Sukta 2
Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution for AV 8.2 as a protective/healing sequence; specific r̥ṣi varies by school lists).
Devata: Śiva/auspiciousness as operative power; implicitly the protective efficacy of the mantra itself.
Chandas: Anuṣṭubh (predominant in this section)
AV 8.2 এটা আথৰ্বণীয় পৰম্পৰাৰ এক দীঘল সুৰক্ষা-চিকিৎসামূলক অনুক্ৰম, যিয়ে মৃৎযু (মৃত্যু) আৰু সকলো অনুপ্ৰৱেশকাৰী অনিষ্টৰ সন্মুখীন হৈ পীড়িত ব্যক্তিক পুনৰ সম্পূৰ্ণতাৰ দিশে “উঠাই” আনিবলৈ লক্ষ্য কৰে। ই ব্ৰহ্মন (মন্ত্ৰ-শক্তি) ক বর্ম/কৱচ হিচাপে ধৰি এক অপমাৰ্জনীয় সুৰক্ষা-ঢাল গঢ়ে, আৰু দৈনন্দিন স্পৰ্শ-ক্ষেত্ৰসমূহ—বিশেষকৈ বস্ত্ৰ আৰু কটিবন্ধ/মেখলা—পবিত্ৰ-অভিষেক কৰি, স্পৰ্শক নিজেই মঙ্গলময় আৰু অনাহতিকাৰক কৰি তোলে।
Mantras
Mantra 1
दीर्घायुःप्राप्तिः। आ र॑भस्वे॒माम॒मृत॑स्य॒ श्नुष्टि॒मच्छि॑द्यमाना ज॒रद॑ष्टिरस्तु ते । असुं॑ त॒ आयुः॒ पुन॒रा भ॑रामि॒ रज॒स्तमो॒ मोप॑ गा॒ मा प्र मे॑ष्ठाः
অমৃতৰ এই আশ্ৰয়টো ধৰি লোৱা; কাটি নপৰা, ভাঙি নপৰা—বৃদ্ধাৱস্থা দেখা পৰ্যন্ত ই তোমাৰ হওক। তোমাৰ প্ৰাণ, তোমাৰ আয়ু মই পুনৰ ইয়ালৈ আনি দিছোঁ; কুঁৱলী (ৰজ) আৰু অন্ধকাৰ (তম) ওচৰ নাহক—তুমি সম্পূৰ্ণকৈ নাশ নহ’বা।
Mantra 2
जीव॑तां॒ ज्योति॑र॒भ्येह्य॒र्वाङा त्वा॑ हरामि श॒तशा॑रदाय । अ॒व॒मु॒ञ्चन् मृ॑त्युपा॒शानश॑स्तिं॒ द्राघी॑य॒ आयुः॑ प्रत॒रं ते॑ दधामि
জীৱিতসকলৰ জ্যোতি, ইয়ালৈ আগবাঢ়ি আহা; শত শৰৎ (এশ শৰত)ৰ বাবে তোমাক মই আনি ধৰি ৰাখোঁ। মৃত্যুৰ পাশবোৰ, অশস্তি (অমঙ্গল) বেয়া বন্ধন মুকলি কৰি, তোমাৰ বাবে অধিক দীঘল, অধিক আগবঢ়া আয়ু স্থাপন কৰোঁ।
Mantra 3
वाता॑त् ते प्रा॒णम॑विदं॒ सूर्या॒च्चक्षु॑र॒हं तव॑ । यत् ते॒ मन॒स्त्वयि॒ तद् धा॑रयामि॒ सं वि॒त्स्वाङ्गै॒र्वद॑ जि॒ह्वयाल॑पन्
বাতৰ পৰা তোমাৰ প্ৰাণ মই উদ্ধাৰ কৰিলোঁ; সূৰ্যৰ পৰা তোমাৰ দৃষ্টি মই। তোমাৰ যি মন তোমাৰ ভিতৰত আছে, তাক মই দৃঢ়কৈ ধৰি ৰাখোঁ। অঙ্গ-প্ৰত্যঙ্গসহ সম্পূৰ্ণকৈ সজাগ হওঁক; জিভাৰে কথা কোৱা, স্পষ্ট বাক্য উচ্চাৰণ কৰা।
Mantra 4
प्रा॒णेन॑ त्वा द्वि॒पदां॒ चतु॑ष्पदाम॒ग्निमि॑व जा॒तम॒भि सं ध॑मामि । नम॑स्ते मृत्यो॒ चक्षु॑षे॒ नमः॑ प्रा॒णाय॑ तेऽकरम्
প্ৰাণেৰে মই তোমাক ফুঁ দি জাগাই তুলোঁ—দ্বিপদ আৰু চতুষ্পদৰ প্ৰাণৰ দৰে—নৱজাত অগ্নিৰ দৰে তোমাক সম্পূৰ্ণকৈ প্ৰজ্বলিত কৰোঁ। হে মৃত্যু, তোমাৰ চকুৰ প্ৰতি নমস্কাৰ; তোমাৰ বাবে প্ৰাণৰ প্ৰতি মই নমস্কাৰ কৰিলোঁ।
Mantra 5
अ॒यं जी॑वतु॒ मा मृ॑ते॒मं समी॑रयामसि । कृ॒णोम्य॑स्मै भेष॒जं मृत्यो॒ मा पुरु॑षं वधीः
এইজন জীয়াই থাকক; নেমৰক। এইজনক আমি সম্পূৰ্ণকৈ উঠাই তুলিছোঁ। তেওঁৰ বাবে মই ভেষজ/ঔষধ সাজোঁ। হে মৃত্যু, এই পুৰুষক নঘাত কৰিব নোৱাৰিবা।
Mantra 6
जी॒व॒लां न॑घारि॒षां जी॑व॒न्तीमोष॑धीम॒हम्। त्रा॒य॒मा॒णां सह॑मानां॒ सह॑स्वतीमि॒ह हु॑वे॒ऽस्मा अ॑रि॒ष्टता॑तये
জীৱন দান কৰা, অজেয়, জীৱন্ত ঔষধীক মই আহ্বান কৰোঁ—ৰক্ষা কৰা, দমন কৰা, মহাশক্তিমতী—ইয়াত, এই মানুহৰ বাবে, অক্ষত-নিরাপত্তালৈ।
Mantra 7
अधि॑ ब्रूहि॒ मा र॑भथाः सृ॒जेमं तवै॒व सन्त्सर्व॑हाया इ॒हास्तु॑ । भवा॑शर्वौ मृ॒डतं॒ शर्म॑ यच्छतमप॒सिध्य॑ दुरि॒तं ध॑त्त॒मायुः॑
তেওঁৰ ওপৰত এই বাক্য উচ্চাৰণ কৰা—তাক নধৰিবা; এই মানুহজনক মুক্ত কৰা। ই তোমাৰেই; সি ইয়াতেই থাকক, সকলো বছৰত পূৰ্ণ হৈ। হে ভৱ আৰু শৰ্ব, কৃপা কৰা; আশ্ৰয় দিয়া; দুৰিত-অমঙ্গল দূৰ কৰি দিয়া; তাৰ আয়ুস দৃঢ় কৰি স্থাপন কৰা।
Mantra 8
अ॒स्मै मृ॑त्यो॒ अधि॑ ब्रूही॒मं द॑य॒स्वोदि॒तो॒३यमे॑तु । अरि॑ष्टः॒ सर्वा॑ङ्गः सु॒श्रुज्ज॒रसा॑ श॒तहा॑यन आ॒त्मना॒ भुज॑मश्नुताम्
হে মৃত্যু, এই মানুহজনৰ বাবে ওপৰত বাক্য কোৱা; দয়া কৰা—উঠি সি নিজৰ পথত যাওক। অক্ষত, সকলো অংগে সম্পূৰ্ণ, শুভ-শ্ৰৱণ, জৰাৰ দ্বাৰা শতবছৰ লাভ কৰক; আৰু নিজৰ আত্মাৰ সৈতে নিজৰ ভাগ উপভোগ কৰক।
Mantra 9
दे॒वानां॑ हे॒तिः परि॑ त्वा वृणक्तु पा॒रया॑मि त्वा॒ रज॑स॒ उ॑त् त्वा॑ मृ॒त्योर॑पीपरम्। आ॒राद॒ग्निं क्र॒व्यादं॑ नि॒रूहं॑ जी॒वात॑वे ते परि॒धिं द॑धामि
দেৱতাসকলৰ হেতি (অস্ত্ৰ) তোমাক চাৰিওফালে আৱৰি ধৰক। মই তোমাক ৰজস্ (অন্তৰীক্ষ-অঞ্চল)ৰ পৰা পাৰ কৰাই আনিছোঁ; মৃত্যুৰ পৰা তোমাক উদ্ধাৰ কৰিলোঁ। দূৰত থাকক ক্রব্যাদ অগ্নি—মাংসভক্ষী, উচ্ছেদকাৰী; তোমাৰ জীৱনৰ বাবে মই চাৰিওফালে সীমা-বেড়া স্থাপন কৰিছোঁ।
Mantra 10
यत् ते॑ नि॒यानं॑ रज॒सं मृत्यो॑ अनवध॒र्ष्यऽम्। प॒थ इ॒मं तस्मा॒द् रक्ष॑न्तो॒ ब्रह्मा॑स्मै॒ वर्म॑ कृण्मसि
হে মৃত্যু, ৰজস্ (লোক/অন্তৰীক্ষ)ৰ পৰা তোৰ যি তললৈ টানি নিয়া নেয়া—অপ্ৰতিহত—সেই পথৰ পৰা এই মানুহক ৰক্ষা কৰি, আমি তাৰ বাবে ব্ৰহ্ম (প্ৰাৰ্থনা-মন্ত্ৰ)ক বর্ম (কৱচ) ৰূপে গঢ়ি দিওঁ।
Mantra 11
कृ॒णोमि॑ ते प्राणापा॒नौ ज॒रां मृ॒त्युं दी॒र्घमायुः॑ स्व॒स्ति। वै॒व॒स्व॒तेन॒ प्रहि॑तान् यमदू॒तांश्चर॒तोऽप॑ सेधामि॒ सर्वा॑न्
তোমাৰ বাবে মই প্ৰাণ-আপান (শ্বাস-প্ৰশ্বাস) সুশৃঙ্খল কৰোঁ—জৰা, মৃত্যু, দীঘল আয়ু আৰু স্বস্তি। বৈৱস্বত (যম)ৰ দ্বাৰা প্ৰেৰিত, ঘূৰি ফুৰা যমদূতসকল—সকলোকে মই দূৰলৈ খেদি পঠাওঁ, বাধা দি ৰোধ কৰোঁ।
Mantra 12
आ॒रादरा॑तिं॒ निरृ॑तिं प॒रो ग्राहिं॑ क्र॒व्यादः॑ पिशा॒चान्। रक्षो॒ यत् सर्वं॑ दुर्भू॒तं तत् तम॑ इ॒वाप॑ हन्मसि
দূৰ হওক অঘ (অকল্যাণ) আৰু নিৰৃতি; দূৰ হওক গ্ৰাহি (ধৰোঁতা), ক্ৰব্যাদ (মাংসভোজী) আৰু পিশাচসকল। যি-কোনো ৰক্ষস, সকলো দুৰ্বূত (অশুভ-আকৃতি)—সেই সকলোকে আমি অন্ধকাৰক যেনেকৈ আঘাত কৰি আঁতৰাওঁ, তেনেকৈ নাশ কৰি দূৰ কৰোঁ।
Mantra 13
अ॒ग्नेष्टे॑ प्रा॒णम॒मृता॒दायु॑ष्मतो वन्वे जा॒तवे॑दसः । यथा॒ न रिष्या॑ अ॒मृतः॑ स॒जूरस॒स्तत् ते॑ कृणोमि॒ तदु॑ ते॒ समृ॑ध्यताम्
হে অগ্নি, হে জাতবেদস, অমৃতৰ পৰা, আয়ুষ্মানৰ পৰা, মই তোমাৰ প্ৰাণ লাভ কৰিবলৈ বিচাৰোঁ। যেন তুমি কোনো ক্ষতি নাপাও—অমৃত, একসুৰে স্থিৰ—সেইটো মই তোমাৰ বাবে স্থাপন কৰোঁ; হঁয়, সেইটো তোমাৰ বাবে সম্পূৰ্ণ সিদ্ধি লাভ কৰক।
Mantra 14
शि॒वे ते॑ स्तां॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॑संता॒पे अ॑भि॒श्रियौ॑ । शं ते॒ सूर्य॒ आ त॑पतु॒ शं वातो॑ वातु ते हृ॒दे। शि॒वा अ॒भि क्ष॑रन्तु॒ त्वापो॑ दि॒व्याः पय॑स्वतीः
তোমাৰ বাবে দ্যাৱা-পৃথিৱী শিৱ হওক—অসন্তাপে, শ্ৰী-সমৃদ্ধ। তোমাৰ বাবে মঙ্গল হওক—সূৰ্য্যই তোমাৰ ওপৰত স্নিগ্ধ তাপ দিওক; মঙ্গল হওক—বায়ুৱে তোমাৰ হৃদয়লৈ অনুকূলভাৱে বোৱাওক। দিৱ্য আপঃ (জলসমূহ) পয়স্বতী, পুষ্টিদায়িনী হৈ তোমাৰ ওপৰত শিৱভাৱে বৈ পৰক।
Mantra 15
शि॒वास्ते॑ स॒न्त्वोष॑धय॒ उत् त्वा॑हार्ष॒मध॑रस्या॒ उत्त॑रां पृथि॒वीम॒भि। तत्र॑ त्वादि॒त्यौ र॑क्षतां सूर्याचन्द्र॒मसा॑वु॒भा
তোমাৰ বাবে ঔষধিসমূহ শিৱ হওক। তলৰ অঞ্চলৰ পৰা তোমাক উঠাই মই ওপৰৰ পৃথিৱীলৈ আনিলোঁ। তাত তোমাক দুই আদিত্য ৰক্ষা কৰক—সূৰ্য্য আৰু চন্দ্ৰমা, উভয়ে।
Mantra 16
यत् ते॒ वासः॑ परि॒धानं॒ यां नी॒विं कृ॑णु॒षे त्वम्। शि॒वं ते॑ त॒न्वे॒३तत् कृ॑ण्मः संस्प॒र्शेऽद्रू॑क्ष्णमस्तु ते
তোমাৰ যি বস্ত্ৰ পৰিধানৰ বাবে, আৰু যি নীৱি (কঁকালবন্ধ) তুমি বাঁধা—সেইটোক আমি তোমাৰ দেহৰ বাবে শিৱ (কল্যাণকাৰী) কৰি নিযুক্ত কৰোঁ; তাৰ স্পৰ্শতেই তোমাৰ বাবে অদ্ৰূক্ষ্ণ—অহিংসক, অনাহতিকৰ—হওক।
Mantra 17
यत् क्षु॒रेण॑ म॒र्चय॑ता सुते॒जसा॒ वप्ता॒ वप॑सि केशश्म॒श्रु। शुभं॒ मुखं॒ मा न॒ आयुः॒ प्र मो॑षीः
যেতিয়া তীক্ষ্ণ, সুতেjasা (উত্তম ধাৰযুক্ত) ক্ষুৰেৰে নাপিত চুলি আৰু দাড়ি কাটি দিয়ে—মুখখন শুভ হওক; আমাৰ আয়ুস যেন তুমি কেঢ়ি ননিয়।
Mantra 18
शि॒वौ ते॑ स्तां व्रीहिय॒वाव॑बला॒साव॑दोम॒धौ। ए॒तौ यक्ष्मं॒ वि बा॑धेते ए॒तौ मु॑ञ्चतो॒ अंहसः
তোমাৰ বাবে ধান আৰু যৱ শুভ হওক—কফ-দোষৰ পৰা মুক্ত, গৃহত অনিষ্ট নকৰা। এই দুয়োটাই যক্ষ্মা ৰোগক দূৰ কৰে; এই দুয়োটাই তোমাক অংহস্ (দুঃখ-অপৰাধ)ৰ পৰা মুক্ত কৰে।
Mantra 19
यद॒श्नासि॒ यत् पिब॑सि धा॒न्यंऽ कृ॒ष्याः पयः॑ । यदा॒द्यं॒१ यद॑ना॒द्यं सर्वं॑ ते॒ अन्न॑मवि॒षं कृ॑णोमि
তুমি যি খোৱা আৰু যি পান কৰা—খেতিৰ শস্য আৰু গাখীৰ—খাবলৈ যোগ্য হওক বা অযোগ্য, তোমাৰ সকলো আহাৰক মই বিষমুক্ত কৰোঁ।
Mantra 20
अह्ने॑ च त्वा॒ रात्र॑ये चो॒भाभ्यां॒ परि॑ दद्मसि । अ॒राये॑भ्यो जिघ॒त्सुभ्य॑ इ॒मं मे॒ परि॑ रक्षत
দিন আৰু ৰাতি—উভয়ৰ হাতত—আমি তোমাক চাৰিওফালে সমৰ্পণ কৰোঁ। শত্রু আৰু গ্ৰাস কৰিবলৈ উদ্গ্ৰীৱ ক্ষুধাতুৰসকলৰ পৰা, মোৰ এই মানুহজনক চাৰিওফালে ৰক্ষা কৰা।
Mantra 21
श॒तं ते॒ऽयुतं॑ हाय॒नान् द्वे यु॒गे त्रीणि॑ च॒त्वारि॑ कृण्मः । इ॒न्द्रा॒ग्नी विश्वे॑ दे॒वास्तेऽनु॑ मन्यन्ता॒महृ॑णीयमानाः
তোমাৰ বাবে শত বছৰ, অযুত (দশ হাজাৰ) বছৰ—দুটা যুগ, আৰু তিনিও চাৰিও—আমি নিৰ্ধাৰণ কৰোঁ। ইন্দ্ৰ-অগ্নি আৰু সকলো দেৱতা, ক্ৰোধ নকৰা, অপমান নোহোৱা অৱস্থাত, ইয়াত সন্মতি দিওক।
Mantra 22
श॒रदे॑ त्वा हेम॒न्ताय॑ वस॒न्ताय॑ ग्री॒ष्माय॒ परि॑ दद्मसि । व॒र्षाणि॒ तुभ्यं॑ स्यो॒नानि॒ येषु॒ वर्ध॑न्त॒ ओष॑धीः
শৰতলৈ তোমাক, হেমন্তলৈ, বসন্তলৈ, গ্ৰীষ্মলৈ—আমি সম্পূৰ্ণভাৱে সঁপাই দিওঁ। তোমাৰ বাবে স্নেহময়, কল্যাণকাৰী বছৰবোৰ হওক—যিবোৰত ঔষধী (চিকিৎসা-উদ্ভিদ) বৃদ্ধি পায় আৰু সমৃদ্ধ হয়।
Mantra 23
मृ॒त्युरी॑शे द्वि॒पदां॑ मृ॒त्युरी॑शे॒ चतु॑ष्पदाम्। तस्मा॒त् त्वां मृ॒त्योर्गोप॑ते॒रुद् भ॑रामि॒ स मा बि॑भेः
মৃত্যুৱে দ্বিপদৰ ওপৰত শাসন কৰে; মৃত্যুৱে চতুষ্পদৰ ওপৰত শাসন কৰে। সেয়ে মৃত্যুৰ গোপতি (ৰক্ষক)ৰ পৰা তোমাক মই বাহিৰলৈ উলিয়াই আনিছোঁ—ভয় নকৰিবা।
Mantra 24
सोऽरिष्ट॒ न म॑रिष्यसि॒ न म॑रिष्यसि॒ मा बि॑भेः । न वै तत्र॑ म्रियन्ते॒ नो य॑न्त्यध॒मं तमः॑
তুমি অক্ষত; তুমি ন মৰিবা, তুমি ন মৰিবা—ভয় নকৰিবা। নিশ্চয় তাত মানুহে ন মৰে, আৰু অধমতম অন্ধকাৰলৈ নামি নাযায়।
Mantra 25
सर्वो॒ वै तत्र॑ जीवति॒ गौरश्वः॒ पुरु॑षः प॒शुः । यत्रे॒दं ब्रह्म॑ क्रि॒यते॑ परि॒धिर्जीव॑नाय॒ कम्
নিশ্চয় তাত সকলেই জীয়াই থাকে—গাই, ঘোঁৰা, মানুহ, পশু। য’ত এই ব্ৰহ্ম-মন্ত্ৰ ক্ৰিয়া কৰা হয়, জীৱনৰ বাবে পৰিধি (সীমা) স্থাপন হয়, আৰু কল্যাণ লাভ হয়।
Mantra 26
परि॑ त्वा पातु समा॒नेभ्यो॑ऽभिचा॒रात् सब॑न्धुभ्यः । अम॑म्रिर्भवा॒मृतो॑ऽतिजी॒वो मा ते॑ हासिषु॒रस॑वः॒ शरी॑रम्
সমানে লোকৰ অভিচাৰ আৰু স্বজন-শত্ৰুৰ পৰা চাৰিওফালে ৰক্ষা তোমাক আৱৰি থাকক। তুমি অক্ষয় হওঁক, অমৃত হওঁক, মৃত্যুক অতিক্ৰম কৰি দীঘলজীৱী হওঁক; তোমাৰ দেহৰ পৰা প্ৰাণৰসসমূহ কেতিয়াও নসৰি যাওক।
Mantra 27
ये मृ॒त्यव॒ एक॑शतं॒ या ना॒ष्ट्रा अ॑तिता॒र्याः । मु॒ञ्चन्तु॒ तस्मा॒त् त्वां दे॒वा अ॒ग्नेर्वै॑श्वान॒रा दधि॑
যি মৃত্যুবিধি শতধা, আৰু যি নাশকাৰী বিপদ অতিক্ৰম কৰিবলগীয়া—সেইবোৰে তোমাৰ পৰা বন্ধন মুকলি কৰক। দেৱতাসকলে বৈশ্বানৰ অগ্নিৰূপে তোমাক (নিরাপত্তাত) স্থাপন কৰিলে।
Mantra 28
अ॒ग्नेः शरी॑रमसि पारयि॒ष्णु र॑क्षो॒हासि॑ सपत्न॒हा। अथो॑ अमीव॒चात॑नः पू॒तुद्रु॒र्नाम॑ भेष॒जम्
তুমি অগ্নিৰ দেহ নিজেই; পাৰ কৰোৱা বাহক; ৰাক্ষস-হন, প্ৰতিদ্বন্দ্বী-হন। আৰু ৰোগ দূৰ কৰোঁতা—‘পূতুদ্ৰু’ নামৰ এই ভেষজ-ঔষধ।
Frequently Asked Questions
To protect a sick or threatened person from Death’s approach and restore vitality by making mantra-power (brahman) into protective “armor,” including protection through consecrated clothing.
They mark the body’s everyday contact boundary. The hymn consecrates garment and waistband so their touch becomes auspicious and non-injuring, preventing harm from entering through contact.
Both. It ‘makes a remedy’ (bheṣaja) while also functioning as rakṣā: it names Mṛtyu as the adversary and counters it by constructing a protective field and armor through mantra.
Ask anything about Sukta 2 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
