Rig Veda 1.124.5: Mandala 1, Sukta 124, Mantra 5

Sukta 1.124

Rishi: Kutsa Āṅgirasa

Devata: Uṣas

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

पूर्वे अर्धे रजसो अप्त्यस्य गवां जनित्र्यकृत प्र केतुम् । व्यु प्रथते वितरं वरीय ओभा पृणन्ती पित्रोरुपस्था ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.124.5

Transliteration

pū́rve árdhe rájasaḥ aptyásya gávāṁ jánitry akṛta prá ketúm | vy ù prathate vitaráṁ várīya óbhā pṛṇántī pitrór upásthā ||

Translation

Trong nửa đầu của cõi trung gian (rajas), nàng—đấng sinh ra các tia sáng—đã phô bày dấu hiệu của tri thức. Nàng mở rộng, trải ra đến một khoảng xa hơn và lớn hơn; làm đầy cả đôi bề, và an trú trong lòng rộng của hai Đấng Song Thân.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• पूर्वे: former, earlier
• पूर्वे: विशेषण (कर्तृ/अधिकरण-संबद्ध) — ‘अर्धे’ का विशेषण
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक) < पुरस्

• अर्धे: in the half/part
• अर्धे: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: अर्ध (प्रातिपदिक)

• रजसः: of the space/region (rajas)
• रजसः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• अप्त्यस्य: of the watery/Apya (connected with waters)
• अप्त्यस्य: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘रजसः’ का विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अप्त्य (प्रातिपदिक; ‘अप्’/‘आप्’ से व्युत्पन्न, जल/आप्त-सम्बन्धी)

• गवाम्: of the cows
• गवाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• जनित्र्य्: the begetter/mother
• जनित्र्य्: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: जनित्री (प्रातिपदिक; √जन् ‘to beget’ से कर्तृवाचक)

• अकृत: made, fashioned
• अकृत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ (करोति)

• प्र: forth, forward
• प्र: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• केतुम्: banner; sign; light/brightness
• केतुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: केतु (प्रातिपदिक)

• वि: apart, widely
• वि: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/निपात)

• उ: indeed, also
• उ: क्रियाविशेषण/उद्बोधन
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• प्रथते: spreads, expands
• प्रथते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √प्रथ् (प्रथते ‘to spread, expand’)

• वितरम्: more widely, farther
• वितरम्: क्रियाविशेषण (extent)
• Type: Adjective (comparative/extended sense)
• Root: वितर (प्रातिपदिक; ‘वितर’ = विस्तीर्णतर/अधिक-विस्तृत)

• वरीयः: better, more excellent
• वरीयः: क्रियाविशेषण (quality/degree)
• Type: Adjective (comparative)
• Root: वरीयस् (प्रातिपदिक; √वृ ‘to choose/cover’ से ‘वर’ → वरीयस् ‘better, more excellent’)

• ओभा: both (two)
• ओभा: कर्तृ
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: उभ (प्रातिपदिक; ‘both’)

• पृणन्ती: filling, satisfying
• पृणन्ती: कर्तृ (कर्तृवाचक कृदन्त)
• Type: Verb (participle)
• Root: √पॄ/पृ (पृणाति ‘to fill, satisfy’)

• पित्रोः: of the two parents
• पित्रोः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• उपस्थाः: laps, bosoms; seats
• उपस्थाः: कर्तृ/अधिकरण (संदर्भानुसार: ‘उपस्थ’ = गोद/आश्रय-स्थान)
• Type: Noun
• Root: उपस्थ (प्रातिपदिक)