गणेशोत्पत्ति-प्रसङ्गः / Episode on the Origin of Gaṇeśa (Śvetakalpa Account)

Verse 1

सूत उवाच । तारकारेरिति श्रुत्वा वृत्तमद्भुतमुत्तमम् । नारदस्सुप्रसन्नोथ पप्रच्छ प्रीतितो विधिम्

Sūta nói: Nghe câu chuyện kỳ diệu và tối thượng về kẻ thù của Tāraka, Nārada vô cùng hoan hỷ; lòng đầy bhakti, ngài liền hỏi về nghi thức đúng đắn (việc thờ phụng và hành trì).

Verse 2

नारद उवाच । देवदेव प्रजानाथ शिवज्ञाननिधे मया । श्रुतं कार्तिकसद्वृत्तममृतादपि चोत्तमम्

Nārada thưa: Ôi Thần của các thần, Ôi Chúa tể muôn loài, Ôi kho tàng tri kiến về Śiva—con đã được nghe về hạnh đức cao quý của Kārttikeya, một thánh truyện còn diệu hảo hơn cả cam lộ.

Verse 3

अधुना श्रोतुमिच्छामि गाणेशं वृत्तमुत्तमम् । तज्जन्मचरितं दिव्यं सर्वमंगलमंगलम्

Nay con ước muốn được nghe câu chuyện tối thượng về Gaṇeśa—sự giáng sinh và công hạnh thiêng liêng của Ngài, điều cát tường bậc nhất, phúc lành trong mọi phúc lành.

Verse 4

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नारदस्य महामुने । प्रसन्नमानसो ब्रह्मा प्रत्युवाच शिवं स्मरन्

Sūta nói: Nghe xong lời của đại hiền Nārada như thế, Brahmā—tâm ý an nhiên hoan hỷ—đáp lời, trong khi tưởng niệm Đức Śiva.

Verse 5

ब्रह्मोवाच । कल्पभेदाद्गणेशस्य जनिः प्रोक्ता विधेः परात् । शनिदृष्टं शिरश्छिन्नं संचितं गजमाननम्

Brahmā nói: “Do sai khác giữa các kiếp (kalpa), chuyện Gaṇeśa giáng sinh được truyền dạy theo nhiều cách, vượt ngoài lề thường. Khi Śani buông ánh nhìn, đầu bị chém lìa; rồi sau đó, hình tướng mặt voi được kết lập cho Ngài.”

Verse 6

इदानीं श्वेतकल्पोक्ता गणेशोत्पत्तिरुच्यते । यत्र च्छिन्नं शिरस्तस्य शिवेन च कृपालुना

Nay thuật lại sự giáng sinh của Gaṇeśa như đã nói trong Śvetakalpa—nơi đầu Ngài bị chém lìa, rồi được Đức Śiva đầy lòng từ mẫn phục hồi và ban ân phúc trở lại.

Verse 7

संदेहो नात्र कर्तव्यः शंकरस्सूतिकृन्मुने । स हि सर्वाधिपः शंभुर्निर्गुणस्सगुणो ऽपि हि

Hỡi bậc hiền triết, chớ khởi nghi nơi đây: chính Śaṅkara là nguyên nhân của sự giáng sinh ấy. Vì Śambhu là Chúa tể muôn loài—vượt ngoài mọi phẩm tính với tư cách Nirguṇa, mà cũng vì lòng từ bi lại hiển lộ như Saguṇa.

Verse 8

तल्लीलयाखिलं विश्वं सृज्यते पाल्यते तथा । विनाश्यते मुनिश्रेष्ठ प्रस्तुतं शृणु चादरात्

Chỉ bởi cuộc hí lộng thiêng liêng của Ngài mà toàn thể vũ trụ này được tạo dựng, được gìn giữ, và cũng bị tiêu dung. Ôi bậc hiền triết tối thượng, xin hãy cung kính lắng nghe điều nay đang được trình bày.

Verse 9

उद्वाहिते शिवे चात्र कैलासं च गते सति । कियता चैव कालेन जातो गणपतेर्भवः

Sau khi Śiva đã thành hôn đúng nghi lễ và trở về Kailāsa, thì sau bao lâu mới diễn ra sự ra đời (hiển lộ) của Gaṇapati?

Verse 10

एकस्मिन्नेव काले च जया च विजया सखी । पार्वत्या च मिलित्वा वै विचारे तत्पराभवत्

Ngay lúc ấy, hai bạn đồng hành Jayā và Vijayā gặp Pārvatī, rồi cùng chuyên tâm bàn định—suy xét kỹ điều cần phải làm.

Verse 11

रुद्रस्य च गणास्सर्वे शिवस्याज्ञापरायणाः । ते सर्वेप्यस्मदीयाश्च नन्दिभृंगिपुरस्सराः

Tất cả các gaṇa của Rudra đều một lòng tận tụy thi hành mệnh lệnh của Śiva. Tất cả họ cũng đứng về phía chúng ta, trong đó Nandī và Bhṛṅgī là những vị dẫn đầu.

Verse 12

प्रमथास्ते ह्यसंख्याता अस्मदीयो न कश्चन । द्वारि तिष्ठन्ति ते सर्वे शंकराज्ञापरायणाः

Những Pramatha ấy quả thật vô số; không một ai trong họ thuộc về chúng ta. Tất cả đều đứng nơi cửa, một lòng quy phục và phụng hành mệnh lệnh của Śaṅkara.

Verse 13

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे गणेशोत्पत्तिवर्णनं नाम त्रयोदशोऽध्यायः

Như vậy, trong Śrī Śiva Mahāpurāṇa—thuộc Rudra Saṃhitā thứ hai, phần thứ tư gọi là Kumārakhaṇḍa—kết thúc chương mười ba, mang tên “Mô tả sự hiển lộ của Gaṇeśa.”

Verse 14

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पार्वती देवी सखीभ्यां सुन्दरं वचः । हितं मेने तदा तच्च कर्तुं स्माप्यध्यवस्यति

Phạm Thiên nói: Nói xong như vậy, Nữ thần Pārvatī dùng lời dịu dàng, đẹp đẽ mà thưa với hai người bạn đồng hành. Rồi Người xem lời khuyên ấy là lợi ích và kiên quyết quyết tâm thực hành.

Verse 15

ततः कदाचिन्मज्जत्यां पार्वत्यां वै सदाशिवः । नंदिनं परिभर्त्स्याथ ह्याजगाम गृहांतरम्

Rồi có một lần, khi Pārvatī đang tắm, Sadāśiva quở trách Nandin và rời khỏi nơi ấy, đi vào một nội thất khác.

Verse 16

आयांतं शंकरं दृष्ट्वाऽसमये जगदंबिका । उत्तस्थौ मज्जती सा वै लज्जिता सुन्दरी तदा

Thấy Śaṅkara đến vào lúc không hợp thời, Jagadambikā—khi ấy đang tắm—vội đứng dậy; Nữ thần tuyệt mỹ ấy liền thẹn thùng ngay.

Verse 17

तस्मिन्नवसरे देवी कौतुकेनातिसंयुता । तदीयं तद्वचश्चैव हितं मेने सुखावहम्

Ngay lúc ấy, Nữ Thần, tràn đầy lòng hiếu kỳ, xem lời của người ấy là thật sự lợi ích—mang lại an lành và kết thành hạnh phúc.

Verse 18

एवं जाते सदा काले कदाचित्पार्वती शिवा । विचिंत्य मनसा चेति परमाया परेश्वरी

Cứ thế, thời gian trôi qua như vậy; đến một lúc, Pārvatī—cát tường, đồng nhất với Śiva—lặng lẽ suy niệm trong tâm; bởi Nàng là Đại Māyā tối thượng và là Nữ Chúa tể tối cao.

Verse 19

मदीयस्सेवकः कश्चिद्भवेच्छुभतरः कृती । मदाज्ञया परं नान्यद्रेखामात्रं चलेदिह

Một kẻ phụng sự của Ta sẽ trở nên đặc biệt cát tường và thành tựu. Ở đây, không điều gì được phép dịch chuyển—dù chỉ một đường tơ—vượt ngoài mệnh lệnh của Ta.

Verse 20

विचार्येति च सा देवी वपुषो मलसंभवम् । पुरुषं निर्ममौ सा तु सर्वलक्षणसंयुतम्

Suy xét như thế, Nữ Thần liền nắn tạo một người nam—sinh từ những uế tạp của thân thể—đầy đủ mọi tướng tốt và dấu hiệu cát tường.

Verse 21

सर्वावयवनिर्द्दोषं सर्वावयव सुन्दरम् । विशालं सर्वशोभाढ्यं महाबलपराक्रमम्

Ngài không tì vết ở mọi chi thể, đẹp đẽ trong từng phần, dáng vẻ rộng lớn uy nghi, trang nghiêm bởi mọi vẻ huy hoàng, và đầy đủ đại lực cùng dũng khí anh hùng.

Verse 22

वस्त्राणि च तदा तस्मै दत्त्वा सा विविधानि हि । नानालंकरणं चैव बह्वाशिषमनुत्तमाम्

Bấy giờ nàng dâng cho chàng nhiều loại y phục, lại ban các thứ trang sức đa dạng, và còn gia hộ vô vàn phúc lành tối thượng, không gì sánh kịp.

Verse 23

मत्पुत्रस्त्वं मदीयोसि नान्यः कश्चिदिहास्ति मे । एवमुक्तस्य पुरुषो नमस्कृत्य शिवां जगौ

“Con là con trai của Ta; con thuộc về Ta—ở đây không có ai khác thuộc về Ta.” Nói xong như vậy, người ấy cúi đầu đảnh lễ rồi thưa với Thánh Mẫu Śivā (Pārvatī).

Verse 24

गणेश उवाच । किं कार्यं विद्यते तेद्य करवाणि तवोदितम् । इत्युक्ता सा तदा तेन प्रत्युवाच सुतं शिवा

Gaṇeśa thưa: “Hôm nay Mẫu thân có việc gì? Xin nói cho con, con sẽ làm theo lời Người dạy.” Được con thưa như vậy, Thánh Mẫu Śivā liền đáp lời con trai mình.

Verse 25

शिवोवाच । हे तात शृणु मद्वाक्यं द्वारपालो भवाद्य मे । मत्पुत्रस्त्वं मदीयोऽसि नान्यथा कश्चिदस्ति मे

Śiva phán: “Con yêu, hãy nghe lời Ta. Từ hôm nay, con hãy làm người giữ cổng cho Ta. Con là con trai của Ta; con thuộc về Ta—đối với Ta, không ai sánh bằng con.”

Verse 26

विना मदाज्ञां मत्पुत्र नैवायान्म द्गृहान्तरम् । कोऽपि क्वापि हठात्तात सत्यमेतन्मयोदितम्

“Không có lệnh của Ta, hỡi con trai, chớ để bất kỳ ai—dù cố chấp cưỡng ép đến đâu—đi vào phần nội thất trong nhà Ta. Con yêu, điều Ta nói ra chính là sự thật.”

Verse 27

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा च ददौ तस्मै यष्टिं चातिदृढां मुने । तदीयं रूपमालोक्य सुन्दरं हर्षमागता

Phạm Thiên nói: Nói xong như vậy, hỡi bậc hiền triết, Ngài trao cho người ấy một cây gậy vô cùng vững chắc. Thấy dung mạo xinh đẹp của chính mình, nàng tràn đầy hoan hỷ.

Verse 28

मुखमाचुंब्य सुप्रीत्यालिंग्य तं कृपया सुतम् । स्वद्वारि स्थापयामास यष्टिपाणिं गणाधिपम्

Hôn lên mặt và ôm lấy người con ấy với lòng thương mến và từ bi, nàng đặt Gaṇeśa—chúa tể các Gaṇa—đứng canh ngay nơi cửa nhà mình, tay cầm gậy làm người hộ vệ.

Verse 29

अथ देवीसुतस्तात गृहद्वारि स्थितो गणः । यष्टिपाणिर्महावीरः पार्वतीहितकाम्यया

Bấy giờ, hỡi người thân mến, vị gaṇa—con của Devī—đứng canh nơi cửa nhà, tay cầm gậy, là bậc dũng sĩ oai hùng, với ý nguyện gìn giữ an lành cho Pārvatī.

Verse 30

स्वद्वारि स्थापयित्वा तं गणेशं स्वसुतं शिवा । स्वयं च मज्जती सा वै संस्थितासीत्सखीयुता

Đặt con mình là Gaṇeśa đứng canh nơi cửa nhà, chính Śivā bắt đầu tắm gội, và ở đó cùng với các bạn đồng hành của nàng.

Verse 31

एतस्मिन्नेव काले तु शिवो द्वारि समागतः । कौतुकी मुनिर्शादूल नानालीलाविशारदः

Ngay đúng lúc ấy, Śiva đã đến trước ngưỡng cửa—với tâm ý đùa vui, hỡi bậc hiền triết như hổ giữa các ẩn sĩ, tinh thông muôn vàn thần līlā.

Verse 32

उवाच च शिवेशं तमविज्ञाय गणाधिपः । मातुराज्ञां विना देव गम्यतां न त्वया धुना

Không nhận ra đó là Śiveśa, vị thủ lĩnh các gaṇa liền thưa: “Bạch Deva, nếu không có lệnh của Mẫu Thân, nay Ngài không được đi.”

Verse 33

मज्जनार्थं स्थिता माता क्व यासीतो व्रजाधुना । इत्युक्त्वा यष्टिकां तस्य रोधनाय तदाग्रहीत्

Mẹ của cậu, đang đứng đó để tắm, nói: “Giờ con đi đâu? Hãy quay lại ngay.” Nói xong, bà lập tức cầm một chiếc gậy nhỏ để ngăn cậu chạy đi.

Verse 34

तं दृष्ट्वा तु शिवः प्राह कं निषेधसि मूढधीः । मां न जानास्यसद्बुद्धे शिवोहमिति नान्यथा

Thấy vậy, Đức Śiva phán: “Hỡi kẻ tâm trí mê lầm, ngươi định ngăn cấm ai? Ngươi không nhận ra Ta, hỡi kẻ hiểu lầm. Ta chính là Śiva—đó là chân thật, không thể khác.”

Verse 35

ताडितस्तेन यष्ट्या हि गणेशेन महेश्वरः । प्रत्युवाच स तं पुत्रं बहुलीलश्च कोपितः

Bị Gaṇeśa dùng cây gậy ấy đánh trúng, Maheśvara—Đấng hiện bày muôn lối thần du—liền nổi giận và đáp lời con mình.

Verse 36

शिव उवाच । मुर्खोसि त्वं न जानासि शिवोहं गिरिजापतिः । स्वगृहं यामि रे बाल निषेधसि कथं हि माम्

Śiva nói: “Con thật ngu muội; con không biết Ta là Śiva, phu quân của Girijā (Pārvatī). Ta đang về chính tư gia của Ta—này con trẻ, sao con có thể ngăn cấm Ta?”

Verse 37

इत्युक्त्वा प्रविशंतं तं महेशं गणनायकः । क्रोधं कृत्वा ततो विप्र दंडेनाताडयत्पुनः

Nói xong như vậy, khi Mahesha vừa bước vào, vị thủ lĩnh các gaṇa—hỡi Bà-la-môn—nổi giận và lại dùng gậy đánh Ngài lần nữa.

Verse 38

ततश्शिवश्च संक्रुद्धो गणानाज्ञापयन्निजान् । को वायं वर्तते किंच क्रियते पश्यतां गणाः

Bấy giờ, Chúa Śiva nổi giận, truyền lệnh cho các Gaṇa của Ngài: “Kẻ nào đang hành động ở đây, và đang làm điều gì? Hỡi các Gaṇa—hãy nhìn cho rõ và lập tức tra xét!”

Verse 39

इत्युक्त्वा तु शिवस्तत्र स्थितः क्रुद्धो गृहाद्बहिः । भवाचाररतस्स्वामी बह्वद्भुतसुलीलकः

Nói xong, Chúa Śiva đứng lại nơi ấy, ở ngoài nhà, trong cơn phẫn nộ—Ngài là Đấng Tối Thượng, chuyên tâm nơi hạnh đạo phù hợp với đời sống hữu thân, và có vô vàn līlā kỳ diệu, nhiệm mầu.