Adhyaya 23

Verse 1

व्यास उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मणा यत्कृतं पुरा । तत्सर्वं कथयाम्यद्य शृणुष्वैकाग्रमानसः

Vyāsa nói: Bây giờ ta sẽ giải thích những gì Phạm Thiên đã hoàn thành trong thời cổ đại. Hôm nay ta sẽ kể lại tất cả, hãy lắng nghe với tâm trí nhất quán.

Verse 2

देवानां दानवानां च वैराद्युद्धं बभूव ह । तस्मिन्युद्धे महादुष्टे देवाः संक्लिष्टमानसाः

Do sự thù hận, một cuộc chiến đã nổ ra giữa chư Thiên và các Danava. Trong cuộc xung đột tàn khốc đó, chư Thiên trở nên đau khổ trong lòng.

Verse 3

बभूवुस्तत्र सोद्वेगा ब्रह्माणं शरणं ययुः

Ở đó, run rẩy vì lo lắng, họ đã tìm đến Phạm Thiên để nương tựa.

Verse 4

देवा ऊचुः । ब्रह्मन्केन प्रकारेण दैत्यानां वधमेव च । करोम्यद्य उपायं हि कथ्यतां शीघ्रमेव मे

Chư Thiên nói: Thưa Phạm Thiên, bằng cách nào chúng tôi có thể tiêu diệt các Daitya? Xin hãy nhanh chóng chỉ cho tôi phương kế để tôi có thể hành động ngay hôm nay.

Verse 5

ब्रह्मोवाच । मया हि शंकरेणैव विष्णुना हि तथा पुरा । यमस्य तपसा तुष्टैर्धर्मारण्यं विनिर्मितम्

Phạm Thiên nói: Thuở xưa, ta cùng với Śaṅkara và cả Viṣṇu, hoan hỷ trước khổ hạnh của thần Yama, đã tạo lập khu rừng thiêng mang danh Dharmāraṇya.

Verse 6

तत्र यद्दीयते दानं यज्ञं वा तप उत्तमम् । तत्सर्वं कोटिगुणितं भवेदिति न संशयः

Bất cứ bố thí nào được dâng tại đó, hay tế lễ (yajña) nào được cử hành, hay khổ hạnh thù thắng nào được thực hành—tất thảy đều tăng lên gấp một crore lần; không chút nghi ngờ.

Verse 7

पापं वा यदि वा पुण्यं सर्वं कोटि गुणं भवेत् । तस्माद्दैत्यैर्न धर्षितं कदाचिदपि भोः सुराः

Tại đó, dù là tội hay phước, hết thảy đều thành gấp một crore lần. Vì vậy, hỡi chư thiên, các Dānava chưa từng xâm phạm nơi ấy vào bất kỳ thời nào.

Verse 8

श्रुत्वा तु ब्रह्मणो वाक्यं देवाः सर्वे सविस्मयाः । ब्रह्माणं त्वग्रतः कृत्वा धर्मार ण्यमुपाययुः

Nghe lời Phạm Thiên, hết thảy chư thiên đều kinh ngạc. Họ tôn Phạm Thiên làm người dẫn đầu và lên đường hướng về Dharmāraṇya.

Verse 9

सत्रं तत्र समारभ्य सहस्राब्दमनुत्तमम् । वृत्वाऽचार्यं चांगिरसं मार्कंण्डेयं तथैव च

Tại đó, họ khởi sự một satra-yajña vô song kéo dài một nghìn năm, tôn lập hiền thánh Āṅgirasa làm ācārya, và cả Mārkaṇḍeya nữa.

Verse 10

अत्रिं च कश्यपं चैव होता कृत्वा महामतिः । जमदग्निं गौतमं च अध्वर्युत्वं न्यवेदयन्

Các bậc đại trí đã cử Atri và Kaśyapa làm Hotṛ (tư tế xướng tụng); và giao Jamadagni cùng Gautama đảm nhiệm chức Adhvaryu (tư tế hành lễ).

Verse 11

भरद्वाजं वसिष्ठं तु प्रत्यध्वर्युत्वमादिशन् । नारदं चैव वाल्मीकिं नोदना याकरोत्तदा

Họ cử Bharadvāja và Vasiṣṭha giữ chức Pratyadhvaryu; và khi ấy giao Nārada cùng Vālmīki làm Nodanā—những vị xướng thúc và tụng ca nghi lễ tế tự.

Verse 12

ब्रह्मासने च ब्रह्माणं स्थापयामासुरादरात् । क्रोशचतुष्कमात्रां च वेदिं कृत्वा सुरैस्ततः

Với lòng tôn kính, họ an vị Brahmā trên Brahmāsana; rồi chư thiên dựng một vedī (đàn tế) rộng bốn krośa.

Verse 13

द्विजाः सर्वे समाहूता यज्ञस्यार्थे हि जापकाः । ऋग्यजुःसामाथर्वान्वै वेदानुद्गिरयंति ये

Vì sự thành tựu của tế lễ, mọi bậc dvija đều được triệu thỉnh làm người trì tụng japa—những vị xướng đọc lớn bốn Veda: Ṛg, Yajus, Sāman và Atharvan.

Verse 14

गणनाथं शंभुसुतं कार्त्तिकेयं तथैव च । इन्द्रं वज्रधरं चैव जयंतं चन्द्रसूनुकम्

Họ cũng thỉnh mời Gaṇanātha, con của Śambhu—tức Kārttikeya—và Indra bậc cầm kim cang, cùng Jayanta, con của Candra.

Verse 15

चत्वारो द्वारपालाश्च देवाः शूरा विनिर्मिताः । ततो राक्षोघ्नमंत्रेण हूयते हव्यवाहनः

Bốn vị thần dũng mãnh được cử làm hộ vệ nơi các cổng. Rồi, bằng thần chú diệt Rākṣasa, các lễ vật được dâng vào Havyavāhana, tức Thần Lửa Agni.

Verse 16

तिलांश्च यवमिश्रांश्च मध्वाज्येन च मिश्रितान् । जुहुवुस्ते तदा देवा वेदमंत्रैर्नरेश्वर

Muôn tâu đấng quân vương, khi ấy các vị thần đã dâng vào lửa mè và lúa mạch trộn lẫn, hòa với mật ong và bơ tinh khiết (ghee), đồng thời tụng các thần chú Veda.

Verse 17

आघारावाज्यभागौ च हुत्वा चैव ततः परम् । द्राक्षेक्षुपूगनारिंग जंबीरं बीजपूरकम्

Sau khi dâng các āghāra và phần bơ ghee đã định, tiếp đó họ dâng nho, mía, cau, quả thanh yên (citron), chanh, và lựu.

Verse 18

उत्तरतो नालिकेरं दाडिमं च यथाक्रमम् । मध्वाज्यं पयसा युक्तं कृशरशर्करायुतम्

Về phía bắc, theo đúng thứ tự, họ đặt/dâng dừa và lựu; lại dâng mật ong và bơ ghee hòa với sữa, cùng món kṛśara (cơm nấu) trộn đường.

Verse 19

तंडुलैः शतपत्रैश्च यज्ञे वाचं नियम्य च । विचिंत्य च महाभागाः कृत्वा यज्ञं सदक्षिणम्

Với hạt gạo và hoa trăm cánh, giữ gìn lời nói trong lễ tế và an trú quán niệm, các bậc cao quý ấy đã cử hành yajña trọn vẹn, kèm theo dakṣiṇā (lễ vật tạ).

Verse 20

उत्तमं च शुभं स्तोमं कृत्वा हर्षमुपाययुः । अवारितान्नमददन्दीनांधकृपणेष्वपि

Sau khi cử hành bài tán tụng (stotra) tối thượng và cát tường, họ đạt được niềm hoan hỷ lớn lao. Họ bố thí lương thực không ngăn ngại—kể cả cho người nghèo, người mù và cả kẻ keo kiệt nữa.

Verse 21

ब्राह्मणेभ्यो विशेषेण दत्तमन्नं यथेप्सितम् । पायसं शर्करायुक्तं साज्यशाकसमन्वितम्

Đặc biệt, thức ăn được bố thí cho các vị brāhmaṇa đúng theo ý muốn: pāyasa (cháo sữa) ngọt hòa đường, kèm các món rau nấu với ghee (bơ tinh khiết).

Verse 22

मंडका वटकाः पूपास्तथा वै वेष्टिकाः शुभाः । सहस्रमोदकाश्चापि फेणिका घुर्घुरादयः

Có maṇḍaka, vaṭaka, pūpa và những veṣṭikā cát tường; lại có hàng ngàn modaka, cùng với pheṇikā, ghurghurā và các loại bánh ngọt tương tự khác.

Verse 23

ओदनश्च तथा दाली आढकीसंभवा शुभा । तथा वै मुद्गदाली च पर्पटा वटिका तथा

Có odana (cơm chín) và các món đậu lăng cát tường làm từ āḍhakī; lại có các món mudga-dālī (đậu xanh), cùng những món chế biến gọi là parpaṭa và vaṭikā.

Verse 24

प्रलेह्यानि विचित्राणि युक्तास्त्र्यूषणसंचयैः । कुल्माषा वेल्लकाश्चैव कोमला वालकाः शुभाः

Có nhiều loại pralehya—món ngọt dùng để liếm—pha trộn với bộ tri-uṣaṇa (ba thứ gia vị cay nồng). Lại có kulmāṣa, vellaka, và các món vālakā mềm mại, cát tường.

Verse 25

कर्कटिकाश्चार्द्रयुता मरिचेन समन्विताः । एवंविधानि चान्नानि शाकानि विविधानि च

Ở đó cũng có rau karkaṭikā, mềm ẩm và được chế biến khéo, nêm tiêu đen thơm; cùng những món ăn như thế và đủ loại rau lá, món kèm đa dạng.

Verse 26

भोजयित्वा द्विजान्सर्वान्धर्मारण्य निवासिनः । अष्टादशसहस्राणि सपुत्रांश्च तदा नृप

Tâu Đại vương, sau khi đã thết đãi tất cả các dvija cư trú nơi Dharmāraṇya—đến mười tám nghìn vị, cùng với các con trai của họ—

Verse 27

प्रतिदिनं तदा देवा भोजयंति स्म वाडवान् । एवं वर्षसहस्रं वै कृत्वा यज्ञं तदामराः

Bấy giờ các vị thần mỗi ngày đều ban bữa ăn cho các vāḍava. Như thế, các bậc bất tử đã cử hành tế lễ ấy trọn một nghìn năm.

Verse 28

कृत्वा दैत्यवधं राजन्निर्भयत्वमवाप्नुयुः । स्वर्गं जग्मुस्ते सहसा देवाः सर्वे मरुद्गणाः

Tâu Đại vương, sau khi diệt trừ các daitya, họ đạt được sự vô úy; và tất cả chư thiên ấy, cùng đoàn Marut, liền mau chóng lên cõi trời.

Verse 29

तथैवाप्सरसः सर्वा ब्रह्मवि ष्णुमहेश्वराः । कैलासशिखरं रम्यं वैकुंठं विष्णुवल्लभम्

Cũng vậy, tất cả các Apsaras, cùng Brahmā, Viṣṇu và Maheśvara—đều đến đỉnh Kailāsa mỹ lệ và đến Vaikuṇṭha, nơi chốn được Viṣṇu yêu quý.

Verse 30

ब्रह्मलोकं महापुण्यं प्राप्य सर्वे दिवौकसः । परं हर्षमुपाजग्मुः प्राप्य नंदनमुत्तम्

Đến cõi Phạm Thiên (Brahmaloka) đầy đại phúc, hết thảy chư thiên đều đạt niềm hoan hỷ tối thượng, vì đã tới lâm viên Nandana thù thắng.

Verse 31

स्वेस्वे स्थाने स्थिरीभूत्वा तस्थुः सर्वे हि निर्भयाः

An trú vững chắc nơi vị trí của mình, tất thảy đều ở yên—quả thật—không chút sợ hãi.

Verse 32

ततः कालेन महता कृताख्ययुगपर्यये । लोहासुरो मदोन्मत्तो ब्रह्मवेषधरः सदा

Rồi theo thời gian rất lâu, vào lúc kết thúc thời đại mang tên Kṛta, Lohāsura say cuồng vì kiêu mạn, luôn khoác hình tướng một vị Bà-la-môn.

Verse 33

आगत्य सर्वान्विप्रांश्च धर्षयेद्धर्मवित्तमान् । शूद्रांश्च वणिजश्चैव दंडघातेन ताडयेत्

Đến đó, hắn quấy nhiễu hết thảy các Bà-la-môn am tường Chánh pháp; lại còn dùng gậy đánh đập cả người Śūdra và giới thương nhân.

Verse 34

विध्वंसयेच्च यज्ञादीन्होमद्रव्याणि भक्षयेत् । वेदिका दीर्घिका दृष्ट्वा कश्मलेन प्रदूषयेत्

Hắn còn phá hoại các lễ tế (yajña) và những nghi lễ tương tự, nuốt chửng vật phẩm dành cho lễ hỏa cúng (homa); và khi thấy các đàn tế cùng những hồ thiêng, hắn làm ô uế chúng bằng sự bất tịnh.

Verse 35

मूत्रोत्सर्गपुरीषेण दूषयेत्पुण्यभूमिकाः । गहनेन तथा राजन्स्त्रियो दूषयते हि सः

Tiểu tiện và đại tiện nơi không thích đáng khiến thánh địa bị ô uế; cũng vậy, hỡi Đại vương, kẻ đàn ông giao du lén lút trái pháp thì quả thật làm hoen ố danh dự và sự thanh tịnh của người nữ.

Verse 36

ततस्ते वाडवाः सर्वे लोहासुरभयातुराः । प्रनष्टाः सपरीवारा गतास्ते वै दिशो दश

Bấy giờ, tất cả những người ấy, kinh hoàng vì sợ Loha-asura, liền biến mất; cùng gia quyến họ tản đi về mười phương.

Verse 37

वणिजस्ते भयोद्विग्ना विप्राननुययुर्नृप । महाभयेन संभीता दूरं गत्वा विमृश्य च

Hỡi Đại vương, các thương nhân ấy run rẩy vì sợ hãi, liền theo chân các vị Bà-la-môn; kinh hoàng tột độ, họ đi thật xa rồi mới cùng nhau bàn tính.

Verse 38

सह शूद्रैद्विजैः सर्व एकीभूत्वा गतास्तदा । मुक्तारण्यं पुण्यतमं निर्जनं हि ययुश्च ते

Khi ấy, tất cả mọi người—cùng với các śūdra và hàng dvija—hợp nhất thành một đoàn rồi lên đường; họ tiến về Muktāraṇya, nơi chí thánh và quả thật vắng lặng không người.

Verse 39

निवासं कारयामासुर्नातिदूरे नरेश्वर । वजिङ्नाम्ना हि तद्ग्रामं वासयामासुरेव ते

Hỡi bậc Chúa tể loài người, không xa nơi ấy họ cho dựng chỗ cư trú; và họ lập ngôi làng ấy, đặt tên là “Vajiṅ”, rồi an cư tại đó.

Verse 40

लोहासुरभयाद्राजन्विप्र नाम्ना विनिर्मितम् । शंभुना वणिजा यस्मात्तस्मात्तन्नामधारणम्

Vì sợ Loha-asura, tâu Đại vương, nơi ấy được dựng lên và đặt danh xưng là ‘Vipra’. Lại vì do thương nhân Śambhu lập nên, nên danh ấy cũng mang sự gắn kết với tên của ông.

Verse 41

शंभुग्राममिति ख्यातं लोके विख्यातिमागतम् । अथ केचिद्भयान्नष्टा वणिजः प्रथमं तदा

Nơi ấy được người đời gọi là ‘Śambhu-grāma’ và vang danh khắp thế gian. Rồi vào lúc ấy, vì sợ hãi, một số thương nhân—trước hết—bị tản mác và lạc mất.

Verse 42

ते नातिदूरे गत्वा वै मंडलं चक्रुरुत्तमम् । विप्रागमनकांक्षास्ते तत्र वासमकल्पयन्

Họ đi không xa, rồi lập nên một maṇḍala—trại đóng quân thật tốt đẹp. Mong mỏi sự quang lâm của các vị brāhmaṇa, họ sắp đặt chỗ cư trú ngay tại đó.

Verse 43

मंडलेति च नाम्ना वै ग्रामं कृत्वा न्यवीवसन् । विप्रसार्थपरिभ्रष्टाः केचित्तु वणिजस्तदा

Họ lập một ngôi làng, đặt tên là ‘Maṇḍala’, rồi cư trú tại đó. Nhưng khi ấy, vài thương nhân bị lạc khỏi đoàn lữ hành của các brāhmaṇa nên ở riêng rẽ.

Verse 44

अन्यमार्गे गता ये वै लोहासुरभयार्दिताः । धर्मारण्यान्नाति दूरे गत्वा चिंतामुपाययुः

Những người đi theo lối khác, bị nỗi sợ Loha-asura dày vò, không đi xa khỏi Dharmāraṇya; ngay tại đó họ rơi vào mối lo âu nặng trĩu.

Verse 45

कस्मिन्मार्गे वयं प्राप्ताः कस्मिन्प्राप्ता द्विजातयः । इति चिंतां परं प्राप्ता वासं तत्र त्वकारयन्

“Chúng ta đã đến bằng con đường nào? Theo lộ trình nào mà chúng ta, những bậc nhị sinh, tới được nơi đây?”—nghĩ vậy mà lo âu sâu thẳm, họ cho dựng chỗ trú ngụ tại đó và ở lại ngay nơi ấy.

Verse 46

अन्यमार्गे गता यस्मात्तस्मात्तन्नामसंभवम् । ग्रामं निवासयामासुरडालंजमिति क्षितौ

Vì họ đã đi theo một lối khác, nên từ duyên cớ ấy phát sinh tên gọi; và trên mặt đất họ lập nên một làng mang tên “Aḍālaṃja.”

Verse 47

यस्मिन्ग्रामे निवासी यो यत्संज्ञश्च वणिग्भवेत् । तस्य ग्रामस्य तन्नाम ह्यभवत्पृथिवीपते

Hỡi bậc chúa tể của cõi đất, trong làng nào người thương nhân cư trú mang danh xưng gì, thì chính danh xưng ấy khiến làng ấy cũng được gọi theo.

Verse 48

वणिजश्च तथा विप्रा मोहं प्राप्ता भयार्दिताः । तस्मान्मोहेतिसंज्ञास्ते राजन्सर्वे निरब्रुवन्

Các thương nhân và các Bà-la-môn cũng vậy, bị nỗi sợ bức bách mà rơi vào moha (mê lầm); vì thế, hỡi đức vua, tất thảy đều tự xưng mang danh “Moha.”

Verse 49

एवं प्रनषणं नष्टास्ते गताश्च दिशो दिश । धर्मारण्ये न तिष्ठंति वाडवा वणिजोऽपि वा

Thế rồi, hoàn toàn rối loạn và lạc lối, họ tản đi khắp các phương. Tại Dharmāraṇya, chẳng còn người buôn ngựa, cũng không còn cả giới thương nhân ở lại.

Verse 50

उद्वसं हि तदा जातं धर्मारण्यं च दुर्लभम् । भूषणं सर्वतीर्थानां कृतं लोहासुरेण तत्

Bấy giờ Dharmāraṇya trở nên hoang vắng và khó bề lui tới. Nơi vốn là “trang sức” của mọi thánh địa (tīrtha) ấy đã bị Lohāsura làm cho biến dạng như vậy.

Verse 51

नष्टद्विजं नष्टतीर्थं स्थानं कृत्वा हि दानवः । परां मुदमवाप्यैव जगाम स्वालयं ततः

Dānava đã biến nơi ấy thành chốn vắng bóng hàng dvija, khiến sinh hoạt thiêng của tīrtha bị tiêu hoại. Đắc niềm hoan hỷ tột bậc, hắn rời đó trở về trú xứ của mình.