ ক্ৰীড়াগৃহৰ দৰে, কিছুমান মাছৰ জাকৰ দৰে; সিহঁত বহুৰূপী, ভয়ংকৰ ৰূপধাৰী আৰু ভয়ানক স্বৰে গর্জন কৰে।

Verse 166

तदा जलधराः सर्वे पूरयन्ति नभस्तलम् / ततस्ते जलदा घोरराविणो भास्करात्मकाः

তেতিয়া সকলো জলধৰ মেঘে আকাশতল ভৰি তোলে; তাৰ পাছত সেই জলদবোৰ ভয়ংকৰ গর্জনে ধ্বনিত হৈ সূৰ্য-তেজময় যেন দেখা যায়।

Verse 167

सप्तधा संवृतात्मानस्तमग्निं शमयन्त्युत / ततस्ते जलदा वर्षं मुञ्चन्ति च महौघवत्

সিহঁতে সাতধৰণে নিজকে আৱৃত কৰি সূৰ্যাগ্নিকো শমাই তোলে; তাৰ পাছত সেই জলদবোৰ মহাপ্ৰবাহৰ দৰে বৰষুণ ঢালে।

Verse 168

सुघोरमशिवं सर्वं नाशयन्ति च पावकम् / प्रवृष्टैश्च तथात्यर्थं वारिणा पूर्यते जगत्

অতি ঘোৰ আৰু অশিৱ সকলোকে, অগ্নিকো নাশ কৰে; আৰু প্ৰবল বৰষুণৰ পানীত সমগ্ৰ জগত ভৰি উঠে।

Verse 169

अद्भिस्तेजोभिभूतं च तदाग्निः प्रविशत्यपः / नष्टे चाग्नौ वर्षगते पयोदाः पावकोद्भवाः

জলে তেজ পৰাভূত হ’লে সেই অগ্নি জলে প্ৰৱেশ কৰে; আৰু অগ্নি নষ্ট হ’লে, বৰষাৰ প্ৰবাহত, অগ্নিজাত মেঘসমূহ উদ্ভৱ হয়।

Verse 170

प्लावयन्तो जगत्सर्वं बृहज्जलपरिस्रवैः / धाराभिः पूरयन्तीमं चोद्यमानाः स्वयंभुवा

বৃহৎ জলপ্ৰবাহত তেওঁলোকে সমগ্ৰ জগত প্লাৱিত কৰে; আৰু স্বয়ম্ভূৰ প্ৰেৰণা অনুসাৰে ধাৰাধাৰে এই লোক ভৰাই তোলে।

Verse 171

अन्ये तु सलिलौघैस्तु वेलामभिभवन्त्यपि / साद्रिद्वीपान्तरं पीतं जलमन्नेषु तिष्ठति

আন কিছুমান জলৌঘে সাগৰতীৰৰ সীমাও অতিক্ৰম কৰে; আৰু পৰ্বতসহ দ্বীপান্তৰৰ মাজত পান কৰা জল অন্নৰ ৰসত স্থিত থাকে।

Verse 172

पुनः पतति भूमौ तत्पयोधस्तान्नभस्तले / संवेष्टयति घोरात्मा दिवि वायुः समततः

পুনৰায় সেই মেঘজল আকাশমণ্ডলৰ পৰা ভূমিত পৰে; আৰু ওপৰত দিৱ্য আকাশত সৰ্বত্ৰ বিস্তৃত ঘোৰস্বভাৱ বায়ুৱে তাক আৱৰি ধৰে।

Verse 173

तस्मिन्नेकार्मवे घोरे नष्टे स्थावारजङ्गमे / पूर्मे युगसहस्रे वै निःशेषः कल्प उच्यते

সেই ভয়ংকৰ একাৰ্ণৱত স্থাৱৰ-জংগম সকলো নষ্ট হ’লে, পূৰ্বৰ সহস্ৰ যুগৰ অন্তত তাক ‘নিঃশেষ কল্প’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 174

अथांभसऽऽवृते लोके प्राहुरेकार्मवं बुधाः / अथ भूमिर्जलं खं च वायुश्चैकार्मवे तदा

যেতিয়া লোক জলেৰে আৱৃত হয়, তেতিয়া পণ্ডিতসকলে তাক ‘একাৰ্ণৱ’ বুলি কয়; তেতিয়া পৃথিৱী, জল, আকাশ আৰু বায়ু—সকলো সেই একাৰ্ণৱতেই থাকে।

Verse 175

नष्टे ऽनले ऽन्धभूते तु प्राज्ञायत न किञ्चन / पार्थिवास्त्वथ सामुद्रा आपो दैव्याश्च सर्वशः

যেতিয়া অগ্নি নষ্ট হৈ সকলো অন্ধকাৰময় হয়, তেতিয়া একোৱেই বুজা নাযায়; তেতিয়া পাৰ্থিৱ, সামুদ্ৰ আৰু দৈৱ—সকলো প্ৰকাৰৰ জল সৰ্বত্ৰ থাকে।

Verse 176

असरन्त्यो व्रजन्त्यैक्यं सलिलाख्यां भजन्त्युत / आगतागतिके चैव तदा तत्सलिलं स्मृतम्

সেই জলধাৰাসকল নাবহিলেও একত্ব লাভ কৰি ‘সলিল’ নাম ধৰে; আৰু যি আগত-আগত (তৰংগগতি) কৰে, তেতিয়া তাকেই ‘সলিল’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 177

प्रच्छाद्यति महीमेतामर्णवाख्यं तु तज्जलम् / आभाति यस्मात्तद्भाभिर्भाशब्दो व्याप्तिदीप्तिषु

সেই জলেই এই পৃথিৱী আচ্ছাদিত হয়, সেয়ে তাক ‘অৰ্ণৱ’ বুলি কোৱা হয়; আৰু সি নিজৰ জ্যোতিয়ে দীপ্ত হয়, সেয়ে ‘ভা’ শব্দটো ব্যাপ্তি আৰু দীপ্তিৰ অৰ্থত ব্যৱহৃত।

Verse 178

भस्म सर्वमनुप्राप्य तस्मादंभो निरुच्यते / नानात्वे चैव शीघ्रे च धातुर्वै अर उच्यते

ভস্মে সকলোকে ব্যাপি লয়, সেয়ে তাক ‘অম্ভঃ’ বুলি নিৰুক্ত কৰা হয়। আৰু নানাত্ব আৰু শীঘ্ৰতাৰ অৰ্থত ‘অৰ্’ ধাতু কোৱা হয়।

Verse 179

एकार्मवे तदा ह्यो वै न शीघ्रस्तेन ता नराः / तस्मिन्युगसहस्रान्ते दिवसे ब्रह्मणो गते

সেই একাৰ্ণৱত তেতিয়া কোনো শীঘ্ৰতা নাছিল; সেয়ে সেই নৰসকলো নিশ্চল আছিল। সহস্ৰ যুগৰ অন্তত ব্ৰহ্মাৰ সেই দিন অতিবাহিত হ’ল।

Verse 180

तावन्तं कालमेवं तु भवत्येकार्मवं जगत् / तदा तु सर्वे व्यापारा निवर्त्तन्ते प्रजापतेः

সিমান সময়লৈকে এই জগত একাৰ্ণৱ হৈ থাকে। তেতিয়া প্ৰজাপতিৰ সকলো কাৰ্য-ব্যৱহাৰ নিবৃত্ত হয়।

Verse 181

एकमेकार्णवे तस्मिन्नष्टे स्थावरजङ्गमे / तदा स भवति ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

সেই একাৰ্ণৱত স্থাৱৰ-জংগম সকলো নষ্ট হ’লে, তেতিয়া তেওঁ ব্ৰহ্মা হৈ সহস্ৰাক্ষ আৰু সহস্ৰপাদ হয়।

Verse 182

सहस्रशीर्षा सुमनाः सहस्रपात्सहस्रचक्षुर्वदनः सहस्रवाक् / सहस्रबाहुः प्रथमः प्रजापतिस्त्रयी मयो यः पुरुषो निरुच्यते

তেওঁ সহস্ৰশীৰ্ষ, শুভমন, সহস্ৰপাদ; সহস্ৰচক্ষু-ৱদন, সহস্ৰবাক্। সহস্ৰবাহু সেই আদ্য প্ৰজাপতি—যি পুৰুষ ত্ৰয়ীময় বুলি নিৰুক্ত।

Verse 183

आदित्यवर्मा भुवनस्य गोप्ता अपूर्व एकः प्रथमस्तुराषाट् / हिरण्यगर्भः पुरुषो महान्वै संपठ्यते वै रजसः परस्तात्

তেওঁ আদিত্যবৰ্মা, ভুবনৰ ৰক্ষক, অপূৰ্ব, অদ্বিতীয়, প্ৰথম আৰু শত্ৰুদমনকাৰী। তেওঁ হিৰণ্যগৰ্ভ, মহান পুৰুষ, যি ৰজোগুণৰ উৰ্ধত বুলি কোৱা হয়।

Verse 184

चतुर्युगसहस्रान्ते सर्वतः सलिलाप्लुते / सुषुप्सुरप्रकाशेप्सुः स रात्रिं कुरुते प्रभुः

চাৰি যুগৰ এক হাজাৰ চক্ৰৰ অন্তত, যেতিয়া সকলোতে পানীৰে প্লাবিত হয়, তেতিয়া টোপনি যাবলৈ বিচৰা আৰু পোহৰ নিবিচৰা প্ৰভুৱে ৰাত্ৰি সৃষ্টি কৰে।

Verse 185

जनलोकं विवर्त्तास्ते तपसा लब्धचक्षुषः

তপস্যাৰ জৰিয়তে দিব্য দৃষ্টি লাভ কৰা সেইসকল জনলোকৰ ফালে গতি কৰে।

Verse 186

भृग्वादयो महात्मानः पूर्वे व्याख्यातलक्षणाः

ভৃগু আদি মহাত্মাসকল, যাৰ লক্ষণসমূহ পূৰ্বে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।

Verse 187

सत्यादीन्सप्तलोकान्वै ते हि पश्यन्ति चक्षुषा / ब्रह्माणं ते तु पश्यन्ति सदा ब्राह्मीषु रात्रिषु

তেওঁলোকে সত্যাদি সাত লোকক নিজৰ চকুৰে দেখে; আৰু ব্ৰাহ্মী ৰাতিবোৰত তেওঁলোকে সদায় ব্ৰহ্মাকো দৰ্শন কৰে।

Verse 188

सप्तर्षयः प्रपश्यन्ति स्वप्नं कालं स्वरात्रिषु / कल्पानां परमेष्टि त्वात्तस्मादाद्यः स पठ्यते

সপ্তৰ্ষিসকলে নিজৰ নিজৰ ৰাতিত স্বপ্নৰূপ কালক প্ৰত্যক্ষ কৰে; কল্পসমূহত পৰমেষ্ঠী হোৱাৰ বাবে তেওঁক ‘আদ্য’ বোলা হয়।

Verse 189

स स्रष्टा सर्वभूतानां कल्पादिषु पुनः पुनः / एवमेशायित्वा तु ह्यात्मन्येव प्रजापतिः

সেই প্ৰজাপতি কল্পৰ আৰম্ভণিত পুনঃ পুনঃ সকলো ভূতৰ স্ৰষ্টা হয়; এইদৰে ঈশ্বৰত্ব কৰি শেষত নিজৰ আত্মাতেই স্থিত থাকে।

Verse 190

अथात्मनि महातेजाः सर्वमादाय सर्वकृत् / ततः स वसते रात्रिं तमस्येकार्णवे जले

তাৰ পাছত মহাতেজস্বী সৰ্বকৰ্তা সকলোকে নিজৰ ভিতৰত গ্ৰহণ কৰি; অন্ধকাৰময় একাৰ্ণৱৰ জলে সেই ৰাতি বাস কৰে।

Verse 191

ततो रात्रिक्षये प्राप्ते प्रति बुद्धः प्रजापतिः / मनः सिसृक्षया युक्तः सर्गाय निदधे पुनः

তাৰ পাছত ৰাতিৰ অন্তত প্ৰজাপতি জাগ্ৰত হয়; সৃষ্টিৰ ইচ্ছাৰে যুক্ত হৈ মনক পুনৰ সৰ্গৰ বাবে নিয়োজিত কৰে।

Verse 192

एवं स लोके निर्वृत्त उपशान्ते प्रजापतौ / ब्राह्मे नैमित्तिके तस्मिन्कल्पिते वै प्रसंयमे

এইদৰে লোকত প্ৰজাপতিৰ কাৰ্য নিবৃত্ত হৈ উপশান্ত হ’লে, সেই ব্ৰাহ্ম নৈমিত্তিক কল্পত নিশ্চয় মহাসংযম (প্ৰলয়) কল্পিত হ’ল।

Verse 193

देहैर्वियोगः सत्त्वानां तस्मिन्वै कृत्स्नशः स्मृतः / ततो धग्धेषु भूतेषु सर्वेष्वादित्यरशिमभिः

সেই সময় সকলো সত্ত্বৰ দেহৰ সৈতে সম্পূৰ্ণ বিচ্ছেদ ঘটিল বুলি স্মৃত; তাৰ পাছত আদিত্যৰ ৰশ্মিয়ে সকলো ভূত দগ্ধ কৰিলে।

Verse 194

देवर्षिमनुवर्येषु तस्मिन्नंबुप्लवे तदा / गन्धर्वादीनि सत्त्वानि पिशायान्तानि सर्वशः

সেই জল-প্ৰলয়ত তেতিয়া দেৱঋষি আৰু শ্ৰেষ্ঠ মনুসকলৰ মাজতো, গন্ধৰ্বাদি সত্ত্বসমূহে সৰ্বতোভাবে পিশাচ-ভাব লাভ কৰিলে।

Verse 195

कल्पादावप्रतप्तानि जनमेवाश्रयन्ति वै / तिर्यग्योनीनि नरके यानि यानि गतान्यपि

কল্পৰ আৰম্ভণিতে যিসকল তপ্ত নহ’ল, তেওঁলোকে নিশ্চয় জন্মকেই আশ্ৰয় লয়; যি যি তিৰ্যক্-যোনি নৰকলৈও গৈছিল, সেয়াও।

Verse 196

तदा तान्यापि दग्धानि धूतपापानि सर्वशः / जले तान्युपपद्यन्ते यावत्संप्लवते जगत्

তেতিয়া সেয়াও দগ্ধ হৈ সৰ্বতোভাবে পাপ ধুই পেলায়; আৰু যিমান দিন জগত প্লাবিত থাকে, সিমান দিন সেয়া জলতেই উপপত্তি লাভ কৰে।

Verse 197

व्युष्टायां च रचन्यां तु ब्रह्मणो ऽव्यक्तयोनितः / जायन्ते हि पुनस्तानि सर्वभूतानि कृतस्नशः

ৰাতি পাৰ হ’লে, অব্যক্ত-যোনি ব্ৰহ্মাৰ পৰা সেই সকলো জীৱ পুনৰ সম্পূৰ্ণৰূপে জন্ম লয়।

Verse 198

ऋषयो मनवो देवाः प्रजाः सर्वाश्चतुर्विधाः / तेषामपि च सिद्धानां निधनोत्पत्तिरुच्यते

ঋষি, মনু, দেৱতা আৰু চাৰিধৰণৰ সকলো প্ৰজা—তেওঁলোকৰ, আৰু সিদ্ধসকলৰো, উৎপত্তি আৰু বিনাশ কোৱা হৈছে।

Verse 199

यथासूर्यस्य लोके ऽस्मिन्नुदयास्तमने स्मृते / तथा जन्मनिरोधश्च भूतानामिह दृश्यते

যেনেকৈ এই লোকত সূৰ্যৰ উদয় আৰু অস্ত স্মৰণীয়, তেনেকৈ ইয়াত জীৱসমূহৰ জন্ম আৰু নিৰোধ (লয়) দেখা যায়।

Verse 200

आभूतसंप्लवात्तस्माद्भवः संसार उच्यते / यथा सर्वाणि भूतानां जायन्ते वर्षणेष्विह

ভূত-সম্প্লৱ (প্ৰলয়) পৰ্যন্ত চলা এই অবিৰত প্ৰবাহকেই ‘ভৱ’ অৰ্থাৎ ‘সংসাৰ’ বোলা হয়; যেনেকৈ ইয়াত বৰষুণৰ সময়ত সকলো জীৱ জন্ম লয়।