Shloka 99
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
ताः पिबन्ति सदा हृष्टा नदीर्जनपदास्तु ते / शांशपायनविस्तीर्णो द्वीपो ऽसौ चक्रसंस्थितः
Transliteration
tāḥ pibanti sadā hṛṣṭā nadīrjanapadāstu te / śāṃśapāyanavistīrṇo dvīpo 'sau cakrasaṃsthitaḥ
Translation
وأهل تلك الأقاليم يشربون دائمًا، بفرح، من مياه تلك الأنهار؛ وتلك الجزيرة ممتدة كامتداد شَانْشَبايَنَ، قائمة على هيئة عجلة.
Word by Word
ताःthem (those rivers)
ताः:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
पिबन्तिdrink
पिबन्ति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√पा (पा धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन
सदाalways
सदा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb: ‘always’)
हृष्टाःdelighted
हृष्टाः:
कर्तृ (Karta)
TypeAdjective
Rootहृष्ट (कृदन्त; √हृष् (हृष् धातु) + क्त)
Formभूतकृदन्त (past participle used adjectivally); पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन (agreeing with जनपदाः)
नदीःrivers
नदीः:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन
जनपदाःregions/countries
जनपदाः:
कर्तृ (Karta)
TypeNoun
Rootजनपद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन
तुindeed/but
तु:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक निपात (particle: ‘but/indeed’)
तेthose
ते:
कर्तृ (Karta)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन (referring to जनपदाः)
शांशपायन-विस्तीर्णःextended (called) Śāṃśapāyana-vast
शांशपायन-विस्तीर्णः:
कर्तृ (Karta)
TypeAdjective
Rootशांशपायन (प्रातिपदिक; नाम) + विस्तीर्ण (कृदन्त; वि+√स्तॄ (स्तॄ धातु) + क्त)
Formसमासः तत्पुरुष (determinative: ‘expanded/extended as far as Śāṃśapāyana’ / ‘Śāṃśapāyana-extended’); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन (agreeing with द्वीपः)
द्वीपःisland/continent
द्वीपः:
कर्तृ (Karta)
TypeNoun
Rootद्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
असौthis (one)
असौ:
कर्तृ (Karta)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन (demonstrative: ‘this/that’)
चक्र-संस्थितःsituated like/in a wheel (circularly arranged)
चक्र-संस्थितः:
कर्तृ (Karta)
TypeAdjective
Rootचक्र (प्रातिपदिक) + संस्थित (कृदन्त; सम्+√स्था (स्था धातु) + क्त)
Formसमासः सप्तमी/तत्पुरुषार्थक (locative determinative sense: ‘situated in/like a wheel’); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन (agreeing with द्वीपः)