Sukta 73
Rishi: Traditionally Atharvanic/Angiras line (hymn-level attribution varies by Anukramaṇī; requires consultation of AVŚ 7.73 anukramaṇī).
Devata: Savitar; Dawn (Uṣas); implicitly the Cow/Milk as efficacious agent.
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (needs metrical verification against pada lengths).
এই সূক্তটো এটা পৌষ্টিক স্তোত্ৰ, য’ত দুধ আৰু গাইক ‘ভগ’ (শুভ অংশ/সৌভাগ্য)ৰ বাহক হিচাপে পবিত্ৰ কৰা হৈছে, আৰু গৃহসমৃদ্ধিক সৱিতাৰৰ নিয়মিত কৌসমিক বিধান আৰু উষাৰ দীপ্তিময় অগ্ৰগতিৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। উত্তপ্ত ঘৰ্ম (গৰম দুধ) আৰু ভালদৰে ৰখা চৰণভূমিৰ চিত্ৰকল্পনাৰ জৰিয়তে ই প্ৰচুৰ দুধ-উৎপাদন, সুস্থ গবাদি পশু, আৰু সমৃদ্ধ ঘৰৰ শুভ ‘সফলতা-চিহ্ন’ বিচাৰে। দৈনন্দিন গোপালন আৰু অৰ্ঘ্য/অৰ্পণ-আচাৰক দেৱতাই মুকলি কৰা ‘স্বৰ্গৰ ভঁৰাল’ৰ সৈতে সুৰ মিলোৱাতেই ইয়াৰ শক্তি—যাৰ ফলত পোষণ একে সময়তে যজ্ঞ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ হৈ উঠে।
Mantras
Mantra 1
घर्मः। समि॑द्धो अ॒ग्निर्वृ॑षणा र॒थी दि॒वस्त॒प्तो घ॒र्मो दु॑ह्यते वामि॒षे मधु॑ । व॒यं हि वां॑ पुरु॒दमा॑सो अश्विना॒ हवा॑महे सध॒मादे॑षु का॒रवः॑
ঘৰ্ম। অগ্নি জ্বলি উঠিছে; হে দুজন বৃষ, ৰথাৰূঢ় (অশ্বিনদ্বয়), স্বৰ্গৰ পৰা তপ্ত ঘৰ্ম তোমালোকৰ বাবে দোহা হৈছে—পুষ্টিৰ বাবে, মধুৰ দৰে মিঠা। কিয়নো আমি, বহুল-জয়ী গায়কসকল, হে অশ্বিনদ্বয়, সধমাদ (সামূহিক ভোজ)-সমূহত তোমালোকক আহ্বান কৰোঁ।
Mantra 2
समि॑द्धो अ॒ग्निर॑श्विना त॒प्तो वां॑ घ॒र्म आ ग॑तम्। दु॒ह्यन्ते॑ नू॒नं वृ॑षणे॒ह धे॒नवो॒ दस्रा॒ मद॑न्ति वे॒धसः॑
অগ্নি জ্বলি উঠিছে; হে অশ্বিনদ্বয়, ইয়ালৈ আহা: তোমালোকৰ বাবে ঘৰ্ম তপ্ত কৰা হৈছে। এতিয়া, হে দুজন বৃষ, ইয়াত ধেনুবোৰ দোহা হৈছে; হে দস্ৰ (অদ্ভুত কৰ্মকাৰী)সকল, বেদস (জ্ঞানী)সকল আনন্দিত হয়।
Mantra 3
स्वाहा॑कृतः॒ शुचि॑र्दे॒वेषु॑ य॒ज्ञो यो अ॒श्विनो॑श्चम॒सो दे॑व॒पानः॑ । तमु॒ विश्वे॑ अ॒मृता॑सो जुषा॒णा ग॑न्ध॒र्वस्य॒ प्रत्या॒स्ना रि॑हन्ति
স্বাহা-কৃত, দেবতাসকলৰ মাজত পবিত্ৰ এই যজ্ঞ—অশ্বিনীদ্বয়ৰ এই চমস, দেব-পানীয়। তাকেই সকলো অমৃত (অমৰ) দেবতা আনন্দেৰে গ্ৰহণ কৰি, গন্ধৰ্বৰ দৰে তাৰ একেবাৰে ওঁঠৰ আগত (পাত্ৰৰ কিনাৰত) জিভা লগাই চাটি লয়।
Mantra 4
यदु॒स्रिया॒स्वाहु॑तं घृ॒तं पयो॒ऽयं स वा॑मश्विना भा॒ग आ ग॑तम्। माध्वी॑ धर्तारा विदथस्य सत्पती त॒प्तं घ॒र्मं पि॑बतं रोच॒ने दि॒वः
যি গৰু-উৎপন্ন দুধ আৰু ঘৃত স্বাহাৰে আহুতি দিয়া হয়—সেয়াই তোমালোক অশ্বিনীদ্বয়ৰ ভাগ; আহাঁ। মধুৰ-মাধ্বী ধাৰক, বিদথ (যজ্ঞ-সভা) ৰ সত্য স্বামীসকল, দ্যুলোকৰ দীপ্ত ৰোচনাত তপ্ত ঘর্ম (Gharma) পান কৰা।
Mantra 5
त॒प्तो वां॑ घ॒र्मो न॑क्षतु॒ स्वहो॑ता॒ प्र वा॑मध्व॒र्युश्च॑रतु॒ पय॑स्वान्। मधो॑र्दु॒ग्धस्या॑श्विना त॒नाया॑ वी॒तं पा॒तं पय॑स उ॒स्रिया॑याः
তপ্ত ঘর্ম (Gharma) তোমালোক দুজনৰ ওচৰলৈ পৌঁছক—সু-হোতা (ভালদৰে আহুতি কৰা) সহ। তোমালোকৰ বাবে দুধে ভৰপূৰ অধ্বৰ্যু আগবাঢ়ক। হে অশ্বিনীদ্বয়, মধুৰ, দোহা দুধ—সন্তান-লাভৰ নিমিত্ত—গৰু-উৎপন্ন সেই দুধ উপভোগ কৰা, পান কৰা।
Mantra 6
उप॑ द्रव॒ पय॑सा गोधुगो॒षमा घ॒र्मे सि॑ञ्च॒ पय॑ उ॒स्रिया॑याः । वि नाक॑मख्यत् सवि॒ता वरे॑ण्योऽनुप्र॒याण॑मुषसो॒ वि रा॑जति
দুধসহ ওচৰলৈ দৌৰি আহা—গোধুগ্ধ-দোহনৰ ধ্বনিৰ দিশে; ঘর্ম (উষ্ণ আহুতি)ত উস্ৰিয়া (দুগ্ধবতী) গাইৰ দুধ ঢালি দিয়া। সৱিতা বরণীয়ে স্বৰ্গীয় গম্বুজ প্ৰকাশ কৰিলে; উষাৰ অগ্ৰগতি মহিমাৰে দীপ্ত হয়।
Mantra 7
उप॑ ह्वये सु॒दुघां॑ धे॒नुमे॒तां सु॒हस्तो॑ गो॒धुगु॒त दो॑हदेनाम्। श्रेष्ठं॑ स॒वं स॑वि॒ता सा॑विषन्नो॒ऽभीऽद्धो घ॒र्मस्तदु॒ षु प्र वो॑चत्
মই ইয়ালৈ আহ্বান কৰোঁ এই সু-দুগ্ধা ধেনুক; সুহস্ত গোধুগুৱে তাক দোহে। সৱিতা আমাৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ প্ৰেৰণা প্ৰৱৰ্তাইছে; জ্বলি উঠা, নিযুক্ত ঘর্ম (ঘৰ্ম) নিশ্চয়েই তৎক্ষণাৎ এই কথা ঘোষণা কৰে।
Mantra 8
हि॒ङ्कृ॒ण्व॒ती व॑सु॒पत्नी॒ वसू॑नां व॒त्समि॒च्छन्ती॒ मन॑सा॒ न्याग॑न्। दु॒हाम॒श्विभ्यां॒ पयो॑ अ॒घ्न्येयं सा व॑र्धतां मह॒ते सौभ॑गाय
হিঙ্-কাৰ কৰি, ধনৰ অধিষ্ঠাত্রী—সমস্ত বসুৰ মাজত ধনপত্নী—মনতে বাছুৰক বিচাৰি, তাই তললৈ নামিল। এই অঘ্ন্যা (অহিংস্যা) গাই অশ্বিনদ্বয়ৰ বাবে পয় দোহে; মহৎ সৌভাগ্যৰ বাবে তাই বৃদ্ধি পাওক।
Mantra 9
जुष्टो॒ दमू॑ना॒ अति॑थिर्दुरो॒ण इ॒मं नो॑ य॒ज्ञमुप॑ याहि वि॒द्वान्। विश्वा॑ अग्ने अभि॒युजो॑ वि॒हत्य॑ शत्रूय॒तामा भ॑रा॒ भोज॑नानि
হে অগ্নি, দমূনা—গৃহত স্থিত অতিথি—প্ৰসন্ন হৈ, জ্ঞানী তুমি আমাৰ এই যজ্ঞলৈ উপনীত হোৱা। সকলো আক্রমণকাৰীক নাশ কৰি, হে অগ্নি, শত্রুতা কৰা লোকসকলৰ ভোজন আৰু ভোগ্য বস্তুসমূহ ইয়ালৈ আন।
Mantra 10
अग्ने॒ शर्ध॑ मह॒ते सौभ॑गाय॒ तव॑ द्यु॒म्नान्यु॑त्त॒मानि॑ सन्तु । सं जा॑स्प॒त्यं सु॒यम॒मा कृ॑णुष्व शत्रूय॒ताम॒भि ति॑ष्ठा॒ महां॑सि
হে অগ্নি, মহা সৌভাগ্যৰ বাবে তোমাৰ সৰ্বোত্তম দ্যুম্ন (উজ্জ্বল মহিমা) আমাৰ হৌক। সু-শাসিত গৃহপতিত্ব (জাস্পত্য) সম্পূৰ্ণকৈ স্থাপন কৰা; শত্রুভাৱাপন্নসকলৰ বিৰুদ্ধে মহাশক্তিৰে থিয় দিয়া।
Mantra 11
सू॒य॒व॒साद् भग॑वती॒ हि भू॒या अधा॑ व॒यं भग॑वन्तः स्याम । अ॒द्धि तृण॑मघ्न्ये विश्व॒दानीं॒ पिब॑ शु॒द्धमु॑द॒कमा॒चर॑न्ती
সু-চাৰণভূমিৰ পৰা তুমি হওক, হে ভাগৱতী; আৰু অধিক সৌভাগ্য-দায়িনী হওক। তেতিয়া আমিও ভাগৱন্ত হওঁ। হে অঘ্ন্যে (অবধ্যা) গাই, সদায় তৃণ খোৱা; শুদ্ধ জল পান কৰা, ইফালে-সিফালে মুক্তভাৱে বিচৰণ কৰি।
Frequently Asked Questions
For paustika aims: increasing milk supply, protecting and strengthening cattle, and drawing bhaga (good fortune) into the household through a dawn-aligned recitation and offering-practice.
Savitar represents right timing and successful forward movement, while Dawn marks renewal and visible auspiciousness. The hymn ties milk’s abundance to that cosmic order—so daily milking becomes ritually ‘well-led’ and prosperous.
Not necessarily. The hymn can be applied in a household way during milking and blessing the cow’s pasture and water; the gharma/heated-offering imagery represents intensifying and consecrating nourishment, but the core intent is cattle and milk prosperity.
Ask anything about Sukta 73 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.