Shloka 133
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
तदा भवत्यनावृष्टिः संतता शतवार्षिकी / तया यान्यल्पसाराणि सत्त्वानि वृथिवीतले
Transliteration
tadā bhavatyanāvṛṣṭiḥ saṃtatā śatavārṣikī / tayā yānyalpasārāṇi sattvāni vṛthivītale
Translation
তেতিয়া একশ বছৰ ধৰি অবিৰত অনাবৃষ্টি হয়। তাৰ ফলত পৃথিৱীতলৰ অল্পসাৰ জীৱসমূহ ক্ষয়প্ৰাপ্ত হয়।
Word by Word
तदाthen
तदा:
अधिकरण (Adhikaraṇa/locative sense: time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
भवतिoccurs/comes to be
भवति:
क्रिया (Kriyā/verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), परस्मैपद
अनावृष्टिःdrought; absence of rain
अनावृष्टिः:
कर्ता (Kartā/subject)
TypeNoun
Rootअनावृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (1st case), एकवचन
संतताcontinuous
संतता:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसंतत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (qualifier) of अनावृष्टिः
शतवार्षिकीlasting a hundred years
शतवार्षिकी:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootशत-वार्षिक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (1st), एकवचन; द्विगु-समास (numeral compound) ‘शतं वर्षाणि’ → ‘lasting a hundred years’; विशेषण of अनावृष्टिः
तयाby that (drought)
तया:
करण (Karaṇa/instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन; refers to अनावृष्टिः
यानिwhich (those)
यानि:
कर्ता (Kartā/subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; सम्बन्धवाचक (relative pronoun)
अल्पसाराणिweak; of little substance
अल्पसाराणि:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअल्प-सार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; कर्मधारय-समास ‘अल्पः सारः’ (having little essence/strength); विशेषण of सत्त्वानि
सत्त्वानिbeings/creatures
सत्त्वानि:
कर्ता (Kartā/subject)
TypeNoun
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
वृथिवीतलेon the surface of the earth
वृथिवीतले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/location)
TypeNoun
Rootपृथिवी-तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), सप्तमी (7th/locative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी/सम्बन्ध) ‘पृथिव्याः तलम्’