Anuvaka 1
প্ৰধান বিষয়: অধিৰাজ সদৃশ পবিত্ৰ শক্তি—অন্ন, প্ৰাণ, ব্ৰত, উচ্ছিষ্ট (অৱশিষ্ট) আৰু বাক্—জীৱন, সন্তান-লাভ, সুৰক্ষা আৰু বিজয় নিশ্চিত কৰা শক্তি হিচাপে। উপ-বিষয়সমূহ: (1) সন্তান কামনা আৰু নিৰাপদ গৰ্ভধাৰণৰ বাবে ব্ৰহ্মাউদন গৃহ্য আচাৰ, (2) ভ্ৰমণশীল দেৱ-সেনাক শান্ত কৰি সুৰক্ষাৰ বাবে সহায়ক কৰা, (3) প্ৰাণক বিশ্ব-নায়ক আৰু অস্থিৰতাৰ চিকিৎসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা, (4) পাপ-মোচন—সমগ্ৰ আহ্বানৰ দ্বাৰা পাপ, অশুচিতা আৰু অমঙ্গল গাঁঠ খুলি দূৰ কৰা, (5) ব্ৰহ্মচৰ্যক তপস্যা-শক্তি হিচাপে দেখুৱাই সমাজ আৰু ৰাজনীতিক স্থিৰ কৰা।
Suktas in Anuvaka 1
Sukta 1
AVŚ 11.1 প্ৰসিদ্ধ ‘ব্ৰাহ্মাউদন’ সূক্ত; ই এটা গৃহ্য আচাৰ, য’ত দীক্ষিত চাউল/খিৰ ৰান্ধি মন্ত্ৰেৰে শক্তিসঞ্চাৰ কৰি উৰ্বৰতা, নিৰাপদ গৰ্ভধাৰণ আৰু পৰম্পৰাগতভাৱে পুত্ৰসন্তান লাভ নিশ্চিত কৰিবলৈ কৰা হয়। ইয়াত ঘৰুৱা কৰ্ম (ৰান্ধা, ঘোঁটোৱা/নাড়োৱা, ছিটোৱা, অংশগ্ৰহণকাৰীক বহুৱোৱা) ক বিশ্বজনীন আৰু পিতৃ-পুৰুষীয় অধিকাৰৰ সৈতে সংযোগ কৰা হয়—জন্মগত অগ্নি হিচাপে অগ্নি, সৰ্বৰক্ষিণী মাতৃ অদিতি, আৰু বংশধাৰাৰ জামিন হিচাপে সপ্ত ঋষি আৰু পিতৃসকল—যাৰ ফলত আহাৰ প্ৰজা (সন্তান) আৰু উপজা (বৃদ্ধি)ৰ বাহক হৈ উঠে।
Sukta 2
এই সূক্তটো এক সুৰক্ষামূলক আৰু প্ৰসাদনামূলক লিতানি; ইয়াত ভ্ৰমণশীল দেৱ-সেনা (deva-senā) আৰু তেওঁলোকৰ সহচৰ গণসমূহক (ঘোষিণী-, কেশিণী- শ্ৰেণী) পুনঃপুনঃ ‘নমস্’ কৈ সম্বোধন কৰি, সম্ভাৱ্য ক্ষতিকাৰক উপস্থিতিক ৰক্ষকলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয়। ই গণ-প্ৰসাদনাক ৰুদ্ৰ-শান্তিৰ সুৰৰ সৈতে একেলগে আনে—আঘাত নাপাবলৈ, সুৰক্ষাৰ বেষ্টনীত আৱৃত হ’বলৈ, আৰু ‘স্বস্তি’ (মঙ্গল) আৰু ‘অভয়’ (নির্ভয়তা) লাভ কৰিবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰে। ইয়াৰ শক্তি সন্মানজনক বিস্তৃত নামোল্লেখত নিহিত: নাম ধৰি, সন্মান কৰি, আৰু আচারগতভাৱে স্বীকাৰ কৰি, সূক্তটোৱে সেই শক্তিসমূহৰ বৈৰিতা নিৰ্বিষ কৰি জপকৰ্তাৰ স্থান, দেহ আৰু সমাজৰ ৰক্ষাৰ দিশে সিহঁতক মুখী কৰায়।
Sukta 3
AV 11.3 এটা দীঘল আথৰ্বণিক গদ্য-শৈলীৰ অভিচাৰ ক্ৰম, য’ত বাক্ক কাৰ্যকৰী শক্তি হিচাপে ধৰা হৈছে—নিৰ্দিষ্ট মৌখিক ক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে ই প্ৰতিদ্বন্দ্বীক বান্ধিব পাৰে, দিশ সলনি কৰাব পাৰে, আৰু ক্ষতি কৰিব পাৰে। এটা লক্ষণীয় ধাৰাই প্ৰতিপক্ষৰ শ্ৰোত্ৰ (শ্ৰৱণ) লক্ষ্য কৰে, য’ত বধিৰতা ঘটাবলৈ স্পষ্ট শাপ/অভিশাপ আছে; কাষৰ অংশসমূহত একে কৌশলক সংযম/বন্ধন হিচাপে দেখুওৱা হৈছে—লক্ষ্যৰ অভিমুখ ‘তালা’ মাৰি থৈ সি যেন ঘূৰিব নোৱাৰে, পলাই যাব নোৱাৰে, বা প্ৰতিউত্তৰ/প্ৰতিকাৰ কৰিব নোৱাৰে। সূক্তটোৱে প্ৰাণ–অপান ‘জীৱবায়ু-প্ৰযুক্তি’ও একত্ৰিত কৰে, য’ত বশীকৰণ আৰু স্থিতিকৰণ—দুয়োটাকেই ‘পূৰ্বৰ ঋষি’সকলৰ দৃষ্টান্তে প্ৰমাণিত কৰা প্ৰভাৱ হিচাপে ফ্ৰেম কৰা হৈছে।
Sukta 4
এই সূক্তই প্ৰাণক সাৰ্বভৌম শক্তি হিচাপে উত্থান কৰে, যাৰ আধিপত্যত সকলো জীৱ থিয় হৈ থাকে, আৰু জীৱন, আৰোগ্য আৰু স্থিৰতা তেওঁৰ অনুগ্ৰহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ই আৰোগ্য-ৰক্ষামূলক উদ্দেশ্যক ব্ৰহ্মবাদ-শৈলীৰ অনুমানৰ সৈতে মিশ্ৰিত কৰে, প্ৰাণক শৰীৰতান্ত্ৰিক জীৱন-শক্তি আৰু বিশ্বজগতৰ নীতি হিচাপে উপস্থাপন কৰে যিয়ে শৃংখলা, কাল আৰু জ্ঞানক ধৰি ৰাখে। টলমলীয়া প্ৰাণক স্থিৰ কৰিবলৈ পাঠ কৰা হয়, ই শৰীৰত জীৱনক পুনৰ স্থাপন কৰা আৰু ব্যক্তিক বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ পোষক ছন্দৰ সৈতে সংৰেখিত কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখে।
Sukta 5
AV 11.5 ব্ৰহ্মচৰ্য/ব্ৰহ্মচাৰীক শপথ-শক্তিৰ দেহধাৰী ৰূপ হিচাপে স্থাপন কৰি এক দীঘলীয়া স্তুতি-সূক্ত; ইয়াৰ তপস্যাই বিশ্ব, সমাজ আৰু ৰাজনীতি স্থিৰ কৰে। এই সূক্তই শিষ্য-গুৰু প্ৰতিষ্ঠানক পবিত্ৰ কৰি দেখুৱায় যে শৃঙ্খলাবদ্ধ ছাত্ৰজীৱনেই ব্ৰহ্মবৰ্চস, একীভূত প্ৰাণিক জীৱনীশক্তি, আৰু ৰজাৰ ৰাজ্য ৰক্ষা কৰাৰ সামৰ্থ্যৰ উৎস।
Sukta 6
এই সূক্তখন এক বিস্তৃত ‘পাপ-মোচন’ (অশুভ/দোষৰ পৰা মুক্তি) লিতানী, য’ত বিশ্বজনীন, পঞ্জিকাগত, দেৱীয় আৰু দ্বিমুখী শক্তিসমূহৰ বহুধা নাম উল্লেখ কৰি সিহঁতক আহ্বান কৰা হয়—যাতে সিহঁতে পাঠকক ‘অংহস’ (পাপ, অপবিত্ৰতা, বিপদ, ক্লেশ)ৰ পৰা “মুকলি কৰি দিয়ে/খুলি দিয়ে”। ইয়াৰ পদ্ধতি হ’ল গণনামূলক নিয়ন্ত্ৰণ: ঋতু, মাহ, বছৰ, দেৱতা, ঔষধি/উদ্ভিদ, আনকি বৈৰী সত্তা আৰু মৃত্যু-ৰূপসমূহৰ নাম আচারগতভাৱে উচ্চাৰণ কৰি, সূক্তখনে সিহঁতক ঋত (সঠিক শৃঙ্খলা/ধৰ্ম)ৰ ভিতৰত গোটাই সিহঁতক মুক্তিৰ কৰ্তা-শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰে। পুনৰাবৃত্ত ধ্বনি “তে নো মুঞ্চন্তু অংহসঃ” অবন্ধন আৰু শুদ্ধিকৰণৰ এক বাচিক মোহৰ হিচাপে কাম কৰে।
Sukta 7
অথৰ্ববেদ ১১.৭-এ উচ্ছিষ্ট—পবিত্ৰ “অৱশিষ্ট” বা অৱশেষ—ক প্ৰশংসা কৰা হৈছে; ইয়াক এক কৌসমিক আধাৰ হিচাপে ধৰা হয়, যাৰ পৰা দেৱতা, প্ৰাণশক্তি, কাল আৰু যজ্ঞৰ গোপন গঠনসমূহ উদ্ভৱ হয়। অৱশিষ্টক জগত-ধাৰণ আৰু জননশীলতাৰ সৈতে একাত্ম কৰি, এই সূক্তই সাধাৰণতে গৌণ বুলি ধৰা বস্তুটোকেই ব্ৰহ্মবৰ্চস (পবিত্ৰ তেজ) আৰু যাজ্ঞিক সাৰ্বভৌমত্বৰ মূল ভূমি কৰি তোলে। মন্ত্রোচ্চাৰণে এই মৌলিক শক্তিক ৰীতিগতভাৱে আত্মসাৎ কৰা হয়, যাৰ ফলত প্ৰাণ, ইন্দ্ৰিয় আৰু যজ্ঞৰ কাৰ্যক্ষমতা—তাৰ “গোপন” বা অপ্ৰকট ৰূপতো—স্থিতিশীল হয়।
Sukta 8
AV 11.8 এটা এক অধ্য়াত্ম (অন্তৰ্মুখী) চিন্তনধৰ্মী সূক্ত, য’ত মন–দেহ-সমষ্টিক এটা পৰিয়ালসদৃশ ব্যক্তীকৃত শক্তিসমূহৰ ৰূপত মানচিত্ৰিত কৰা হৈছে—মন্য়ু (ক্ৰোধ/চালনাশক্তি), সংকল্প (দৃঢ় সিদ্ধান্ত), ইন্দ্ৰিয়সমূহ আৰু প্ৰাণবায়ুসকল—যাতে সিহঁতক চিনি, শৃঙ্খলাবদ্ধ কৰি, বশ কৰিব পাৰি। বংশানুক্ৰমীয় প্ৰশ্নোত্তৰ আৰু মনো-শাৰীৰবৃত্তীয় গণনাৰ জৰিয়তে ই আবেগ আৰু জীৱনীশক্তিক দেহৰ ভিতৰত বোধগম্য দেৱতা হিচাপে পুনৰ্ব্যাখ্যা কৰে; লক্ষ্য হৈছে আত্ম-শাসন, প্ৰাণ/ইন্দ্ৰিয়সমূহৰ স্থিতি, আৰু শুভ “বৰ্ণ” (দীপ্ত কল্যাণ)ৰ পুনৰুদ্ধাৰ। ইয়াৰ শক্তি অন্তৰ্নিহিত বলসমূহক নাম দি গঠনবদ্ধ কৰাত: যাক নাম দিয়া হয় সি সীমাবদ্ধ হয়, আৰু যি সীমাবদ্ধ হয় সি শাসনযোগ্য হয়।
Sukta 9
এই সূক্তত অৰ্বুদক (ৰদিতা আৰু দেৱগণসহ আন ধ্বংসকাৰী/ৰক্ষাকাৰী শক্তিসমূহ) আহ্বান কৰি গোপন শত্রু-অস্ত্ৰ, উদ্দেশ্য আৰু জাদু-টোনা উন্মোচন, নিষ্ক্ৰিয় আৰু উলটাই পেলাবলৈ কোৱা হৈছে। ই ‘প্ৰকাশ’ (চক্ৰান্ত দৃশ্যমান কৰা)ৰ সৈতে বলপ্ৰয়োগী প্ৰতিজাদু সংযোগ কৰি বৈৰী শক্তি ভাঙে, আক্ৰমণকাৰীক ধ্বংসলৈ সঁপে আৰু বিজয় নিশ্চিত কৰে। সূক্তৰ অন্তত যুদ্ধৰ বাবে সহায়ক দিৱ্য শক্তিসমূহ একত্ৰিত কৰি সফলতাৰ পাছত সিহঁতক নিজ নিজ লোক/ধামলৈ বিদায় দিয়া হয়।
Sukta 10
এই সূক্তটো এক তীব্ৰ আথৰ্বণিক যুদ্ধ-মন্ত্ৰ; ই কৰ্তাৰ পক্ষৰ বাবে আধিপত্য আৰু জয় বিচাৰে আৰু বৈৰী শক্তিক ধ্বংস আৰু সাৰ্বজনীন অপমানলৈ ঠেলি দিব খোজে। ইয়াত ত্ৰিষংধি, শৰব্যা আৰু কৃত্যা—এই ব্যক্তীকৃত শক্তিসমূহক অস্ত্ৰৰূপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, যাতে শত্রুৰ ৰক্ষা (কবচ, পদমৰ্যাদা/শ্ৰেণী, আশ্ৰয়) নিষ্ফল হৈ পৰে, আৰু তেওঁলোকৰ দেহ পৃথিৱীত ‘অৰ্বুদ’ (চেপি-ধ্বংস কৰা দুৰ্যোগ) আৰু শৱভোজী কুকুৰ আদি ভক্ষকৰ বাবে এৰি দিয়া হয়।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.