Adhyaya 5: Reconciliation of Action and Knowledge: Offering All Acts to Nārāyaṇa and the Hymn to the Yajña-Puruṣa

Verse 1

अश्वशिरा उवाच । भवन्तौ मम सन्देहमेकं छेत्तुमिहार्हतः । येन छिन्नेन जायेत मम संसारविच्युतिः ॥ ५.१ ॥

Aśvaśirā thưa rằng: “Hai vị đều xứng đáng giải trừ một mối nghi của ta tại đây—khi nghi ấy được đoạn trừ, đối với ta sẽ phát sinh sự thoát ly khỏi vòng luân hồi (saṃsāra).”

Verse 2

एवमुक्ते नृपतिना तदा योगिवरो मुनिः । कपिलः प्राह धर्मात्मा राजानं यजतां वरम् ॥ ५.२ ॥

Khi nhà vua nói như vậy xong, bấy giờ vị hiền triết-yogin tối thắng là Kapila, người có tâm hướng về dharma, liền ngỏ lời với nhà vua—bậc tối thượng trong những người hành tế lễ (yajña).

Verse 3

कपिल उवाच । कस्ते मनसि सन्देहो राजन् परमधार्मिक । छिन्दामि येन तच्छ्रुत्वा ब्रूहि यत्तेऽभिवाञ्छितम् ॥ ५.३ ॥

Kapila nói: “Muôn tâu Đại vương, bậc chí thành với dharma, trong tâm ngài đã khởi lên nghi vấn gì? Xin hãy nói điều ngài mong biết; nghe xong, ta sẽ phá tan nghi ấy.”

Verse 4

राजोवाच । कर्मणा प्राप्यते मोक्ष उताहो ज्ञानिना मुने । एतन्मे संशयं छिन्धि यदि मेऽनुग्रहः कृतः ॥ ५.४ ॥

Nhà vua thưa: “Bạch hiền giả, giải thoát (mokṣa) đạt được nhờ hành nghiệp (karma), hay đúng hơn nhờ bậc có trí tri (jñānin)? Xin chặt đứt mối nghi này của trẫm, nếu ngài đã ban ân.”

Verse 5

कपिल उवाच । इमं प्रश्नं महाराज पुरा पृष्टो बृहस्पतिः । रैभ्येण ब्रह्मपुत्रेण राज्ञा च वसुनापुराः । वसुरासीन्नृपश्रेष्ठो विद्वान् दानपतिः पुरा ॥ ५.५ ॥

Kapila nói: “Muôn tâu Đại vương, chính câu hỏi này thuở xưa đã được đem hỏi Bṛhaspati—bởi Raibhya, con của Brahmā, và cả vua Vasu nữa. Khi ấy Vasu là bậc tối thắng trong hàng quân vương, uyên bác, và nổi danh là bậc chủ về bố thí (dāna).”

Verse 6

चाक्षुषस्य मनोः काले ब्रह्मणोऽन्वयवर्धनः । वसुश्च ब्रह्मणः सद्म गतवान्स्तद्दिदृक्षया ॥ ५.६ ॥

Vào thời Cākṣuṣa Manu, Anvayavardhana—người thuộc dòng dõi liên hệ với Phạm Thiên (Brahmā)—cùng Vasu đã đến nơi cư ngụ của Phạm Thiên, với ước nguyện được chiêm bái Ngài.

Verse 7

पथि चैत्ररथं दृष्ट्वा विद्याधरवरं नृप । अपृच्छच्च वसुः प्रीत्या ब्रह्मणोऽवसरं प्रभो ॥ ५.७ ॥

Tâu đại vương, trên đường thấy Caitraratha, bậc Vidyādhara ưu tú, Vasu vì lòng mến kính đã hỏi về dịp được yết kiến Phạm Thiên, thưa Chúa thượng.

Verse 8

सोऽब्रवीद् देवसमितिर्वर्तते ब्रह्मणो गृहे । एवं श्रुत्वा वसुस् तस्थौ द्वारि ब्रह्मौकसस् तदा । तावत् तत्रैव रैभ्यस् तु आजगाम महातपाः ॥ ५.८ ॥

Người ấy đáp: “Hội chúng chư thiên đang nhóm họp tại tư dinh của Phạm Thiên.” Nghe vậy, Vasu liền đứng nơi cửa ngõ của cung thất Phạm Thiên. Bấy giờ, ngay tại đó, đại khổ hạnh Raibhya cũng đến.

Verse 9

स राजा प्रीतमनसा वसुः सम्पूर्णमानसः । उवाच पूजयित्वाग्रे क्व प्रयातोऽसि वै मुने ॥ ५.९ ॥

Vua Vasu lòng đầy hoan hỷ, tâm ý trọn vẹn an định, sau khi kính lễ trước, liền thưa: “Bạch hiền giả, quả thật ngài đang đi về đâu?”

Verse 10

रैभ्य उवाच । अहं बृहस्पतेः पार्श्वे आगतोऽस्मि महानृप । किञ्चित्कार्यान्तरं प्रष्टुमहं देवपुरोहितम् ॥ ५.१० ॥

Raibhya thưa: “Tâu đại vương, tôi đã đến bên Bṛhaspati, vị đạo sư của chư thiên, để thỉnh hỏi vị tư tế của thần linh về một việc khác.”

Verse 11

एवं वदति रैभ्ये तु ब्रह्मणस्तन्महासदः । उत्तस्थौ स्वानि धिष्ण्यानि गता देवगणाः प्रभो ॥ ५.११ ॥

Khi Raibhya đang nói như vậy, đại hội của Phạm Thiên liền đứng dậy; và các đoàn chư thiên, ôi Chúa tể, đã trở về những trú xứ riêng của mình.

Verse 12

तावद् बृहस्पतिस्तत्र रैभ्येण सह संविदम् । कृत्वा स्वधिष्ण्यमगमद् वसुनाच सुपूजितः ॥ ५.१२ ॥

Trong lúc ấy, Bṛhaspati ở đó đã bàn nghị cùng Raibhya; rồi trở về trú xứ của mình, lại còn được Vasu cung kính cúng dường đúng phép.

Verse 13

रैभ्य आङ्गिरसो राजा वसुश्चोपाविवेश ह । उपविष्टेषु राजेन्द्र तेषु तेष्वपि सोऽब्रवीत् ॥ ५.१३ ॥

Vua Raibhya, thuộc dòng Aṅgiras, và Vasu cũng ngồi xuống. Khi các vị vua ấy đã an tọa, ôi bậc vua của các vua, ông liền nói với họ nữa.

Verse 14

बृहस्पतिर्देवगुरू रैभ्यं वचनमन्तिके । किं करोमि महाभाग वेदवेदाङ्गपारग ॥ ५.१४ ॥

Bṛhaspati, bậc thầy của chư thiên, nói gần bên Raibhya: “Bậc đại phúc, người thông suốt Veda và Vedāṅga, ta phải làm gì đây?”

Verse 15

रैभ्य उवाच । बृहस्पते कर्मणा किं प्राप्यते ज्ञानिना । अथवा । मोक्ष एतन्ममाचक्ष्व पृच्छतः संशयं प्रभो ॥ ५.१५ ॥

Raibhya thưa: “Ôi Bṛhaspati, bậc trí giả đạt được gì nhờ hành nghiệp? Hoặc—xin hãy nói cho ta về giải thoát (mokṣa), ôi Chúa tể, để trừ nghi hoặc của ta.”

Verse 16

बृहस्पतिरुवाच । यत्किञ्चित् कुरुते कर्म पुरुषः साध्वसाधु वा । सर्वं नारायणे न्यस्य कुर्वन् नैव च लिप्यते ॥ ५.१६ ॥

Bṛhaspati nói: Dù con người làm bất cứ hành nghiệp nào—thiện hay bất thiện—nếu đem tất cả ký thác nơi Nārāyaṇa và hành động trong tâm hiến dâng, thì người ấy không bị nhiễm ô hay ràng buộc bởi nghiệp ấy.

Verse 17

श्रूयते च द्विजश्रेष्ठ संवादो विप्रलुब्धयोः । आत्रेयो ब्राह्मणः कश्चिद् वेदाभ्यासरतो मुनिः ॥ ५.१७ ॥

Lại còn được nghe, hỡi bậc tối thắng trong hàng nhị sinh, rằng đã có một cuộc đối thoại giữa hai vị brāhmaṇa bị lừa dối. Trong số ấy có một brāhmaṇa thuộc dòng Ātreya, một bậc muni chuyên cần học tập và tụng đọc các Veda.

Verse 18

वसत्यविरतं प्रातःस्नायी त्रिषवणे रतः । नाम्ना संयमनः पूर्वमेकस्मिन् दिवसे नदीम् । धर्मारण्ये गतः स्नातुं धन्यां भागीरथीं शुभाम् ॥ ५.१८ ॥

Thuở trước có người tên Saṃyamana, luôn chuyên cần tu trì, tắm gội lúc rạng đông và giữ trọn các nghi lễ ba thời. Một ngày nọ, ông đến Dharma-araṇya để tắm trong dòng Bhāgīrathī cát tường, phước lành.

Verse 19

तत्रासीनं महायूथं हरिणानां विचक्षणः । लुब्धो निष्ठुरको नाम धनुःपाणिः कृतान्तवत् । आययौ तं जिघांसुः स धनुष्यायोज्य सायकम् ॥ ५.१९ ॥

Tại đó, thấy một đàn nai lớn đang ngồi nghỉ, một thợ săn mắt tinh, tên Niṣṭhuraka, tay cầm cung như Thần Chết, đã đến với ý định giết chúng, tra mũi tên vào cung.

Verse 20

ततः संयमनो विप्रो दृष्ट्वा तं मृगयारतम् । वारयामास मा भद्र जीवघातमिमं कुरु ॥ ५.२० ॥

Bấy giờ, brāhmaṇa Saṃyamana thấy ông ta đang say mê săn bắn liền ngăn lại và nói: “Thưa hiền giả, xin chớ làm việc sát hại sinh linh này.”

Verse 21

एतच्छ्रुत्वा वचो व्याधः स्मितपूर्वमिदं वचः । उवाच नाहं हिंसामि पृथग्जीवं द्विजोत्तम ॥ ५.२१ ॥

Nghe lời ấy, người thợ săn (vyādha) mỉm cười trước rồi nói: “Ôi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, ta không giết một hữu tình như thể nó là điều tách rời khỏi chính ta.”

Verse 22

परमात्मा त्वयं भूतैः क्रीडते भगवान् स्वयम् । क्रीता मृदा बलीवर्द्धास्तद्वदेतन्न संशयः ॥ ५.२२ ॥

Ngài là Paramātman; chính Bhagavān tự mình vui đùa cùng các hữu tình. Như việc mua bò bằng một nắm đất, ở đây cũng vậy—không có chút nghi ngờ nào.

Verse 23

अहे भावः सदा ब्रह्मन्नविद्येयं मुमुक्षुणाम् । यात्राप्राणरतं सर्वं जगदेतद्विचेष्टितम् । तत्राहमिति यः शब्दः स साधुत्वं न गच्छति ॥ ५.२३ ॥

Ôi Bà-la-môn, trạng thái hiện hữu này đối với người cầu giải thoát luôn là vô minh: toàn thể thế gian này bận rộn với mọi hành động, lấy kế sinh nhai làm như chính hơi thở của mình. Và ý niệm được biểu lộ bằng chữ “ta” ấy thì không đạt đến sādhutva—đức hạnh chân thật.

Verse 24

इत्याकर्ण्य स विप्रेन्द्रो द्विजः संयमनस्तदा । विस्मयेनाब्रवीद्वाक्यं लुब्धं निष्ठुरकं द्विजः ॥ ५.२४ ॥

Nghe vậy, vị đứng đầu các Bà-la-môn—người nhị sinh tên Saṃyamana—liền kinh ngạc mà thốt lời; nhưng lời nói ấy mang ý tham và giọng điệu cứng rắn, khắc nghiệt.

Verse 25

किमेतदुच्यते भद्र प्रत्यक्षं हेतुमद्वचः । ततः श्रुत्वा मुनेर्विप्रं लुब्धकः प्राह धर्मवित् । कृत्वा लोहमयं जालं तस्याधो ज्वलनं ददौ ॥ ५.२५ ॥

“Bạch hiền giả, lời ấy là sao? Đó là lời trực tiếp, có nhân có lý.” Rồi khi nghe vị hiền triết Bà-la-môn, người thợ săn—kẻ hiểu biết dharma—đáp lời; và sau khi làm một tấm lưới sắt, ông nhóm lửa ở bên dưới.

Verse 26

दत्त्वा वह्निं द्विजं प्राह ज्वाल्यतां काष्ठसचयः । ततो विप्रो मुखेनाग्निं प्रज्वाल्य विरराम ह ॥ ५.२६ ॥

Sau khi trao ngọn lửa, ông nói với vị nhị sinh (Bà-la-môn): “Hãy nhóm đống củi lên.” Bấy giờ vị Bà-la-môn dùng miệng làm bùng lửa, rồi liền dừng lại.

Verse 27

ज्वलिते तु पुनर्वह्नौ तं जालं लोहसम्भवम् । पृथक्पृथक् सहस्राणि निन्येऽन्तर्जालकैर्द्विज । एकस्थानगतस्यापि वह्नेरायसजालकैः ॥ ५.२७ ॥

Nhưng khi lửa lại bùng cháy, hỡi Bà-la-môn, ông kéo lấy tấm lưới bằng sắt ấy ra, tách thành hàng nghìn phần riêng biệt nhờ các mắt lưới bên trong; dù ngọn lửa vẫn ở một chỗ, nó bị giam giữ bởi những song lưới sắt.

Verse 28

ततो लुब्धोऽब्रवीद्विप्रं एकां ज्वालां महामुने । गृहाण येन शेषाणां करिष्यामीह नाशनम् ॥ ५.२८ ॥

Bấy giờ kẻ tham lam nói với vị Bà-la-môn: “Ôi bậc đại hiền, xin nhận lấy một ngọn lửa này; nhờ ngọn lửa ấy, ta sẽ khiến phần còn lại ở đây bị tiêu diệt.”

Verse 29

एवमुक्त्वा हुताशे तु तोयपूर्णं घटं द्रुतम् । चिक्षेप सहसा वह्निः प्रशशामाशु पूर्ववत् ॥ ५.२९ ॥

Nói xong, ông vội ném một vò đầy nước vào lửa; ngọn lửa lập tức bị dập tắt, nhanh chóng lắng xuống như trước.

Verse 30

ततोऽब्रवील्लुब्धकस्तु ब्राह्मणं तं तपोधनम् । भगवन् या त्वया ज्वाला गृहोतासीद्धुताशनात् । प्रयच्छ येन मार्गाणि मांसान्यानाय्य भक्षये ॥ ५.३० ॥

Rồi người thợ săn thưa với vị Bà-la-môn giàu khổ hạnh ấy: “Bạch đấng tôn kính, xin ban cho tôi phương cách, nhờ ngọn lửa đã bốc lên trong nhà ngài từ ngọn hỏa diệm ấy, để tôi biết đường lối đem thịt về mà ăn.”

Verse 31

एवमुक्तस्तदा विप्रो यावदायसजालकम् । पश्यत्येव न तत्राग्निर्मूलनाशे गतः क्षयम् ॥ ५.३१ ॥

Được nói như vậy, vị Bà-la-môn nhìn vào song sắt, liền thấy nơi ấy không có lửa; khi gốc rễ bị diệt, nó đã đi đến chỗ tận cùng.

Verse 32

ततो विलक्षणभावेन ब्राह्मणः शंसितव्रतः । तूष्णीम्भूतस्थितस्तावल्लुब्धको वाक्यमब्रवीत् ॥ ५.३२ ॥

Rồi với dáng vẻ đổi khác rõ rệt, vị Bà-la-môn—người giữ giới nguyện được tán dương—đứng lặng im trong chốc lát; trong khi ấy, người thợ săn nói những lời này.

Verse 33

एतस्मिञ्ज्वलितो वह्निर्बहुशाखश्च सत्तम । मूलनाशे भवेन्नाशस्तद्वदेतदपि द्विज ॥ ५.३३ ॥

Ở đây, ngọn lửa bừng cháy lan ra thành nhiều nhánh, hỡi bậc tối thượng trong người hiền đức. Khi gốc bị diệt thì sự diệt vong liền theo; cũng vậy ở đây, hỡi bậc Nhị sinh.

Verse 34

आत्मा स प्रकृतिस्थश्च भूतानां संश्रयो भवेत् । भूय एषा जगत्सृष्टिस्तत्रैव जगतो भवेत् ॥ ५.३४ ॥

Tự Ngã ấy, an trụ trong Prakṛti (tự nhiên vật chất), trở thành chỗ nương tựa của muôn loài; rồi lại nữa, sự tạo lập thế gian này khởi sinh—chính nơi đó, thế giới được thành tựu.

Verse 35

पिण्डग्रहणधर्मेण यदस्य विहितं व्रतम् । तत्तदात्मनि संयोज्य कुर्वाणो नावसीदति ॥ ५.३५ ॥

Bất cứ giới hạnh (vrata) nào được quy định cho người ấy theo pháp tắc thọ nhận piṇḍa (phẩm vật cúng tế), người thực hành bằng cách quy tụ từng hành vi ấy vào nơi tự thân thì không rơi vào khổ não hay suy đồi.

Verse 36

एवमुक्ते तु व्याधेन ब्राह्मणे राजसत्तम । पुष्पवृष्टिरथाकाशात् तस्योपरि पपात ह ॥ ५.३६ ॥

Khi người thợ săn nói như vậy, ô bậc vua tối thượng, liền có một trận mưa hoa từ hư không rơi xuống trên vị Bà-la-môn ấy.

Verse 37

विमानानि च दिव्यानि कामगानि महान्ति च । बहुरत्नानि मुख्यानि ददृशे ब्राह्मणोत्तमः ॥ ५.३७ ॥

Vị Bà-la-môn tối thượng trông thấy những cỗ xa giá trên không trung của chư thiên, to lớn và đi theo ý muốn, cùng nhiều châu báu và bảo vật thượng hạng.

Verse 38

तेषु निष्ठुरकं लुब्धं सर्वेषु समवस्थितम् । ददृशे ब्राह्मणस्तत्र कामरूपिणमुत्तमम् ॥ ५.३८ ॥

Tại đó, giữa những điều ấy, vị Bà-la-môn thấy tính khí tàn nhẫn và lòng tham lan khắp mọi nơi; và ngay tại chốn ấy, ngài cũng thấy một bậc thượng diệu có thể biến hiện hình tướng theo ý muốn.

Verse 39

अद्वैतवासना सिद्धं योगाद् बहुशरीरकम् । दृष्ट्र्वा विप्रो मुदा युक्तः प्रययौ निजमाश्रमम् ॥ ५.३९ ॥

Nhờ yoga mà thấy được cảnh giới thành tựu bởi khuynh hướng quán niệm bất nhị, hiển lộ như “nhiều thân”, vị Bà-la-môn hoan hỷ rời đi về am thất của mình.

Verse 40

एवं ज्ञानवतः कर्म कुर्वतोऽपि स्वजातिकम् । भवेन्मुक्तिर्द्विजश्रेष्ठ रैभ्य राजन् वसो ध्रुवम् ॥ ५.४० ॥

Vì thế, người có tri kiến, dù vẫn hành động—và dù hành xử trong địa vị xã hội của mình—vẫn phát sinh giải thoát, hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh. Ôi Raibhya, ôi vua Vasu, điều này chắc thật.

Verse 41

एवं तौ संशयच्छेदं प्राप्तौ रैभ्यवसू नृप । बृहस्पतेस्ततो धिष्ण्याज्जग्मतुर्निजमाश्रमम् ॥ ५.४१ ॥

Bấy giờ, tâu Đại vương, hai vị Raibhya và Vasu, sau khi dứt sạch nghi hoặc, liền rời khỏi tòa thánh của Bṛhaspati và trở về ẩn thất của mình.

Verse 42

तस्मात् त्वमपि राजेन्द्र देवं नारायणं प्रभुम् । अभेदेन स्वदेहस्थं पश्यन्नाराधय प्रभुम् ॥ ५.४२ ॥

Vì thế, hỡi bậc vương giả tối thượng, chính ngài cũng hãy tôn thờ Đức Chúa Nārāyaṇa: quán thấy Ngài không hề sai khác, đang ngự ngay trong thân thể mình, mà phụng thờ Đức Chúa.

Verse 43

कपिलस्य वचः श्रुत्वा स राजाऽश्वशिरा विभुः । ज्येष्ठं पुत्रं समाहूय धन्यं स्थूलशिराह्वयम् । अभिषिच्य निजे राज्ये स राजा प्रययौ वनम् ॥ ५.४३ ॥

Nghe lời Kapila, vua Aśvaśiras, bậc hùng lực, liền triệu tập trưởng nam của mình là Dhanya, còn gọi là Sthūlaśiras; rồi làm lễ quán đảnh lập con nối ngôi trong vương quốc, và nhà vua lên đường vào rừng.

Verse 44

नैमिषाख्यं वरारोहे तत्र यज्ञतनुं गुरुम् । तपसाराधयामास यज्ञमूर्तिं स्तवेन् च ॥ ५.४४ ॥

Hỡi người đẹp thắt lưng, tại nơi gọi là Naimiṣa, ở đó nhà vua đã dùng khổ hạnh và lời tán tụng để làm vừa lòng bậc đạo sư đáng tôn kính, đấng có thân là tế lễ—chính hiện thân của Yajña.

Verse 45

धरण्युवाच । कथं यज्ञतनॊः स्तोत्रं राज्ञा नारायणस्य ह । स्तुतिः कृता महाभाग पुनरेतच्च शंस मे ॥ ५.४५ ॥

Dharāṇī thưa: “Bài thánh tụng dâng lên Nārāyaṇa, đấng có hình tướng là tế lễ, đã được nhà vua soạn như thế nào? Hỡi bậc phúc đức, xin kể lại cho tôi lần nữa.”

Verse 46

श्रीवराह उवाच । नमामि याज्यं त्रिदशाधिपस्य भवस्य सूर्यस्य हुताशनस्य । सोमस्य राज्ञो मरुतामनेक-रूपं हरिं यज्ञनरं नमस्ये ॥ ५.४६ ॥

Śrī Varāha nói: Con cúi lạy Hari, đấng xứng đáng thọ nhận sự thờ phụng—hiện hữu như Chúa tể chư thiên, như Bhava (Śiva), như Mặt Trời, như Lửa tế tự, như Soma bậc vương, và như các Marut—muôn hình vạn trạng; con đảnh lễ Hari như Yajña-Puruṣa, Nhân Thân của tế lễ.

Verse 47

सुभीमदंष्ट्रं शशिसूर्यनेत्रं संवत्सरे छायनयुग्मकुक्षम् । दर्भाङ्गरोमाणमतैध्मशक्तिं सनातनं यज्ञनरं नमामि ॥ ५.४७ ॥

Con cúi lạy Yajña-Puruṣa vĩnh cửu: ngà răng uy mãnh đáng sợ; đôi mắt là Trăng và Mặt Trời; bụng là năm (saṃvatsara) cùng đôi chí tuyến; lông thân là cỏ darbha; và năng lực là củi nhiên liệu nuôi dưỡng nghi lễ.

Verse 48

द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि व्याप्तं शरीरेण दिशश्च सर्वाः । तमीद्यामीशं जगतां प्रसूतिं जनार्दनं तं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.४८ ॥

Quả thật, khoảng không giữa trời và đất được thân Ngài thấm nhuần trọn vẹn, và mọi phương hướng cũng vậy. Con hằng cúi lạy Đấng đáng tán dương, bậc Chúa tể, nguồn sinh khởi của các thế giới—Janārdana.

Verse 49

सुरासुराणां च जयाजयाय युगे युगे यः स्वशरीरमाद्यम् । सृजत्यनादिः परमेश्वरो य- स्तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नाथम् ॥ ५.४९ ॥

Con cúi lạy vị Chúa có hình tướng là Yajña—Đấng Tối Thượng vô thủy, trong mỗi thời đại lại hiển lộ thân nguyên sơ của mình vì thắng bại của chư thiên và a-tu-la.

Verse 50

दधार मायामयमुग्रतेजा जयाय चक्रं त्वमलांशुशुभ्रम् । गदासिशार्ङ्गादिचतुर्भुजोऽयं तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.५० ॥

Với uy quang mãnh liệt, Ngài mang bánh xe (cakra) để giành chiến thắng—thanh tịnh, rực sáng bằng những tia sáng không vết nhơ. Đấng bốn tay này cầm chùy, kiếm, cung Śārṅga và các vũ khí khác; trước Yajñamūrti, hiện thân của tế lễ, con hằng đảnh lễ.

Verse 51

क्वचित् सहस्रं शिरसां दधार क्वचिन्महापर्वततुल्यकायम् । क्वचित् स एव त्रसरेणुतुल्यो यस्तं सदा यज्ञनरं नमामि ॥ ५.५१ ॥

Có lúc Ngài mang một nghìn đầu; có lúc thân Ngài sánh như núi lớn. Có lúc chính Ngài ấy lại nhỏ như hạt bụi. Con luôn cúi lạy Đấng Nhân Thân của tế lễ (yajña-nara).

Verse 52

चतुर्मुखो यः सृजते समग्रं रथाङ्गपाणिः प्रतिपालनाय । क्षयाय कालानलसन्निभो य-स्तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.५२ ॥

Con luôn cúi lạy Yajñamūrti—hình thể của tế lễ: Ngài, với bốn mặt, tạo dựng toàn thể vạn hữu; Ngài cầm đĩa thần (chakra) để gìn giữ; và Ngài như lửa của Thời gian, khiến muôn loài tan hoại.

Verse 53

संसारचक्रक्रमणक्रियायै य इज्यते सर्वगतः पुराणः । यो योगिभिर्ध्यायते चाप्रमेयस् तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.५३ ॥

Con luôn cúi lạy Yajñamūrti ấy: Đấng cổ xưa, khắp mọi nơi, không thể đo lường; được thờ phụng như nguyên lý vận hành khiến bánh xe luân hồi xoay chuyển; và được các yogin quán niệm trong thiền định.

Verse 54

सम्यङ्मनस्यर्पितवानहं ते यदा सुदृश्यं स्वतनौ नु तत्त्वम् । न चान्यदस्तॊति मतिः स्थिरा मे यतस्ततो मावतु शुद्धभावम् ॥ ५.५४ ॥

Khi con chân thật dâng hiến tâm mình lên Ngài, thì chân lý hiển lộ rõ ràng ngay trong thân này. Và trí hiểu của con trở nên vững chắc: không có gì khác. Vì thế, từ mọi phương, xin cho sự hiểu biết ấy gìn giữ tâm ý thanh tịnh của con.

Verse 55

इतीरितस्तस्य हुताशनार्चिः प्रख्यं तु तेजः पुरतो बभूव । तस्मिन् स राजा प्रविवेश बुद्धिं कृत्वा लयं प्राप्तवान् यज्ञमूर्तौ ॥ ५.५५ ॥

Được nói như thế, trước mặt vua hiện ra một hào quang lừng danh, như ngọn lửa. Nhà vua nhập vào ánh sáng ấy, an trụ tâm ý, và đạt sự tan hòa (hợp nhất tối hậu) trong Yajñamūrti—hình thể của tế lễ.