Varaha Purana 5.4: Adhyaya 5, Shloka 4

Reconciliation of Action and Knowledge: Offering All Acts to Nārāyaṇa and the Hymn to the Yajña-Puruṣa

Devanagari script

राजोवाच । कर्मणा प्राप्यते मोक्ष उताहो ज्ञानिना मुने । एतन्मे संशयं छिन्धि यदि मेऽनुग्रहः कृतः ॥ ५.४ ॥

Sanskrit recitationVaraha Purana 5.4

Transliteration

rājovāca | karmaṇā prāpyate mokṣa utāho jñāninā mune | etan me saṁśayaṁ chindhi yadi me ’nugrahaḥ kṛtaḥ || 5.4 ||

Translation

Nhà vua thưa: “Bạch hiền giả, giải thoát (mokṣa) đạt được nhờ hành nghiệp (karma), hay đúng hơn nhờ bậc có trí tri (jñānin)? Xin chặt đứt mối nghi này của trẫm, nếu ngài đã ban ân.”

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• राजा: the king
• राजा: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कर्मणा: by action/ritual work
• कर्मणा: Karana (करण/Means)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• प्राप्यते: is attained
• प्राप्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (Passive), आत्मनेपद

• मोक्षः: liberation
• मोक्षः: Karta (कर्ता/Subject of passive)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उत: or
• उत: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: उत (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक निपात (disjunctive particle)

• आहो: rather/indeed (or)
• आहो: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: आहो (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्प/प्रश्नार्थक निपात (disjunctive/interrogative particle)

• ज्ञानिना: by a knower (of knowledge)
• ज्ञानिना: Karana (करण/Means)
• Type: Noun
• Root: ज्ञानिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: एतद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मे: my
• मे: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• संशयम्: doubt
• संशयम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• छिन्धि: cut/remove
• छिन्धि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: छिद् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यदि: if
• यदि: Hetu/Condition (हेतु/शर्त)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तार्थक अव्यय (conditional conjunction)

• मे: my
• मे: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• अनुग्रहः: favor/grace
• अनुग्रहः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: अनुग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कृतः: done/granted
• कृतः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त; कृ-धातु)
• Form: भूतकृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (to अनुग्रहः)

Speaker

Rājā (the King)

Tags

• Classical Literature
• Purāṇic Studies
• Vaiṣṇavism
• Dharma-śāstra Discourse

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It preserves a common Purāṇic pedagogical frame—royal inquiry to a sage—used to present debates on liberation (mokṣa) through action (karma) versus knowledge (jñāna), a theme shared across late-Vedic and classical Sanskrit literature.

Which geographic location is identified?

No geographic location is named in this verse; the focus is philosophical (means to liberation) rather than sacred geography.

What is the primary ethical instruction?

The verse foregrounds disciplined inquiry: a learner should directly ask for clarification and request the removal of doubt, treating knowledge as something to be carefully discriminated rather than assumed.