Adhyaya 22
रामस्य हिमवद्गमनम् (Rama’s Journey to Himavat)
এই অধ্যায়ত বশিষ্ঠৰ বৰ্ণনা অব্যাহত থাকে। ৰাম বিধিপূৰ্বক ভৃগু আৰু খ্যাতিক প্ৰদক্ষিণা কৰি প্ৰণাম কৰে; আলিঙ্গন আৰু আশীৰ্বাদ লাভ কৰে, আৰু সমবেত মুনিসকলে তেওঁক অনুমোদন দিয়ে। তপস্যাৰ সংকল্প কৰি গুৰুৱে নিৰ্দেশ কৰা পথেদি আশ্ৰম ত্যাগ কৰি হিমৱন্তৰ দিশে যাত্ৰা কৰে। পথে পৰ্বত, নদী, বন, আশ্ৰম আৰু তীৰ্থ অতিক্ৰম কৰি শেষত অতুলনীয় হিমালয়ত উপস্থিত হয়। হিমৱন্তক আকাশ স্পৰ্শ কৰা শিখৰ, ধাতু-ৰত্নময় ঢাল, দীপ্তিমান ঔষধি আৰু বায়ুঘর্ষণ, সূৰ্যতাপ, হিমগলন, বনাগ্নি আদি বিভিন্ন সূক্ষ্ম জলবায়ুৰ সৈতে পবিত্ৰ বিশ্ব-অক্ষ ৰূপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; য’ত ঋষি-সংস্কৃতি, যক্ষ-সান্নিধ্য আৰু প্ৰকৃতিৰ বিস্ময় একেলগে মিলিত হয়।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे एकविंशति तमौध्यायः // २१// वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तो भृगुणा तथेत्युक्त्वा प्रणम्य च / रामस्तेनाभ्यनुज्ञातश्चकार गमने मनः
এইদৰে বায়ুপ্ৰোক্ত শ্ৰীব্ৰহ্মাণ্ড মহাপুৰাণৰ মধ্যভাগৰ তৃতীয় উপোদ্ধাতপাদৰ একবিংশ অধ্যায় সমাপ্ত। বসিষ্ঠ ক’লে—ভৃগুৱে এনেদৰে কোৱাত ৰামে ‘তথেতি’ বুলি কৈ প্ৰণাম কৰিলে; আৰু তেওঁৰ অনুমতি পাই যাত্ৰাৰ সংকল্প কৰিলে।
Verse 2
भृगुं ख्यातिं च विधिवत्परिक्रम्य प्रणम्यच / परिष्वक्तस्तथा ताभ्यामाशीर्भिराभिनन्दितः
ৰামে বিধিপূৰ্বক ভৃগু আৰু খ্যাতিক প্ৰদক্ষিণ কৰি প্ৰণাম কৰিলে; তেওঁলোকে দুয়ো ৰামক আলিঙ্গন কৰি মঙ্গল আশীৰ্বাদে অভিনন্দিত কৰিলে।
Verse 3
मुनींश्च तान्नमस्कृत्य तैः सर्वैरनुमोदितः / निश्चक्रमाश्रमात्तस्मात्तपसे कृतनिश्चयः
সেই মুনিসকলক নমস্কাৰ কৰি আৰু সকলোৰে অনুমোদন লাভ কৰি, তপস্যাৰ দৃঢ় সংকল্প লৈ তেওঁ সেই আশ্ৰমৰ পৰা ওলাই গ’ল।
Verse 4
ततो गुरुनियोगेन तदुक्तेनैव वर्त्मना / हिमवन्तं गिरिवरं ययौ रामो महामनाः
তাৰ পিছত গুৰুৰ নিয়োগ অনুসাৰে, গুৰুৱে কোৱা সেই পথেই ধৰি, মহামনা ৰামে শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বত হিমৱন্তলৈ যাত্ৰা কৰিলে।
Verse 5
सो ऽतीत्य विविधान्देशान्पर्वतान्सरितस्तथा / वनानि मुनिमुख्यानामावासांश्चात्यगाच्छनैः
তেওঁ নানা দেশ, পৰ্বত আৰু নদী অতিক্ৰম কৰি, মুনিশ্ৰেষ্ঠসকলৰ বন আৰু আশ্ৰম-বাসসমূহৰ কাষেদি ধীৰে ধীৰে আগবাঢ়িল।
Verse 6
तत्रतत्र निवासेषु मुनीनां निवसन्पथि / तीर्थेषु क्षेत्रमुख्येषु निवसन्वा ययौ शनैः
পথত তেওঁ কেতিয়াবা কেতিয়াবা মুনিসকলৰ নিবাসত থাকি, অথবা শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থ আৰু পুণ্য ক্ষেত্ৰসমূহত বাস কৰি, ধীৰে ধীৰে আগবাঢ়ি গ’ল।
Verse 7
अतीत्य सुबहून्देशान्पश्यन्नपि मनोरमान् / आससादच लश्रेष्ठं हिमवन्तमनुत्तमम्
বহু মনোৰম দেশ অতিক্ৰম কৰি চাই চাই সেই শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ অনুত্তম হিমবান পৰ্বতৰাজৰ ওচৰলৈ উপস্থিত হ’ল।
Verse 8
स गत्वा पर्वतवरं नानाद्रुमलतास्थितम् / ददर्श विपुलैः शृङ्गैरुल्लिखन्तमिवांबरम्
সেইজন নানাবিধ গছ-লতাৰে ভৰা শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতলৈ গৈ, বিশাল শৃংগেৰে যেন আকাশ খুঁচি তুলিছে—এনে দেখিলে।
Verse 9
नानाधातुविचित्रैश्च प्रदेशैरुपशोभितम् / रत्नौषधीभिरभितः स्फुरद्भिरभिशोभितम्
নানাধাতুৰ বিচিত্ৰ বৰ্ণৰ প্ৰদেশেৰে সুশোভিত সেই পৰ্বত, চাৰিওফালে ঝলমল কৰা ৰত্ন-ঔষধিৰে অধিক দীপ্তিমান হৈছিল।
Verse 10
मरुत्संघट्टनाघृष्टनीरसांघ्रिपजन्मना / सानिलेनानलेनोच्छैर्दह्यमानं नवं क्वचित्
ক’তবাতাসৰ সংঘাতে ঘঁহা খাই শুকান বাঁহৰ পৰা জন্মা দাবানল, বতাহৰ সৈতে দাউদাউকৈ জ্বলি নতুন বনক উঁচে উঁচে দহি পেলাইছিল।
Verse 11
क्वचिद्रविकरामर्शज्वलदर्केपलाग्निभिः / द्रवद्धिमाशिलाजातुजलशान्तदवानलम्
ক’ত সূৰ্যকিৰণৰ স্পৰ্শত অর্কপাতৰ আগুন জ্বলি উঠিছিল; কিন্তু গলি যোৱা হিমশিলাৰ পৰা ওলোৱা পানীৰ ধাৰাই সেই দাবানল শান্ত কৰিছিল।
Verse 12
स्फटिकाञ्जनदुर्वर्णस्वर्णराशिप्रभाकरैः / स्फुरत्परस्परच्छायाशरैर्द्दीप्तवनं क्वचित्
স্ফটিক, অঞ্জনৰ দৰে গাঢ় বৰ্ণ আৰু সোণৰ ৰাশিৰ প্ৰভাৰে; পৰস্পৰ ঝলমল ছায়া-শৰ সদৃশ কিৰণে ক’তবাত বন দীপ্ত হৈ উঠিল।
Verse 13
उपत्यकशिलापृष्ठवालातपनिषेविभिः / तुषारक्लिन्नसिद्धौघौरुद्भासितवनं क्वचित्
উপত্যকাৰ শিলাপৃষ্ঠত ৰ’দ সেঁক লোৱা আৰু তুষাৰে সিক্ত সিদ্ধসমূহৰ দ্বাৰা ক’তবাত বন অদ্ভুত দীপ্তিত উদ্ভাসিত হ’ল।
Verse 14
क्वचिदर्काशुसंभिन्नश्चामीकरशिलाश्रितैः / यक्षौघैर्भासितोपान्तं विशद्भिरिवपावकम्
ক’তবাত সূৰ্যকিৰণে ঝলমল কৰা সোণালী শিলাত আশ্ৰিত যক্ষসমূহে তাৰ উপান্ত স্বচ্ছ অগ্নিৰ দৰে উজ্জ্বল কৰি তুলিলে।
Verse 15
दरीमुखविनिष्क्रान्ततरक्षूत्पतनाकुलैः / मृगयूथार्त्तसन्नादैरापूरितगुहं क्वचित्
ক’তবাত গুহাৰ মুখৰ পৰা ওলাই জঁপিয়াই থকা তরক্ষুৰ হুলস্থুল আৰু মৃগদলৰ ব্যাকুল আৰ্তনাদে গুহা ভৰি উঠিল।
Verse 16
युद्ध्यद्वराहशार्दूलयूथपैरित स्तेरम् / प्रसभोन्मृष्टकान्तोरुशिलातरुतटं क्वचित्
ক’তবাত যুদ্ধৰত বৰাহ আৰু শাৰ্দূলৰ দলে ঘেৰাই থকা তীৰ; তাত বলপূৰ্বক ঘঁহি মসৃণ-উজ্জ্বল হোৱা বৃহৎ শিলা আৰু গছৰ তট আছিল।
Verse 17
कलभोन्मेषणाकृष्टकरिणीभिरनुद्रुतैः / गवयैः खुरसंक्षुण्णशिलाप्रस्थतटङ्क्वचित्
কেতিয়াবা পোৱালিৰ উল্লাসে আকৰ্ষিত হস্তিনীবোৰৰ পিছে ধাৱা কৰা গৱয়বোৰৰ খুৰে শিলাপ্ৰস্থৰ তট চূৰ্ণ হৈ পৰিছিল।
Verse 18
वासितर्थे ऽभिसंवृद्धमदोन्मत्तमतङ्गजैः / युद्ध्यद्भिश्चूर्णितानेकगण्डशैलवनं क्वचित्
কেতিয়াবা সুগন্ধিত ৰসে বাঢ়ি উঠা মদত উন্মত্ত হাতীবোৰে যুঁজ দি যুঁজ দি বহু গণ্ডশৈল-ভৰা বনভূমি চূৰ্ণ কৰি পেলাইছিল।
Verse 19
बृंहितश्रवणामर्षान्मातं गानभिधावताम् / सिंहानां चरणक्षुण्णनखभिन्नोपरं क्वचित्
কেতিয়াবা গর্জন শুনি ক্ৰোধে উন্মত্ত হৈ ধাৱা কৰা সিংহবোৰৰ পদাঘাতে শিলা চেপি চূৰ্ণ হৈছিল, নখে ওপৰৰ পাথৰ ফাটি গৈছিল।
Verse 20
सहसा निपतत्सिंहनखनिर्भिन्नमस्तकैः / गजैराक्रन्दनादेन पूर्यमामं वनं क्वचित्
কেতিয়াবা সিংহৰ নখে বিদীৰ্ণ মস্তক লৈ হাতীবোৰ হঠাৎ ঢলি পৰিছিল, আৰু সিহঁতৰ আৰ্তনাদে বনভূমি ভৰি উঠিছিল।
Verse 21
अष्टपादबलाकृष्टकेसरा दारुणाखैः / भेद्यमानाखिलशिलागंभीरकुहरं क्वचित्
কেতিয়াবা দাৰুণ নখযুক্ত সিংহবোৰে অষ্টপাদৰ বলৰ দৰে টান খোৱা কেশৰ লৈ, সকলো শিলা ভেদ কৰি গভীৰ গুহামুখ চিৰি পেলাইছিল।
Verse 22
संरब्धा नेकशबरप्रसक्तैरृयूथपैः / इतरेतरसंमर्दं विप्रभग्नदृषत्क्वचित्
বহু শবৰসকলৰ সৈতে জড়িত ঋয়ূথপসকলৰ লগত তেওঁলোক ক্ৰুদ্ধ হ’ল; পৰস্পৰ সংঘৰ্ষ চলিল, আৰু ক’তবাত ব্ৰাহ্মণসকলে ভাঙা শিলাৰ আঘাত পৰিল।
Verse 23
गिरिकुञ्जेषु संक्रीडत्करिणीमद्विपं क्वचित् / करेणुमाद्रवन्मत्तगजाकलितकाननम्
ক’তবাত গিৰিকুঞ্জত মদমত্ত হাতী হাতিনীৰ সৈতে ক্ৰীড়া কৰিছিল; ক’তবাত মত্ত গজেৰে ভৰা কানন হাতিনীৰ দিশে ধাৱিত হৈছিল।
Verse 24
स्वपत्सिंहमुखश्वासमरुत्पुर्मदरीशतम् / गहनेषु गुरुत्राससाशङ्कविहरन्मृगम्
নিজ শাবকৰ সিংহ-মুখ সদৃশ শ্বাসবায়ুৰ প্ৰবাহত যেন গুহাবোৰ মদেৰে পূৰ্ণ হ’ল; গহন বনত সেই মৃগ গভীৰ ভয় আৰু আশংকাৰে বিচৰণ কৰিলে।
Verse 25
कण्टाकश्लिष्टलाङ्गूललोमत्रुटनकातरैः / क्रीडितं चमरीयूथैर्मन्दमन्दविचारिभिः
কাঁটাত লাগি থকা লেজৰ লোম ছিঙি যোৱাৰ বেদনাত কাতৰ, মন্দ-মন্দকৈ চলা চমৰী-দলবোৰে তাত ক্ৰীড়া কৰিলে।
Verse 26
गिरिकन्दरसंसक्तकिन्नरीसमुदीरितैः / सतालनादैरुदिनैर्भृताशेषदिशामुखम्
গিৰিকন্দৰাত গুঞ্জৰিত কিন্নৰীসকলৰ গীতৰ পৰা উঠা, তাল-নাদেৰে যুক্ত উচ্চ ধ্বনিয়ে সকলো দিশাৰ মুখ ভৰাই তুলিলে।
Verse 27
अरण्यदेवतानां च चरेतीनामितस्ततः / अलक्तकरसक्लिन्नचरणाङ्कितभूतलम्
অৰণ্যদেৱতা আৰু চৰেতীসকলৰ পদচিহ্নে চাৰিওফালে আলক্তকৰসে সিক্ত হৈ ভূতল চিহ্নিত হৈছিল।
Verse 28
मयूरकेकिरीवृन्दैः संगीत मधुरस्वरैः / प्रवृत्तनृत्तं परितो विततोदग्रबर्हिभिः
মধুৰ স্বৰে গীত গাই থকা ময়ূৰৰ দলবোৰে চাৰিওফালে নৃত্য আৰম্ভ কৰিলে; উঁচকৈ মেলি ধৰা পেখমে দিশবোৰ ভৰি উঠিল।
Verse 29
जलस्थलरुहानेककुसुमोत्करवर्षिभिः / गात्राह्लादकरैर्मन्दं वीज्यमानं वनानिलैः
জল আৰু স্থলত ফুটি উঠা নানা ফুলৰ গুচ্ছ যেন বৰষুণৰ দৰে ঝৰি পৰিছিল; দেহক আনন্দ দিয়া মৃদু বনবায়ু ধীৰে ধীৰে পাখা দোলাইছিল।
Verse 30
भूतार्त्तवरसास्वादमाद्यत्पुंस्कोकिलारवैः / आकुलीकृतपर्यन्तसहकारवनान्तरम्
মত্ত পুংস কোকিলৰ কূজন সেই বনক মধুৰ ৰসৰ আস্বাদ দিছিল; সহকাৰ (আম) বনান্তৰ অন্তৰ আৰু প্ৰান্তলৈকে কলৰৱে ব্যাকুল হৈছিল।
Verse 31
नानापुष्पासवोन्माद्यद्भृङ्गसंगीतनादितम् / अनेकविहगारावबधिरीकृतकाननम्
নানা ফুলৰ মধুৰসে উন্মত্ত ভৃংগৰ সংগীতধ্বনিয়ে বন গুঞ্জৰিত হৈছিল; অসংখ্য পখীৰ কলৰৱে কানন যেন বধিৰ কৰি তুলিছিল।
Verse 32
मधुद्रवार्द्राविरलप्रत्यग्रकुसुमोत्करैः / वनान्तमारुताकीर्णैरलङ्कृतमहीतलम्
মধুৰসে সিক্ত, বিৰল নৱকুসুমৰ গুচ্ছ আৰু বনান্তৰৰ বতাহে ছটিয়াই দিয়া পৰাগে ভূতল শোভিত হৈছিল।
Verse 33
उपरिष्टान्निपततां विषमोपलसंकटे / निर्झराणां महारावैः समन्ताद्बधिरीकृतम्
ওপৰৰ পৰা পৰি থকা, অসম শিলাৰে ভৰা দুৰ্গম ঠাইত নিৰ্ঝৰসমূহৰ মহাগর্জনত চাৰিওফালে যেন বধিৰতা নামি আহিছিল।
Verse 34
विततानेकसंसक्तशाखाग्राविरलच्छदैः / पाटलैर्विटपच्छायैरुपशल्यसमुत्थितैः
বিস্তৃত আৰু পৰস্পৰে জড়িত বহু শাখাৰ আগত বিৰল পাত আছিল; পাটল গছৰ ডাল-ছাঁ উপশল্য ঘাঁহৰ মাজৰ পৰা উঠি আছিল।
Verse 35
कदंबनिंबहिन्तालसर्जबेधूकतिन्दुकैः / कपित्थपनसाशोकसहकारेगुदाशनैः
কদম্ব, নিম্ব, হিন্তাল, সর্জ, বেধূক, তিন্দুক, কপিত্থ, পনস, অশোক, সহকাৰ (আম) আৰু এগুদ—এই গছবোৰে বনভূমি পূৰ্ণ কৰিছিল।
Verse 36
नागचंपकपुन्नागकोविदारप्रियङ्गुभिः / प्रियालनीपबकुलबन्धूकाक्षतमालकैः
নাগচম্পক, পুন্নাগ, কোবিদাৰ, প্ৰিয়ঙ্গু, প্ৰিয়াল, নীপ, বকুল, বন্ধূক, অক্ষত আৰু তামাল—এই গছ-ফুলে বন শোভিত কৰিছিল।
Verse 37
द्राक्षामधूकामलकजंबूकङ्कोलजातिभिः / बिल्वार्जुनकरञ्जाम्रबीजपूराङ्घ्रिपैरपि
সেই স্থানত দ্ৰাক্ষা, মধূক, আমলখী, জাম্বু, কঙ্কোল আদি আৰু বিল্ব, অৰ্জুন, কৰঞ্জ, আম, বীজপূৰ আদি বৃক্ষৰে সমৃদ্ধ আছিল।
Verse 38
पिचुलांबष्ठकनकवैकङ्कतशमीधवैः / पुत्रजीवाभयारिष्टलोहोदुंबरपिप्पलैः
সেই ঠাইত পিচুল, অম্বষ্ঠ, কনক, বৈকঙ্কত, শমী, ধৱ আৰু পুত্ৰজীৱ, অভয়, অৰিষ্ট, লোহ, উদুম্বৰ, পিপ্পল আদি বৃক্ষ শোভা পাইছিল।
Verse 39
अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः समन्तादुपशोभितम् / निरन्तरतरुच्छायासुदूरविनिवारितैः
আন আন নানা প্ৰকাৰৰ বৃক্ষৰে ই চাৰিওফালে শোভিত আছিল; নিৰন্তৰ ঘন গছৰ ছাঁই সূৰ্যকিৰণক দূৰতে নিবাৰণ কৰিছিল।
Verse 40
समन्तादर्ककिरणैरनासादितभूतलम् / नानापक्वफलास्वादबलपुष्टैः प्लवेगमैः
চাৰিওফালে সূৰ্যকিৰণ মাটিত নপৰিছিল; নানা পকা ফলৰ সোৱাদে বল-পুষ্ট হোৱা বানৰবোৰ বেগেৰে জঁপিয়াই ফুৰিছিল।
Verse 41
आक्रान्तचकितानेकवनपङ्क्तिशताकुलम् / तत्र तत्रातिरम्यैश्च शिलाकुहरनिर्गतैः
অসংখ্য বনপংক্তিৰ শতসমূহে ই ভৰপূৰ আছিল; তাতে তাতে বিচৰণ কৰা জীৱবোৰ আক্ৰান্ত হৈ চমকি উঠিছিল; আৰু ঠাই ঠাই শিলাকুহৰৰ পৰা ওলোৱা অতি ৰম্য জলধাৰা আছিল।
Verse 42
प्रतापविषमैराजन्ह्रास्यमानं सरिच्छतैः / सारोवरैश्च विपुलैः कुमुदोत्पलमण्डितैः
হে ৰাজন, সেই দেশ প্ৰতাপৰ বিষমতাৰে দুৰ্গম আছিল, নদীৰ সোঁতে ক’ত ক’ত ক্ষয়মান; আৰু বিস্তীৰ্ণ সৰোবৰসমূহে শোভিত, কুমুদ আৰু উৎপল ফুলে অলংকৃত।
Verse 43
नानाविहगसंघुष्टैः समन्तादुपशोभितम् / समासाद्यथ शैलेन्द्रं तुषारशिशिरं गिरिम्
সেই স্থান নানা পাখিৰ কূজনধ্বনিত মুখৰ আৰু চাৰিওফালে শোভিত আছিল; তাৰ পাছত তেওঁলোকে তুষাৰ-শীতল সেই পৰ্বতৰাজৰ ওচৰলৈ উপস্থিত হ’ল।
Verse 44
आरुरोह भगुश्रेष्ठस्तरसा तं मुदान्वितः / तस्य प्रविश्य गहनं वनं रामो महामनाः
তেতিয়া ভৃগুবংশশ্ৰেষ্ঠ (ৰাম) আনন্দে পৰিপূৰ্ণ হৈ বেগেৰে সেই পৰ্বতত আৰোহণ কৰিলে; আৰু মহামনা ৰাম তাৰ গহন বনলৈ প্ৰৱেশ কৰিলে।
Verse 45
विचचार शनै राजन्नुपशल्यमहीरुहम् / स तत्र विचरन्दिक्षु हरिणीभिः समन्ततः
হে ৰাজন, তেওঁ ধীৰে ধীৰে তাত বিচৰণ কৰিলে, য’ত গছ-লতা কাঁটামুক্ত আছিল; আৰু দিশেদিশে ঘূৰি ফুৰোঁতে তেওঁ চাৰিওফালে হৰিণীৰে পৰিবেষ্টিত আছিল।
Verse 46
विक्ष्यमाणो मुदं लेभे साशङ्कं मुग्धदृष्टिभिः / स तत्र कुसुमामोदगन्धिभिर्वनवायुभिः
সেই মুগ্ধ দৃষ্টিৰ (হৰিণীৰ) দৰ্শনে তেওঁ অলপ শংকাৰ সৈতে আনন্দ লাভ কৰিলে; আৰু তাত ফুলৰ সৌৰভে ভৰা বনবতাহ বয় গৈছিল।
Verse 47
वीज्यमानो जहर्षे स वीक्ष्योदारां वनश्रियम् / विविधाश्च स्थरीः सूक्ष्ममुपरिक्रम्य भार्गवः
বতাহত হৈ দুলিছিলেও সেই ভাৰ্গৱ উদাৰ বনশ্ৰী দেখি হৰ্ষিত হ’ল; আৰু নানা ঠাই সূক্ষ্মভাৱে পৰিক্ৰমা কৰি নিৰীক্ষণ কৰিলে।
Verse 48
द्वन्द्वांश्च धातून्विविधान्पश्यन्नेवमतर्कयत् / अहो ऽयं सर्वशैलानामाधिपत्ये ऽभिषेचितः
বিভিন্ন ধাতু আৰু দ্বন্দ্বসমূহ দেখি দেখি সি মনে মনে ভাবিলে—‘আহা! ই তো সকলো পৰ্বতৰ আধিপত্যত অভিষিক্ত।’
Verse 49
ब्रह्मणा यज्ञभाक्चैव स्थाने संप्रतिपादितः / अस्य शैलाधिराजत्वं सुव्यक्तमभिलक्ष्यते
ব্ৰহ্মাই একে যজ্ঞভাগৰ অধিকাৰী কৰি যথাস্থানত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে; সেয়ে ইয়াৰ শৈলাধিৰাজত্ব সুস্পষ্টভাৱে দেখা যায়।
Verse 50
रवैः कीचकवेणुनां मधुरीकृतकाननः / नितंबस्थलसंसक्ततुषारनिचयैग्यम्
কীচক বেণুৰ ৰৱে তাৰ কানন মধুৰ হৈ উঠিছে; আৰু নিতম্বস্থলত লেগি থকা তুষাৰৰ স্তূপে সি একৰূপ ধৱল দেখা যায়।
Verse 51
विभातीवाहितस्वच्छपरीतधवलांशुकः / निबिडश्रितनीहारनिकरेण तथोपरि
সি যেন স্বচ্ছ ধৱল বস্ত্ৰ পিন্ধি দীপ্তিমান; আৰু ওপৰত ঘনকৈ আশ্ৰিত কুঁৱাশাৰ স্তূপেও তেনেদৰে শোভিত।
Verse 52
नानावर्णोत्तरासंगावृत्ताङ्ग इवल्क्ष्यते / चन्दनागुरुकर्पूरकस्तूरीकुङ्कुमादिभिः
চন্দন, আগৰু, কৰ্পূৰ, কস্তুৰী আৰু কুঙ্কুম আদি নানা বৰ্ণৰ লেপে যেন তাৰ অংগ-প্ৰত্যংগ বহু ৰঙে আৱৃত বুলি দেখা যায়।
Verse 53
अलङ्कृतागः सुव्यक्तं दृश्यते ऽही विलासिवत् / मृगेन्द्राहतदन्तीन्द्रकुंभस्थलपरिच्युतैः
সুসজ্জিত দেহধাৰী সি যেন বিলাসীৰ দৰে স্পষ্ট দেখা যায়—সিংহৰ আঘাতে গজেন্দ্ৰৰ কুম্ভস্থলৰ পৰা ঝৰি পৰা মুক্তা/ৰত্নে।
Verse 54
स्थूलमुक्तोत्करैरेष विभाति परितो गिरिः / नानावृक्षलतावल्लीपुष्पालङ्कृतमूर्द्धजः
এই পৰ্বত চাৰিওফালে ডাঙৰ মুক্তাৰ স্তূপে দীপ্তিমান; আৰু তাৰ শিখৰ যেন নানা বৃক্ষ-লতা-ৱল্লীৰ পুষ্পে অলংকৃত কেশৰাশি।
Verse 55
नीरन्ध्राञ्चितमे घौघवितानसमलङ्कृतः / नानाधातुविचित्राङ्गः सर्वरत्नविभूषितः
অবিচ্ছিন্ন ঘন মেঘপুঞ্জৰ বিতানে সি অলংকৃত; নানা ধাতুৰ বৈচিত্ৰ্যে তাৰ অংগ বিচিত্ৰ, আৰু সৰ্ব ৰত্নে বিভূষিত।
Verse 56
कैलासव्याजविलसत्सितच्छत्रविराजितः / गजाश्वमुखयूथैश्च समन्तात्परिवारितः
কাইলাস সদৃশ দীপ্ত শ্বেত ছত্ৰে সি বিরাজমান; আৰু চাৰিওফালে হাতী, ঘোঁৰা আদি মুখ্য দলসমূহে পৰিবৃত।
Verse 57
रत्नद्वीपमहाद्वारशिलाकन्दरमन्दिरः / विविक्तगह्वरास्थानमध्यसिंहासनाश्रयः
ৰত্নদ্বীপৰ মহাদ্বাৰৰ শিলা-গুহা-মন্দিৰত, নিৰ্জন গহ্বৰস্থানৰ মাজত থকা সিংহাসনত তেওঁ আশ্ৰিত।
Verse 58
समन्तात्प्रतिसंसक्ततरुवेत्रवतां शनैः / दृष्ट्वा जनैरनासाद्यो महाराजाधिराजवत्
চাৰিওফালে গছ-লতা ধীৰে ধীৰে ঘনকৈ জড়াই থাকাত, জনসাধাৰণৰ বাবে তেওঁ মহাৰাজাধিৰাজৰ দৰে অগম্য দেখা যায়।
Verse 59
दोधूयमानो विचरच्चमरीचा रुचामरैः / मयूरैरुपनृत्यद्भिर्गायद्भिश्चैव किन्नरैः
চামৰৰ দীপ্ত কান্তিত ঝলমল কৰি তেওঁ বিচৰণ কৰে; ময়ূৰ নাচে আৰু কিন্নৰ গীত গায়।
Verse 60
सत्त्वजातैरनेकैश्च सेव्यमानो विराजते / व्यक्तमेवाचलेन्द्राणामधिराज्यपदे स्थितः
বহু সত্ত্বজাতিৰ সেৱাত তেওঁ দীপ্তিমান; তেওঁ স্পষ্টকৈ পৰ্বতৰাজসকলৰ অধিৰাজ্য-পদত অধিষ্ঠিত।
Verse 61
भुनक्त्याक्रम्य वसुधां समग्रां श्रियमोजसा / एवं संचिन्तयानः स हिमाद्रिवनगह्वरे
বলৰে সমগ্ৰ পৃথিৱী আক্রমণ কৰি তেওঁ শ্ৰী-ঐশ্বৰ্য ভোগ কৰে—এনে চিন্তা কৰি তেওঁ হিমাদ্ৰিৰ বনগহ্বৰত থাকে।
Verse 62
विचचार चिरं रामो मुदा परमया युतः / आससाद वने तस्मिन्विपुले भृगुपुङ्गवः
ৰাম পৰম আনন্দে যুক্ত হৈ দীৰ্ঘ সময় বিচৰণ কৰিলে; সেই বিশাল বনতে তেওঁ ভৃগুশ্ৰেষ্ঠৰ আশ্ৰমত উপস্থিত হ’ল।
Verse 63
सरोवरं महाराज विपुलं विमलोदकम् / कुमुदोत्पलकह्लारनिकरैरुपसोभितम्
হে মহাৰাজ! তাত এটা বিশাল সৰোবৰ আছিল, যাৰ জল আছিল নিৰ্মল; কুমুদ, উৎপল আৰু কহ্লাৰ ফুলৰ গুচ্ছেৰে সুশোভিত আছিল।
Verse 64
पङ्कजैरुत्पलैश्चैव रक्तपीतैः सितासितैः / अन्यैश्च जलचैर्वक्षैः सर्वतः समलङ्कृतम्
লাল, হালধীয়া, বগা আৰু ক’লা পদ্ম-উৎপল আৰু অন্যান্য জলজ উদ্ভিদেৰে সৰোবৰখন চাৰিওফালে অলংকৃত আছিল।
Verse 65
हंससारसदात्यूहकारण्डवशतैरपि / जीवजीवकचक्राह्वकुररभ्रमरोत्करैः
তাত হাঁহ, সাৰস, দাত্যূহ আৰু শত শত কাৰাণ্ডৱ; লগতে জীৱজীৱক, চক্ৰাহ্ব, কুৰৰ পাখি আৰু ভ্ৰমৰৰ দলো আছিল।
Verse 66
संघुष्यमाणं परितः सेवितं मन्दवायुना / शफरीमत्स्यसंघैश्च विचरद्भिरितस्ततः
সৰোবৰখন চাৰিওফালে কলৰৱেৰে মুখৰিত আছিল, মৃদু বতাহে স্নিগ্ধভাৱে সেবা কৰিছিল; আৰু শফৰী মাছৰ ঝাঁক ইফালে-সিফালে ঘূৰি ফুৰিছিল।
Verse 67
अन्तर्जनितकल्लोलैर्नृत्यमानमिवाभितः / आससाद भृगुश्रेष्ठस्तत्सरोवरमुत्तमम्
অন্তৰৰ পৰা উঠা ঢৌৱে চাৰিওফালে নৃত্য কৰা যেন দেখা সেই উত্তম সৰোবৰৰ ওচৰলৈ ভৃগুশ্ৰেষ্ঠ উপস্থিত হ’ল।
Verse 68
नानापतत्र्रिविरुतैर्मधुरीकृतदिक्तटम् / स तस्य तीरे विपुलं कृत्वाश्रमपदं शुभम्
নানাবিধ পখীৰ মধুৰ কূজনত দিশাৰ কাষ মধুৰ হৈ উঠিল; তেওঁ তাৰ তীৰত বিস্তৃত আৰু শুভ আশ্ৰমস্থান গঢ়িলে।
Verse 69
रामो मतिमतां श्रेष्ठस्तपसे च मनो दधे / शाकमूलफलाहारो नियतं नियतेन्द्रियः
বুদ্ধিমানসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ ৰামে তপস্যাত মন স্থাপন কৰিলে; তেওঁ শাক, মূল আৰু ফল আহাৰ কৰি ইন্দ্ৰিয়সমূহ নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিলে।
Verse 70
तपश्चचार देवेशं विनिवेश्यात्ममानसे / भृगूपदिष्टमार्गेण भक्त्या परमया युतः
ভৃগুৱে উপদেশ দিয়া পথ অনুসৰি, পৰম ভক্তিযুক্ত হৈ, তেওঁ দেবেশক অন্তৰ্মনত স্থাপন কৰি তপস্যা কৰিলে।
Verse 71
पूजयामास देवेशमेकाग्रमनसा नृप / अनिकेतः स वर्षासु शिशिरे जलसंश्रयः
হে নৃপ! তেওঁ একাগ্ৰ মনে দেবেশৰ পূজা কৰিলে; গৃহহীন হৈ বৰ্ষাতো আৰু শীতকালতো জলেৰে আশ্ৰয় ল’লে।
Verse 72
ग्रीष्मे पञ्जाग्निमध्यस्थश्चचारैवं तपश्चिरम् / रिपून्निर्जित्य कामादीनूर्मिषषट्कं विधूय च
গ্ৰীষ্মত পঞ্চাগ্নিৰ মাজত অৱস্থান কৰি তেওঁ দীঘলীয়া সময় তপস্যা কৰিলে। কামাদি ৰিপুক জয় কৰি ষড়ূৰ্মিকো দূৰ কৰিলে।
Verse 73
द्वन्द्वैरनुद्वेजितधीस्तापदोषैरनाकुलः / यमैः सनियमैश्चैव शुद्धदेहः समाहितः
দ্বন্দ্বে যাৰ ধী উদ্বিগ্ন নহয়, তাপ-দোষে যি আকুল নহয়। যম-নিয়মে যুক্ত হৈ তেওঁ শুদ্ধদেহ আৰু সমাহিত আছিল।
Verse 74
वशी चकार पवनं प्राणायामेन देहगम् / जितपद्मासनो मौनी स्थिरचित्तो महामुनिः
মহামুনিয়ে প্ৰাণায়ামৰ দ্বাৰা দেহস্থিত পৱনক বশ কৰিলে। পদ্মাসনত সিদ্ধ, মৌনী, তেওঁ স্থিৰচিত্ত আছিল।
Verse 75
वशी चकार चाक्षाणि प्रत्याहारपरायणः / धारणाभिः स्थिरीचक्रे मनश्चञ्चलमात्मवान्
প্ৰত্যাহাৰত পৰায়ণ হৈ তেওঁ ইন্দ্ৰিয়সমূহক বশ কৰিলে। আত্মবান হৈ ধাৰণাৰে চঞ্চল মনক স্থিৰ কৰিলে।
Verse 76
ध्यानेन देवदेवेशं ददर्श परमेश्वरम् / स्वस्थान्तः करणो मैत्रः सर्वबाधाविवर्जितः
ধ্যানৰ দ্বাৰা তেওঁ দেবদেবেশ পৰমেশ্বৰক দৰ্শন কৰিলে। অন্তঃকৰণ স্বস্থ, মৈত্ৰীভাবসম্পন্ন, তেওঁ সকলো বাধাৰ পৰা মুক্ত আছিল।
Verse 77
चिन्तयामास देवेशं ध्याने दृष्ट्वा जगद्गुरुम् / ध्येयावस्थि तचित्तात्मा निश्चलेद्रियदेहवान्
ধ্যানত জগতগুৰু দেৱেশক দৰ্শন কৰি তেওঁ তেখেতকেই চিন্তা কৰিলে। ধ্যেয়াৱস্থাত চিত্ত স্থিৰ হৈ ইন্দ্ৰিয় আৰু দেহ নিশ্চল ৰ’ল।
Verse 78
आकालावधि सो ऽतिष्ठन्निवातस्थप्रदीपवत् / जपंश्च देवदेवेशं ध्यायंश्च स्वमनीषया
কালসীমালৈকে তেওঁ নিৰ্বাত ঠাইৰ প্ৰদীপৰ দৰে স্থিৰ হৈ থাকিল। নিজৰ বুদ্ধিৰে দেৱদেৱেশৰ জপো কৰিলে আৰু ধ্যানো কৰিলে।
Verse 79
आराधयदमेयात्मा सर्वभावस्थमीश्वरम् / ततः स निष्फलं रूपमैश्वरं यन्निरञ्जनम्
অপৰিমেয় আত্মাস্বৰূপ তেওঁ সৰ্বভাৱত অৱস্থিত ঈশ্বৰক আৰাধনা কৰিলে। তাৰপিছত তেওঁ নিৰঞ্জন, নিষ্কল ঐশ্বৰ্যৰূপ দৰ্শন কৰিলে।
Verse 80
परं ज्योतिरचिन्त्यं यद्योगिध्येयमनुत्त मम् / नित्यं शुद्धं सदा शान्तमतीन्द्रियमनौपमम् / आनन्दमात्रमचलं व्याप्ताशेषचराचरम्
সেই পৰম জ্যোতি অচিন্ত্য, যোগীৰ ধ্যেয় আৰু অনুত্তম। তেওঁ নিত্য, শুদ্ধ, সদা শান্ত, ইন্দ্ৰিয়াতীত আৰু অনুপম; আনন্দমাত্ৰ স্বৰূপ, অচল, আৰু সমগ্ৰ চৰাচৰত ব্যাপ্ত।
Verse 81
चिन्तयामास तद्रूपं देवदेवस्य भार्गवः / नित्यं शुद्धं सदा शान्तमतीन्द्रियमनौपमम्
ভাৰ্গৱে দেৱদেৱৰ সেই ৰূপকেই চিন্তা কৰিলে—যি নিত্য, শুদ্ধ, সদা শান্ত, ইন্দ্ৰিয়াতীত আৰু অনুপম।
Frequently Asked Questions
Rama, after honoring Bhṛgu and Khyāti and receiving blessings and communal assent from the sages, departs the āśrama under guru instruction and travels toward Himavat to undertake tapas.
It maps an āśrama-and-tīrtha landscape leading into the Himalayan sacral zone, portraying Himavat through peaks, caves, forests, minerals, gem-herbs, and climatic forces—an index of how cosmology becomes navigable terrain.
In the provided passage, the emphasis is not on lineage cataloging or Lalitopakhyana; it is a narrative-geography and tapas setup chapter centered on rishi protocol, pilgrimage movement, and the cosmographic grandeur of Himavat.