Sukta 28
Rishi: Atharvanic healer tradition (Āyuṣya corpus)
Devata: Dīrghāyuḥ (personified Long-life) / Prāṇa as operative power
Chandas: Mixed; second hemistich tends toward Jagatī-like expansion, but transmitted as Atharvanic long-life verse
অথৰ্ববেদ ৫.২৮ এটা আয়ুষ্য (দীৰ্ঘায়ু) চিকিৎসা-মন্ত্ৰ, যি প্ৰাণসমূহক সংগ্ৰহ কৰি, মাপি, আৰু পুনৰ দৃঢ়ভাৱে সংযোজিত কৰি বিষয়/ব্যক্তিক “শত শৰত্” পৰ্যন্ত আয়ু লাভ কৰায়। ই নৱবিধ প্ৰাণ-বিন্যাসৰ জৰিয়তে জীৱনীশক্তি স্থিৰ কৰে আৰু তপস্/তেজস্দ্বাৰা অভিষিক্ত ধাতুৰ ত্ৰয়ীৰে সুৰক্ষাক সীল-মোহৰ মাৰি, ঋতু আৰু সংবৎসৰৰ শক্তিৰে তাক অধিক মজবুত কৰে।
Mantras
Mantra 1
दीर्घायुः। नव॑ प्रा॒णान् न॒वभिः॒ सं मि॑मीते दीर्घायु॒त्वाय॑ श॒तशा॑रदाय । हरि॑ते॒ त्रीणि॑ रज॒ते त्रीण्यय॑सि॒ त्रीणि॒ तप॒सावि॑ष्ठितानि
দীৰ্ঘায়ুঃ—নৱ প্ৰাণক নৱ (আধাৰ/সম্বল)ৰ সৈতে একেলগে মাপি স্থাপন কৰে, দীৰ্ঘায়ুত্বৰ বাবে, শত শৰৎ (এশ বছৰৰ) বাবে। হৰিত (হলদে-সেউজ ধাতু)ত তিনিটা, ৰূপাত তিনিটা, লোহাত তিনিটা—তপসা (উষ্ণ-শক্তি/অভিষেক-তেজে) স্থিত তিনিটা।
Mantra 2
अ॒ग्निः सूर्य॑श्च॒न्द्रमा॒ भूमि॒रापो॒ द्यौर॒न्तरि॑क्षं प्र॒दिशो॑ दिश॑श्च । आ॒र्त॒वा ऋ॒तुभिः॑ संविदा॒ना अ॒नेन॑ मा त्रि॒वृता॑ पारयन्तु
অগ্নি, সূৰ্য, চন্দ্ৰমা, ভূমি, আপঃ (জল), দ্যৌঃ (স্বৰ্গ), অন্তৰিক্ষ, পূৰ্বদিশ আৰু সকলো দিশ—ঋতুৰ শক্তিসমূহ, ঋতুবোৰৰ সৈতে সঙ্গতি ৰাখি—এই ত্ৰিবৃত (তিনিগুণ) সহায়যুক্ত মন্ত্রেৰে মোক নিৰাপদে পাৰ কৰাওক।
Mantra 3
त्रयः॒ पोषा॑स्त्रि॒वृति॑ श्रयन्ताम॒नक्तु॑ पू॒षा पय॑सा घृ॒तेन॑ । अन्न॑स्य भू॒मा पुरु॑षस्य भू॒मा भू॒मा प॑शू॒नां त इ॒ह श्र॑यन्ताम्
তিনিধৰণৰ পৰিসৰত তিনিটা পোষ (সমৃদ্ধি) আসন লওক। পূষণ এইজনক দুধ আৰু ঘিউৰে অভিষেক/লেপন কৰক। অন্নৰ প্ৰাচুৰ্য, পুৰুষৰ প্ৰাচুৰ্য, পশুধনৰ প্ৰাচুৰ্য—এই প্ৰাচুৰ্যসমূহ ইয়াতেই স্থিৰ হৈ থাকক।
Mantra 4
इ॒ममा॑दित्या॒ वसु॑ना॒ समु॑क्षते॒मम॑ग्ने वर्धय ववृधा॒नः । इ॒ममि॑न्द्र॒ सं सृ॑ज वी॒र्येऽणा॒स्मिन् त्रि॒वृच्छ्र॑यतां पोषयि॒ष्णु
এইজনক আদিত্যসকলে ধনে-সম্পদে সিঞ্চন কৰে; হে অগ্নি, তুমি বৃদ্ধি পাই থাকোঁতে এইজনক বঢ়াই তোলা। হে ইন্দ্ৰ, এইজনক বীৰ্যসহ সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰসাৰিত কৰা; ইয়াত ত্ৰিবৃৎ পোষণশক্তি আসন লওক, পোষণকাৰী হৈ।
Mantra 5
भूमि॑ष्ट्वा पातु॒ हरि॑तेन विश्व॒भृद॒ग्निः पि॑प॒र्त्वय॑सा स॒जोषाः॑ । वी॒रुद्भि॑ष्टे अर्जु॑नं संविदा॒नं दक्षं॑ दधातु सुमन॒स्यमा॑नम्
সৰ্বভাৰবাহী সেউজীয়া পৃথিৱীয়ে তোমাক ৰক্ষা কৰক; সজোষা (একমত) অগ্নিয়ে লোহা/অয়সাৰে তোমাক ধৰি-পালন কৰক। ঔষধি-লতাৰে তেওঁ তোমাক উজ্জ্বলতা, সুমিলন, দক্ষতা আৰু সু-মনস্কতা দান কৰক।
Mantra 6
त्रे॒धा जा॒तं जन्म॑ने॒दं हिर॑ण्यम॒ग्नेरेकं॑ प्रि॒यत॑मं बभूव॒ सोम॒स्यैकं॑ हिंसि॒तस्य॒ परा॑पतत्। अ॒पामेकं॑ वे॒धसां॒ रेत॑ आहु॒स्तत् ते हिर॑ण्यं त्रि॒वृद॒स्त्वायु॑षे
জন্মত এই সোণ ত্ৰিধা: এক ভাগ অগ্নিৰ—সৰ্বাধিক প্ৰিয়; এক ভাগ সোমৰ—আঘাত পালে দূৰলৈ উৰি গ’ল; এক ভাগ জলসমূহৰ—বুদ্ধিমানসকলে তাক ‘ৰেতস্’ (বীজ) বুলি কয়। হে তোমাৰ সেই ত্ৰিবৃৎ সোণ, আয়ুষৰ বাবে হওক।
Mantra 7
त्र्या॒यु॒षं ज॒मद॑ग्नेः क॒श्यप॑स्य त्र्यायु॒षम्। त्रे॒धामृत॑स्य॒ चक्ष॑णं॒ त्रीण्यायूं॑षि ते ऽकरम्
জমদগ্নি আৰু কশ্যপৰ ত্ৰ্যায়ুষ—ত্ৰিবিধ আয়ুষ। অমৃতত্বৰ দৰ্শনো ত্ৰিবিধ; তোমাৰ বাবে মই তিনিটা আয়ুষ্য-কাল স্থাপন কৰিলোঁ।
Mantra 8
त्रयः॑ सुप॒र्णास्त्रि॒वृता॒ यदाय॑न्नेकाक्ष॒रम॑भिसं॒भूय॑ श॒क्राः । प्रत्यौ॑हन् मृ॒त्युम॒मृते॑न सा॒कम॑न्त॒र्दधा॑ना दुरि॒तानि॑ विश्वा॑
যেতিয়া ত্ৰয় সুপৰ্ণ, ত্ৰিবৃতা শক্তিমানসকল আহিল; একাক্ষৰ মন্ত্রত একেলগে সংযুক্ত হৈ ধৰি ল’লে; তেতিয়া অমৃতৰ সহচৰ্যত অমৃতেই লৈ তেওঁলোকে মৃত্যুক প্ৰতিহত কৰিলে; অন্তৰত ধৰি ৰাখি, সকলো দুঃখ-দুৰিত বিশ্বজগতৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখিলে।
Mantra 9
दि॒वस्त्वा॑ पातु॒ हरि॑तं॒ मध्या॑त् त्वा पा॒त्वर्जु॑नम्। भूम्या॑ अय॒स्मयं॑ पातु॒ प्रागा॑द् देवपु॒रा अ॒यम्
দ্যুলোকৰ পৰা হৰিত (সেউজ) তোমাক ৰক্ষা কৰক; মধ্যলোকৰ পৰা অৰ্জুন (উজ্জ্বল) তোমাক ৰক্ষা কৰক। পৃথিৱীৰ পৰা অয়সময় (লোহে-গঢ়া) ৰক্ষাকৱচে তোমাক ৰক্ষা কৰক; এই দেৱপুৰা (দেৱতাৰ দুৰ্গ) আগবাঢ়ি গৈছে।
Mantra 10
इ॒मास्ति॒स्रो दे॑वपु॒रास्तास्त्वा॑ रक्षन्तु स॒र्वतः॑ । तास्त्वं बिभ्र॑द् वर्च॒स्व्युत्त॑रो द्विष॒तां भ॑व
এই তিনিখন দেৱপুৰা—সিহঁতে সকলো দিশৰ পৰা তোমাক ৰক্ষা কৰক। সিহঁতক ধৰি ৰাখি তুমি তেজস্বী হওঁক, দীপ্তিময় হওঁক, আৰু তোমাৰ দ্বেষীসকলৰ ওপৰত উত্তৰ (উচ্চ) হৈ থাকক।
Mantra 11
पुरं॑ दे॒वाना॑म॒मृतं॒ हिर॑ण्यं॒ य आ॑बे॒धे प्र॑थ॒मो दे॒वो अग्रे॑ । तस्मै॒ नमो॒ दश॒ प्राचीः॑ कृणो॒म्यनु॑ मन्यतां त्रि॒वृदा॒बधे॑ मे
দেৱতাসকলৰ দুৰ্গ—অমৃত, সুৱৰ্ণময়—যিজনে আদিতে দেৱসকলৰ মাজত প্ৰথমে ভেদ কৰি (জয় কৰি) প্ৰৱেশ কৰিলে। তেঁওক মই পূৰ্ব দিশলৈ দশবাৰ নমস্কাৰ কৰোঁ। মোৰ দুৰ্গ-স্থাপনাৰ ত্ৰিবিধ বেধনত তেঁও সন্মতি দি মোক অনুমোদন কৰক।
Mantra 12
आ त्वा॑ चृतत्वर्य॒मा पू॒षा बृह॒स्पतिः॑ । अह॑र्जातस्य॒ यन्नाम॒ तेन॒ त्वाति॑ चृतामसि
হে শীঘ্ৰ-সহায়, তোমাৰ ওচৰলৈ আহক যম, পূষণ আৰু বৃহস্পতিও। দিন-জন্মা (অহর্জাত) যি নাম, সেই নামৰ বলেই আমি তোমাক সকলো বিপদ পাৰ কৰাই সুৰক্ষিতভাৱে আগবঢ়াই দিওঁ।
Mantra 13
ऋ॒तुभि॑ष्ट्वार्त॒वैरायु॑षे॒ वर्च॑से त्वा । सं॒व॒त्स॒रस्य॒ तेज॑सा॒ तेन॒ संह॑नु कृण्मसि
ঋতুসকলৰ সৈতে, ঋতুজাত শক্তিসকলৰ সৈতে—জীৱনৰ বাবে, দীপ্তিৰ বাবে—তোমাক (আমি স্থাপন কৰোঁ)। সংবৎসৰৰ তীক্ষ্ণ তেজেৰে, সেই দ্বাৰাই আমি তোমাক সংহত, দৃঢ়ভাৱে গাঁথি দিওঁ।
Mantra 14
घृ॒तादुल्लु॑प्तं॒ मधु॑ना॒ सम॑क्तं भूमिदृं॒हमच्यु॑तं पारयि॒ष्णु। भि॒न्दत् स॒पत्ना॒नध॑रांश्च कृ॒ण्वदा मा॑ रोह मह॒ते सौभ॑गाय
ঘৃতৰে লেপিত, মধুৰে সু-অভিষিক্ত, ভূমি-দৃঢ়, অচ্যুত, পাৰ কৰোৱা বাহক—সপত্নসকলক ভাঙি, তললৈ নামাই দিয়া; মহৎ সৌভাগ্যৰ বাবে তুমি মোৰ ওপৰত আৰোহণ কৰা।
Frequently Asked Questions
It is used to strengthen and re-knit the life-forces (prāṇa) so a person may recover stability, avoid untimely danger, and attain long life—ideally “a hundred autumns.”
They function as durable protective media: the hymn arranges them in triads and ‘sets’ them with tapas/tejas, making a seal that supports bodily firmness and wards disruptive forces.
It means placing the person’s vitality into the stable rhythm of time (ṛtu and saṃvatsara), so life and splendour are made “compact and firmly knit” rather than scattered or diminished.
Ask anything about Sukta 28 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.