Adhyaya 194: The Return of Naciketas from Yama’s Abode: Inquiry into Death, Karma, and Dharmic Release

Verse 1

अथ नचिकेतसो आगमनवर्णनम् ॥ वैशम्पायन उवाच ॥ गतश्च परमं स्थानं यत्र राजा दुरासदः ॥ अर्चितस्तु यथान्यायं दृष्ट्वैव तु विसर्जितः

Nay là phần mô tả Naciketas đến nơi. Vaiśampāyana nói: Ông đi đến cảnh giới tối thượng, nơi vị Vua đáng sợ là Yama ngự trị; được tôn kính đúng theo nghi lễ, và chỉ vừa được thấy mặt liền được cho lui ra.

Verse 2

ततो हृष्टमना राजन्पुत्रं दृष्ट्वा तपोनिधिः ॥ परिष्वज्य च बाहुभ्यां मूर्द्धन्याघ्राय यत्नतः

Bấy giờ, hỡi Đại vương, bậc tích tụ khổ hạnh—lòng hoan hỷ—vừa thấy con trai liền dang tay ôm chầm, rồi cẩn trọng hôn (ngửi) lên đỉnh đầu của con.

Verse 3

दिवं च पृथिवीं चैव नादयामास हृष्टवत् ॥ स संहृष्टमनाः प्रीतस्तानुवाच तपोधनान्

Trong niềm hân hoan, ngài làm cho cả trời và đất vang dội; rồi với tâm hoan hỷ, mãn nguyện, ngài nói với các vị khổ hạnh giàu công đức tu tập.

Verse 4

पश्यन्तु मम पुत्रस्य प्रभावं दिव्यतेजसः ॥ यमस्य भवनं गत्वा पुनः शीघ्रमिहागतः

“Hãy để mọi người chiêm ngưỡng uy lực của con ta, rực sáng bởi thần quang: đã đến nơi ở của Diêm Vương (Yama) mà nó vẫn mau chóng trở lại đây.”

Verse 5

पितृस्नेहानुभावेन गुरुशुश्रूषयापि च ॥ दैवेन हेतुनाचायं जीवन्दृष्टो मया सुतः

“Nhờ uy lực của tình con hiếu thảo đối với cha, lại nhờ sự phụng sự các bậc thầy, và cũng do nhân duyên thiêng liêng, ta đã được thấy con trai này còn sống.”

Verse 6

लोके मत्सदृशो नास्ति पुमान्भाग्यसमन्वितः ॥ एष मृत्युमुखं गत्वा मम पुत्र इहागतः

“Trong đời không có người đàn ông nào may mắn như ta: con trai ta đã đi đến tận miệng Tử thần mà vẫn trở về đây.”

Verse 7

कच्चित्त्वं न हतो वत्स नैव बद्धो यमालये ॥ कच्चित्ते स शिवः पन्था गच्छतस्तव पुत्रक

Hỡi con yêu, chắc hẳn con không bị tổn hại, cũng không bị trói buộc nơi cõi Yama? Hỡi con trai bé nhỏ của mẹ, khi con ra đi, phải chăng con đã đi theo con đường cát tường của Śiva?

Verse 8

कच्चित्ते व्याधयो घोरा नान्वगच्छन्यमालये ॥ किमपूर्वं त्वया दृष्टं कच्चित्तुष्टो महातपाः

Chắc hẳn những bệnh tật ghê gớm đã không đuổi theo con nơi cõi Yama? Con đã thấy điều gì chưa từng có? Có phải vị đại khổ hạnh ấy đã được thỏa lòng?

Verse 9

कच्चिद्राजा त्वया दृष्टः प्रेतानामधिपो बली ॥ परुषेण न कच्चित्त्वां यमः पश्यति चक्षुषा

Chắc hẳn con đã thấy vua Yama, bậc hùng lực, chúa tể của các preta (vong linh)? Chắc hẳn Yama đã không nhìn con bằng ánh mắt nghiêm khắc?

Verse 10

कच्चिद्दौवारिकास्तत्र न रौद्रास्त्वां यमालये ॥ कच्चिद्राज्ञा विसृष्टं तु न बाधन्तेतरे जनाः

Chắc hẳn những người giữ cửa nơi cõi Yama đã không hung dữ với con? Và khi con được thả theo lệnh của đức vua, chắc hẳn các chúng hữu tình khác đã không quấy nhiễu con?

Verse 11

कच्चित्पन्थास्त्वया लब्धो निर्गमो वा यमालये ॥ अयं मम सुतः प्राप्तः प्रसन्ना मम देवताः

Chắc hẳn con đã tìm được con đường—lối ra—khỏi cõi Yama? Con trai của ta đã trở về; các vị thần hộ trì nay thuận hòa, ban ân cho ta.

Verse 12

ऋषयश्च महाभागा द्विजाश्च सुमहाव्रताः ॥ यन्मे वत्स पुनः प्राप्तो यमलोकाद्दुरासदात् ॥

Các bậc hiền triết phúc đức và những người “nhị sinh” giữ đại nguyện—(nghĩ rằng) “Đứa con của ta lại trở về từ cõi Diêm Vương, nơi khó bề đạt tới.”

Verse 13

एवमाभाषमाणं तु श्रुत्वा सर्वे वनौकसः ॥ त्यक्त्वा व्रतानि सर्वाणि नियमांश्च तथैव च ॥

Nghe ông nói như thế, tất cả những người cư trú trong rừng liền tạm gác mọi giới nguyện và cũng gác luôn các phép tắc tu trì (trong chốc lát).

Verse 14

जपन्तश्चैव जाप्यानि पूजयन्तश्च देवताः ॥ ऊर्ध्वबाहवः केचित्तिष्ठन्तोऽन्ये सुदारुणम् ॥

Có người tụng niệm các chân ngôn cần tụng, có người lễ bái chư thiên; có người đứng giơ tay lên cao, kẻ khác lại giữ những tư thế khổ hạnh nghiêm khắc.

Verse 15

एकपादेन तिष्ठन्तः पश्यन्तोऽन्ये दिवाकरम् ॥ एवमेव परित्यज्य नियमान्पूर्वसञ्चितान् ॥

Có người đứng một chân, kẻ khác chăm chú nhìn mặt trời. Như vậy, họ gác lại những phép tu đã tích lũy từ trước,

Verse 16

वैश्वानरा महाभागास्तपसा संशितव्रताः ॥ आगतास्त्वरितं द्रष्टुं नाचिकेतं सुतं तदा ॥

Những vị khổ hạnh cao quý ấy, giới nguyện được tôi luyện bởi khổ tu, liền mau chóng đến lúc bấy giờ để chiêm kiến Nāchiketa, người con.

Verse 17

दिग्वाससश्च ऋषयो दन्तोलूखलिनस्तथा ॥ अश्मकूटाश्च मौनाश्च शीर्णपर्णाम्बुभोजनाः ॥

Các bậc hiền triết mặc “y phục của bốn phương” (lấy trời làm áo), và những người dùng răng như cối giã; cùng những người giã bằng đá; những vị giữ hạnh im lặng; và những người sống bằng lá úa cùng nước—

Verse 18

धूमदाश्च तथा चान्ये तप्यमानाश्च पावके ॥ परिवर्य तथा दृष्ट्वा तस्य पुत्रं तपोनिधिम् ॥

Lại có những người khác là “kẻ ăn khói”, và những người khác tu khổ hạnh trong lửa; khi tụ hội vây quanh, họ nhìn thấy con trai của ông—một kho tàng của năng lực khổ hạnh.

Verse 19

तं नाचिकेतसं दृष्ट्वा यमलोकादिहागतम् ॥ भीतास्तत्र स्थिताः हृष्टाः केचित्कौतूहलान्विताः ॥

Thấy Nāchiketa, người đã đến đây từ cõi Yama, có kẻ đứng đó run sợ; có kẻ hoan hỷ; có kẻ tràn đầy hiếu kỳ.

Verse 20

केचिद्विमनसश्चैव केचित्संशयवादिनः ॥ तमूचुः सहिताः सर्वे ऋषिपुत्रं तपोधनम् ॥

Có người u sầu, có người nói lời nghi hoặc; rồi tất cả cùng lên tiếng với chàng—người con của bậc hiền triết, giàu có bởi “tài sản” khổ hạnh.

Verse 21

ऋषय ऊचुः ॥ भो भो सत्यव्रताचार गुरुशुश्रूषणे रत ॥ नाचिकेतः सुत प्राज्ञ स्वधर्मपरिपालक ॥

Các hiền triết nói: “Hỡi, hỡi người có hạnh kiểm vững trên những lời thệ nguyện chân thật, chuyên tâm phụng sự bậc thầy; hỡi Nāchiketa, người con trí tuệ, kẻ gìn giữ bổn phận của chính mình—”

Verse 22

ब्रूहि सत्यं त्वया दृष्टं श्रुतं च सविशेषकम् ॥ ऋषीणां श्रोतुकामानां पितुश्चैव विशेषतः ॥

Bạch bậc đáng kính, xin hãy nói lời chân thật: điều ngài đã thấy và điều ngài đã nghe, cùng mọi chi tiết đặc thù—vì lợi ích các bậc hiền triết (ṛṣi) đang muốn lắng nghe, và nhất là vì phụ thân của con nữa.

Verse 23

अपि गुह्यं च वक्तव्यं पृष्टे सति विशेषतः ॥ सर्वस्यापि भयं तीव्रं यद्द्वारा प्रतिदृश्यते ॥

Ngay cả điều bí mật cũng nên nói, nhất là khi đã được hỏi; vì nhờ (lời dạy) ấy mà nỗi sợ hãi mãnh liệt vốn được mọi người cảm nhận sẽ hiện rõ (và có thể hiểu được).

Verse 24

मृतं नैव परं तात दृश्यते कालमायया ॥ स्वकर्म भुज्यते तात प्रयत्नेन च मानवैः ॥

Này hiền hữu, do ảo lực của Thời gian (kāla-māyā), điều ở bên kia cái chết thật khó mà ‘thấy’ được. Nhưng này hiền hữu, con người vẫn thọ nhận quả báo của chính nghiệp mình—qua nỗ lực và những duyên cảnh do họ khởi lên.

Verse 25

इह चैव कृतं यत्तु तत्परत्रोपभुज्यते ॥ करोति यदि तत्कर्म शुभं वा यदि वा अशुभम् ॥

Điều gì làm ở đây thì sẽ thọ nhận ở đó (trong cảnh giới/trạng thái khác). Nếu ai tạo nghiệp—dù thiện hay bất thiện—thì quả báo sẽ phải chịu đúng theo nghiệp ấy.

Verse 26

तथात्र दृश्यते काले कालस्यैव तु मायया ॥ म्रियते च यथा जन्तुर्यथा गर्भे च तिष्ठति ॥

Cũng vậy, ngay tại đây trong dòng thời gian, do chính ảo lực của Thời gian mà hiện ra: chúng sinh chết như thế nào, và an trụ trong bào thai ra sao (trong thời kỳ thai nghén).

Verse 27

तस्य पारं न गच्छन्ति बहवः पारचिन्तकाः ॥ तत्र स्थिते जगत्सर्वं लोभमोहतमोवृतम् ॥

Nhiều kẻ suy đoán về “bờ bên kia” vẫn không đạt đến tận cùng của nó. Khi trạng thái/nguyên lý ấy còn chi phối, toàn thế gian bị che phủ bởi tham, mê và bóng tối (tamas).

Verse 28

धर्मराजस्य किं रूपं कालो वा कीदृशो मुने ॥ किंरूपा व्याधयश्चैव विपाको वापि कीदृशः ॥

Bạch hiền giả, hình tướng của Dharma-rāja là thế nào, và Kāla (Thời gian) ra sao? Lại nữa, bản tính của các bệnh tật là gì, và tính chất của sự chín muồi quả nghiệp (vipāka) như thế nào?

Verse 29

किं च कुर्वन्प्रमुच्येत किं वा कर्म समाचरेत् ॥ आस्पदं सर्वलोकस्य तत्कर्म दुरतिक्रमम् ॥

Và làm điều gì thì được giải thoát, hay nên thực hành hành động nào? Hành động ấy là nền tảng của mọi cõi (loka), và không dễ bị vượt qua hay xâm phạm.

Verse 30

क्रोधबन्धनजं क्लेशं कर्षणं छेदनं तथा ॥ येन गच्छन्ति विप्रेन्द्र लोके कर्मविदो जनाः ॥

Khổ não sinh từ sự trói buộc của sân hận—kéo lôi và chém cắt nữa—do đó, hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, những người hiểu nghiệp (karma-vid) tiến bước trong cõi ấy.

Verse 31

जितात्मानः कथं यान्ति कथं गच्छति पापकृत् ॥ यथाश्रुतं यथादृष्टं यथा चैवावधारितम् ॥

Người tự chế ngự (jitātmā) ra đi như thế nào, và kẻ làm ác đi như thế nào? Xin trình bày đúng như đã được nghe, như đã được thấy, và như đã được xác định.

Verse 32

वैशम्पायन उवाच॥ ऋषिभिस्त्वेवमुक्तस्तु नाचिकेतो महामनाः ॥ यदुवाच महाराज शृणु तज्जनमेजय

Vaiśampāyana nói: Được các ṛṣi nói như vậy, Nāciketa, bậc đại tâm, liền cất lời. Hỡi Đại vương Janamejaya, xin hãy lắng nghe điều ông ấy đã nói.

Verse 33

प्रणयात्सौहृदात्स्नेहादस्माभिरभिपृच्छितम् ॥ वद सर्वं महाभाग याथातथ्येन विस्तरम्

Vì tình thương, tình bằng hữu và lòng mến, chúng ta đã hỏi ngài. Hỡi bậc phúc đức, xin hãy thuật lại mọi điều thật tường tận, đúng theo sự thật như nó vốn là.

Verse 34

कच्चिन्न तुष्टो भगवान्स्त्वां दृष्ट्वा स्वयमागतम् ॥ कच्चिच्छीघ्रं विसृष्टोऽसि धर्मराजेन पुत्रक

Khi thấy con tự mình đến, Đức Bhagavān có hài lòng chăng? Và này con trẻ, Dharmarāja có mau chóng cho con trở về không?

Verse 35

उपविष्टास्तथा चान्ये स्थिताश्चान्ये सुयन्त्रिताः ॥ ते सर्वे तं तु पृच्छन्ति ऋषयो वेदपारगाः

Có vị ngồi xuống, có vị đứng—tất cả đều điềm tĩnh, nghiêm cẩn và tự chế. Hết thảy các ṛṣi, bậc tinh thông Veda, đều hỏi ông.

Verse 36

चिन्तयेत न चिन्ताऽत्र मृगयन्ति च यद्धितम् ॥ करोति चित्रगुप्तः किं किं च जल्पत्यसौ पुनः

Xin ông chớ lo lắng ở đây; họ tìm điều lợi ích. Citragupta làm gì, và ông ấy cứ lặp đi lặp lại những lời gì?