Adhyaya 19

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे जम्बूद्वीपवर्णनं नामाष्टादशो ऽध्यायः सूत उवाच प्लक्षद्वीपं प्रवक्ष्यामि यथावदिह संग्रहात् / शृणुतेमं यथातत्त्वं ब्रुवतो मे द्विजोत्तमाः

هكذا، في «شري برهماندا مهاپورانا»، في القسم الأول الذي نطق به فايُو، في الأنوṣaṅga-pāda الثاني، الفصل الثامن عشر المسمّى «وصف جمبودويپا». قال سوتا: «يا أسمى الدويجا، سأبيّن الآن پلاكشدويپا بيانًا صحيحًا على سبيل الإيجاز؛ فاسمعوا قولي على وفق الحقيقة».

Verse 2

जंबूद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणास्तस्य विस्तरः / विस्तराद्द्विगुणश्चास्य परिणाहः समन्ततः

إنّ سَعَتَهُ ضعفُ سَعَةِ جمبودويپا؛ ثم إنّ مُحيطه (pariṇāha) من كل جهة ضعفُ تلك السَّعة أيضًا.

Verse 3

तेनावृतः समुद्रो वै द्वीपेन लवणोदकः / तत्र पुण्या जनपदाश्चिरान्न म्रियते जनः

ويُحاط بحرُ الماءِ المالح بذلك الدويپا. وهناك أقاليم مباركة ذات بركة؛ فلا يموت الناس فيها سريعًا بل يطول عمرهم.

Verse 4

कृत एव च दुर्भिक्षं जराव्याधिभयं कुतः / तत्रापि पर्वताः पुण्याः सप्तैव मणिभूषणाः

هناك لا يكاد يقع قحطٌ أصلًا؛ فمن أين يأتي خوف الشيخوخة والمرض؟ وهناك أيضًا سبعة جبال مقدّسة، مزدانة بالجواهر.

Verse 5

रत्नाकरास्तथा नद्यस्तासां नामानि च बुवे / ब्लक्षद्वीपादिषु त्वेषु सप्त सप्त तु पञ्चसु

وسأذكر أيضًا أسماء المحيطات والأنهار. ففي هذه الجزر الخمس كجزيرة بلكشا، في كلٍّ منها سبعةٌ فسبعة.

Verse 6

ऋज्वायताः प्रतिदिशं निविष्टा वर्षपर्वताः / प्लक्षद्वीपे तु वक्ष्यामि सप्तद्वीपान् महा बलान्

جبال الأقاليم ممتدة مستقيمة ومستقرة في كل جهة. والآن، في جزيرة بلكشا، سأصف الجزر السبع العظيمة القوة.

Verse 7

गोमेदको ऽत्र प्रथमः पर्वतो मेघसन्निभः / ख्यायते यस्य नाम्ना तु वर्षं गोमेदसंज्ञितम्

هنا الجبل الأول يُدعى «غوميدَكا»، وهو شبيه بالسحاب. وباسمه تُعرف هذه البلاد باسم «غوميدَ-فرشا».

Verse 8

द्वितीयः पर्वतश्चन्द्रः सर्वौंष धिसमन्वितः / अश्विभ्याममृतस्यार्थमोषध्यो यत्र संभृताः

والجبل الثاني يُدعى «تشندرا»، وهو جامعٌ لكل الأعشاب الشافية. وفيه جمع الأشفينيّان الأدوية طلبًا للأمريتة.

Verse 9

तृतीयो नारदो नाम दुर्गशैलो महोच्चयः / तत्राचले समुत्पन्नौ पूर्वं नारदपर्वतौ

والجبل الثالث يُسمّى «نارَدَ»، صخرٌ وعرٌ شاهق الارتفاع. وعلى ذلك الجبل، في الأزمنة الأولى، نشأت جبال تُدعى «نارَدَ».

Verse 10

चतुर्थस्तत्र वै शैलो दुदुंभिर्न्नाम नामतः / छन्दमृत्युः पुरा तस्मिन्दुन्दुभिः सादितः सुरैः

هناك الجبل الرابع يُعرَف باسم «دودومبهي». وفي الأزمنة السالفة، في ذلك الموضع، قُهِر «تشاندَمِرتْيو» على يد الآلهة بواسطة «دُندُبهي».

Verse 11

रज्जुदोलोरुकामं यः शाल्मलिश्चासुरान्तकृत् / पञ्चमः सोमको नाम देवैर्यत्रामृतं पुरा

والجبل الذي يعلو جمالًا كأرجوحة الحبل، وفيه شجرة «شالملي» قاصمةٌ للأَسُورات—هو الخامس، واسمه «سومَكَ»؛ وفيه وضع الآلهة قديمًا الأَمْرِتَ (رحيق الخلود).

Verse 12

संभृतं चाहृतं चैव मातुरर्थे गरुत्मता / षष्टस्तु सुमना नाम सप्तमर्षभ उच्यते

لأجل مصلحة أمه، جمع غارودا (الأمرت) وجلبه أيضًا. والسادس يُسمّى «سومَنا»، والسابع يُدعى «رِشبَه».

Verse 13

हिरण्यक्षो वराहेण तस्मिञ्छैले निषूदितः / वैभ्राजः सप्तमस्तत्र भ्राजिष्णुः स्फाटिको महान्

على ذلك الجبل قتل فَرَاهَةُ (تجسّد الخنزير الإلهي) هِرَنيَاكشا. وهناك السابع يُدعى «فَيبھراج»؛ متلألئ، عظيم، صافٍ كالكريستال.

Verse 14

अर्चिर्भिर्भ्राजते यस्माद्वैभ्राजस्तेन संस्मृतः / तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि नामतस्तु यथाक्रमम्

ولأنه يتلألأ بأشعة كاللهيب، ذُكِر لذلك باسم «فَيبھراج». والآن سأذكر أسماء أقاليمهم (فَرْشَات/varṣa) على الترتيب.

Verse 15

गोमेदं प्रथमं वर्षं नाम्नाशान्तभयं स्मृतम् / चन्द्रस्य शिशिरं नाम नारदस्य सुखोदयम्

السنة الأولى المسماة «غوميدا» تُذكر باسم «شانتَبهايا»؛ وسنة تشاندرا تُدعى «شيشيرا»، وسنة نارادا تُسمّى «سوخودايا».

Verse 16

आनन्दं दुन्दुभेर्वर्षं सोमकस्यशिवं स्मृतम् / क्षेमकं वृषभस्यापि वैभ्राजस्य ध्रुवं तथा

سنة دُندُبهي تُدعى «آنَندا»، وسنة سُومَكا تُذكر باسم «شِيفا»؛ وسنة ڤرشَبها «كشيمَكا»، وكذلك سنة ڤيبھراج «دھروڤا».

Verse 17

एतेषु देवगन्धर्वाः सिद्धाश्च सह चारणैः / विहरन्ति रमन्ते च दृश्यमानाश्च तैः सह

في تلك العوالم يمرح الديفا-غاندھرفا والسِدھة مع الشارَنة، يتجولون ويتلذذون، ويظهرون للعيان معهم أيضًا.

Verse 18

तेषां नद्यस्तु सप्तैव प्रतिवर्षं समुद्रगाः / नामतस्ताः प्रवक्ष्यामि सप्तगङ्गास्तपोधनाः

أنهارهم في كل فَرْشَةٍ سبعةٌ فقط تمضي إلى المحيط؛ يا من اغتنى بالتقوى والزهد، سأذكر أسماء تلك الغنگا السبع.

Verse 19

अनुतप्तासुखी चैव विपाशा त्रिदिवा क्रमुः / अमृता सुकृता चैव सप्तैताः सरितां वराः

أنوتپتا، سوخي، ڤيپاشا، تريديڤا، كرامو، أمِرتا، وسوكرتا—هذه السبع هي أكرم الأنهار وأفضلها.

Verse 20

अभिगच्छन्ति ता नद्यस्ताभ्यश्चान्याः सहस्रशः / बहूदका ह्योघवत्यो यतो वर्षति वासवः

تلك الأنهار تمضي فتلتقي هناك، ومعها آلافٌ من أنهارٍ أخرى. ولأن فاسافا (إندرا) يُنزل المطر، تغدو غزيرةَ المياه شديدةَ الجريان.

Verse 21

ताः पिबन्ति सदा हृष्टा नदीजनपदास्तु ते / शुभाः शान्तभयाश्चैव प्रमुदं शैशिराः शिवाः

يشرب أهل الأقاليم على ضفاف النهر تلك المياه على الدوام بفرح. وتلك الديار مباركة، ساكنة الخوف، مفعمة بالسرور، باردة لطيفة، جالبة للخير.

Verse 22

आनन्दाश्च सुखाश्चैव क्षेमकाश्च ध्रुवैः सह / वर्णाश्रमाचारयुता प्रजास्तेष्ववधिष्ठिताः

هناك يعيش الناس في بهجة وسعادة، ثابتين في السلامة مع دُهروفا. وتستقر الرعية ملتزمةً بآداب الفَرْنَة والآشرَمَة في نظامٍ راسخ.

Verse 23

सर्वे त्वरोगाः सुबलाः प्रजाश्चामयव र्जिताः / अवसर्पिणी न तेष्वस्ति तथैवोत्सर्पिणी न च

هناك الجميع سالمون من الأمراض العاجلة، أقوياء، منزّهون عن العلل. ولا توجد فيهم أَوَسَرْبِني (انحدار) ولا كذلك أُتْسَرْبِني (ارتقاء).

Verse 24

न तत्रास्ति युगावस्था चतुर्युगकृता क्वचित् / त्रेतायुगसमः कालः सर्वदा तत्र वर्त्तते

لا توجد هناك حالةُ العصور التي تُنشئها اليوغات الأربع. فالزمان هناك يجري دائمًا على مثال تريتا-يوغا.

Verse 25

प्लक्षद्वीपादिषु ज्ञेयः पञ्चस्वेतेषु सर्वशः / देशस्यानुविधानेन कालस्यानुविधाः स्मृताः

في بلاكشادفيبا وسائر تلك الجزر الخمس جميعًا، تُعرَف تقسيمات الزمان تبعًا لاختلاف البلاد، كما ورد في كتب السمرتي—فاعلم ذلك.

Verse 26

पञ्चवर्षसहस्राणि तेषु जीवन्ति मानवाः / सुरूपाश्च सुवेषाश्च ह्यरोगा बलिनस्तथा

في تلك الجزر يعيش الناس خمسة آلاف سنة؛ هم حسنو الهيئة، حسنو اللباس، أصحاء بلا داء، وأقوياء كذلك.

Verse 27

सुखमायुर्बलं रुपमारोग्यं धर्म एव च / प्लक्षद्वीपादिषु ज्ञेयः शाकद्वीपान्तिकेषु वै

السعادة، وطول العمر، والقوة، والجمال، والعافية، والدَّرْمَة أيضًا—كل ذلك يُعرَف في الأقاليم من بلاكشادفيبا إلى نواحي شاكادفيبا.

Verse 28

प्रक्षद्वीपः पृथुः श्रीमान्सर्वतो धनधान्यवान् / दिव्यौषधिफलोपेतः सर्वौंषधिवनस्पतिः

بركشادفيبا جزيرة فسيحة بهية، غنية من كل جهة بالمال والحبوب؛ موفورة بثمار الأعشاب الإلهية، عامرة بكل نباتات الدواء.

Verse 29

आवृतः पशुभिः सर्वैर्ग्राम्यारण्यैः सहस्रशः / जंबूवृक्षेम संख्यातस्तस्य मध्ये द्विजोत्तमाः

تلك الجزيرة محاطة بآلاف من جميع الحيوانات، الأهلية والوحشية؛ وقد عُدَّت مماثلة لشجرة جمبو، وفي وسطها، يا سادة الدويجا! (يقع).

Verse 30

प्लक्षो नाम महावृक्षस्तस्य नाम्ना स उच्यते / स तत्र पूज्यते स्थाने मध्ये जनपदस्य ह

هناك شجرة عظيمة تُدعى «بلاكشا»، وباسمها تُعرف. وهي تُعبَد هناك في موضعٍ قائمٍ في وسط البلاد.

Verse 31

स चापीक्षुरसोदेन प्रक्षद्वीपः समावृतः / प्लक्षद्वीपसमेनैव वैपुल्यद्विस्तरेण तु

وذلك «بركشَدْفيبا» مُحاطٌ من كل جانب بمحيطٍ من ماء عصير القصب. وهو في السَّعة مساوٍ لِـ«بلاكشَدْفيبا».

Verse 32

इत्येवं संनिवेशो वः प्लक्षद्वीपस्य कीर्तितः / आनुपूर्व्यात्समासेन शाल्मलं तु निबोधत

هكذا ذُكر لكم ترتيب «بلاكشدفيبا». والآن، على التتابع وباختصار، اعرفوا «شالملا».

Verse 33

ततस्तृतीयं वक्ष्यामि शाल्मलं द्वीपसुत्तमम् / शाल्मलेन समुद्रस्तु द्वीपेनेक्षुरसोदकः

ثم سأذكر الثالث، وهو أسمى الجزر: «شالملا». ويحيط بجزيرة شالملا محيطٌ ماؤه من عصير القصب.

Verse 34

प्लक्षद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणेन समावृतः / तत्रापि पर्वताः सप्त विज्ञेया रत्नयोनयः

وهو أوسع من امتداد «بلاكشدفيبا» بضعفين. وهناك أيضًا سبعة جبال، تُعرَف بأنها مناجمُ الجواهر.

Verse 35

रत्नाकरास्तथा नद्यस्तेषां वर्षेषु सप्तसु / प्रथमः सूर्यसंकाशः कुमुदो नाम पर्वतः

وفي تلك الأقاليم السبعة توجد أيضًا بحارُ الجواهر والأنهار. وأولُ الجبال جبلٌ يُدعى «كُمُد»، يلمع كالشمس.

Verse 36

सर्वधातुमयैः शृङ्गैः शिलाजालसमाकुलैः / द्वितीयः पर्वतश्चात्र ह्युत्तमो नाम विश्रुतः

وله قممٌ من كل المعادن، مكتظّةٌ بشباكٍ من الصخور؛ والجبل الثاني هنا مشهور باسم «أُتَّمَ».

Verse 37

हरितालमयैः शृङ्गैर्दिवमावृत्य तिष्ठति / तृतियः पर्वतस्तत्र बलाहक इति श्रुतः

وبقممٍ من الهَرِيتالَة تُغَشّي السماء، يقوم هناك الجبل الثالث المعروف باسم «بَلاهَكَ».

Verse 38

जात्यञ्जनमयैः शृङ्गैर्दिवमावृत्य तिष्ठति / चतुर्थः पर्वतो द्रोणो यत्र सा वै सहोषधिः

وبقممٍ من جَاتْيَأَنْجَن تُغَشّي السماء، يكون الجبل الرابع «دْرُونَ»، وفيه تلك العشبة المقدسة «سَهُوشَذِي».

Verse 39

विशल्यकरणी चैव मृतसञ्जीविनी तथा / कङ्कस्तु पञ्चमस्तत्र पर्वतः सुमहोदयः

وهناك أيضًا «وِشَليَه كَرَني» و«مِرتَسَنْجِيفِني»؛ والجبل الخامس هو «كَنكَ»، ذو طلوعٍ بالغ العظمة.

Verse 40

नित्यपुष्पफलोपेतो वृक्षवीरुत्समावृतः / षष्ठस्तु पर्वतस्तत्र महिषो मेघसन्निभः

ذلك الجبل دائم الزهر والثمر، محاط بالأشجار والكروم. وهناك الجبل السادس يُدعى «مهيشا»، وهو شبيه بالسحاب.

Verse 41

यस्मिन्सो ऽग्निर्निवसति महिषो नाम वारिजः / सप्तमः पर्वतस्तत्र ककुद्मान्नाम भाष्यते

وفي الموضع الذي يقيم فيه الإله أغني يوجد ما يُسمّى «مهيشا»، وهو وارِج (مولود من الماء). وهناك يُقال للجبل السابع «ككُدمان».

Verse 42

तत्र रत्नान्यनेकानि स्वयं रक्षति वासवः / प्रजापतिमुपादाय प्रजाभ्यो विधिवत्स्वयम्

هناك يحرس فاسَفَة (إندرا) بنفسه جواهر كثيرة؛ ويأخذ معه براجابتي، فيُجري بنفسه للخلق ما يليق وفق السنن والطقوس.

Verse 43

इत्येते पर्वताः सप्त शाल्मले मणिभूषणाः / तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि सर्पैव तु शुभानि वै

هكذا فهذه الجبال السبعة في شالملي مزدانة بالجواهر. والآن سأذكر أقاليمها (فارشا)، وهي حقًّا مباركة كالحية المقدّسة.

Verse 44

कुमुदस्य स्मृतं श्वेतमुत्तमस्य च लोहितम् / बलाहकस्य जीमूतं द्रोणस्य हरितं स्मृतम्

ذُكر أن كُمُدا لونه أبيض، وأن أُتّم لونه أحمر. وبَلاهِكَ لونه كلون الجيموتا (السحاب)، ودْرونا لونه أخضر كما ورد في المأثور.

Verse 45

कङ्कस्य वैद्युतं नाम महिषस्य च मानसम् / ककुदः सुप्रदं नाम सप्तैतानि तु सप्तधा

اسم كَنْكَ هو «فايدْيُوتا»، واسم مَهِيصَ هو «مانَسَم». واسم كَكُدَ هو «سُوبرَدَا»؛ وهذه الأسماء السبعة مذكورة على سبعة أنحاء.

Verse 46

वर्षाणि पर्वताश्चैव नदीस्तेषु निबोधत / ज्योतिः शान्तिस्तथा तुष्टा चन्द्रा शुक्रा विमोचनी

اعلموا ما فيها من الأقاليم والجبال والأنهار: جيوتي، شانتي، تُشْطا، تشاندرا، شُكرا، وفيموتشَني.

Verse 47

निवृत्तिः सप्तमी तासां प्रतिवर्षं तु ताः स्मृताः / तासां समीपगाश्चान्याः शतशो ऽथ सहस्रशः

والسابعة منهن تُسمّى «نِفْرِتّي»؛ وهكذا تُذكر في كل إقليم. وبقربهن أنهار أُخر بالمئات بل بالآلاف.

Verse 48

न संख्यां परिसंख्यातुं शक्नुयात्को ऽपि मानवः / इत्येष संनिवेशो वः शाल्मलस्य प्रकीर्त्तितः

لا يستطيع أيُّ إنسان أن يُحصي عددها إحصاءً تامًّا. وهكذا أُعلن لكم ترتيب جزيرة شالمَلا.

Verse 49

प्लक्षवृक्षेण संख्यातस्तस्य मध्ये महा द्रुमः / शाल्मलिर्विपुलस्कन्धस्तस्य नाम्ना स उच्यते

قُدِّرَتْ مساحته بشجرة «پلكشا»، وفي وسطه شجرة عظيمة. تلك الشجرة عريضة الجذع تُسمّى «شالمَلي»، وباسمها يُعرف ذلك الموضع.

Verse 50

शाल्मलस्तु समुद्रेण सुरोदेन समावृतः / विस्तराच्छाल्मलस्वैव समे न तु समन्ततः

جزيرة شالملا مُحاطةٌ ببحرٍ يُدعى سُرودا. وهي في السَّعة مماثلة لشالملا، غير أنها ليست متساويةً من كل الجهات.

Verse 51

उत्तरेषु तु धर्मज्ञाद्वीपेषु शृणुत प्रजाः / यथाश्रुतं यथान्यायं ब्रुवतो मे निबोधत

يا من يعرف الدَّرما، اسمعوا يا أيها الناس خبر الجزر الشمالية. كما سمعته وكما يوافق العدل أقول؛ فتنبّهوا لكلامي وافهموه.

Verse 52

कुशद्वीपं प्रवक्ष्यामि चतुर्थं तु समासतः / सुरोदकः परिवृतः कुशद्वीपेन सर्वतः

والآن أصف بإيجاز الجزيرة الرابعة، كوشَدْفيبا. يحيط بها بحر سُرودَكَة من كل جانب.

Verse 53

शाल्मलस्य तु विस्ताराद्द्विगुणेन समन्ततः / सप्तैव च गिरींस्तत्र वर्ण्यमानान्निबोधत

وهو أوسع من شالملا بضعف الامتداد من كل جانب. واعلموا كذلك بالجبال السبعة التي سيجري وصفها هناك.

Verse 54

कुशद्वीपे तु विज्ञेयः पर्वतो विद्रुमश्च यः / द्वीपस्य प्रथमस्तस्य द्वितीयो हेमपर्वतः

في كوشَدْفيبا يُعرَف جبلٌ يُدعى وِدرُما؛ وهو أول جبال تلك الجزيرة. والثاني هو جبل هيما.

Verse 55

तृतीयो द्युतिमान्नाम जीमूतसदृशो गिरिः / चतुर्थः पुष्पवान्नाम पञ्चमस्तु कुशेशयः

الجبل الثالث يُدعى «دْيُوتِيمَان»، وهو شبيه بالسحاب؛ والرابع «بُشْبَفَان»، والخامس «كُشِيشَيَ».

Verse 56

षष्ठो हरिगिरिर्नाम सप्तमो मन्दरः स्मृतः / मन्दा इति ह्यपा नाम मन्दरो दारणादयम्

السادس يُدعى «هريگيري»، والسابع يُذكر باسم «مندرا»؛ وهناك نهر اسمه «مندا»، و«مندرا» مشهور بقدرة الحَمل والإسناد ونحو ذلك.

Verse 57

तेषामन्तरविषकंभो द्विगुणः प्रविभागतः / उद्भिदं प्रथमं वर्षं द्वितीयं वेणुमण्डलम्

والمسافة الفاصلة بينها قُسِّمت بمقدارٍ مضاعف؛ فالڤرشَة الأولى تُدعى «أُدبهِد»، والثانية «وَيْنُومَنْدَل».

Verse 58

तृतीयं वै रथाकारं चतुर्थं लवणं समृतम् / पञ्चमं धृतिमद्वर्षं षष्ठं वर्षं प्रभाकरम्

الثالث «رثاكارا»، والرابع يُذكر باسم «لَوَنَ»؛ والخامس «دھرتيمد-ڤرشَة»، والسادس «برابهاكرا» ڤرشَة.

Verse 59

सप्तमं कपिलं नाम सर्वे ते वर्ष भावकाः / एतेषु देवगन्धर्वाः प्रजास्तु जगदीश्वराः

والسابع يُدعى «كَبِلَ»؛ وكلّها أقاليمُ ڤرشَة. وفيها الدِّيواتُ والغندهرفات، أمّا الرعايا فخاضعةٌ لـ«جَگَدِيشْوَرَ» ربِّ العالم.

Verse 60

विहरन्ति रमन्ते च हृष्यमाणास्तु सर्वशः / न तेषु दस्यवः संति म्लेच्छ जातय एव च

إنهم يمرحون ويتنزهون فرحين من كل جهة؛ فلا يوجد بينهم داسيو ولا أجناس ملِتشّا.

Verse 61

गौरप्रायो जनः सर्वः क्रमाच्च म्रियते तथा / तत्रापि नद्यः सप्तैव धूतपापाशिवा तथा

أهل تلك الديار أكثرهم ذوو لونٍ فاتح، ويموتون كذلك على التدرّج. وهناك أيضاً سبعة أنهار فحسب، تغسل الآثام وتمنح اليُمن.

Verse 62

पवित्रा संततिश्चैव विद्युद्दंभा मही तथा / अन्यास्ताभ्यो ऽपरिज्ञाताः शतशो ऽथ सहस्रशः

وبَفِترا، وسَنتتي، وفِديُدّدمبها، ومَهِي—هذه أيضاً (أنهار). وإلى جانبها أنهار أخرى مجهولة بالمئات والآلاف.

Verse 63

अभिगच्छन्ति ताः सर्वा यतो वर्षति वासवः / घृतोदेन कुशद्वीपो बाह्यतः परिवारितः

تتجه تلك الأنهار جميعاً إلى الموضع الذي يُمطر فيه فاسافا (إندرا). وكُشَدْوِيب مُحاط من الخارج ببحر غِرتودا، بحر السمن المقدّس.

Verse 64

विज्ञेयः स तु विस्तारात्कुशद्वीपसमेन तु / इत्येष सन्निवेशो वः कुशद्वीपस्य कीर्त्तितः

ينبغي أن يُعلَم أن امتداده مساوٍ لكُشَدْوِيب. وهكذا قد ذُكرت لكم هيئة كُشَدْوِيب وترتيبها.

Verse 65

क्रैञ्चद्वीपस्य विस्तारं वक्ष्याम्यहमतः परम् / कुशद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणः स तु वै स्मृतः

والآن أذكرُ سَعةَ جزيرة كْرَيْنْچا؛ وقد ذُكِرَ في السَّمْرِتي أنها ضعفُ سَعةِ جزيرة كوشا.

Verse 66

घृतोदकसमुद्रो वै क्रैञ्च द्वीपेन संयुतः / तस्मिन्द्वीपे नगश्रेष्ठः क्रैञ्चस्तु प्रथमो गिरिः

وجزيرة كْرَيْنْچا محاطةٌ بمحيطٍ ماؤه سمنٌ صافٍ؛ وفي تلك الجزيرة الجبلُ الأسمى هو «كْرَيْنْچا»، وهو أولُ الجبال.

Verse 67

क्रैञ्चात्परो वामनको वामनादन्धकारकः / अन्धकारात्परश्चापि दिवावृन्नाम पर्वतः

وبعد كْرَيْنْچا يأتي «وامَنَكَ»، وبعد وامنك «أَنْدَهاكارَكَ»، وبعد أندهاكارك جبلٌ يُدعى «دِواوْرِت».

Verse 68

दिवावृतः परश्चापि द्विविदो गिरिसत्तमः / द्विविदात्परतश्चापि पुण्डरीको महागिरिः

وبعد «دِواوْرِت» يأتي «دْوِوِد» وهو أسمى الجبال، وبعد دْوِوِد يأتي الجبل العظيم المسمّى «پُونْدَريكا».

Verse 69

पुण्डरीकात्परश्चापि प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः / एते रत्नमयाः सप्त क्रैञ्चद्वीपस्य पर्वताः

وبعد «پُونْدَريكا» يُذكر «دُنْدُبِهِي سْوَنَ». وهذه هي جبال كْرَيْنْچا السبع المصوغة من الجواهر.

Verse 70

बहुपुष्पफलोपेतनानावृक्षलतावृताः / परस्परेण द्विगुणा विस्तृता हर्षवर्द्धनाः

هي مفعمة بكثرة الأزهار والثمار، محاطة بأشجار شتى وكروم متشابكة؛ يتضاعف اتساعها بعضها إزاء بعض، وتزيد البهجة.

Verse 71

वर्षाणि तत्र वक्ष्यामि नामतस्तान्निबोधत / क्रैञ्चस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुगः

سأذكر الآن أسماء الأقاليم (فارشا) هناك، فاعلموها: أرض ‘كوشالا’ لكْرَينچا، و‘مانونُغا’ لفامَنا.

Verse 72

मनोनुगात्परश्चोष्णस्तृतीयं वर्षमुच्यते / उष्णात्परः पीवरकः पीवरादन्धकारकः

وبعد ‘مانونُغا’ تُسمّى الفارشا الثالثة ‘أُشنَ’؛ وبعد أُشنَ تأتي ‘بيفاراكا’، وبعد بيفاراكا تأتي ‘أندهكاراكا’.

Verse 73

अन्धकारात्परश्चापि मुनिदेशः स्मृतो बुधैः / मुनिदेशात्परश्चैव प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः

وبعد ‘أندهكاراكا’ يذكر الحكماء أرضًا تُدعى ‘مُنيديشا’؛ وبعد مُنيديشا يُقال ‘دُندُبهيسْوَنا’.

Verse 74

सिद्धचारणसंकीर्णो गौरप्रयो जनः स्मतः / तत्रापि नद्यः सप्तैव प्रतिवर्ष स्मृताः शुभाः

تلك الديار مكتظّة بالسِدّهَة والچارَنة؛ ويُذكر أن أهلها في الغالب ذوو لونٍ فاتح. وهناك أيضًا تُروى في كل فارشا سبعة أنهار مباركة لا غير.

Verse 75

गौरी कुमुद्वती चैव संध्या रात्रिर्मनोजवा / ख्यातिश्च पुण्डरीका च गङ्गाः सप्तविधाः स्मृताः

غاوري، وكومودفتي، وساندھيا، وراتري، ومانوجفا، وخياتي، وبوندريكا—هذه هي الأشكال السبعة المقدّسة للغانغا كما ذُكرت.

Verse 76

तासां सहस्रशश्चान्या नद्यो यास्तु समीपगाः / अभिगच्छन्ति ताः सर्वा विपुलाः सुबहूदकाः

وبقربها أنهارٌ أخرى بالآلاف؛ كلها واسعة غزيرة المياه، تمضي جميعًا لتلتقي وتصبّ فيها.

Verse 77

क्रैञ्चद्वीपः समुद्रेण दधिमण्डौदकेन तु / आवृतः सर्वतः श्रीमान्क्रैञ्चद्वीपसमेन तु

جزيرة كْرَينْتش مُحاطة من كل الجهات بمحيطٍ ماؤه دَهي-مَنْد؛ وتلك الجزيرة البهيّة مطوَّقة بامتدادٍ مساوٍ لها من كل ناحية.

Verse 78

प्लक्षद्वीपादयो ह्येते समासेन प्रकीर्त्तिताः / तेषां निसर्गोद्वीपानामानुपूर्व्येण सर्वशः

بلَكْشَدْوِيپا وما يليها قد ذُكرت بإيجاز؛ وأما تلك الجزر التي قامت بحسب سنن الخِلقة فسيأتي بيانها على الترتيب على وجه الشمول.

Verse 79

न शक्यो विस्तराद्वक्तुं दिव्यवर्षशतैरपि / निसर्गो यः प्रजानां तु संहारो यश्च तासु वै

لا يمكن بسط القول فيه ولو بمئات السنين الإلهية—إذ فيه خَلْقُ المخلوقات، وفيه أيضًا فناؤها واندثارها (سَمْهارا).

Verse 80

शाकद्वीपं प्रवक्ष्यामि यथावदिह निश्चयात् / शृणुध्वं तु यथातथ्यं ब्रुवतो मे यथार्थवत्

سأصف هنا شاكَدْفيبا وصفًا محققًا كما هو. فاسمعوا قولي الصادق الموافق للمعنى الحق.

Verse 81

क्रैञ्चद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणास्तस्य विस्तरः / परिवार्य समुद्रं स दधिमण्डोदकं स्थितः

اتساع شاكَدْفيبا ضعف اتساع كْرَيْنْچَدْفيبا. وهو محاط من كل جانب بمحيط مياهه دَذِي مَنْڈ، أي خلاصة اللبن الرائب.

Verse 82

तत्र पुण्या जनपदाश्चिरात्तु म्रियते जनः / कुत एव च दुर्भिक्षं जराव्याधिभयं कुतः

هناك أقاليم مباركة؛ لا يموت الإنسان إلا بعد زمن طويل. فأين يكون القحط هناك، ومن أين يأتي خوف الشيخوخة والمرض؟

Verse 83

तत्रापि पर्वताः शभ्राः सप्तैव मणिभूषणाः / रत्नाकरास्तथा नद्यस्तेषां नामानि मे शृणु

وهناك أيضًا سبعة جبال ناصعة مزينة بالجواهر، وفيها مناجم للدرر وأنهار. فاسمعوا مني أسماءها.

Verse 84

देवर्षिगन्धर्वयुतः प्रथमो मेरुरुच्यते / प्रागायतः स सौवर्णो ह्युदयो नाम पर्वतः

الجبل الأول، الذي تقيم فيه طوائف الديفارشي والگندهرفا، يُسمّى «ميرو». وهو جبل ذهبي ممتدّ نحو الشرق يُدعى «أُدَيَ».

Verse 85

वृष्ट्यर्थं जलदास्तत्र प्रभंवति च यान्ति च / तस्यापरेण सुमहाञ्जलधारो महागिरिः

لأجل نزول المطر تنشأ السحب هناك وتجيء وتذهب. وإلى غربه يقوم جبل عظيم تفيض منه مجاري المياه الغزيرة.

Verse 86

यतो नित्यमुपादत्ते वासवः परमं जलम् / ततो वर्षं प्रभवति वर्षाकाले प्रजास्विह

ومن حيث يأخذ فاسافا (إندرا) على الدوام الماء الأسمى، من هناك تنشأ الأمطار في موسمها لأجل الخلائق في هذا العالم.

Verse 87

तस्योत्तरे रैवतको यत्र नित्यं प्रतिष्ठितम् / रेवती दिवि नक्षत्रं पितामहकृतो विधिः

وفي شماله رَيوَتَكَ، حيث يستقر في السماء نجم «ريفتي» على الدوام؛ وذلك نظام سنَّه پِتامَه (براهما).

Verse 88

तस्यापरेण सुमहान् श्यामो नाम महागिरिः / तस्माच्छ्यामत्वमापन्नाः प्रजाः पूर्वमिमाः किल

وإلى غربه جبل عظيم يُدعى «شياما». وبسببه—كما يُروى—نالت هذه الخلائق في القديم لون الشيام (الداكن).

Verse 89

तस्यापरेण सुमहान्नाजतो ऽस्तगिरिः स्मृतः / तस्यापरे चांबिकेयो दुर्गशैलो महागिरिः

وإلى غربه يُذكر جبل الغروب العظيم المسمّى «ناجت». وإلى غربه أيضاً «أمبيكيا»، وهو الجبل المنيع المسمّى «دُرغا شَيْلا» العظيم.

Verse 90

अंबिकेयात्परो रम्यः सर्वौंषधिसमन्वितः / केसरी केसरयुतो यतो वायुः प्रजापतिः

وراء أمبيكيا تمتد أرض بهيّة جامعة لكل الأعشاب الشافية؛ وبقرب جبل كِسَري الموشّى بالزعفران يقيم فايُو، برَجاپتي سيد الخلق.

Verse 91

उदयात्प्रथमं वर्षं महात्तज्जलदं स्मृतम् / द्वितीयं जलधारस्य सुकुमारमिति स्मृतम्

من أُدَيَا يُذكر الإقليم الأول باسم «مهتّجّلد»؛ وأما الإقليم الثاني التابع لجَلَدهارا فيُعرف باسم «سُكُمار».

Verse 92

रैवतस्य तु कौमारं श्यामस्य च मणीवकम् / अस्तस्यापि शुभं वर्षं विज्ञेयं कुसुमोत्तरम्

إقليم رايفتا يُسمّى «كاومارا»، وإقليم شياما «مانيڤكا»؛ وأما إقليم أَستا المبارك فيُعرف باسم «كُسُموتر».

Verse 93

अम्बिकेयस्य मोदाकं केसरस्य महाद्रुमम् / द्वीपस्य परिमाणं तु ह्रस्वदीर्घत्वमेव च

إقليم أمبيكيا يُدعى «موداك»، وإقليم كِسَر «مهادْرُم»؛ كما يُذكر مقدار الجزيرة، قِصَرُها وطولُها كذلك.

Verse 94

क्रैञ्चद्वीपेन विख्यातं तस्य केतुर्महाद्रुमः / शाको नाम महोत्सेधस्तस्य पूज्या महानुगाः

وهو مشهور باسم «كرَينچا دْويپا»؛ ورايته (كيتو) هي «مهادْرُم» أي الشجرة العظمى. ومرتفَعه العظيم يُدعى «شاك»؛ وأتباعه العظام جديرون بالتبجيل.

Verse 95

तत्र पुण्या जनपदाश्चातुर्वर्ण्यसमन्विताः / नद्यश्चापि महापुण्या गङ्गाः सप्तविधास्तथा

هناك أقاليم مباركة مكتملة بنظام الطبقات الأربع؛ وفيها أيضًا أنهار عظيمة القداسة—وتُذكر الغانغا على سبعة أنحاء.

Verse 96

सुकुमारी कुमारी च नलिनी वेणुका च या / इक्षुश्च वेणुका चैव गभस्तिः सप्तमी तथा

أسماؤها: سوكوماري، كوماري، ناليني، فينوكَا؛ وإكشو، وفينوكَا، والسابعة غبهستي—هكذا تُذكر.

Verse 97

नद्यश्चान्याः पुण्यजलाः शीततोयवहाः शुभाः / सहस्रशः समाख्याता यतो वर्षति वासवः

وهناك أنهار أخرى أيضًا، مياهها مباركة باردة وميمونة؛ وقد وُصفت بالآلاف، لأن فاسَفا (إندرا) يُنزل المطر من هناك.

Verse 98

न तासां नामधेयानि परिमाणं तथैव च / शक्यं वै परिसंख्यातुं पुण्यास्ताः सरिदुत्तमाः

لا يمكن إحصاء أسماء تلك الأنهار الفاضلة ولا مقاديرها على وجه الدقة؛ فهي أنهارٌ عليا مباركة.

Verse 99

ताः पिबन्ति सदा हृष्टा नदीर्जनपदास्तु ते / शांशपायनविस्तीर्णो द्वीपो ऽसौ चक्रसंस्थितः

وأهل تلك الأقاليم يشربون دائمًا، بفرح، من مياه تلك الأنهار؛ وتلك الجزيرة ممتدة كامتداد شَانْشَبايَنَ، قائمة على هيئة عجلة.

Verse 100

नदीजलैः प्रतिच्छन्नः पर्वतैश्चाभ्रसन्निभैः / सर्वधातुविचित्रैश्च मणिविद्रुमभूषितैः

كانت تلك البلاد مغطّاة بمياه الأنهار، ومحاطة بجبال تشبه السحاب؛ متلألئة بتنوّع المعادن كلها، ومزيّنة بالجواهر والڤِدرُما (المرجان الأحمر).

Verse 101

नगरैश्चैव विविधैः स्फीतैर्जनपदैरपि / वृक्षैः पुष्पफलोपेतैः समन्ताद्धनधान्यवान्

وكانت تلك البلاد عامرة بمدن شتّى وأقاليم مزدهرة؛ تحيط بها أشجار ذات أزهار وثمار، وهي غنية بالثروة والحبوب.

Verse 102

क्षीरोदेन समुद्रेण सर्वतः परिवारितः / शाकद्वीपस्य विस्तारात्समेन तु समंन्ततः

وكانت الجزيرة محاطة من كل الجهات بكشِيرودا، بحر اللبن؛ وكانت سعة شاكَدْويبا ممتدة على نحو متساوٍ في كل ناحية.

Verse 103

तस्मिञ्जनपदाः पुण्याः पर्वताः सरितः शुभाः / वर्णाश्रमसमाकीर्णा देशास्ते सप्त वै स्मृताः

وفيها أقاليم طاهرة، وجبال، وأنهار مباركة؛ وتلك البلاد المفعمة بنظام الفَرْنَة والآشرَمَة تُذكر أنها سبعة.

Verse 104

न संकरश्च तेष्वस्ति वर्णाश्रमकृतः क्वचित् / धर्मस्य चाव्यभीचारादेकान्तसुखिताः प्रजाः

ولم يكن فيهم قطّ اختلاط ناشئ عن نظام الفَرْنَة والآشرَمَة؛ وبسبب التزامهم بالدَّرْمَة التزامًا لا انحراف فيه، كانت الرعية في سعادة تامة وطمأنينة خالصة.

Verse 105

न तेषु लोभो माया वा हीर्षासूयाकृतः कुतः / विपर्ययो न तेष्वस्ति कालात्स्वाभाविकं परम्

ليس فيهم طمع ولا مَكْرُ مَايَا؛ فمن أين تأتي الغيرة والحسد؟ لا اضطراب فيهم؛ وفوق الزمان تقوم حالتهم العُليا الطبيعية.

Verse 106

करावाप्तिर्न तेष्वस्ति न दण्डो न च दण्ड्यकाः / स्वधर्मेणैव धर्म ज्ञास्ते रक्षन्ति परस्परम्

لا جباية عندهم، ولا عقوبة، ولا معاقَبين. العارفون بالدارما يحمون بعضهم بعضًا بسْوَدهَرماهم وحدها.

Verse 107

एतावदेव शक्यं वै तस्मिन्द्वीपे प्रभाषितुम् / एतावदेव श्रोतव्यं शाकद्वीपनिवासिनाम्

عن ذلك الإقليم لا يُستطاع أن يُقال إلا هذا القدر. وعن سكان شاكَدْفيبا لا يُسمَع إلا هذا القدر.

Verse 108

पुष्करं सप्तमं द्वीपं प्रवक्ष्यामि निबोधत / पुष्करेण तु द्वीपेन वृतः क्षीरोदको बहिः

والآن أصف جزيرة بُشْكَر، السابعة؛ فأنصتوا. وخارج بُشْكَرَدْفيبا يحيط بها بحر اللبن (كشيرودا) من كل جانب.

Verse 109

शाकद्वीपस्य विस्ताराद्द्विगुणेन संमततः / पुष्करे पर्वतः श्रीमानेक एव महाशिलः

يُعَدُّ بُشْكَرُ ضعفَ امتدادِ شاكَدْفيبا. وفي بُشْكَر جبلٌ واحدٌ بهيٌّ يُدعى «مهاشيلا».

Verse 110

चित्रैर्मणिमयैः शृङ्गैः शिलाजालैः समुच्छ्रितः / द्वीपस्य तस्य पूर्वर्द्धे चित्रसानुः स्थितो महान्

بقممٍ عجيبةٍ من الجواهر وشبكاتٍ من الصخر شامخة، يقوم في النصف الشرقي من تلك الجزيرة جبلٌ عظيم يُدعى «تشترسانو».

Verse 111

स मण्डलसहस्राणि विस्तीर्णः पञ्चविंशतिः / उर्द्धं चैव चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि महीतलात्

يمتدّ على خمسةٍ وعشرين ألف مَندَلة، ويرتفع عن سطح الأرض اثنين وثلاثين ألفًا.

Verse 112

द्वीपर्धस्य परिक्षिप्तः पर्वतो मानसोत्तरः / स्थितो वेलासमीपे तु नवचन्द्र इवोदितः

وجبل «مانسوتر» الذي يطوّق نصف الجزيرة قائمٌ قرب الساحل، كأنه هلالٌ جديد قد أشرق.

Verse 113

योजनानां सहस्राणि ऊर्ध्वं पञ्चाशदुच्छ्रितः / तावदेव च विस्तीर्णः सर्वतः परिमण्डलः

ارتفاعه خمسون ألف يوجن، وسعته مثل ذلك، وهو مستديرٌ كامل من كل الجهات.

Verse 114

स एव द्वीपपश्चार्द्धे मानसः पृथिवीधरः / एक एव महासारः सन्निवेशो द्विधा कृतः

وفي النصف الغربي من الجزيرة يوجد كذلك الجبل الحامل للأرض المسمّى «مانس»؛ إن ترتيبًا واحدًا ذا جوهر عظيم قد جُعل قسمين.

Verse 115

स्वादूदकेनोदधिना सर्वतः परिवारितः / पुष्करद्वीपविस्ताराद्विस्तीर्णो ऽसौ समन्ततः

جزيرة بُشْكَرَة مُحاطة من كل جهة بمحيطٍ ذي مياهٍ عذبة؛ وبسعة امتدادها تنتشر في جميع النواحي.

Verse 116

तस्मिन्द्वीपे स्मृतौ द्वौ तु पुण्यौ जनपदौ शुभौ / अभितो मानसस्याथ पर्वतस्य तु मण्डले

وفي تلك الجزيرة ذُكِرَ إقليمان طاهران مباركان؛ يقعان حول نطاق جبل مانَسَا من كل جانب.

Verse 117

महावीतं तु यद्वर्ष बाह्यतो मानसस्य तत् / त्स्यैवाभ्यन्तरेणापि धातकीखण्डमुच्यते

الإقليم الواقع خارج جبل مانَسَا يُسمّى «مهاڤيتا»؛ وأما جزؤه الداخلي فيُقال له «دهاتكي-خَنْدَة».

Verse 118

दशवर्षसहस्राणि तत्र जीवति मानवाः / अरोगाः सुखबाहुल्या मानसीं सिद्धिमास्थिताः

هناك يعيش الناس عشرة آلاف سنة؛ بلا مرض، غزيري السعادة، وقد استقرّوا في كمالٍ ذهنيّ (مانسي سِدّهي).

Verse 119

मससायुश्च रूपं च तस्मिन्वर्षद्वये स्मृतम् / अधमोत्तमा न तेष्वस्ति तुल्यास्ते रूपशीलतः

في هذين الإقليمين تُذكر الأعمار والهيئات متساوية؛ فلا وضيع ولا رفيع بينهم—في الجمال والخلق كلهم سواء.

Verse 120

न तत्र दस्युर्दमको नेर्ष्यासूया भयं तथा / निग्रहो न च दण्डो ऽस्ति न लोभो न परिग्रहः

هناك لا لصوص ولا قاهرون؛ لا حسد ولا عيبَجويّ، ولا خوف. لا قمع ولا عقوبة؛ لا طمع ولا تملّكٌ متشبّث.

Verse 121

सत्यानृतं न तत्रास्ति धर्माधर्मौं तथैव च / वर्णाश्रमौ वा वार्ता वा पाशुपाल्यं वणिक्पथः

هناك لا صدق ولا كذب، ولا دارما ولا أدارما. لا نظام للڤرنة والآشرم؛ لا زراعة؛ لا رعيَ ماشية؛ ولا طريقَ للتجارة.

Verse 122

त्रयी विद्या दण्डनीतिः शुश्रूषा शिल्पमेव च / वर्षद्वये सर्वमेतत्पुष्करस्य न विद्यते

هناك لا علم التراي‑ڤيدا، ولا دندنِتي (سياسة العقاب)؛ لا خدمة وتفانٍ، ولا صنعة وفن. في إقليم بُشكرَة ذي السنتين لا يوجد شيء من ذلك كله.

Verse 123

न तत्र वर्षं नद्यो वा शीतोष्णं वापि विद्यते / उद्भिदान्युदकान्यत्र गिरिप्रस्रवणानि च

هناك لا مطر ولا أنهار، ولا اختلاف بين برد وحرّ. غير أنّ فيه نباتاتٍ مائية، وفيه ينابيع تتفجّر من الجبال.

Verse 124

उत्तराणां कुरूणां च तुल्यकालो जनस्तथा / सर्वर्त्तुसुसुखस्तत्र जराक्रमविवर्जितः

وأهلُ ذلك الموضع على شاكلة الأُتَّرَكُرُو في طبيعة الزمان؛ ينعمون بالسعادة في كل الفصول، منزَّهين عن تدرّج الشيخوخة.

Verse 125

इत्येष धातकीखण्डे महा वीते तथैव च / आनुपूर्व्याद्विधिः कृत्स्नः पुष्करस्य प्रकीर्त्तितः

وهكذا، في داتكيخَنْدَة ومهافيتَ أيضًا، ذُكِرَتْ طقوس بُشْكَرَ كاملةً على الترتيب ومُدِحَتْ.

Verse 126

स्वादूदकेनोदधिना पुष्करः परिवारितः / विस्तारान्मण्डलाच्चैव पुष्करस्य समेन तु

يُحاطُ بُشْكَرَ بمحيطٍ من الماء العذب؛ وسعته ودائرته أيضًا على قدر بُشْكَرَ سواءً بسواء.

Verse 127

एवं द्वीपाः समुद्रैस्तु सप्त सप्तभिरावृताः / द्वीपस्यानन्तरो यस्तु सामुद्रस्तत्समस्तु सः

وهكذا تُحاطُ الجُزُرُ بسبعةِ بحارٍ؛ والبحرُ الذي يلي كلَّ جزيرةٍ يكون مساوياً لها.

Verse 128

एवं द्वीपसमुद्राणां वृद्धिर्ज्ञेया परस्परात् / अपां चैव समुद्रेकात्सामुद्र इति संज्ञितः

وهكذا تُعرَفُ زيادةُ الجزرِ والبحارِ تباعًا بعضُها إثرَ بعض؛ ولأنه منسوبٌ إلى محيطِ المياه سُمِّيَ «سامُدرَ» (sāmudra).

Verse 129

विशन्तिर्निवसंत्यस्मिन्प्रजा यस्माच्चतुर्विधाः / तस्माद्वर्षमिति प्रोक्तं प्रजानां सुखदं यतः

ولأن أربعةَ أصنافٍ من الخلق يدخلون فيه ويقيمون، سُمِّيَ «وَرْشَ» (varṣa)؛ إذ هو مُفيضُ السعادة على الرعية.

Verse 130

ऋष इत्येष रमणे वृषशक्तिप्रबन्धने / रतिप्रबधनात्मिद्धं वर्षं तत्तेषु तेन वै

في أرض رَمَنَة يُسمّى هذا «ṛṣa»، وهو سببُ تقييدِ قوةِ «ڤṛṣa»؛ ولذلك اشتهرت تلك البلاد بينهم بأنها «ڤرشا» ذاتُ طبيعةِ تنظيمِ الرَّتي (لذّة المحبة).

Verse 131

शुक्लपक्षे चन्द्रवृद्ध्या समुद्रः पूर्यते सदा / प्रक्षीयमाणे बहुले क्षीयते ऽस्तमिते खगे

في النصف المضيء، بزيادة القمر يمتلئ البحر دائمًا؛ وفي النصف المظلم، إذ يتناقص، ينقص عند غروب ذلك الكوكب السائر في السماء.

Verse 132

आपूर्यमाणो ह्युदधिः स्वत एवाभिपूर्यते / तथोपक्षीयमाणे ऽपि स्वात्मन्येवावकृष्यते

إنّ البحر حين يمتلئ يمتلئ من تلقاء نفسه؛ وكذلك حين ينقص، فإنه ينكمش منجذبًا إلى ذاته وكنهه.

Verse 133

उखास्थमग्निसंयोगादुद्रिक्तं दृश्यते यथा / महोदधिगतं तोयं स्वत उद्रिच्यते तथा

كما يُرى السائل يفيض لاتصاله بالنار في الإناء، كذلك ماءُ المحيط العظيم يعلو ويفور من تلقاء نفسه.

Verse 134

अन्यूनानतिरिक्तांश्च वर्न्द्वत्यापो ह्रसंति च / उदयास्तमये त्विन्दौ पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः

عند طلوع القمر وغروبه، في النصفين المضيء والمظلم، لا تكون المياه ناقصة ولا زائدة؛ بل تنحسر وتزداد على سواء.

Verse 135

क्षयवृद्धत्वमुदधेः सोमवृद्धिक्षयात्पुनः / दशोत्तराणि पञ्चैव ह्यङ्गुलानि शतानि च

بسبب ازدياد سوما (القمر) ونقصانه يحدث للبحر أيضًا مدٌّ وجزر؛ وقد قُدِّر بخمسمائة أنغولا ويزيد عليها عشرًا.

Verse 136

अपां वृद्धिः क्षयो दृष्टः सामुद्रीणां तु पर्वसु / द्विराप्कत्वात्स्मृता द्वीपाः सर्वतश्चोदकावृताः

في أزمنة البحر (الپَرفا) يُرى ازدياد الماء ونقصانه؛ وتُذكر الجزر بأنها ‘دڤيرابكا’ لأنها محاطة بالماء من كل جانب.

Verse 137

उदकस्यायनं यस्मात्तस्मादुदधिरुच्यते / अपर्वाणस्तु गिरयः पर्वभिः पर्वताः स्मृताः

لأنه مأوى الماء ومجراه سُمّي ‘أُدَهي’ (أُدَذِي/أُدَهي)؛ فالجبال التي بلا ‘پَرفا’ تُدعى ‘گِري’، والتي لها پَرفا تُذكر ‘پَرفَتا’.

Verse 138

प्लक्षद्वीपे तु गोमेदः पर्वतस्तेन चौच्यते / शाल्मलिः शाल्मले द्वीपे पूज्यते सुमहाव्रतैः

في بلاكشا‑دڤيبا جبل يُدعى ‘غوميدا’ ولذلك يُسمّى بهذا الاسم؛ وفي شالملي‑دڤيبا تُعبَد شجرة ‘شالملي’ على يد أصحاب النذور العظمى (مهاورتا).

Verse 139

कुशद्वीपे कुशस्तंबस्तस्यनाम्ना स उच्यते / क्रैञ्चद्वीपे गिरिः कैञ्चो मध्ये जनपदस्य ह

في كوشا‑دڤيبا يوجد ‘كوشستَمبا’ ويُسمّى باسمه؛ وفي كْرَينچا‑دڤيبا يوجد جبل ‘كَينچا’ في وسط تلك البلاد.

Verse 140

शाकद्वीपे द्रुमः शाकस्तस्य नाम्ना स उच्यते / न्यग्रोधः पुष्करद्वीपे तत्रत्यैः स नमस्कृतः

في شاكَدفيبا تُعرَف شجرةٌ باسم «شاكَ»؛ وفي بوشكَرَدفيبا توجد «نيَغرودها» (شجرة البانيان) التي يحيّيها أهلُها بالتبجيل والسجود.

Verse 141

महादेवः पूज्यते तु ब्रह्मा त्रिभुवनेश्वरः / तस्मिन्नि वसति ब्रह्मा साध्यैः सार्द्धं प्रजापतिः

هناك يُعبَد مهاديڤا، كما يُكرَّم برهما ربُّ العوالم الثلاثة. وفي ذلك العالم يقيم برهما، بصفته براجابتي، مع جماعة السادهيا.

Verse 142

उपासंते तत्र देवास्त्रयस्त्रिंशन्महर्षिभिः / स तत्र पूज्यते चैव देवेर्देवोतमोतमः

هناك يتعبّد الآلهة الثلاثة والثلاثون مع المها رِشي؛ وهناك أيضًا يُعبَد الأسمى، إلهُ الآلهة، الأرفعُ منزلةً على الإطلاق.

Verse 143

जंबूद्वीपात्प्रवर्त्तन्ते रत्नानि विविधानि च / द्वीपेषु तेषु सर्वेषु प्रजानां क्रमतस्तु वै

من جمبودفيبا تنبثق جواهر شتّى الأنواع؛ وفي تلك الجزر جميعًا يقوم نظامُ الرعية وترتيبُها على التدرّج حقًّا.

Verse 144

सर्वशो ब्रह्मवर्येण सत्येन च दमेन च / आरोग्ययुःप्रमाणाभ्यां प्रमाणं द्विगुणं ततः

بالبراهماتشاريا والصدق وضبط النفس من كل وجه؛ هناك يصبح مقدار الحياة—بحسب الصحة وطول العمر—مضاعفًا مرتين.

Verse 145

एतस्मिन्पुष्करद्वीपे यदुक्तं वर्षकद्वयम् / गोपायति प्रजास्तत्र स्वयंभूर्जड पण्डिताः

في جزيرة بُشْكَرَ هذه، في الإقليمين المسمَّيين «فَرْشَة»، يحمي سْوَيَمْبْهُو (براهما) الرعية؛ وفيها يقيم الجهّال والعارفون معًا.

Verse 146

ईश्वरो दण्डसुद्यम्य ब्रह्मा त्रिभुवनेश्वरः / स विष्णोः सचिवो देवः स पिता स पितामहः

الإيشڤرا الرافعُ عصا التأديب بثبات—براهما ربُّ العوالم الثلاثة—هو الوزير الإلهي لفيشنو؛ وهو الأب وهو الجدّ الأول (بيتامها).

Verse 147

भोजनं चाप्रयत्नेन तत्र स्वयमुपस्थितम् / षड्रसं सुमहावीर्यं भुञ्जते तु प्रजाः सदा

هناك يحضر الطعام من تلقاء نفسه بلا كلفة؛ جامعًا للطعوم الستة وواهبًا قوة عظيمة، فتتناوله الرعية على الدوام.

Verse 148

परेण पुष्करस्यार्द्धे आवृत्यावस्थितो महान् / स्वादूदकः समुद्रस्तु समन्तात्परिवेष्ट्य तम्

وخلف النصف الآخر من بُشكر يمتدّ محيطٌ عظيم ذو ماءٍ عذب كالغلاف؛ يطوّقه من كل الجهات.

Verse 149

परेण तस्य महती दृश्यते लोकसंस्थितिः / काञ्चनी द्विगुणा भूमिः सर्वाह्येकशिलोपमा

ومن وراء ذلك تُرى هيئةٌ عظيمة للعوالم؛ أرضٌ ذهبية مضاعفة الاتساع، كلها كأنها صخرة واحدة متماسكة.

Verse 150

तस्यापरेण शैलश्च पर्यासात्पस्मिण्डलः / प्रकाशश्चाप्रकाशश्च लोकालोकः स उच्यते

وخلف ذلك جبلٌ يحيط من كل جانب؛ وهو حدّ النور واللا نور، فلذلك يُسمّى «لوكالوك».

Verse 151

आलोकस्तस्य चार्वक्तु निरालोकस्ततः परम् / योजनानां सहस्राणि दश तस्योच्छ्रयः समृतः

في هذا الجانب يكون ‘آلوك’، ومن بعده ‘نِرالوك’؛ وقد قُدِّر ارتفاعه بعشرة آلاف يوجن.

Verse 152

तावांश्च विस्तरस्तस्य पृथिव्यां कामगश्च सः / आलोको लोकवृत्तिस्थो निरालोको ह्यलौकिकः

وسَعَتُه كذلك، وهو يسير على الأرض بحسب المشيئة؛ ‘آلوك’ ضمن نظام العوالم، أما ‘نِرالوك’ ففوق‑دنيوي.

Verse 153

लोकार्द्धे संमिता लोका निरालोकास्तु बाह्यतः / लोकविस्तारमात्रं तु ह्यलोकः सर्वतो बहिः

تُقاس العوالم إلى نصف امتداد العالم؛ وخارجها ‘نِرالوك’؛ وأما ‘ألوك’ فبقدر امتداد العالم، قائمٌ خارجًا من كل جهة.

Verse 154

परिच्छिन्नः समन्ताच्च उदकेनावृतस्तु सः / आलोकात्परतश्चापि ह्यण्डमा वृत्य तिष्ठति

هو محدَّد من كل جانب ومغطّى بالماء؛ وحتى وراء ‘آلوك’ يبقى قائمًا مُحيطًا بالبيضة الكونية (أندة) للكون.

Verse 155

अण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः सप्तद्वीपा च मेदिनी / भूर्लोको ऽथ भुवर्ल्लोकः स्वर्लोको ऽथ महस्तथा

في داخل البيضة الكونية (براهماṇḍa) تقوم هذه العوالم والأرض ذات الأقاليم السبعة: بهورلوكا، ثم بهوفارلوكا، فسفارلوكا، وكذلك مهاللوكا.

Verse 156

जनस्तपस्तथा सत्यमेतावांल्लोकसंग्रहः / एतावानेव विज्ञेयो लोकान्तश्चैव यः परः

جنالوك وتپولوك وسَتيه لوك—إلى هذا الحد يكون جمع العوالم. هذا وحده يُعرَف، ويُعرَف أيضًا حدُّ العالم الذي وراءه.

Verse 157

कुंभस्थायी भवेद्यादृवप्रतीच्यां दिशि चन्द्रमाः / आदितः शुक्लपक्षस्य वपुश्चाण्डस्य तद्विधम्

كما يُرى القمر قائمًا في برج الدلو جهةَ الغرب عند ابتداء النصف المضيء، كذلك وُصِفَت هيئة هذا الأند (الكون البيضي) على ذلك النحو.

Verse 158

अण्डानामीदृशानां तु कोट्यो ज्ञेयाः सहस्रशः / तिर्यगूर्ध्वमधो वापि कारणस्याव्ययात्मनः

ومثل هذه الأندات (الأكوان) تُعرَف أعدادها بالكوṭيات وبالآلاف؛ تمتد عرضًا وعلوًا وسفلًا تحت ذات العلّة غير الفانية.

Verse 159

धरणैः प्राकृतैस्तत्तदावृतं प्रति सप्तभिः / दशाधिक्येन चान्योन्यं धारयन्ति परस्परम्

كل أندة مُحاطة بسبعة أغلفة طبيعية؛ وهذه الأغلفة تسند بعضها بعضًا، وكل غلاف يزيد على الذي قبله بعشرة أضعاف.

Verse 160

परस्परावृताः सर्वे उत्पन्नाश्च परस्परम् / अण्डस्यास्य समन्तात्तु सन्निविष्टो घनोदधिः

الجميع متغشّون بعضهم ببعض، وينشأ بعضهم من بعض؛ وحول هذا البيض الكونيّ (برهماندا) يستقرّ محيطٌ كثيف من كل جانب.

Verse 161

समन्तात्तु वनोदेन धार्यमाणः स तिष्टति / बाह्यतो घनतो यस्य तिर्यगूर्द्ध्वं तु मण्डलम्

وهو قائمٌ من كل جانب محمولٌ بجريان المياه؛ وخارجَه، بكثافته، تمتدّ دائرةٌ أفقًا وعلوًّا.

Verse 162

धार्यमाणं समन्तात्तु तिष्ठते यत्तु तेजसा / अयोगुडनिभो वाह्नः समन्ता न्मण्डलाकृतिः

وما يثبت محمولًا من كل جانب بوهج التَّجَس—فهو النار، ككرةٍ من حديد، دائرةٌ على هيئة ماندالا من كل جهة.

Verse 163

समन्ताद्धनवातेन धार्यमाणः स तिष्ठति / घनवातं तथाकाशो दधानः खलु तिष्ठति

وهو قائمٌ من كل جانب محمولٌ بالريح الكثيفة؛ والآكاش (الفضاء) أيضًا قائمٌ حقًّا، حاملاً تلك الريح الكثيفة.

Verse 164

भूतादिश्च तथा काशं भूतादिश्चाप्यसौ महान् / महाश्च सो ऽप्यनन्तेन ह्यव्यक्तेन तु धार्यते

البھوتادي (Bhūtādi) يحمل الآكاش (ākāśa)، وهذا المَهَت العظيم أيضًا محمولٌ بالبھوتادي؛ وحتى ذلك المَهَت تُمسكه الحقيقةُ اللامتناهية، الأڤْيَكْتَة (غير المتجلّية).

Verse 165

अनन्तमपरिव्यक्तं दशधा सूक्ष्ममेव च / अनन्तम कृतात्मानमनादिनिधनं च यत्

هو لامتناهٍ وغير مُتجلٍّ، دقيقٌ على عشرة أنحاء؛ وهو أننتا، الذاتُ المكتملة، لا بدء له ولا نهاية.

Verse 166

अनित्यं परतो ऽघोरमनालंबमनामयम् / नैकयोजनसाहस्रं विप्रकृष्टमनावृतम्

هو فوق الزائل، غير مُفزع، بلا مُستند وبلا سقم؛ على بُعد آلاف اليوجَنات، بعيدٌ جداً وغير محجوب.

Verse 167

तम एव निरालोकममर्य्यादमदैशिकम् / देवानामप्यविदितं व्यवहारविवर्जितम्

هو عينُ الظلمة: بلا نور، بلا حدّ، بلا جهة؛ مجهولٌ حتى للآلهة، منزّهٌ عن كل تعاملٍ دنيوي.

Verse 168

तमसोंते च विश्यातमाकाशान्ते ह्यभास्वरम् / मर्यादायामनन्तस्य देवस्यायतनं महत्

عند منتهى الظلمة وعند حدّ السماء يقوم ما لا لمعان له؛ وفي نطاق الإله أننتا يكون ذلك المقام العظيم.

Verse 169

त्रिदशानामगम्यं ततस्थानं दिव्यमिति श्रुतिः / महतो देवदेवस्य मर्यादा या व्यवस्थिताः

تقول الشروتي إن ذلك المقام لا يُنال حتى للثلاثين من الآلهة، وهو مقامٌ إلهي؛ تلك هي الحدود الراسخة للإله العظيم، إلهِ الآلهة.

Verse 170

चन्द्रादित्यावधस्तात्तु ये लोकाः प्रथिता बुधैः / ते लोका इत्यभिहिता जगतस्च न संशयः

العوالم التي اشتهر ذكرها عند الحكماء تحت القمر والشمس هي التي تُسمّى «لوكات»؛ وهي عين هذا الكون، ولا ريب في ذلك.

Verse 171

रसातलतलाः सप्तसप्तैवोर्द्ध्वतलाश्च ये / सप्तस्कन्धस्तथा वायोः सब्रह्मसदना द्विजाः

يا معشرَ الثنائيّ الولادة! هناك سبع طبقات سُفلى كـ«رساتل»، وكذلك سبع طبقات عُليا؛ وللـ«فايو» سبعة أركان، ومعها مقام براهما.

Verse 172

आपातालाद्दिवं यावदत्र पञ्चविधा गतिः / प्रमाणमेतज्जगत एष संसारसागरः

من «آباتالا» إلى السماء توجد هنا خمسُ طرائق للسير؛ وهذا هو مقياس العالم—وهو بحر السَّمسارة (دورة الوجود).

Verse 173

अनाद्यन्तां व्रजन्त्येव नैकजातिसमुद्भवाः / विचित्रा जगतः सा वै प्रकृतिर्ब्रह्मणः स्थिता

الكائنات المنبثقة من أجناس شتّى تمضي في مسارٍ لا بداية له ولا نهاية؛ وتلك الطبيعة العجيبة للعالم قائمة في البرهمن.

Verse 174

यच्चैह दैविकं वाथ निसर्गं बहुविस्तरः / अतीन्द्रियेर्महाभागैः सिद्धैरपि न लक्षितः

وكل ما هنا، أكان إلهيًّا أم طبيعيًّا، فإن امتداد الخلق الواسع يتجاوز الحواس؛ وحتى السِّدّهات ذوو الحظ العظيم لم يدركوه إدراكًا تامًّا.

Verse 175

पृथिव्यंब्वग्निवायूनां नभसस्तमसस्तथा / मानसस्य तु देहस्य अनन्तस्य द्विजोत्तमाः

يا صفوةَ البراهمة! الأرضُ والماءُ والنارُ والهواءُ والفضاءُ والظلمةُ، وكذلك الجسدُ الذهنيّ—كلُّها تجلّياتُ «الأننت» اللامتناهي.

Verse 176

क्षयो वा परिणामो वा अन्तो वापि न विद्यते / अनन्त एष सर्वत्र एवं ज्ञानेषु पठ्यते

لا فناءَ له ولا تحوّلَ ولا نهاية؛ إنه «الأننت» في كل مكان—وهكذا يُتلى في معارف الشاسترا.

Verse 177

तस्य चोक्तं मया पूर्व तस्मिन्नामानुकीर्तने / यः पद्मनाभनाम्ना तु तत्कार्त्स्न्येन च कीर्त्तितः

وقد قلتُ ذلك من قبل في تلاوة أسمائه: ذاك الذي ذُكر باسم «پدمنابھ» مع تمام كماله ومجده.

Verse 178

स एव सर्वत्र गतः सर्वस्थानेषु पूज्यते / भूमौ रसातले चैव आकाशे पवने ऽनले

هو بعينه ساريٌ في كل مكان، ومعبودٌ في جميع المواطن: في الأرض، وفي رساتل، وفي السماء، وفي الريح، وفي النار.

Verse 179

अर्णवेषु च सर्वेषु दिवि चैव न संशयः / तथा तमसि विज्ञेय एष एव महाद्युतिः

في جميع المحيطات وفي السماء أيضًا—لا ريب؛ وكذلك في الظلمة يُعرَف أنه هو بعينه، ذو البهاء العظيم.

Verse 180

अनेकधा विभक्ताङ्गो महायोगी जनार्दनः / सर्वलोकेषु लोकेश इज्यते बहुधा प्रभुः

جناردن، اليوغي العظيم ذو الأعضاء المتجلّية على وجوه شتّى، يُعبَد في جميع العوالم بوصفه ربَّ العوالم، الإلهَ السيد، بطرائق متعددة.

Verse 181

एवं परस्परोत्पन्न धार्यन्ते च परस्परम् / आधाराधेयभावेन विकारास्ते ऽविकारिणः

وهكذا فإن التحوّلات الناشئة بعضُها من بعض تتساند فيما بينها؛ وبعلاقة الحامل والمحمول تبدو متغيّرة، لكنها تابعة للأصل غير المتغيّر.

Verse 182

पृथ्व्यादयो विकारास्ते परिच्छिन्नाः परस्परम् / परस्परधिकाश्चैव प्रविष्टास्ते परस्परम्

الأرض وسائر العناصر، بوصفها تحوّلات، يحدّ بعضها بعضًا ويزيد بعضها على بعض؛ وهي متداخلة، ينفذ بعضها في بعض.

Verse 183

यस्मात्सृषटास्तु ते ऽन्योन्यं तस्मात्स्थैर्यमुपागताः / प्रागासन्नविशेषास्तु विशेषो ऽन्यविशेषणात्

ولأنها خُلِقت متولّدةً بعضها من بعض، فقد نالت الثبات؛ وكانت من قبل بلا تمييز، ثم ظهر التمييز بوصفٍ يحدده الآخر.

Verse 184

पृथिव्याद्यास्तु वाद्यन्तापरिच्छिन्नास्त्रयस्तु ते / गुणोपचयसारेण परिच्छेदो विशेषतः

إن مبادئ كالأرض غيرُ محدودة ببداية أو نهاية؛ فهي تجلّيات الغونات الثلاث. وتعيين حدودها يكون على وجهٍ خاص بجوهر تراكم الغونات.

Verse 185

शेषाणां तु परिच्छेदः सौक्ष्म्यान्नेह विभाव्यते / भूतेभ्यः परतस्तेभ्यो व्यालोका सा धरा स्मृता

إن حدَّ سائر المبادئ لا يُدرك هنا لفرط لطافتها. وما كان وراء البهوتات يُذكر أنه «دهرا» المسماة «فيالوكَا».

Verse 186

भूतान्यालोक आकाशे परिच्छिन्नानि सर्वशः / पात्रे महति पात्राणि यथैवान्तर्गतानि तु

إن البهوتات مُحَدَّدة من كل جهة في «آكاشا فيالوكَا»، كما تكون الأواني الصغيرة داخلةً في إناء عظيم.

Verse 187

भवन्त्यन्योन्यहीनानि परस्परसमाश्रयात् / तथा ह्यालोक आकाशे भेदास्त्वन्तर्गता मताः

وبسبب اعتماد بعضها على بعض لا تكون خاليةً بعضها من بعض. وكذلك في «آكاشا فيالوكَا» تُعَدُّ الفروق كامنةً في الداخل.

Verse 188

कृत्त्नान्येतानि चत्वारि ह्यन्योन्यस्याधिकानि तु / यावदेतानि भूतानि तावदुत्पत्तिरुच्यते

هذه الأربعة تامّة، وكلٌّ منها أوسع من الآخر. وبقدر ما تمتدّ هذه البهوتات، بقدر ذلك تُذكر النشأة (الأُتپتّي).

Verse 189

तन्तुनामिव संतारो भूतेष्वन्तर्गतो मतः / प्रत्या ख्याय तु भूतानि कार्योत्पर्त्तिन विद्यते

كشبكة الخيوط، يُعَدُّ هذا الامتداد كامناً في البهوتات. فإذا أُبطلت البهوتات فلا وجود لنشوء الأثر أو العمل.

Verse 190

तस्मात्परिमिता भेदाः स्मृताः कार्य्यात्मकास्तु ते / कारणात्मकास्तथैक स्युर्भेदा ये महदादयः

فلذلك عُدَّت الفروقُ ذاتُ طبيعةِ الأثر (كاريا) محدودةً؛ وأما الفروقُ كـ«المَهَت» وما بعده فهي ذاتُ طبيعةِ العلّة (كارَنا) وهي في الحقيقة واحدةٌ في الأصل.

Verse 191

इत्येष संनिवेशो वै मया प्रोक्तो विभागशः / सप्तद्वीपसमुद्राड्यो याथातथ्यन वै द्विजाः

وهكذا قد بيّنتُ هذا الترتيب على أقسامه—الموشّى بالسبعة أقاليم (دْويپا) والبحار—يا معشرَ ذوي الولادتين، على وفق الحقيقة.

Verse 192

विस्तरान्मण्डलाश्चैव प्रसंख्यानेन चैव हि / वैश्वरूप्रधानस्य परिणामैकदेशिकः

سواءٌ بالتفصيل في المَنْدَلات أو بالإحصاء والعدّ—فإنما هذا جزءٌ من تحوّل (pariṇāma) «البرَधान» ذي الصورة الكونية.

Verse 193

अधिष्ठितं भगवता यस्य सर्वमिदं जगत् / एवंभूतगणाः सप्त सन्निविष्टाः परस्परम्

هذا العالم كلّه قائمٌ بتأييدِ الربّ؛ وسبعةُ أصنافٍ على هذا النحو قد انتظمت متداخلةً بعضها في بعض.

Verse 194

एतावान्संनिवेशस्तु मया शक्यः प्रभाषितुम् / एतावदेव श्रोतव्यं संनिवेशे तु पार्थेवे

هذا مقدارُ ما أستطيع أن أنطق به من هذا الترتيب؛ وأما ترتيبُ العالم الأرضي (pārthiva) فليس مما يُسمَع فيه إلا هذا القدر.

Verse 195

सप्त प्रकृतयस्त्वेता धारयन्ति परस्परम् / तास्त्वहं परिमाणेन नं संख्यातुमिहोत्सहे

هذه الطبائع السبع تتساند بعضها بعضًا. ولا أجرؤ أن أعدّها هنا بحسب مقاديرها.

Verse 196

असंख्याताः प्रकृतयस्तिर्य्यगूर्द्ध्वमधस्तथा / तारकासंनिवेशश्च यावद्दिव्यानुमण्डलम्

الطبائع لا تُحصى، في الجهات أفقًا وعلوًّا وسُفلًا. وكذلك انتظام النجوم يمتدّ إلى الدائرة السماوية الإلهية.

Verse 197

पर्य्या यसन्निवेशस्तु भूमेस्तदनु मण्डलः / अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि कृथिव्या वै विचक्षणाः

بعد ترتيب طبقات الأرض يأتي مَندلُها. ومن هنا فصاعدًا، يا أهل البصيرة، سأبيّن القسم العلوي من البِرثَوي.