Rig Veda 4.5.3: Mandala 4, Sukta 5, Mantra 3

Sukta 4.5

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Agni (as revealer of manīṣā)

Chandas: Trishtubh (probable; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

साम द्विबर्हा महि तिग्मभृष्टिः सहस्ररेता वृषभस्तुविष्मान् । पदं न गोरपगूळ्हं विविद्वानग्निर्मह्यं प्रेदु वोचन्मनीषाम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 4.5.3

Transliteration

sā́ma dvi-bárhā máhi tigmá-bhṛṣṭiḥ sahásra-retā vṛṣabhás tuviṣmān | padáṃ na gór apa-gūḷháṃ vividvā́n agnír máhyaṃ préd u vocan manīṣā́m ||

Translation

Khúc tụng ca hòa điệu, có nền đôi, hùng vĩ, mang lưỡi sắc rực; như bò đực gieo giống ngàn lần, đầy uy lực. Agni, kẻ đã tìm ra bước chân ẩn kín của Bò (tia sáng), đã cất lời với ta, nói ra minh triết do linh hứng.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• साम: together; in unison; harmoniously
• साम: विशेषण-भावे (क्रियाविशेषण) / सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: सामन् (प्रातिपदिक) अथवा अव्यय ‘साम्’

• द्विबर्हाः: having two ‘barhis’/two layers (i.e., double-seated/with two expanses)
• द्विबर्हाः: Kartā (अग्निः) का विशेषण
• Type: Adjective
• Root: द्वि- + बर्हिस्/बर्हा (प्रातिपदिक) ‘द्विबर्हस्’

• महि: greatly; mightily
• महि: क्रियाविशेषण (वोचत्/प्रेदु)
• Type: Indeclinable
• Root: महि (अव्यय/विशेषण-रूप; ‘मह्/महत्’ से)

• तिग्मभृष्टिः: with sharp spear/shaft; sharp-pointed
• तिग्मभृष्टिः: Kartā (अग्निः) का विशेषण
• Type: Adjective
• Root: तिग्म- + भृष्टि (प्रातिपदिक) ‘तिग्मभृष्टि’

• सहस्ररेताः: having a thousand seeds/streams; prolific
• सहस्ररेताः: Kartā (अग्निः) का विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सहस्र- + रेतस् (प्रातिपदिक) ‘सहस्ररेतस्’

• वृषभः: bull; the strong one
• वृषभः: Kartā (अग्निः) का विशेषण/उपपद-नाम
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• तुविष्मान्: very mighty; powerfully strong
• तुविष्मान्: Kartā (अग्निः) का विशेषण
• Type: Adjective
• Root: तुविष्मन्त् (प्रातिपदिक)

• पदम्: track; footprint; step
• पदम्: Karma (विविद्वान्)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)

• न: like; as
• न: उपमान-सूचक
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• गोः: of the cow
• गोः: सम्बन्ध (पदं—गोः)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• अपगूळ्हम्: hidden away; concealed
• अपगूळ्हम्: Karma (विविद्वान्) के कर्म ‘पदम्’ का विशेषण
• Type: Participle/Adjective
• Root: अप-गूह् (धातु) → क्त (कृदन्त) ‘अपगूळ्ह’

• विविद्वान्: having found/known; the discoverer
• विविद्वान्: Kartā (मुख्य क्रिया ‘वोचत्’ के कर्ता ‘अग्निः’ के साथ समन्वय/विशेषण-भाव)
• Type: Participle
• Root: विद् (धातु) ‘जानने’ → वि-विद् (परस्मै) → परिपूर्ण/परफेक्ट कृदन्त ‘विविद्वांस्’

• अग्निः: Agni (fire-god)
• अग्निः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• मह्यम्: to me
• मह्यम्: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (सर्वनाम) → मह्यम्

• प्र: forth; forward
• प्र: क्रिया-विशेषक (वोचत्)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• इदु: indeed; just
• इदु: वाक्य-निपात (उद्गार/निश्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: इदु (निपात/अव्यय; वैदिक-प्रयोग)

• वः: to you (plural)
• वः: Sampradāna (वोचत्) / श्रोत्र-सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम) → वः

• वोचत्: spoke; uttered
• वोचत्: मुख्य क्रिया
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) ‘कथने’

• मनीषाम्: thought; inspired insight; hymn
• मनीषाम्: Karma (वोचत्)
• Type: Noun
• Root: मनीषा (प्रातिपदिक)